Reza Pahlavi (1878-1944)

Reza Pahlavi (geboren als Reza Khan) (Alasht, Perzië, 16 maart 1878Johannesburg, Zuid-Afrika, 26 juli 1944), vaak Reza Shah genoemd, was de stichter van de Pahlavi-dynastie en sjah van Iran (Perzië) van 1925 tot 1941.

Reza Shah
Reza Shah Pahlavi Official Portrait - Colorized 2
Sjah van Perzië/Iran
Periode 1925-1941
Opvolger Mohammad Reza Pahlavi
Voorganger Ahmad Sjah Qajar
Vader Abbas Ali Khan
Moeder Noush-Afarin Ayromlou

Jeugd en opleiding

Hij volgde een militaire opleiding en kwam in dienst van de door de Russen opgerichte Perzische Kozakkenbrigade. In 1904 werkte hij als kozak en als bediende voor de Nederlandse consul Frits Knobel, die als consul-generaal in Teheran diende van 1889-1895 en van 1902-1904. In 1920 onderdrukte hij een pro-communistische opstand in Enzeli. Hij werd daarna commandant van de Kozakkenbrigade en in 1921 bevelhebber en brigadegeneraal. Uit zijn huwelijk met Tadj ol-Molouk (1896-1982), werd in 1919 een zoon geboren, de latere sjah Mohammad Reza Pahlavi.

Sjah van Iran

Op 22 februari 1921 pleegde kolonel Reza Khan samen met de pro-Britse journalist Zia al-Din Tabataba'i een coup. Tabataba'i werd minister-president, terwijl Reza Khan minister van Defensie, veldmaarschalk en opperbevelhebber werd. Reza nam tevens de titel Janab-i-Ashraf (doorluchtige hoogheid) aan. Reeds spoedig raakten Reza en Tabataba'i met elkaar in conflict en in juni 1921 werd Tabataba'i als premier ontslagen.

In 1923 trouwde Reza Khan voor de derde keer, nu met Qamar ul-Mulk. Op 28 oktober 1923 werd hij minister-president. In februari 1925 verkreeg hij dictatoriale bevoegdheden en in oktober 1925, na het vertrek van de laatste Kadjaren (Qajar)-vorst, Soltan Ahmad Qajar, werd Reza Khan staatshoofd. In december 1925 werd hij door het parlement (Majlis) tot Sjah-an-Sjah ('koning der koningen', keizer) verkozen.

In april 1926 werd hij gekroond en nam hij de dynastieke pre-islamitische naam Pahlavi (Pahlawi, Pehlavi) aan. Het was niet de enige uiting van antiquarisme tijdens zijn regering. Zo liet hij zich kronen met een kopie van de kroon van koning Sjapoer I (241-271) en werd Cyrus II de Grote als verondersteld seculier heerser naar voren geschoven. In 1935 veranderde hij de buitenlandse naam van het land, Perzië, naar Iran.

Reza Sjah regeerde als een absoluut vorst. Hij raakte geïnspireerd door president Atatürk van Turkije en koning Amanoellah Khan van Afghanistan. Wegens zijn hervormingsbeleid kwam hij vaak in conflict met de geestelijkheid. Reza Sjah onderhield nauwe betrekkingen met het Verenigd Koninkrijk, de Sovjet-Unie (vriendschapsverdrag), Turkije, Afghanistan en met Nazi-Duitsland, dat in de jaren dertig de belangrijkste handelspartner van Iran was.

رضا شاه در ژوهانسبورگ
Reza Shah in ballingschap.

Zijn handelspact met Duitsland en de noodzaak voor de Geallieerden om de Transiraanse Spoorlijn te controleren, leidde tijdens de Tweede Wereldoorlog tot de bezetting in 1941 van Noord-Iran door de Sovjetrussen en van Zuid-Iran door de Britten. Reza Sjah werd naar Mauritius verbannen (later naar Johannesburg, Zuid-Afrika) omdat hij in de Tweede Wereldoorlog de zijde van nazi-Duitsland had gekozen. Even werd gespeeld met de gedachte prins Hamid Qajar op de troon te zetten en zo de Qajar-dynastie te restaureren.[1] Aangezien prins Hamid vanaf zijn zesde jaar in Engeland had gewoond en nauwelijks Perzisch sprak liet het Verenigd Koninkrijk dit idee varen en koos uiteindelijk toch voor de zoon van Reza Sjah, kroonprins Mohammad Reza Pahlavi.

Reza Sjah overleed op 66-jarige leeftijd te Johannesburg. Zijn mausoleum in Ray, even ten zuiden van Teheran, werd tijdens de Iraanse Revolutie (1979) vernietigd.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Interview with Hamid Kadjar (page 1) (1981). Geraadpleegd op 2008-08-18.
  1. Interview with Hamid Kadjar (page 1) (1981). Geraadpleegd op 2008-08-18.

In andere talen

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.