Jod

De jod, jot, joed of joet, is de tiende letter uit het Hebreeuws alfabet. De letter wordt uitgesproken als de letter j, zoals in de Hebreeuwse naam Jeruzalem: ירושלים. Ook de naam Israël begint in het Hebreeuws met de letter jod: ישראל (het Hebreeuws wordt van rechts naar links geschreven). De letter kan als leesmoeder worden gebruikt voor de klinkers een e, ē of i.

In het Nederlands wordt de letter ook wel jota genoemd. Dit leeft nog in uitdrukkingen als "geen tittel of jota mag veranderd worden" en "ik begrijp er geen jota" van. In beide uitdrukkingen herinnert men eraan dat de jod een klein letterteken is.

De letter J heet in het Duits Jot en in het Spaans jota. Beide woorden komen van jod.

Israel in Hebrew
Van rechts naar links "JSHR'L" of Israël

De letters van het Hebreeuws alfabet worden ook gebruikt als cijfers. De letter jod is de Hebreeuwse tien.

Het Jiddisch is een West-Germaanse taal die deels is afgeleid van het Hebreeuws. Via het Jiddisch zijn er verscheidene neologismen van Hebreeuwse herkomst in het Nederlandse spraakgebruik terechtgekomen, met name in Amsterdam. Een bekend voorbeeld is de term joetje die werd gebruikt voor een bankbiljet van tien gulden, welk woord is afgeleid van de joed, het Hebreeuwse cijfer tien.

jod
Jod
Hebreeuws alfabet
Hebreeuws יוֹד
Transliteratie j
Klank /j/
Cijferwaarde 10
Unicode U+05D9
HTML-entiteit י
Cursief
Hebrew letter Yud handwriting.svg
Portaal  Portaalicoon   Taal

Zie ook

Bronnen, noten en/of referenties
Wikibooks Wikibooks heeft meer over dit onderwerp: Aleph-Bet: Het Hebreeuwse alfabet (Engels).
Hebreeuws alfabet

א · ב · ג · ד · ה · ו · ז · ח · ט · י · כ · (ך) · ל · מ · (ם) · נ · (ן) · ס · ע · פ · (ף) · צ · (ץ) · ק · ר · ש · ת
Alef · Beet · Gimel · Dalet · Hee · Waw · Zajien · Chet · Tet · Jod · Kaf · -sofiet · Lamed · Mem · -sofiet · Noen · -sofiet · Samech · Ajien · Pee · -sofiet · Tsaddie · -sofiet · Koef · Reesj · Sjien · Tav

Dalet

De dalet is de vierde letter uit het Hebreeuws alfabet. De dalet komt qua klank overeen met de letter d, zoals de eerste letter van de Hebreeuwse naam David: דוד. (N.B. Hebreeuws wordt van rechts naar links geschreven.)

De letters van het Hebreeuws alfabet worden ook gebruikt voor Hebreeuwse cijfers. De dalet is de Hebreeuwse vier.

God (jodendom)

God in het jodendom is absolute eenheid. Het jodendom beschouwt God als het absolute een - ondeelbaar, en de ultieme vorm van het begrip een. In het jodendom wordt God met יהוה (jod-hee-vav-hee - JHWH) aangeduid.

Hebreeuws alfabet

Het Hebreeuwse alfabet is het alfabet dat gebruikt wordt voor het schrijven van het Hebreeuws, zowel het Modern Hebreeuws, een van de officiële talen van Israël, als het Tenachisch Hebreeuws (ook wel het Klassiek Hebreeuws). Ook het Jiddisch (een West-Germaanse taal) en soms ook het Ladino (Joods-Spaans) worden met het Hebreeuwse alfabet geschreven. Het Hebreeuws wordt geschreven van rechts naar links. Het Hebreeuwse woord voor alfabet is אלף-בית, uit te spreken als alef-beet, en bestaat uit de eerste twee letters de alef en de beet. Het Hebreeuwse alfabet stamt af van het Aramese alfabet.

Iota

Iota kan verwijzen naar:

iota (letter), 9e letter van het Griekse alfabet.

jod, 10e letter van het Hebreeuwse alfabet.

IOTA (radio) (Islands on the air), begrip in het zendamateurisme.

