Rodehond

Rodehond of rubella is een meestal onschuldige virale kinderziekte die door het rubellavirus wordt veroorzaakt. Ze kenmerkt zich na een incubatietijd van 14 tot 21 dagen door opgezette lymfeknopen achter de oren, gevolgd door huiduitslag met rode vlekjes. Deze uitslag begint op het gezicht en in de hals, waarna hij zich tot op de romp en ledematen verspreidt. Tevens doen zich koorts, oogbindvliesontsteking en gewrichtsklachten voor. Over het algemeen worden de geïnfecteerde mensen nauwelijks ziek en is de ziekte snel over.

De kans op complicaties of een ernstig verloop is zeer klein. Niettemin wordt in Nederland van rijkswege iedereen tegen rubella ingeënt omdat het doormaken van de ziekte in het begin van de zwangerschap tot ernstige aangeboren afwijkingen van de vrucht kan leiden:

  • oogafwijkingen zoals grijze staar en glaucoom, die resulteren in verminderd gezichtsvermogen of blindheid
  • verlies van het gehoor (doofheid) als gevolg van beschadiging van de gehoorzenuw (de zenuw die informatie van het oor naar de hersenen overbrengt)
  • hartafwijkingen (open ductus arteriosus en vernauwing van de longslagader).

Het bekendste voorbeeld van dergelijke complicaties betreft prinses Christina, die een oogafwijking opliep doordat haar moeder, koningin Juliana, tijdens de zwangerschap met het virus besmet raakte.

Om aangeboren afwijkingen te voorkomen werden in Nederland sinds 1974 meisjes in hun elfde levensjaar tegen rodehond ingeënt. Vrouwen die een kinderwens hadden en nog niet waren ingeënt kregen de mogelijkheid zich te laten vaccineren.

Met deze maatregelen werd rodehond echter niet geheel uitgeroeid in Nederland. Dit komt doordat er mensen zijn die na vaccinatie nog geen antistoffen maken en dus niet beschermd zijn (non-responders). Verder missen sommige meisjes de vaccinatie en jongens werden niet gevaccineerd. Hierdoor bleven er zoveel niet-immune mensen in de bevolking bestaan dat het optreden van rodehond-epidemietjes mogelijk bleef. Daarom worden sinds 1987 in Nederland alle kinderen, jongens en meisjes, al als baby gevaccineerd. Hiermee is het percentage niet-vatbare personen in de populatie zo hoog geworden dat het virus zich niet meer kan handhaven en ook de weinige niet-beschermde individuen dus profiteren van het kudde-effect (herd immunity).

Rond de jaarwisseling 2004-2005 trad in Nederland in de zogenaamde Bijbelgordel, waar relatief veel mensen wonen die zich uit religieuze motieven niet laten inenten, een dergelijk epidemietje op met minstens 128 serologisch bevestigde gevallen. Meer dan 90% van hen (118) was om religieuze redenen niet gevaccineerd. Geen van de bevestigde gevallen was wel gevaccineerd. Het werkelijke aantal zal vele malen hoger gelegen hebben, aangezien er vaak geen serologisch onderzoek wordt verricht en de ziekte vaak ook onopgemerkt verloopt. Naderhand berichtte het RIVM dat er tot juli 2005 29 bevestigde gevallen bij zwangeren waren gemeld met minstens 1 geval van congenitaal rubellasyndroom als resultaat.[1]

Esculaap Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Rubella
Rash of rubella on skin of child's back
Coderingen
ICD-10 B06
ICD-9 056
DiseasesDB 11719
MedlinePlus 001574
eMedicine emerg/388peds/2025 derm/259
MeSH D012409
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Behandeling van patiënten van wie de moeder tijdens de zwangerschap besmet raakte

Er zijn mogelijkheden voor de jonge kinderen:

  • De aangeboren oogafwijking kan soms worden verholpen met een staaroperatie.
  • De aangeboren slechthorendheid kan worden behandeld met hoortoestellen, maar aangeboren doofheid kan niet worden behandeld met een cochleair implantaat, omdat de gehoorzenuw niet voldoende ontwikkeld is.
  • De aangeboren hartafwijking kan soms worden gecorrigeerd met een hartoperatie.

