Middenklinker

Een middenklinker (niet te verwarren met een centrale klinker) is een klinker waarvan de articulatie zich ergens tussen die van een volledig open ([[a]]?) en die van een volledig gesloten ([[i]]? of [[u]]?) klinker bevindt. In feite is een middenklinker daarmee elke klinker waarvan de formant tussen die van een open en een gesloten klinker ligt. Tot deze categorie behoren zowel de halfgesloten klinkers ([[e]]? en [[o]]?) als de klinkers die halfopen zijn ([[ɛ]]? or [[ɔ]]?), waarbij "halfgesloten" betekent dat de articulatie meer in de richting die van een volledig gesloten klinker gaat en "halfopen" dat de articulatie meer in de richting van die van een volledig open klinker gaat. Een voorste middenklinker kan worden getranscribeerd als [[e̞]]? of als [[ɛ̝]]?.

In het Internationaal Fonetisch Alfabet is de enige middenklinker waar echt een apart teken voor bestaat de centrale middenklinker die als [[ə]]? wordt geschreven (zie ook sjwa).

Omdat in de prosodie van talen meestal niet meer dan vier verschillende toonhoogten worden onderscheiden, komt het weinig voor dat een taal voor zijn middenklinkers alle drie de mogelijke formanten onderscheidt. In bepaalde dialecten van het Beiers worden niettemin de volgende klinkers onderscheiden: [/i e ɛ æ/]?, [/y ø œ ɶ/]?, [/u o ɔ ɑ/]? en [/a/]?. Dit is wellicht een voorbeeld van een taalvariëteit waarin middenklinkers die precies halverwege open en gesloten klinkers liggen systematisch worden onderscheiden van "halfopen" en "halfgesloten" klinkers.

Vooraan Bijna-vooraan Midden Bijna-achteraan Achteraan
Gesloten
Blank vowel trapezoid
i • y
ɨ • ʉ
ɯ • u
ɪ • ʏ
ʊ
e • ø
ɘ • ɵ
ɤ • o
ə
ɛ • œ
ɜ • ɞ
ʌ • ɔ
æ
ɐ
a • ɶ
ɑ • ɒ
Bijna gesloten
Gesloten-midden
Midden
Open-midden
Bijna-open
Open
Klinkerdriehoek met aanklikbare klinkers
Centrale bijna-open klinker

De centrale bijna-open klinker is een klinker waarvan de articulatie de volgende kenmerken bezit:

Het is een bijna-open klinker, wat betekent dat de positie van de tong zeer dicht bij die van een open klinker is maar dan iets meer gespannen.

Het is een centrale klinker, wat betekent dat de tong zich halverweg de articulatie van een open en die van een gesloten klinker bevindt.

Het is een ongeronde klinker.In het Internationaal Fonetisch Alfabet wordt deze klinker geschreven als [ɐ]?. Het overeenkomende X-SAMPA-symbool is 6. Indien gewenst wordt de centrale bijna-open klinker klinker onderscheiden van de geronde centrale open-mid klinker door deze laatste klinker te schrijven als [[ɜ̞]]? en de centrale bijna-open klinker als [[ɞ̞]]?.

Centrale klinker

Een centrale klinker of gecentraliseerde klinker (niet te verwarren met een middenklinker) is een klinker waarvan de articulatie wordt gekenmerkt door het feit dat de tong ongeveer halverwege de positie van een voorklinker en die van een achterklinker in ligt. In het Internationaal Fonetisch Alfabet worden de volgende centrale klinkers onderscheiden:

ongeronde gesloten centrale klinker [[ɨ]]?

geronde gesloten centrale klinker [[ʉ]]?

ongeronde halfgesloten centrale klinker [[ɘ]]?

geronde halfgesloten centrale klinker [[ɵ]]?

centrale middenklinker [[ə]]?

ongeronde halfopen centrale klinker [[ɜ]]?

geronde halfopen centrale klinker [[ɞ]]?

centrale bijna-open klinker [[ɐ]]?

ongeronde open centrale klinker [[a]]? (niet officieel maar komt het meest voor)Voor bijna-gesloten centrale klinkers worden soms de ad-hoc-symbolen (ɪ, ʊ) gebruikt.

Centrale middenklinker

De centrale middenklinker is een klinker die gedeeltelijk overeenkomt met wat ook wel sjwa wordt genoemd, al wordt deze laatste term voor meer klanken gebruikt. In het Internationaal Fonetisch Alfabet is het symbool voor de centrale middenklinker [ə]?. Het overeenkomende X-SAMPA-symbool is @. De ongeronde halfgesloten centrale klinker wordt als [[ɘ̞]]? geschreven om hem van de centrale middenklinker te onderscheiden.

Geronde halfgesloten voorklinker

De geronde halfgesloten voorklinker of geronde gesloten-mid voorklinker is een klinker waarvan de articulatie de volgende kenmerken bezit:

Het is een halfgesloten klinker, wat betekent dat de tong zich ongeveer halverwege de articulatie van een gesloten klinker en die van een middenklinker bevindt.

Het is een voorklinker.

