Keramiek

Keramiek is een materiaal dat noch een metaal noch een polymeer is. Voorbeelden van keramieken zijn bijvoorbeeld aardewerk, steengoed en porselein, maar daarnaast valt ook te denken aan glas, diamanten, supergeleiders en implantaten. Keramiek ontstaat door verhitting (in bijvoorbeeld een oven), soms in combinatie met druk, waarbij minimaal twee elementen aanwezig zijn. Eén van deze elementen is non-metallisch en de ander mag zowel metallisch als niet-metallisch zijn.

Mechanische eigenschappen

Keramische materialen hebben een aantal zeer goede mechanische eigenschappen. Ze zijn zeer hard en bezitten een hoge vloeigrens. Ze zijn erg slijtvast, hittebestendig, niet elektrisch en thermisch geleidend en non-magnetisch. Hier zijn uitzonderingen op, zo zijn sommige keramieken zelfs supergeleidend.

Een groot nadeel van dergelijke materialen is echter dat ze vaak niet ductiel of plastisch zijn. Door deze brosheid zal het materiaal snel bezwijken wanneer er scheuren in ontstaan. Door het keramiek echter toe te passen als een dunne laag op een ander, taaier materiaal (zoals staal) kunnen de beste eigenschappen van beide worden gecombineerd (de slijtvastheid van het keramiek en de buigzaamheid van het metaal). Dit wordt bijvoorbeeld toegepast op boren.

Traditioneel keramiek

Deck 20050711
Een keramieken vaas.

Het woord "keramiek" komt van het Griekse keramos, wat drinkvat of aardewerkvat betekent. Van origine werd het woord gebruikt voor het aanduiden van voorwerpen die van gebakken klei zijn gemaakt. Traditioneel zijn keramieken dan ook op klei (ofwel silicaten) gebaseerd. Hiervan zijn er zeer veel en ze worden gemaakt van uiteenlopende kleisoorten, diverse toeslagstoffen en allerlei procedés (bijvoorbeeld een verschillende oventemperatuur).

Bij de traditionele keramieken valt bijvoorbeeld te denken aan gebruiksvoorwerpen zoals potten en serviezen in porselein, aardewerk of steengoed, aan bouwmaterialen (baksteen, straatstenen en tegels) en aan sanitair (wasbakken en toiletpotten).

  • Aardewerk wordt gebakken van klei bij een temperatuur van 800 tot ongeveer 1100°C, waarbij geen sintering of verglazing optreedt. Aardewerk wordt vrijwel altijd geglazuurd.
    • Terracotta is ongeglazuurd aardewerk van roodbakkende klei.
  • Steengoed of gres wordt gemaakt van een gresklei en kan worden gebakken bij hogere temperaturen (1200-1300°C); hierbij versintert de klei, het product is geschikt voor het bewaren van vloeistoffen.
  • Porselein, gebakken van een speciale witte kleisoort, gemengd met kwarts en veldspaat, gebakken bij 1200-1400°C, waarbij het geheel verglaast. De basisgrondstof is kaolien of pe-tuntse afkomstig uit China. Kaolien wordt in Europa gevonden in de streek van Limoges, Duitsland, Tsjechië, Oekraïne, Cornwall en Spanje.

Een ander voorbeeld van traditioneel keramiekgebruik is de (beeldhouw)kunst. Hierin staan vooral de vorm en kleur van keramiek centraal. Veelal wordt keramiek hierbij van een glazuurlaag voorzien. Invloedrijke keramisten in het Nederlandse taalgebied zijn onder andere Chris Dagradi (1954), Johan van Loon (1934), Leen Quist (1942-2014), Jan Snoeck (1927), Pieter Stockmans (1940), Frank Steyaert en Jan van der Vaart (1931-2000). Een bekend keramist uit de Verenigde Staten is Richard Staffel (1911-2002).

Technisch keramiek

Er zijn twee verschillende types technisch keramiek:

  • ionaire keramiek: een verbinding van een metaal en een niet-metaal, bijvoorbeeld keukenzout (NaCl), magnesiumoxide (MgO), zirconiumdioxide (ZrO2). De ionen stapelen zich in een zo dicht mogelijke stapeling.
  • covalente keramiek: een verbinding van twee niet-metalen, zoals siliciumdioxide (SiO2), diamant (C). De moleculen stapelen zich als kettingen, bladvormige structuren of tetraëdrisch.

Enkele gangbare technische keramieken zijn:

Technische keramieken zijn onder andere te vinden in:

Zie ook

Externe link

Aardewerk

Aardewerk is een verzamelnaam voor bij temperaturen tot ongeveer 1100 graden Celsius uit klei gebakken keramiek, zoals vaatwerk, potten, schalen, drinkbekers, kruiken en tegels.

