Tenach

De Tenach (Hebreeuws: תנ"ך - Tanach) is het heilige boek van het jodendom. De Tenach bevat 39 Bijbelboeken die ook in het Oude Testament voorkomen (maar in een andere volgorde). De algemene term, gebruikt in de wetenschap, is Hebreeuwse Bijbel. Een alternatieve naam is Mikra wat 'geschrift' betekent.

LeningradCodex text
Fragment uit de Leningrad-codex of Codex Leningradensis. Het is het oudste nog bestaande complete handschrift van de masoretische tekst van de Tenach, daterend uit het jaar 1008.

Het woord Tenach

Tenach is een Hebreeuws acroniem dat is gevormd uit de eerste letters van de drie onderdelen waaruit het is opgebouwd:

  1. T van Thora (Onderwijs)
  2. N van nebe'im (Profeten)
  3. CH van chetoebim (Geschriften). De uitspraak van de k-klank aan het begin van het woord chetoebim verandert in een ch-klank aan het einde van het woord Tenach.

Het geschreven Hebreeuws bestaat van origine slechts uit medeklinkers, en ook tegenwoordig worden klinkertekens in het Hebreeuws weinig gebruikt. Het acroniem "Tnch" is dan ook alleen uit medeklinkers opgebouwd. De klinkers zijn voor de uitspraak echter nodig en worden in de transliteratie wel geschreven. De Tenach is in het Hebreeuws geschreven (met uitzondering van een paar passages die in het Aramees zijn geschreven in de Bijbelboeken Ezra (4:8 - 6:18 en 7:12-26) en Daniël (3:4b - 7:28)).

Hoofdindeling

Thora

De Thora (ook Pentateuch genoemd) bestaat uit de vijf boeken van Mozes: Beres'jiet, Sjemot, Wajikra, Bemidbar en Devariem (ook, in dezelfde volgorde, de eerste vijf Bijbelboeken van het Oude Testament). De Thora is het belangrijkste onderdeel van de Tenach. Ten behoeve van de wekelijkse lezing en studie is de Thora verdeeld in 54 gedeeltes, de zogenaamde parasjot.

Profeten

De Profeten (Hebreeuws: Nevie'iem) volgt op de Thora en begint met de nieuwe leider Jozua die Mozes opvolgde. Nevie'iem is onderverdeeld in de vroege profeten (Jozua, Richteren, Samuël en Koningen) en de late profeten (Jesaja, Jeremia, Ezechiël en twaalf kleine profeten).

Geschriften

De Geschriften (Ketoeviem) bestaan uit een zeer diverse verzameling van literatuur en bestaat uit 11 boeken. Het bevat alle resterende geschriften van de Tenach inclusief de vijf rollen. Ze worden ook wel ingedeeld volgens de categorieën de sifree emet (ספרי אמת - boeken van de waarheid), die bestaan uit Psalmen, Spreuken en Job, wijsheid: Prediker, Job en Spreuken, poëzie: Psalmen, Hooglied en Klaagliederen en geschiedenis: Ezra, Nehemia en I en II Kronieken. De telling komt in totaal op 11 aangezien Ezra en Nehemia, zoals de beide Kronieken, als 1 boek worden gezien.

Boeken, per hoofddeel

Thora of wet

Nebiim of profeten

Chetoebim of Geschriften

Externe links

Jodendom (Portaal)Menora

Joden · Parochet · Misjna · Tosefta · Kabbala · Literatuur · Halacha · Mitswa · Tsedaka · Kasjroet · Briet · Ketoeba · Sjabbat · Gebed · Feestdagen · Maanden · Jaartelling · Geschiedenis · Ark · Sjoel · Rabbijn · Chazan · A tot Z
Boeken: Talmoed · Tenach · Thora
Heiligdommen: Tabernakel · Tempel van Salomo · Tempel van Ezra en Herodes · Tempel van Ezechiël · Tempel

Ezechiël (boek)

Ezechiël (Hebreeuws: יְחֶזְקֵאל, Y'khizqel, "sterk is God" of "hij zal door God versterkt worden") is een boek in de Hebreeuwse Bijbel, dat wordt toegeschreven aan de gelijknamige profeet Ezechiël. In de Tenach valt het boek onder de Neviim en het boek behoort tot de christelijke canon.