Het is geronde klinker met een endolabiaal karakter, wat betekent dat tijdens de articulatie alleen de buitenkant van de lippen zichtbaar is.In het Internationaal Fonetisch Alfabet wordt deze klinker geschreven als [ø]?. Dit symbool is ontleend aan de orthografie van de Scandinavische talen, waar deze klinker veel voorkomt. Het overeenkomende X-SAMPA-symbool is 2. In het Nederlands wordt de klank geschreven als eu.

Geronde halfopen voorklinker

De geronde halfopen voorklinker of geronde open-mid voorklinker is een klinker waarvan de articulatie de volgende kenmerken bezit:

Het is een halfopen klinker, wat betekent dat de tong zich ongeveer halverwege de articulaite van een middenklinker een die van een open klinker bevindt;

Het is een voorklinker.

Het is een ongeronde klinker, wat betekent dat de lippen niet zijn gerond.In het Internationaal Fonetisch Alfabet wordt deze klinker weergegeven als [œ]?, en het overeenkomende X-SAMPA- symbool is 9. Het symbool œ is een ligatuur van de letters o en e. Merk op dat [ɶ]?, een verkleinde versie van de hoofdletter Œ, wordt gebruikt voor de geronde open voorklinker.

Halfgesloten klinker

Een halfgesloten klinker of gesloten-mid klinker is een klinker waarvan de articulatie wordt gekenmerkt door het feit dat de tong zich ten opzichte van het verhemelte ongeveer op twee derde van de afstand tussen een gesloten klinker en een middenklinker bevindt. In het Internationaal Fonetisch Alfabet worden de volgende zes halfgesloten klinkers onderscheiden:

ongeronde halfgesloten voorste klinker [[e]]?

geronde halfgesloten voorste klinker [[ø]]?

ongeronde halfgesloten centrale klinker [[ɘ]]?

geronde halfgesloten centrale klinker [[ɵ]]?

ongeronde halfgesloten achterste klinker [[ɤ]]?

geronde halfgesloten achterste klinker [[o]]?

Halfopen klinker

Een halfopen klinker of open-mid klinker is een klinker waarvan de articulatie wordt gekenmerkt door het feit dat de tong zich ten opzichte van de mondbodem ongeveer op twee derde van de afstand tussen de articulatie van een open klinker en die van een middenklinker bevindt.

In het Internationaal Fonetisch Alfabet worden de volgende zes halfopen klinkers onderscheiden

ongeronde halfopen voorklinker [[ɛ]]?

geronde halfopen voorklinker [[œ]]?

ongeronde halfopen centrale klinker [[ɜ]]?

geronde halfopen centrale klinker [[ɞ]]?

ongeronde halfopen achterklinker [[ʌ]]?

geronde halfopen achterklinker [[ɔ]]?

Haïtiaans Creools

Het Haïtiaans Creools, ook wel Kreyòl of Patua genoemd, is een creoolse taal die wordt gesproken op Haïti en op andere plaatsen waar de Haïtianen zich in de loop van de tijd hebben gevestigd, met name de Bahama's, Cuba, de Kaaimaneilanden, de Dominicaanse Republiek, Frans-Guyana, Guadeloupe, Puerto Rico en de Verenigde Staten. Het is enerzijds gebaseerd op het Frans en anderzijds op diverse Afrikaanse talen, met name de Gbe-talen. Daarnaast bevat het elementen uit het Arabisch, Spaans en Taíno. Tegenwoordig wordt het in toenemende mate door het Engels beïnvloed.

Het Kreyòl is van oudsher vooral de taal van het armere deel van de bevolking, de rijke elite spreekt uitsluitend Frans. Het heeft ca. 12 miljoen sprekers en heeft in 1961 door toedoen van Félix Morisseau-Leroy de status van officiële taal van Haïti gekregen naast het Frans, dat sinds het einde van de Haïtiaanse Revolutie in 1804 de enige voor gebruik in literaire werken toegestane taal van Haïti was. Bij deze vorm van taalpolitiek speelden onder andere racistische overwegingen een rol: het Kreyòl werd net als veel andere creooltalen in die tijd beschouwd als een gedegradeerde versie van een Indo-Europese taal - in dit geval het Frans - die door elementen uit talen die door inferieure volkeren werden gesproken negatief was beïnvloed. Tegenwoordig is het Kreyòl als volwaardige taal erkend en met name binnen Haïti aan een echte opmars bezig en wordt het behalve als taal van de literatuur ook gebruikt op de Haïtiaanse radio en televisie ter vervanging van het Frans.

Interslavisch

Het Interslavisch (Medžuslovjansky, Cyrillisch: Меджусловјанскы) is een zonale kunsttaal die is ontworpen om de communicatie met en tussen verschillende Slavische volken te vergemakkelijken. De grondgedachte is dat de onderlinge verwantschap tussen de Slavische talen groot genoeg is om op basis van gemeenschappelijke eigenschappen een taal te creëren die zonder studie vooraf begrijpelijk is voor alle Slaven. Zowel de grammatica als de woordenschat zijn op die overeenkomsten gebaseerd. Bijgevolg kent het Interslavisch drie geslachten en volledige verbuiging en vervoeging, waardoor het in contrast staat tot sterk vereenvoudigde internationale hulptalen als het Esperanto. Om dezelfde reden gebruikt het Interslavisch zowel het Latijnse als het Cyrillische alfabet.

