Senaat (Rome)

De senaat (Latijn: senatus) was een college van 100 tot 900 senatoren die het Romeinse staatshoofd assisteerden tijdens de periode van het Romeinse Rijk.

Curia
De "Curia Iulia" op het Forum Romanum, de vergaderplaats van de senaat

Inleiding

Deze assisterende raad, bestaande uit senioren die vaak magistraten waren, werd gekozen door de consuls, en later door de censoren. Het Latijnse woord voor senaat, senatus is afgeleid van senex, dat 'oude' man betekent. Letterlijk betekent 'senaat' zoiets als 'raad van ouderen'. De Romeinse senaat was een politieke instelling in het oude Rome en was een van de langst in functie zijnde instellingen in de Romeinse geschiedenis, opgericht in de eerste dagen van de stad (traditioneel gesticht in 753 v. Chr.) De Senaat overleefde de val van de Romeinse koningen in 509 voor Christus, de val van de Romeinse Republiek in de 1e eeuw voor Christus, de splitsing van het Romeinse Rijk in 395 na Christus, de val van het West-Romeinse Rijk in 476 na Christus, en de barbaarse heerschappij over Rome in de 5e, 6e en 7e eeuw. De Senaat van het West-Romeinse Rijk bleef werken tot 603 na Christus.

Geschiedenis

Tijdens de dagen van het koninkrijk, was het weinig meer dan een adviesorgaan aan de koning. De laatste koning van Rome, de tiran Lucius Tarquinius Superbus, werd ten val gebracht na een staatsgreep onder leiding van Lucius Junius Brutus. Tijdens het begin van de republiek was de senaat politiek zwak, terwijl de uitvoerende magistraten vrij machtig waren. De overgang van monarchie naar constitutionele orde was waarschijnlijk geleidelijk. Het duurde meerdere generaties voordat de senaat in staat was om zich te doen gelden over de uitvoerende magistraten.

Ten tijde van de Romeinse Republiek, afgeleid van het Latijnse "res publica" wat iets als zaak van het publiek (volk) betekent, stond de senaat op het hoogtepunt van zijn macht en was hij het enige bestuurlijke en regerende orgaan en was een decreet van de senaat of Senatus consultum (afgekort S C) in de praktijk gelijk aan een wet. Strikt genomen was het slechts een aanbeveling die door de volksvertegenwoordigingen moest worden goedgekeurd. Dit werd aangegeven met de term Senatus Populusque Romanus (=senaat en volk van Rome) afgekort S.P.Q.R. Tegen het midden van de Republikeinse periode was de senaat de machtigste instelling. De late Republiek zag een afzwakking van de macht van de Senaat, die begon na de hervormingen van de tribunen Tiberius en Gaius Sempronius Gracchus. Het aantal senatoren werd uitgebreid van ongeveer honderd in de beginperiode tot ongeveer 900 man ten tijde van Julius Caesar.

Door de legerhervormingen van Marius in de 2e eeuw v.Chr. ontstond een betaald beroepsleger, en degene die hen betaalde - meestal de legeraanvoerder zelf - werd natuurlijk door zijn manschappen gevolgd. Hierdoor werd de eigenlijke machtsbasis in de republiek overgeheveld naar het leger en begon een onrustige periode wegens de elkaar de macht betwistende legeraanvoerders. Tijdens deze 'burgeroorlogen' in de 1e eeuw v.Chr. verloor de Senaat dan ook veel van zijn macht en status aan de elkaar bevechtende generaals, vooral toen ze - min of meer gedwongen - Julius Caesar tot 'dictator voor het leven' benoemde.

Onder Augustus, die het Principaat instelde, werd het aantal senatoren weer teruggebracht tot 600 en werd de prestigieuze status van de senaat weer in ere hersteld. De werkelijke macht bleef weliswaar bij het leger. Bij sommige keuzes van de keizers in het vroege imperium was de senaat af en toe nog van invloed. Na de constitutionele hervormingen van keizer Diocletianus werd de senaat politiek irrelevant en had hij nooit meer de macht die hij ooit had. Toen de zetel van de regering werd overgebracht van Rome naar Constantinopel, werd de senaat gereduceerd tot een gemeentelijke instelling. Dit beeld werd versterkt toen keizer Constantius II een extra senaat creëerde in Constantinopel. Na de val van het West-Romeinse Rijk in 476 functioneerde de senaat in het westen een tijd onder de barbaarse heerschappij, maar zijn invloed was meestal beperkt tot de stad Rome zelf. De senaat was dus meer een 'gemeenteraad' van Rome geworden, alvorens in ere te worden hersteld na de herovering van een groot deel van de voormalige West-Romeinse Rijksdelen tijdens de regering van Justinianus I. De laatste senaatshandelingen die bekend zijn was toen ze in 578 en 580 een afvaardiging stuurde naar het Keizerlijke Hof in Constantinopel.