Externe links

Bronnen, noten en/of referenties
  1. rivm.nl/infectieziektenbulletin
1 oktober

1 oktober is de 274ste dag van het jaar (275ste dag in een schrikkeljaar) in de gregoriaanse kalender. Hierna volgen nog 91 dagen tot het einde van het jaar.

Arbovirussen

Arbovirus is een aanduiding voor een heterogene verzameling virussen die gemeen hebben dat ze door geleedpotigen (arthropoda), worden overgebracht. De naam is een samenstelling uit ARthropod-BOrne (door artropoden (over)gedragen).

De aanduiding valt niet samen met de classificatie van virussen op basis van hun structuur. Er is inmiddels meer dan 250-tal dergelijke virussen beschreven, waarvan er zo'n 80 ook ziekten bij de mens veroorzaken.

Belangrijke overbrengers (vectoren) zijn onder andere muggen en teken. De meeste arbo-virussen zijn RNA-virussen. De overbrengende vectoren hebben meestal zelf geen last van het virus.

De mens is voor de meeste arbovirussen een 'dead-end' gastheer dat wil zeggen dat virusverspreiding via de mens niet mogelijk is. Uitzonderingen hierop zijn dengue, Chikungunya, Urbane Gele Koorts, Zandvliegkoorts = phlembotomus fever.

Een onvolledige lijst van arbovirussen:

Denguevirus

Ross River-virus

Murray Valley-virus

Vesicular stomatitis virus

Westnijlvirus

Gele-koortsvirus

Tick-borne Encephalitis

Japanse encefalitis

La Crosse-encephalitis

Frühsommer-Meningoenzephalitis

BMR

BMR kan verwijzen naar:

Het BMR-vaccin, tegen de kinderziekten bof, mazelen en rodehond

BMR (voetbalclub), een Nederlandse amateurvoetbalclub uit Mheer in Limburg

De telegrafische verkorting van station Boxmeer.

BMR-vaccin

Het BMR-vaccin, MBR-vaccin of 3-in-1-vaccin is een vaccin dat als bestrijding tegen de besmettelijke kinderziekten bof, mazelen en rodehond (BMR). Hoewel de drie ziektes bij het merendeel van de mensen bekendstaan als onschuldige kinderziektes kunnen besmettingen in een (zeer) klein deel van de gevallen op lange termijn voor ernstige complicaties zorgen, tot zelfs een levenslange handicap. De belangrijkste reden om de rodehond te voorkomen is dat deze ziekte bij zwangere vrouwen grote schade aan het ongeboren kind kan veroorzaken, tot zelfs spontane abortus. De bof leidt in zeer zeldzame gevallen tot hersenvliesontsteking of onvruchtbaarheid bij mannen.

Er bestaan ook vaccins voor elk van de ziekten apart. Ze worden enkel gebruikt tijdens uitzonderlijke situaties, als er bijvoorbeeld een epidemie is uitgebroken. In Nederland worden kinderen sinds 1987 ingeënt met dit vaccin op de leeftijd van 14 maanden en 9 jaar. Dit vaccin is onderdeel van het vaccinatieprogramma in Nederland en België.

Exantheem

De term exantheem of rash (in de volksmond ook wel "vlekjesziekten") wordt gebruikt voor huiduitslag als uiting van een algemene aandoening. De term wordt gebruikt als de uitslag bestaat uit rode vlekken (macula) en bultjes (papel) op de huid; dit wordt ook wel een maculopapuleus exantheem genoemd. Er zijn veel infecties die met een exantheem gepaard gaan. Meestal is het onmogelijk om aan de hand van de huiduitslag te herkennen welk virus (of zelden: welke bacterie) de oorzaak is, doordat kenmerkende eigenschappen vaak ontbreken. Een uitslag wordt morbilliform genoemd als de uitslag grofvlekkig is zoals bij de mazelen (morbilli). Fijnvlekkige exanthemen worden rubelliform genoemd, naar de gelijkenis met rodehond (rubella).

Daarnaast is een exantheem een veelvoorkomend verschijnsel bij een overgevoeligheid voor geneesmiddelen, vooral penicilline-achtige antibiotica.

Hersenontsteking

Hersenontsteking of encefalitis is een ontsteking van het hersenweefsel. De oorzaak van hersenontsteking kan een virus zijn of een reactie van het immuunsysteem op een inenting of infectieziekte. Tekenencefalitis (TBE) is een ziekte die kan ontstaan na een tekenbeet en wordt veroorzaakt door een flavivirus. In sommige gevallen is het een complicatie van waterpokken, de bof, rodehond of mazelen. In zeldzame gevallen kan het een gevolg zijn van syfilis.