Geschriften

Onder de Geschriften (ketoevim,כתוּביִם) wordt een groep Bijbelboeken uit de Tenach, de Hebreeuwse Bijbel verstaan.

Grote profeten

De volgende drie boeken uit de Tenach worden ook wel de Grote profeten genoemd, namelijk Jesaja, Jeremia en Ezechiël.

HERE

De schrijfwijze HERE, HEERE of HEER in hoofdletters, wordt in bepaalde Bijbelvertalingen (onder meer de Statenvertaling, de NBG 1951 alsook de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV)) gebruikt voor het in het Nederlands weergeven van de naam van God (יהוה - vaak getranslitereerd als JHWH) zoals die staat in de Tenach, het Hebreeuwstalige, heilige boek van het jodendom. In de Bijbel, het heilige boek van het christendom, is de Tenach opgenomen als het Oude Testament. Het veel gelijkende Heere wordt gebruikt als in de originele tekst niet JHWH, maar Adonai staat.

In de Bijbelvertaling van Nico ter Linden wordt 'Heere' met één hoofdletter geschreven. De Nieuwe Bijbelvertaling die eind oktober 2004 is uitgekomen gebruikt het woord 'HEER' in kleinkapitaal.

Hebreeuws

Klassiek Hebreeuws, ook bekend als Lesjon HaKodesj (לשון הקודש, 'de heilige taal') is de taal van het jodendom. Er bestaan verschillende historische perioden: achtereenvolgens het Hebreeuws van de Thora, dat van de Misjna en dat van de rabbijnse literatuur. De verschillen tussen genoemde taalperioden betreffen spelling, woordenschat en vooral zinsbouw (syntaxis).

Modern Hebreeuws, ook bekend als Ivriet (עברית), is de officiële landstaal van de moderne staat Israël. Het verschil tussen modern en klassiek Hebreeuws is in syntactisch opzicht groot, in lexicaal opzicht zijn de verschillen kleiner.

Hebreeuwse Bijbel

Hebreeuwse Bijbel is in wetenschappelijke publicaties vaak de benaming van wat Joden de Tenach noemen en christenen het Oude Testament. De term wordt gebruikt door academische Bijbelgeleerden omdat het een neutrale term is.

Niet iedereen is het ermee eens dat het een neutrale term is. Het woord Bijbel kan christocentristisch overkomen op Joden, terwijl ‘Hebreeuws’ zowel kan verwijzen naar de Hebreeuwse taal als naar het volk van de Hebreeën (een synoniem voor Israëlieten) - en de Hebreeuwse Bijbel dus niet bestemd zou zijn voor christenen, terwijl sommige stromingen de Hebreeuwse Bijbel / het Oude Testament nog als onverminderd geldig beschouwen. Andere christenen gebruiken juist daarom wel de term Hebreeuwse Bijbel (of Hebreeuwse geschriften of vergelijkbare termen), omdat de term Oude Testament kan suggereren dat dit deel van de christelijke Bijbel verouderd zou zijn, omdat er ook het Nieuwe Testament is.

Hooglied

Het Hooglied is een van de boeken in het Oude Testament respectievelijk de Tenach. Binnen de Tenach maakt het Hooglied deel uit van de Geschriften en daarbinnen is het een van de vijf rollen (Megillot).

Jeremia (boek)

Het boek Jeremia (יִרְמְיָהוּ Yirməyāhū) is een van de boeken behorende tot het Oude Testament in de Bijbel. Jeremia wordt gerekend tot de Grote profeten. In de Tenach wordt hij gerekend tot de latere profeten. De Hebreeuwse naam Jiremi-jahoe" betekent "God verhoogt hem".