IOTA cryptocurrency

JHWH

JHWH of JHVH komt van de Hebreeuwse lettercombinatie יהוה jod-hee-vav-hee en is in de Hebreeuwse Bijbel de naam van God. Deze lettercombinatie wordt ook wel tetragram(maton) genoemd (Grieks: τετραγράμματον, "vier letters").

Het tetragrammaton יהוה, JHWH bestaat uit matris lectionis (medeklinkers die klinkers aangeven) die een aanwijzing kunnen zijn dat het gaat om een cognaat object dat is afgeleid van היה, hayah, het Hebreeuwse koppelwerkwoord dat we ook kennen als het werkwoord "zijn". Dit woord wordt vaak vertaald in lijn met de traditie van de Septuagint, als "HEER". Maar omdat het vaak als bijstelling wordt gebruikt, of zelfs als status constructus (wat niet met zekerheid kan worden gezegd) met elohim, kan het duiden op "het zijn" of de "IK BEN" van God. De exacte betekenis is al duizenden jaren onderwerp van theologische speculatie.

Joetje

Een joetje (of joet, joedje, juutje) is tien gulden.

De benaming komt uit het Hebreeuws. In het Hebreeuwse alfabet is de letter jod (ook wel uitgesproken joed) de tiende letter. Via het Jiddisch kwam het in het Nederlands terecht.

Kaf sofiet

De kaf sofiet of chaf sofiet is een variant van de Hebreeuwse letter kaf die wordt gebruikt als de kaf aan het eind van een woord staat. De letter wordt uitgesproken als de letter k of als g.

De letters van het Hebreeuws alfabet worden ook gebruikt als cijfers. De kaf sofiet is de Hebreeuwse vijfhonderd.

Koef

De koef is de negentiende letter uit het Hebreeuws alfabet. De letter wordt uitgesproken als k, zoals de letter in het Hebreeuwse woord kibboets: קיבוץ. Ook de naam van de Israëlische politieke partij Kadima begint met een koef: קדימה (Hebreeuws wordt van rechts naar links geschreven).

De letters van het Hebreeuws alfabet worden ook gebruikt als cijfers. De koef is de Hebreeuwse honderd.

Lamed

De lamed is de twaalfde letter uit het Hebreeuws alfabet. De lamed wordt uitgesproken als de letter l, zoals in de Hebreeuwse naam Levi: לוי (Hebreeuws wordt van rechts naar links geschreven).

De letters van het Hebreeuws alfabet worden ook gebruikt als cijfers. De lamed is de Hebreeuwse dertig.

De term lammetje werd vroeger gebruikt voor anderhalve gulden als verbastering van lamed oftewel 30 stuivers. Zie ook beisje, joetje en meier.

Mater lectionis

De mater lectionis of leesmoeder is de eerste methode die in het Hebreeuws en sommige andere Semitische talen gebruikt werd om klinkers aan te duiden. Vóór het gebruik van deze methode bestond alleen de mogelijkheid medeklinkers op te schrijven. Een leesmoeder is een medeklinkerteken dat gebruikt wordt om ruwweg aan te geven dat daar een bepaalde klinker moet worden gelezen.

Het Hebreeuws gebruikt hiervoor de medeklinkers:

de ה (hee) voor een ā, e of ē, soms ook ō - לאה Lē'ā.

de ו (waw) voor een u of ō - יואל Jō'ēl en ברוך Bārūch.

de י (jod) voor een e, ē of i - דויד Dāwīd.

de א (alef) voor alle lange klinkerklanken - פארן Pārān en מלא Millō.Het Arabisch gebruikt:

de waw,

de ya,

de alif

de ta marbuta

Mem

De mem is de dertiende letter uit het Hebreeuws alfabet. De letter wordt uitgesproken als de letter m, zoals de eerste letter van het Hebreeuwse woord voor gebod (mitsvva): מצווה (Hebreeuws wordt van rechts naar links geschreven). Aan het eind van het woord krijgt de letter een andere schrijfwijze, die mem sofiet wordt genoemd.

De letters van het Hebreeuwse alfabet worden ook gebruikt als cijfers. De mem is de Hebreeuwse veertig, de mem sofiet is echter een ander cijfer, namelijk zeshonderd.