Encefalitis verschilt van meningitis (hersenvliesontsteking). Meningitis is een ontsteking van de beschermende lagen van de hersenen. Vaak hebben mensen zowel meningitis als encefalitis; dit wordt meningoencephalitis genoemd.

Symptomen als misselijkheid, braken, beven, nekstijfheid, koorts, zware hoofdpijn, maar ook verlamming en epileptische aanvallen komen voor. Om een goede diagnose te stellen zal er bloedonderzoek en een ruggenprik gedaan moeten worden. Vaak zal er ook een MRI- of CT-scan gedaan worden. Onbehandeld kan encefalitis binnen enkele uren leiden tot de dood.

Zenuwcellen kunnen worden beschadigd of vernietigd door de infectie, de immuunreactie en door de druk als gevolg van de ontsteking. Schade opgelopen door encefalitis wordt niet-aangeboren hersenletsel (NAH) genoemd. Alhoewel het zeer waarschijnlijk is dat encefalitis schade aanricht, is dit meestal op kleine schaal en resulteert dit in zeer geringe stoornissen. De meeste mensen herstellen volledig, in andere gevallen is de schade uitgebreider en leidt dit tot aanzienlijke beperkingen.

Er is een brede variatie in hoe encefalitis van invloed is op de persoon op de lange termijn. Vermoeidheid, terugkerende hoofdpijn, problemen met het geheugen, concentratie en balans worden vaak gerapporteerd, alsmede stemmingswisselingen, agressie en lompheid. In een aantal gevallen kan ook epilepsie optreden. Fysieke problemen kunnen zwakte en verlies van de controle van lichaamsfuncties en beweging omvatten. Spraak- en taalproblemen zijn gemeenschappelijke kenmerken en de snelheid van reactie en denken kan worden verminderd. (Zie ook postencefalitisch syndroom)

Een speciale variant van encefalitis is de licht besmettelijke slaapziekte encephalitis lethargica die de patiënten in een eeuwig subcoma dwingt, met sterke trekjes van de ziekte van Parkinson. De laatste epidemie woedde in de jaren dertig. Sommige patiënten die er als kind door getroffen werden vertoeven nu als bejaarde nog steeds in een subcoma. Eind jaren zestig experimenteerde de New Yorkse neuroloog Oliver Sacks op deze voorheen uitzichtloze comapatiënten met een medicijnkuur van L-DOPA, met verbazende maar soms desastreuze gevolgen. Dit werd verfilmd in Awakenings, met Robert De Niro en Robin Williams in de hoofdrollen.

Huiduitslag

Huiduitslag is een zeer algemene aanduiding voor niet-aangeboren, min of meer gegeneraliseerde (niet op 1 plaats voorkomende) afwijkingen van de huid waarbij deze roodheid en/of vlekjes of verhevenheden vertoont, meestal als manifestatie van een inwendige ziekte of afwijking. Zie voor de beschrijving van een huiduitslag Morfologie huidafwijkingen.

Huiduitslag kan door onnoemelijk veel oorzaken worden opgeroepen. Belangrijke groepen zijn:

allergisch

atopisch eczeem

geneesmiddelexantheem

netelroos

infectieus

bacterieel

impetigo

lues

viraal

waterpokken

rodehond

pityriasis rosea

schimmel/gistinfectie

intertrigo

pityriasis versicolor

stollingsafwijkingen

petechiën

purpura

auto-immuun

psoriasis

lupus erythematodes

anders/onbekend

seborroïsch eczeemDit zijn slechts een paar voorbeelden; een volledige lijst zou bij wijze van spreken zo omvangrijk zijn als een leerboek dermatologie.

Incubatieperiode

De incubatieperiode of incubatietijd van een ziekte is de tijd die verstrijkt tussen de besmetting en de eerste klinische symptomen van de ziekte. Deze periode kan uiteenlopen van een aantal dagen tot vele jaren.

De incubatieperiode van hepatitis C kan bijvoorbeeld oplopen tot 20 jaar. Tijdens deze periode is het meestal wel mogelijk om anderen te besmetten.