Jesaja (boek)

Het boek Jesaja is een van de boeken van de Tenach en het Oude Testament, met profetieën die traditioneel worden toegeschreven aan de profeet Jesaja. Moderne onderzoekers onderscheiden drie boekdelen, van Jesaja zelf uit de jaren 750 tot 700 voor de jaartelling, van een profeet uit 550-540 v.Chr. die wordt aangeduid als Deutero-Jesaja, en van profeten uit de 5e eeuw v.Chr. of later. De naam Jesaja is afgeleid van de Hebreeuwse naam Jesja'jahoe dat "redding van God" betekent. In de Tenach worden boek en persoon gerekend tot de latere profeten (Neviiem Acharoniem).

Joodse kalender

De joodse jaartelling, joodse kalender of Hebreeuwse kalender (Hebreeuws: הלוח העברי / ha'loeach ha'iwri) rekent vanaf het jaar waarin volgens het jodendom de schepping van de wereld heeft plaatsgevonden (Anno Mundi).

Op grond van de Tenach wordt de schepping geacht te hebben plaatsgevonden 3761 jaar voor het begin van de christelijke jaartelling. De precieze begindatum van de joodse kalender komt overeen met maandag 7 oktober van dat jaar. Het nieuwe jaar begint op Rosj Hasjana, een gewichtige tweedaagse periode van gebed en inkeer, die rond september/oktober van de gregoriaanse kalender valt.

Het joodse jaar 5780 komt zodoende overeen met de gregoriaanse jaren 2019 (vanaf september/oktober) en 2020 (tot september/oktober). Het joodse jaar 1 (teruggerekend volgens het huidige systeem) begon dus in het jaar -3760 (astronomische jaartelling), overeenkomend met de bovengenoemde 3761 v.Chr.

Joël (boek)

Het boek Joël is een van de boeken in de Hebreeuwse Bijbel. In zowel het Oude Testament als de Tenach valt het onder kleine profeten (Sjneim-Asar in de Tenach). De naam Joël betekent "God is de god". De letter J is een afkorting van "Jah". Omdat de Hebreeuwse taal geen klinkers gebruikt, kan dit worden aangevuld met een a of bijvoorbeeld een o.

De profeet Joël was waarschijnlijk een inwoner van Juda, want zijn opdracht richtte zich op dit koninkrijk. Dit blijkt uit de frequente vermelding van Juda en Jeruzalem

(1:14, 2:1, 2:15, 2:32; 3:1, 3:12, 3:17, 3:20-21). Hij wordt de zoon van Fatuel genoemd. Over zijn leven is niets bekend. Zijn adressering van priesters kan suggereren dat hij zelf van priesterlijke komaf was.

Hij trad waarschijnlijk op tijdens de regering van Uzzia (ongeveer 800 v.Chr.), en was een tijdgenoot van de profeten Amos en Jesaja.

Juda (stam)

De Stam van Juda (Hebreeuws: יְהוּדָה)

is een van de twaalf stammen van Israël, zoals beschreven in de Tenach. Stamvader is Juda, de vierde zoon van Jakob.

Samen met de stam Benjamin vormden de nakomelingen van Juda het zuidelijke rijk, oftewel het koninkrijk Juda. Omdat de stam Benjamin erg klein en zwak was in vergelijking met de stam Juda, werd Juda wel geïdentificeerd met het gehele zuidelijke rijk. Het woord Jood is van Juda afgeleid. De meeste Joden behoren dan ook tot de stam van Juda.

Klaagliederen

Klaagliederen (Hebreeuws: איכה Eechaa) is een van de boeken van de Tenach en het Oude Testament.