Volgens de legenden was de senaat in het jaar 800 nog aanwezig bij de kroning van Karel de Grote tot nieuwe 'keizer van het West-Romeinse Rijk' maar hiervan zijn geen onbetwiste bewijzen overgeleverd. Sommigen beweren dat de huidige senaat in Rome rechtstreeks afstamt van die uit het Romeinse Rijk, en hoewel dit misschien best zo kan zijn, zijn hiervoor evenmin echte bewijzen overgeleverd. De Oost-Senaat overleefde in Constantinopel totdat deze oude instelling er uiteindelijk ook verdween met de val van Constantinopel in 1453.

Kunst

In de Romeinse kunst en op munten wordt de senaat vaak afgebeeld als Genius senatus, de 'bezieling van de senaat', die werd gesymboliseerd door een oudere man met baard, gekleed in toga met scepter en boekenrol of lauwertak.

Zie ook

Burgeroorlog tussen Pompeius en Caesar

De burgeroorlog tussen Pompeius en Caesar was een van de laatste politiek-militaire conflicten in de Romeinse Republiek vóór de stichting van het Romeinse Keizerrijk. Het begon als een reeks van politieke en militaire confrontaties, tussen Julius Caesar, zijn politieke volgelingen (de populares), en zijn legioenen, tegen de optimates, de politiek conservatieve, en maatschappelijk gezien de traditionalistische factie van de Romeinse Senaat, die gesteund werden door Pompeius en zijn legioenen.

Na een vier jaar lange politiek-militaire strijd, die uitgevochten werd in Italië, Griekenland, Egypte, Africa en Hispania, versloeg Caesar de laatste optimates in de Slag bij Munda en werd Dictator perpetuus (Dictator voor het leven) van Rome. De wijzigingen in de Romeinse regering die gelijktijdig gebeurden met de oorlog elimineerden grotendeels de politieke tradities van de Romeinse Republiek en dit leidde tot het ontstaan van het Romeinse Keizerrijk.

Gaetano Sacchi

Gaetano Sacchi (Pavia, 6 december 1824 – Rome, 25 februari 1886) was een generaal die vocht voor de eenmaking van Italië, het Risorgimento. Na de eenmaking was hij senator.

Ius sacrum

Ius sacrum is de Latijnse aanduiding voor het gesanctioneerd recht (ius = recht, onvoltooid adjectief van saciri (sanctioneren) is sacer).

Lucius Sergius Catilina

Lucius Sergius Catilina (108 v.Chr. - 62 v.Chr.) was een Romeins staatsman, die door de klassieke schrijvers Cicero en Sallustius als rebel en bendeleider wordt beschreven. Hij zou twee pogingen tot staatsgreep hebben gedaan.

Rome in de middeleeuwen

De geschiedenis van Rome in de middeleeuwen kent een zeer turbulent begin en bestrijkt de periode van ongeveer 553 (sommige plaatsen het begin soms ook in 476) tot 1420 (het begin van de renaissance in Rome).

Senaat

Senaat kan verwijzen naar:

Senaat (volksvertegenwoordiging), een deel van de volksvertegenwoordiging in diverse landenHistorische senaat

Senaat (Rome)

Senaat (Oud-Griekenland)

Senaat (Tweede Franse Keizerrijk)Moderne senaat

Senaat (Argentinië)

Senaat (Australië)

Senaat (Bahama's)

Senaat (Barbados)

Senaat (België)

Senaat (Belize)

Senaat (Bolivia)

Senaat (Brazilië), Senado Federal

Sénat (Burundi)

Senaat (Cambodja)

Senaat (Canada)

Senaat (Chili)

Senado de la República (Colombia)

Senaat (Congo-Brazzaville)

Senaat (Congo-Kinshasa)

Senaat (Dominicaanse Republiek)

Senaat (Fiji)

Senaat van de Filipijnen, Senado ng Pilipinas

Senaat (Frankrijk)

Senaat (Gabon)

Senaat (Grenada)

Senaat (Haïti)

Seanad Éireann (Ierland)

Senaat van de Republiek (Italië)

Senaat (Jamaica), Sénat

Senaat (Jordanië)

Senaat (Kazachstan)

Senaat (Lesotho)

Senaat (Liberia)

Senaat (Madagaskar)

Senaat van de Republiek (Mexico)