Infectieziekte

Een infectieziekte is een ziekte bij dier of mens die de gastheer nadeel berokkent en wordt veroorzaakt door de aanwezigheid van een of meer microbiële agentia (micro-organismen), zoals een bacterie, een virus, een schimmel, of een afwijkend eiwit, een zogenaamd prion. Het overdragen van infectieziekten kan langs verschillende wegen gebeuren, zoals contact met besmet voedsel, of dranken, de inademing van besmette lucht, door vectoren zoals insecten, maar ook direct door contact met besmette personen. Lang niet alle infectieziekten zijn overdraagbaar van mens (of dier) op mens, dit geldt alleen voor de besmettelijke ziekten. Besmettelijke ziekten (of overdraagbare ziekten) verspreiden zich door direct contact met een individu, contact met lichaamsvloeistoffen van geïnfecteerde individuen, of met voorwerpen die besmet zijn door een geïnfecteerd individu. Infectieziekten kunnen worden onderverdeeld naar de weg waarlangs ze worden overgebracht (bijvoorbeeld geslachtsziekten) of naar het orgaansysteem waar ze betrekking op hebben (bijvoorbeeld luchtweginfecties). Infectieziekten bij de mens die (mede) door besmette dieren worden overgedragen worden zoönose genoemd.

De term infectiviteit beschrijft het vermogen van een micro-organisme binnen te dringen in een gastheer, te overleven en zich te vermenigvuldigen, terwijl de besmettelijkheid van een ziekte het gemak waarmee de ziekte kan worden overgedragen aan andere gastheren betreft. Maar een micro-organisme kan zich ook vestigen (koloniseren) in een gastheer, zonder ziekte te veroorzaken. De gastheer kan daardoor drager worden van een micro-organisme (voorbeeld MRSA-dragerschap).

Kinderziekte

Een kinderziekte is een virusziekte die zo besmettelijk is dat de meeste mensen ze al vroeg in hun leven als kind een keer doormaken. Hierna bestaat in het algemeen volledige immuniteit wat inhoudt dat herhaling van de ziekte over het algemeen niet voorkomt. De klassieke kinderziekten zijn:

mazelen (morbilli)

roodvonk (scarlatine)

rodehond (rubella)

vierde ziekte (ziekte van Filatov-Dukes)

vijfde ziekte (erythema infectiosum)

zesde ziekte (exanthema subitum)

bof (parotitis)

waterpokken (varicella zoster)Roodvonk is in dit rijtje een buitenbeentje omdat dit door een bacterie wordt veroorzaakt en ook vaker tot ernstige complicaties aanleiding geeft. Ook kan een menselijk lichaam geen immuniteit opbouwen tegen de roodvonk-bacterie.

Kudde-immuniteit

Kudde-immuniteit, groepsimmuniteit of collectieve immuniteit is de beschermende immuniteitsstatus van een populatie tegenover een bepaalde infectieziekte. Ze kan op peil gebracht worden door vaccinatie van een bepaald gedeelte van de bevolking, zodat een reproductiegetal R0 < 1 bereikt wordt.

Om de volledige populatie te beschermen, hoeven niet alle individuen gevaccineerd te zijn. Vanaf een bepaalde vaccinatiegraad kan een ziekteverwekker zich niet gemakkelijk vanuit een besmettingsbron verspreiden in een populatie. Vaccinatie werpt dus een dam op tegen de verspreiding van een ziekte. Bij ziekte-uitbraken van bijvoorbeeld varkenspest of mond-en-klauwzeer kan men lokaal overgaan tot ringvaccinatie.

Het aandeel van de immune individuen in een populatie waarboven een ziekte niet langer kan blijven bestaan is de kudde-immuniteitsdrempel. De waarde hiervan varieert met de virulentie van de ziekte, de werkzaamheid van het vaccin en de contactparameter voor de bevolking. Geen vaccin biedt volledige bescherming, maar de verspreiding van de ziekte van mens op mens is veel groter bij diegenen die niet gevaccineerd blijven. Bij de volksgezondheid betrokkenen proberen kudde-immuniteit te bereiken in de meeste populaties. Dit wordt bemoeilijkt wanneer grootschalige vaccinatie niet mogelijk is of wordt afgewezen door een deel van de bevolking. In Nederland is kudde-immuniteit in sommige gebieden mogelijk onvoldoende voor sommige besmettelijke ziekten, waaronder kinkhoest, mazelen en bof, deels doordat ouders vaccinatie weigeren.