Mangaan

Mangaan is een scheikundig element met symbool Mn en atoomnummer 25. Het is een grijskleurig overgangsmetaal.

Materiaal

Materiaal is een natuurlijke of kunstmatig geproduceerde stof, bestemd om verwerkt te worden tot bruikbare producten. Een materiaal is dus een stoffelijke zaak, geselecteerd op basis van zijn eigenschappen met het oog op een bepaalde toepassing. De term materiaal wordt gewoonlijk alleen gebruikt als de verwerkte stof nog aan te wijzen is in onderdelen van het eindproduct. Anders spreekt men eerder van grondstof of ingrediënt.

Materialen worden gebruikt als bouwmateriaal, bij de ambachtelijke en industriële productie van goederen, en in de beeldende kunst, als uitgangsmateriaal bij het creëren van kunstvoorwerpen.

De wetenschap die materialen op hun eigenschappen en hun structuur onderzoekt, en nieuwe materialen ontwikkelt, heet materiaalkunde.

"Materiaal" in overdrachtelijke zin zijn bijvoorbeeld teksten en afbeeldingen die worden bewerkt tot een boek of artikel, onbewerkte beeld- en geluidsopnamen die worden gemonteerd tot een film, of talentvolle jongeren die tot topvoetballer, operazanger(es) enzovoort worden opgeleid. Studieboeken noemt men ook wel 'studiemateriaal'.

Medaillon (beeldhouwkunst)

Een medaillon is een gebeeldhouwde reliëf in de vorm van een ovaal of cirkel, als ornament aan een gebouw of toegepast op een monument.

Medaillons werden vooral in de 18e en 19e eeuw als versiering aan gebouwen toegepast. Ze worden uitgevoerd in onder meer steen, hout, keramiek of metaal.

Minoïsche kunst

De Minoïsche kunst is de kunst van de Minoïsche beschaving. Zij kan worden ingedeeld aan de hand van haar keramiek.

De eerste, de Vroeg-Minoïsche periode (VM I, VM II en VM III), sproot voort uit de lokale neolithische cultuur rond 2500 v.Chr. en duurde tot ongeveer 2300 v.Chr. De Midden-Minoïsche cultuur (MM I, MM II en MM III) duurde van ongeveer 2150 tot 1700 v.Chr. De Laat-Minoïsche periode is eveneens verdeeld in drie delen: LM I, LM II en LM III. Haar laatste periode (LM III) wordt opgesplitst rond 1370 v.Chr. door de ramp die het paleis van Knossos trof.

Omdat hout en textiel vergankelijk zijn, zijn de meeste restanten van Minoïsche kunst haar keramiek, haar architectuur met fresco's van onder andere landschappen, steengraveringen en complexe uitgesneden rolzegels. Ook de plastische kunsten stonden niet stil. Daarnaast was er ook de Minoïsche smeedkunst die zeer hoogstaand was. Sommige elementen zoals dieren en bijen kwamen vaak voor in de decoratieve motieven van de Minoïsche kunst.

Mobach Keramiek

Mobach Keramiek is een aardewerkfabriek in de Nederlandse stad Utrecht die eind 19e eeuw werd opgericht. Het is vooral bekend van de kunstzinnige hoogstaande keramieken die het sindsdien maakt.

Myceense kunst

De Myceense kunst is ten dele gebaseerd op de Minoïsche kunst, maar is ook duidelijk beïnvloed door de oorlogszuchtige karakter van de Myceners.

Niamey

Niamey is de hoofdstad van het land Niger. De stad had in 2012 een bevolking van 1.026.848. De stad is een havenstad aan de rivier de Niger. Niamey is de grootste stad van het land en het regerings- en economisch centrum. De stad is geen onderdeel van een departement, maar vormt een apart hoofdstedelijk district.

De stad ligt in een regio waar veel pinda's verbouwd worden. De belangrijkste industrieën zijn baksteen, keramiek, cement en schoenen.

De nationale administratieve school, een universiteit en het nationale museum zijn gevestigd in de stad.

Niamey heeft een tropisch klimaat. De regentijd is van juni tot september, de heetste maanden zijn van maart tot mei als er een droge harmattanwind vanuit de Sahara waait die veel zand en stof meebrengt.

Plateel

Plateel is een bepaald soort keramiek (aardewerk). Het decor of motief wordt met de hand door een zogenaamde plateelschilder op het plateel geschilderd voordat het voor de tweede keer gebakken wordt. Dit werk vindt plaats in de plateelbakkerij.