Misjna

De Misjna (Hebreeuws: מִשְׁנָה, "herhaling" of "leer") omvat de zogeheten mondelinge leer van de Thora en bevat een toelichting op de geboden en verboden aan het Joodse volk die in de Thora zijn opgenomen.

Volgens de orthodoxe joodse traditie heeft God toen Hij aan Mozes de - schriftelijke - Thora gaf (die men terugvindt als de eerste vijf boeken van de Tenach) eveneens een mondelinge toelichting daarop verstrekt, die Misjna wordt genoemd. Verzamelingen hiervan met bijbehorende latere commentaren zijn op een gegeven moment op schrift gesteld. De Misjna bevat volgens de liberaal joodse traditie leerstellingen van ongeveer 120 joodse geleerden, de Tanna'iem genaamd. In het enkelvoud Tanna, hetgeen evenals de term Misjna afstamt van de stam van het werkwoord met de betekenis 'onderwijzen door herhaling'.

Prediker (boek)

Het boek Prediker is onderdeel van de Tenach en het Oude Testament.

De Hebreeuwse naam luidt Kohelet (of Koheles), in de Griekse Septuaginta heet het boek èkklesiastés, en in de Latijnse Vulgata Concionator. Laatstgenoemde twee zijn vertalingen van de eerste en betekenen alle 'prediker'. In rooms-katholieke Bijbeluitgaven wordt het boek ook wel Ecclesiastes genoemd, een Latijnse transcriptie van het Griekse èkklesiastés.

Prediker behoort tot de wijsheidsliteratuur. Andere Bijbelboeken van dat genre zijn Spreuken, Job, een handvol van de Psalmen en de deuterocanonieke boeken De wijsheid van Jezus Sirach, Wijsheid en een deel van Baruch.

In de Tenach maakt Prediker onderdeel uit van de Geschriften (Ketoeviem) en daarbinnen van de zogeheten feestrollen, de Megillot.

Rabbijnse literatuur

De Rabbijnse literatuur is een zeer uitgebreide collectie van commentaren, codes, mystiek, vragen en antwoorden en zelfs poëzie, geschreven voornamelijk door rabbijnen vanaf de 4e eeuw voor de gangbare jaartelling tot heden ten dage. Alle werken zijn gefundeerd in de Tenach, ook weleens de "Hebreeuwse Bijbel" genoemd. De Tenach zelf alsook de apocriefe boeken behoren niet tot de Rabbijnse literatuur. In dit artikel staat een globaal overzicht van de hoofdwerken uit deze literatuur.

Ruth (boek)

Het boek Ruth (Hebreeuws: רות) is een van de boeken van de Tenach en het Oude Testament. In de Tenach valt het onder de Geschriften, onder de vijf feestrollen (Megillot). Het boek dankt zijn titel aan de hoofdpersoon: de Moabitische Ruth.

Talmoed

De Talmoed (Hebreeuws: תלמוד) (= mondelinge leer) is na de Tenach (voor christenen het Oude Testament) het belangrijkste boek binnen het jodendom. Het bevat de commentaren van belangrijke rabbijnen en andere schriftgeleerden op de Tenach, veelal in de vorm van discussies tussen voor- en tegenstanders van een bepaald standpunt. Door deze aanvankelijk mondelinge traditie van uitlegging en verklaring van de Wet en profeten vanaf de tijd van Mozes is er zo een zeer uitgebreide samenstelling van mogelijke uitleggingen, wetsprecedenten, anekdotes, legenden en mythen verzameld.

Thora

De Thora, ook gespeld als Tora of Torah (Hebreeuws: תּוֹרָה), zijn de eerste vijf boeken van de Tenach (Hebreeuwse Bijbel), die de grondslag van het joodse geloof vormen en daarmee als de voornaamste heilige boeken van deze monotheïstische godsdienst gelden.

Met de term wordt ook wel de joodse godsdienstige literatuur als geheel aangeduid (zie verderop).

In andere talen

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.