Kudde-immuniteit geldt alleen voor besmettelijke ziekten. Kudde-immuniteit moet niet worden verward met de contactgegevens van de immuniteit, een verwant concept waarin een gevaccineerd individu de ziekteverwekkers van het vaccin via contact aan een ander kan 'doorgeven'.

Leverontsteking

Leverontsteking of hepatitis is een verzamelnaam voor een aantal op elkaar lijkende ontstekingsverschijnselen van de lever. Het woord hepatitis komt uit het Grieks en Latijn en bestaat uit twee delen: 'ἡπαρ' (hèpar) en '-itis'. Hepar betekent lever en het achtervoegsel -itis betekent ontsteking. De ziekte doet zich over de hele wereld voor.

Oligodontie

Oligodontie is het congenitaal ontbreken van meerdere tanden.

In de literatuur is er geen duidelijk verschil tussen de term

hypodontie en oligodontie. Dikwijls wordt uitgegaan van de classificatie hypodontie als er minder dan zes blijvende gebitselementen, exclusief de derde molaren, ontbreken. Oligodontie is dan het congenitaal ontbreken van zes of meer blijvende gebitselementen, exclusief de derde molaren. Een extreme en gelukkig zeer zeldzame vorm van oligodontie is anodontie. Hiervan is sprake wanneer er geen enkele definitieve tand is aangelegd.

Oligodontie komt voor bij 8,4 op de 10.000 mensen.

Oligodontie is een multifactoriële afwijking. Mutaties in de homeobox-genen PAX9, MSX1 en AXIN2 worden in verband gebracht met het afwezig zijn van een of meerdere elementen. Naast de genetische component lijken ook omgevingsfactoren zoals enkele medicijnen, bestraling en rodehond invloed te hebben op het ontwikkelen van oligodontie.

In 2004 ontdekte professor Irma Thesleff van het (Institute of Biotechnology van de Universiteit van Helsinki) het gen AXIN2 dat door mutatie oligodontie of anodontie veroorzaakt. Ditzelfde gen zou ook verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van darmkankers.

Verder wordt oligodontie gezien bij vele syndromen bv. syndroom van Down, Van der woude syndroom en ectodermale dysplasie.

Rode hond

Rode hond kan verwijzen naar:

Een hondachtige, zie Aziatische wilde hond;

Een ziekte, zie rodehond.

Rubellavirus

Rubellavirus (RuV) is een virus uit de familie Togaviridae en de veroorzaker van de ziekte rodehond (rubella) en het congenitale rubellasyndroom bij een infectie in de eerste weken van de zwangerschap.

SIR-model (epidemiologie)

Het SIR-model is een eenvoudig ziektecompartimentenmodel.

De situatie wordt vereenvoudigd tot 3 compartimenten: S (vatbaar; susceptible), I (besmettelijk; infectious) en R (genezen; recovered). Dit is een goed en eenvoudig model voor ziekten als mazelen, bof en rodehond.

Deze letters worden ook gebruikt om het aantal individuen in elk compartiment aan te geven; dit is tijdsafhankelijk: S(t), I(t) en R(t)

In het flowdiagram kan bij elke pijl een overgangssnelheid aangegeven worden:

λ wordt ook infectiekracht genoemd, δ de genezingssnelheid (d.i. is het omgekeerde van de infectieduur D:) δ = 1/D

Vaccinatieprogramma

Een vaccinatieprogramma geeft een schema waarmee een overheid een aantal als essentieel beoordeelde vaccinaties aanbeveelt of verplicht stelt.

Vijfde ziekte

De vijfde ziekte is een kinderziekte die ook wel aangeduid wordt als erythema infectiosum. Ze wordt veroorzaakt door parvovirus B19. De incubatietijd is zeven tot twaalf dagen. Ongeveer 60% van de volwassenen is tegen de ziekte beschermd, omdat zij deze al hebben doorgemaakt in het verleden. De symptomen zijn vrij onschuldig.

Zesde ziekte

De zesde ziekte of exanthema subitum is een courante kinderziekte die typisch optreedt bij kinderen van 9 tot 12 maanden. Tegen de leeftijd van 2 jaar hebben bijna 80% van de kinderen de infectie doorlopen, al dan niet asymptomatisch.

In andere talen

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.