Pottenbakken

Pottenbakken is het modelleren van klei die daarna door middel van verwarming wordt verhard tot aardewerk en steengoed. Beeldjes werden op deze manier al gemaakt in het Laat-paleolithicum, zo'n 20.000 tot 30.000 jaar geleden, maar het daadwerkelijk maken van potten werd pas zinvol bij de overgang naar de agrarische samenleving.

Voorwerpen van aardewerk en steengoed kunnen gebruiksvoorwerpen zijn, zoals potten, bekers, schalen, maar ook decoratieve voorwerpen. Technisch keramiek behoort niet tot het pottenbakken.

Princessehof

Princessehof is een in 1693 gebouwd herenhuis, eigenlijk een klein stadspaleis, aan de Grote Kerkstraat 11 in de stad Leeuwarden. In het gebouw is thans het Keramiekmuseum Princessehof gevestigd. Dit museum gebruikt ook het belendende pand, de Papingastins.

Ravenna (provincie)

De provincie Ravenna is gelegen in de Noord-Italiaanse regio Emilia-Romagna. In het noorden grenst ze aan de provincie Ferrara, in het zuiden aan de provincie Forlì-Cesena en de Toscaanse provincie Florence en in het oosten aan de provincie Bologna.

In het westen van de provincie liggen de Adriatische zandstranden. Cervia en Milano Marittima zijn er de belangrijkste badplaatsen. In het noordoosten nabij de grens met de provincie Ferrara ligt het woud Pineta San Vitale en de watervlakte Valli di Comacchio. Het is het restant van een lagune die hier voor de inpolderingen gelegen heeft.

De hoofdstad Ravenna herbergt Byzantijnse mozaïeken uit de vijfde eeuw. In die eeuw was ze de hoofdstad van het West-Romeinse Rijk. De mozaïeken zijn onder meer te vinden in de kerken San Vitale en Sant'Apolinare Nuovo en de doopkapellen Battistero Neoniano en Battistero degli Ariani. Het hart van de stad is het Piazza del Popolo. Hier staat het Palazzo Comunale en de twee Venetiaanse zuilen met de beschermheiligen van de stad, Sint Apollinaris en Sint Vitalis.

Een andere kunststad in de provincie is Faenza, synoniem voor keramiek. In de stad staat het Museo Internazionale delle Ceramiche met de grootste verzameling keramiek van Italië. In Faenza bevindt zich ook het Piazza del Popolo een plein met langs twee zijden arcaden. Aan dit plein staat ook het gekanteelde Palazzo del Podesta en een klokkentoren.

De derde stad van de provincie, wat betreft grootte, is Lugo, hier staat de kerk Chiesa di Campanile, met een van de oudste klokkentorens van de wereld (achtste eeuw). Het zuidwestelijk deel van de provincie is heuvelachtig en minder dichtbevolkt. In deze streek ligt het kuuroord Brisighella, dat een kleurrijk oud centrum heeft.

Reliëf (beeldhouwkunst)

Met een reliëf wordt een driedimensionale beeldhouwkundige afbeelding in steen, hout, keramiek of metaal (bijvoorbeeld brons) bedoeld, die niet helemaal vrijstaand is. Een reliëf heeft een driedimensionale voorkant en meestal een platte achterkant.

Het voordeel van het reliëf boven vrijstaand beeldhouwwerk is dat ook beeldinhoud die wel in tweedimensionale afbeeldingen zoals tekeningen of schilderijen kan worden weergegeven, maar niet of zeer moeilijk in ruimtelijk werk (denk bijvoorbeeld aan wolken, bomen, achtergronden, vergezichten), wel in een reliëf kan worden afgebeeld.

Het reliëf is daarmee een overgangsgebied tussen tekening en beeldhouwwerk, wat het mogelijk maakt om met een reliëf thema's verhalend weer te geven. Om deze reden is het reliëf dan ook door alle eeuwen heen, van het Oude Egypte tot in de huidige tijd, onder andere gebruikt om verslag te doen van belangwekkende gebeurtenissen en ter verduidelijking van religieuze motieven. Een goed voorbeeld hiervan is wel de Zuil van Trajanus.

Seto (Aichi)

Seto (瀬戸市, Seto-shi) is een stad in de Japanse prefectuur Aichi. De oppervlakte van deze stad is 111,61 km² en begin 2010 had de stad ruim 133.000 inwoners.

Seto is zo bekend van de pottenbakkerij en keramiek dat het Japanse woord voor 'keramiek' setomono (瀬戸物, lett. "Seto-dingen") is.

Talavera de la Reina

Talavera de la Reina is een gemeente in de Spaanse provincie Toledo in de regio Castilië-La Mancha met een oppervlakte van 186 km². Talavera de la Reina heeft 84.119 inwoners (1-1-2016).