Eerste Kamer der Staten-Generaal, ook wel Senaat (Nederland)

Senaat (Nigeria)

Senaat (Palau), Olbiil era Kelulau

Senaat (Pakistan)

Senaat (Paraguay), Cámara de Senadores

Senaat (Polen), Senat Rzeczypospolitej Polskiej

Senaat (Roemenië), Senatul

Senaat (Rusland), Сове́т Федера́ции (Sovet Federatsii)

Senaat (Rwanda), Umutwe wa Sena of Sénat

Senaat (Saint Lucia)

Senaat (Senegal), Sénat du Sénégal

Senado de España (Spanje)

Senaat (Swaziland)

Senaat (Thailand), วุฒิสภาไทย (Wutthisapha Thai)

Senaat (Trinidad en Tobago), The Senate of the Republic of Trinidad and Tobago

Senaat (Tsjechië)

Senaat (Uruguay), Cámara de Senadores

Senaat (Verenigde Staten)

Senaat (staat) (Verenigde Staten)

Senaat (Zimbabwe), 'Het bestuur van een organisatie

Vroeger: het bestuur van een universiteit in Nederland. Zie senaat (universiteit).

Het hoogste uitvoerende orgaan, dus de deelstaatregering, van de Duitse deelstaten Hamburg, Bremen en Berlijn.

De voormalige regering van Finland, zie Senaat (grootvorstendom Finland)

Senaat (volksvertegenwoordiging)

Een senaat is een overlegorgaan, meestal de hogere kamer van een volksvertegenwoordiging. De originele senaat was de Romeinse senaat.

De eerste moderne senaat was de Amerikaanse Senaat, die zijn naam overnam van zijn Romeinse voorganger. Sindsdien wordt de naam senaat vaak gegeven aan vergelijkbare hogerhuizen.

In Nederland wordt de Eerste Kamer der Staten-Generaal officieus ook wel de Senaat genoemd. In België is Senaat de officiële naam voor het hogere huis van de volksvertegenwoordiging.

Tijdlijn van het Romeinse Rijk (753 v.Chr.-500 v.Chr.)

Deze tijdlijn van het Romeinse Rijk (753 v.Chr.-500 v.Chr.) geeft de bekendste gebeurtenissen weer van de geschiedenis van het Romeinse Rijk op militair, politiek en cultureel vlak.

In deze periode groeit Rome van een boerengemeenschap uit tot een stadstaat onder Etruskische invloed. Na circa 250 jaar onder het juk van koningen te moeten leven wordt Rome een republiek met een hiërarchie van magistraten. Rome komt geleidelijk aan in contact met andere stadstaten en grootmachten. Noot: in deze periode en de komende eeuwen is het verschil tussen mythe en werkelijkheid niet goed te onderscheiden, de zeven koningen en de heldendaad van Horatius zijn geschiedkundig mogelijk niet juist.

Verdrag van de Ebro

Het Verdrag van de Ebro was een verdrag uit 226 v. Chr. tussen Hasdrubal de Schone van Carthago en de Romeinse Republiek, dat de rivier Ebro op het Iberisch Schiereiland vastlegde als grens tussen beide rijken. Het verdrag verbood Carthago uit te breiden ten noorden van de rivier, zolang dat Rome dat ook niet deed ten zuiden ervan. De exacte datum van het verdrag is niet gekend, maar na 226 werd de stad Saguntum in de Carthaagse invloedssfeer een bondgenoot van Rome. Na een korte zitting van de Carthaagse senaat, belegerde Hannibal de stad acht maanden lang. De Romeinse Senaat stuurde een delegatie om te onderhandelen met Hannibal en de Carthaagse senaat. Rome eiste de uitlevering van Hannibal wegens het aanvallen van een Romeinse bondgenoot, maar de Carthaagse senaat weigerde. Carthago stelde dat Saguntum de oorlog zelf had uitgelokt en dat de interventie legitiem was. Rome slaagde er niet in de val van Saguntum in 219 v.Chr. te verhinderen, maar zond een nieuwe delegatie naar Carthago. Volgens Titus Livius had die enkel als doel om officieel de oorlog te verklaren en een nieuwe Punische Oorlog te starten. Ook werd opnieuw de uitlevering van Hannibal geëist. Carthago weigerde dat en verwierp ook het Verdrag van de Ebro, omdat de Vrede van Lutatius, die een einde maakte aan de Eerste Punische Oorlog, niet geratificeerd was door het Romeinse volk en dus ook niet geldig was. De Romeinen verwierpen het argument en door het uitblijven van een akkoord begon in 218 v.Chr. de Tweede Punische Oorlog.

In andere talen

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.