Noen (letter)

De noen is de veertiende letter uit het Hebreeuws alfabet. De letter wordt uitgesproken als de letter n, zoals in de Hebreeuwse naam Noach: נח (Hebreeuws wordt van rechts naar links geschreven). Aan het eind van het woord krijgt de letter een andere schrijfwijze die de noen sofiet wordt genoemd.

De letters van het Hebreeuws worden ook gebruikt als cijfers. De noen is de Hebreeuwse vijftig, de noen sofiet is echter een ander cijfer, namelijk zevenhonderd.

Pee sofiet

De pee sofiet is een variant van de Hebreeuwse letter pee die wordt gebruikt als de pee aan het eind van een woord staat. De letter wordt uitgesproken als de letter p of f.

De letters van het Hebreeuws alfabet worden ook gebruikt als cijfers. De pee sofiet is de Hebreeuwse achthonderd.

Reesj

De reesj is de twintigste letter uit het Hebreeuws alfabet. De letter resj wordt uitgesproken als de letter r, zoals in de Hebreeuwse naam Ruth: רות (Hebreeuws wordt van rechts naar links geschreven).

De letters van het Hebreeuws alfabet worden ook gebruikt als cijfers. De letter reesj is de Hebreeuwse tweehonderd.

In het verleden werden steden in het Jiddisch aangeduid met de eerste letter van het Hebreeuwse alfabet. Rotterdam heette Mokum Reisj oftewel 'Stad R'.

Samech

De samech is de vijftiende letter uit het Hebreeuws alfabet. De letter wordt uitgesproken als de letter s, zoals in de plaatsnaam Sodom: סדם (Hebreeuws wordt van rechts naar links geschreven).

De letters van het Hebreeuws alfabet worden ook gebruikt als cijfers. De samech is de Hebreeuwse zestig.

Tseree

De tseree (צֵרֵי) is een Hebreeuwse vrije klinker. Doorgaans wordt de taal zonder klinkers geschreven, maar in gevocaliseerde teksten wordt deze klinker weergegeven met twee puntjes die naast elkaar onder een letter staan.

De tseree kan verschillend worden uitgesproken, meestal is dit als /E/ in pet, maar door sommigen wordt hij als de /e/ in mee uitgesproken. Dit laatste is zelfs doorgaans het geval, als er een jod op volgt en vaak ook als de erop volgende letter een alef of hee is.

Als de eerste letter in het Hebreeuws een keelklankletter is (א, ח, ע, ה) of ר, dan verandert de uitspraak van de klinker van een voorzetsel in veel gevallen in tseree. Bijvoorbeeld min al (van boven) wordt niet samengetrokken tot miäl maar tot meäl, waarbij de e dus een tseree is.

West-Germaanse geminatie

West-Germaanse geminatie was een fonologisch proces dat in de 3e of 4e eeuw moet hebben plaatsgevonden in de West-Germaanse talen. Het beïnvloedde medeklinkers die direct werden gevolgd door een sonorant (met name j, soms ook w, r, l, m, n) en als gevolg van de wet van Sievers werden voorafgegaan door een korte klinker. Deze medeklinkers werden daardoor langer (verdubbeld). Het bekendst is dit verschijnsel voor een jod, ook bekend als jod-geminatie.

Een mogelijk voorbeeld het Gotische 'hefjan', waarbij de jod /j/ de voorafgaande medeklinker /f/ verdubbelde door de palatale positie in de mond. Het resultaat van dat proces is het hedendaagse werkwoord 'heffen', waarbij niet alleen de /f/ verdubbeld is, maar de oorspronkelijke /j/ zelf ook verdwenen is. Dit maakt de herkomst van het woord lastiger te achterhalen.

Ya (Arabische letter)

Yāʾ, ياء, is de 28e letter van het Arabisch alfabet. Hij stamt af van de letter jod uit het Fenicisch alfabet en is daardoor verwant met de Latijnse I/J, de Griekse jota en de Hebreeuwse jod. Aan de ya kent men de getalswaarde 10 toe.

Zajien

De zajien is de zevende letter uit het Hebreeuws alfabet. De letter zajien wordt uitgesproken als een z, zoals in de Hebreeuwse naam Zachariah: זכריה (Hebreeuws wordt van rechts naar links geschreven.)

De letters van het Hebreeuws alfabet worden ook gebruikt voor de cijfers. De zajien is de Hebreeuwse zeven.

In andere talen

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.