Het Interslavisch is voortgekomen uit het panslavistische streven naar een gemeenschappelijke literaire taal, die een moderne voortzetting moest zijn van het Oudkerkslavisch. De eerste beschrijving dateert uit de jaren 1659-1666 en is van de hand van de Kroatische priester Juraj Križanić. In de 19e en 20e eeuw hebben vooral Tsjechische, Kroatische en Sloveense auteurs getracht deze gedachte vorm te geven. De doelstelling veranderde geleidelijk: in plaats van een taal die de Slavische standaardtalen moest vervangen, kwam de nadruk te liggen op een taal die als hulpmiddel kon dienen in de onderlinge communicatie tussen Slaven. Na de Tweede Wereldoorlog raakte dit streven op de achtergrond, maar aan het begin van de 21e eeuw kreeg het dankzij de komst het internet een nieuwe impuls. In 2011 gingen verschillende projecten onder de gemeenschappelijke noemer Interslavisch nauw met elkaar samenwerken. In 2017 vloeiden ze samen tot één standaard.De taal wordt vooral gebruikt in het internetverkeer, maar kent ook een aantal elektronische en gedrukte publicaties. Daarnaast vinden er sinds 2017 internationale conferenties plaats. In tegenstelling tot veel soortgelijke projecten heeft het Interslavisch geen overkoepelende organisatie, maar zijn de circa 2000 gebruikers en belangstellenden vooral te vinden op sociale media. Beslissingen over leermiddelen, grammatica en woordenschat worden genomen door een uit vijf personen bestaande commissie.

Ongeronde halfgesloten voorklinker

De ongeronde halfgesloten voorklinker of ongeronde gesloten-mid voorklinker is een klinker waarvan de articulatie de volgende kenmerken bezit:

Het is een halfgesloten klinker, wat betekent dat de tong zich ongeveer halverwege de articulatie van een gesloten klinker en die van een middenklinker bevindt.

Het is een voorklinker.

Het is een ongeronde klinker.

Ongeronde halfopen voorklinker

De ongeronde halfgesloten voorklinker of ongeronde gesloten-mid voorklinker is een klinker waarvan de articulatie de volgende kenmerken bezit:

Het is een halfopen klinker, wat betekent dat de tong zich ongeveer halverwege de articulatie van een middenklinker en die van een open klinker bevindt;

Het is een voorklinker.

Het is een ongeronde klinker, wat betekent dat de lippen niet zijn gerond.In het Internationaal Fonetisch Alfabet wordt deze klinker weergegeven als [ɛ]?. Het overeenkomende X-SAMPA- symbool is E.

Oostelijk Pomo

Het oostelijk Pomo is een uitgestorven lid van de familie van de Pomotalen. Vóór het contact met de Europeanen werd het oostelijk Pomo gesproken langs de hele noordelijke en zuidelijke kust van het Lake County tot aan het noorden van San Francisco, en tot in de bergen aan de kust ten westen van Sacramento Valley. In het noorden grensde het aan het Patwin en het Yuki, in het zuiden aan het Wappo en het zuidelijk en noordelijk Pomo.

Russisch alfabet

Het moderne Russische alfabet (Russisch: Русский алфавит) is een variant van het Cyrillische alfabet. Het werd geïntroduceerd in het Kievse Rijk op het tijdstip van zijn bekering naar het christendom in 988. Bepaalde archeologische vondsten suggereren echter een iets vroegere invoering.

Het alfabet zoals hier getoond is de gedrukte vorm. De met de hand geschreven Russische letters zien er beduidend anders uit.

Á

De Á (onderkast: á) is een in het Latijns alfabet voorkomende letter. De letter wordt gevormd door het karakter A met een daarboven geplaatste accent aigu.

Î

De Î (onderkast: î) is een in het Latijns alfabet voorkomende letter. De letter wordt gevormd door het karakter I met een daarboven geplaatste circumflex.

In het Frans wordt de Î gebruikt in woorden zoals île waar voorheen een "s" te vinden was ("isle"). De uitspraak verandert niet.

In het Roemeens staat de Î voor een gesloten ongeronde middenklinker (IPA symbool ɨ), die in die taal vergelijkbaar met de  uitgesproken. Komt men deze klank aan het begin of einde van een woord tegen dan gebruikt men de Î, daarbuiten de Â, met uitzondering van eigennamen en samenstellingen).

In de Latijnse weergave van het Kirmanci wordt de Î als gewone I uitgesproken, daarentegen wordt een " gewone" I als Schwa uitgesproken.

Û

De Û (onderkast: û) is een in het Latijns alfabet voorkomende letter. De letter wordt gevormd door het karakter U met een daarboven geplaatste circumflex.

Bij het translitereren vanuit het Cyrillisch volgens ISO norm 9 dient de Û voor de weergave van het karakter Ю.

In andere talen

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.