Talavera de la Reina heeft een rijke historie en is vooral beroemd om zijn keramiek. Het ligt in het midden van Spanje en het is een plaats waar men de Spaanse sfeer kan proeven met de lokale queso manchego en de typische jamon serrano.

Trechterbekercultuur

De trechterbekercultuur is een neolithische cultuur in Noord-Europa van ca. 4350 tot 2800/2700 v.Chr.

Urn

Een urn(e) is een pot waarin de overblijvende as van een crematie in wordt bewaard. Een urn kan thuis worden bewaard, maar ook worden bijgezet in een urnentuin, urnengraf of urnenmuur van een begraafplaats. Dit wordt wel een columbarium genoemd.

Urnen zijn vooral bekend van de urnenveldencultuur. Deze dateert uit de late bronstijd, van 1300 v.Chr. tot ongeveer 920 v. Chr. De doden werden toen gecremeerd en de crematieresten werden in een urn gedaan, eventueel voorzien van bijgiften. De urne werd in een grafheuvel bijgezet. Een dergelijke urn was van keramiek en had een typerende vorm.

Toen andere volkeren arriveerden, werd begraven meer gebruikelijk, en dit is in Europa zo gebleven tot in de tweede helft van de 20e eeuw, toen geleidelijk aan ook crematie weer mogelijk werd. Daarbij kwam ook de urn weer in gebruik. Tegenwoordig worden urnen ook wel in een urnenzuil of urnenwand bijgezet.

Sierurnen zijn er tegenwoordig in heel veel soorten en maten. Van keramiek, marmer of graniet. Maar ook van glas, hout, metaal, etc. Er zijn mini-urnen verkrijgbaar voor het bewaren van een gedeelte van de as of grotere urnen waar de volledige asbus in kan worden bewaard.

Vergulden

Vergulden is het bedekken van een voorwerp met een laagje goud.

Verscheidene antieke beschavingen beheersten al de kunst van het vergulden (Egyptenaren, Etrusken, Kelten, ...).

Er bestaan verschillende manieren om een object te voorzien van een goudlaag:

Mixtion vergulden, ook wel olievergulden genoemd.

Poliment vergulden.

Watervergulden (van glas).

Galvanisch vergulden.

VuurverguldenVeel gebruikt voor bijvoorbeeld schilderijlijsten is het inleggen van bladgoud in mixtion. Voor een goede hechting en hoogglans wordt in de regel met een agaat gebruineerd. Metalen kunnen in gesmolten goud worden ondergedompeld of galvanisch worden verguld.

Keramiek: De van oorsprong Koreaanse techniek Keum Boo, waarbij vrij dik goudfolie wordt versmolten met het oppervlak van zilveren of stalen voorwerpen, wordt geleidelijk populairder bij westerse goud- en zilversmeden. Op keramiek kan fijn goudpoeder in olie-achtige dispersie aangebracht worden, bij het bakken verbrandt de olie en smelten de gouddeeltjes samen. Het tegenwoordige bakken van een oplossing van goudzouten, die door reductie in de oven omgezet worden tot zuiver goud geeft een mooier resultaat. In plaats van goudpoeder worden ook wel goudzouten gebruikt

Ook boeken kunnen verguld worden: met messing stempels worden onder verhitting letters en versieringen van bladgoud aangebracht op het linnen, leer, perkament of papier van boekbanden. Daarnaast wordt soms op de sneden van het boek verguldsel aangebracht, of alleen op de bovenste snede (de enige snede die in de boekenkast zichtbaar is). Die laatste variant noemt men 'kop verguld'.

Het vergulden achter glas wordt al sinds de oudheid gedaan. Cennino Cennini beschrijft in zijn boek Il Libro dell’Arte hoe techniek uitgevoerd moest worden. Hij spreekt in zijn boek al over de ongeëvenaarde glans en schittering van het bladgoud achter glas. Tegenwoordig wordt het achterglas vergulden, door gebrek aan kennis, telkens minder gedaan. Slechts enkelen beheersen in Nederland nog het ambacht, waarbij het bladgoud door middel van een dierenlijm of vernis tot een waar kunstwerk wordt verheven.

İznik-keramiek

İznik-keramiek is keramiek afkomstig uit de stad İznik in Turkije, die voor de tijd van het Ottomaanse Rijk de naam Nicaea droeg.

De keramische kunst in de stad bereikte haar hoogtepunt in de 16e en 17e eeuw. Vooral bekend zijn de İznik-tegels, beschilderde tegels die veel Osmaanse gebouwen in Turkije en andere gebieden die tot het Osmaanse Rijk behoorden sieren. Ook andere vormen van keramiek, zoals serviezen en vazen werden in İznik geproduceerd. Het gebied produceert ook glas.

In andere talen

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.