Iberisch Schiereiland

Het Iberisch Schiereiland (ook wel Iberië genoemd) is een deel van Europa dat zich ten zuiden van de Pyreneeën bevindt. Het schiereiland wordt omgeven door de Middellandse Zee, de Atlantische Oceaan en de Golf van Biskaje. De oppervlakte bedraagt 582.530 km².

Iberisch Schiereiland
Schiereiland in Europa
Kaart
Locatie
Land Vlag van Spanje Spanje
Vlag van Portugal Portugal
Vlag van Gibraltar Gibraltar
Vlag van Andorra Andorra
Vlag van Frankrijk Frankrijk
Coördinaten 40°14'24"NB, 4°14'21"WL
Algemeen
Oppervlakte 582.530 km²
Inwoners 54.000.000
Hoogste punt Mulhacén (3478m)
Foto's
Satellietfoto
Satellietfoto

Geologie

Het schiereiland bestaat geologisch gezien uit een stuk korst dat tijdens de Alpiene orogenese tegen en langs Frankrijk is gebotst, met als gevolg het ontstaan van het orogeen de Pyreneeën. Het grootste deel van het Iberisch schiereiland bestaat uit de meseta, de Spaanse hoogvlakte die sinds de Hercynische orogenese vrij onveranderlijk bleef. Daarnaast zijn er enkele bekkens als het Ebro bekken, Tabernas bekken en het bekken van de rivier de Guadalquivir.

Geschiedenis

Er wordt vermoed dat de eerste beschaving in Spanje die van de Minoïers was die de door legende omgeven stad Tartessos in Andalusië stichtten. Rond 575 v. Chr. werd het schiereiland een wingewest voor Carthago. Nadien kwamen de Kelten naar dit gebied, waarvan men nog veel overblijfselen heeft gevonden. De Carthagers, die de verloren gebieden van de Eerste Punische Oorlog wilden compenseren, breidden hun koloniën in Spanje uit. De Carthagers kwamen weer in botsing met de Romeinen, die rond 207 v.Chr. de Carthagers nagenoeg verdreven hadden en uiteindelijk heel het schiereiland veroverden. De provincie Hispania was een van de onrustigste in het Romeinse rijk. Regelmatig moesten hier opstanden worden onderdrukt. Na de val van het Romeinse Keizerrijk werd Spanje in de 5e eeuw veroverd door de Germaanse Visigoten, die echter niet wortelden in de samenleving; de Romeinse cultuur werd behouden.

Al Andalus & Christian Kingdoms
Islamitische heerschappij op het Iberische Schiereiland c. 1000

Vanaf 711 werden de Visigotische rijken binnen enkele jaren vrijwel geheel onder de voet gelopen door de islamitische Moren, die vervolgens nog een heel eind oprukten in Frankrijk, waar ze in 732 werden teruggeslagen bij Poitiers. De Visigoten gingen geheel op in de oorspronkelijke bevolking. Vanaf de 8e eeuw volgde er een bloeitijd van islamitische rijken en een geleidelijke herovering (Reconquista) door diverse christelijke Spaanse heersers, die pas in 1492 voltooid was.

Het einde van islamitische invloed viel vrijwel samen met de eenwording van Spanje, waarbij Portugal (voorlopig) zelfstandig bleef. Van 1580 tot 1640 maakte Portugal deel uit van het Spaanse koninkrijk. Vanaf het einde van de 15e eeuw waren Spanje en Portugal de eerste Europese mogendheden die in het kielzog van ontdekkingsreizigers enorme koloniale rijken veroverden, vooral in de pas ontdekte Nieuwe Wereld, maar ook in Afrika en Oost-Azië. De expansie na 1492 ging gepaard met een enorme godsdienstijver, die niet alleen tot uiting kwam in de verdrijving van de laatste resten islamitische invloed van het Iberisch Schiereiland, maar ook in het bekeren of verdrijven van de Joden en in het ontwikkelen van missionaire activiteiten in de koloniën. Het in de 16e eeuw opkomende protestantisme werd harder en effectiever onderdrukt dan elders in Europa, wat leidde tot een Zwarte legende waarin de Spaanse Inquisitie een kwalijke rol speelt. De opbrengsten uit de koloniën waren aanzienlijk, maar droegen weinig bij aan de eigen ontwikkeling. De strijd tegen het Ottomaanse Rijk, dat in de 16e eeuw op zijn hoogtepunt was, vergde veel inspanning, evenals de Italiaanse Oorlogen tegen Frankrijk en de inmenging in de Hugenotenoorlogen in Frankrijk, de Spaans-Engelse Oorlog (1585-1604) en het bestrijden van de Nederlandse opstandelingen, die gedeeltelijk godsdienstig gemotiveerd waren.

Vanaf de 17e eeuw zette het verval in, waarbij de koloniën gedeeltelijk werden veroverd door opkomende maritieme mogendheden, nl. de Nederlandse Republiek en Engeland. Portugal en Spanje werden zelf steeds meer speelbal van andere mogendheden (met name in de Spaanse Successieoorlog, waarbij Gibraltar veroverd werd door de Britten).

Begin 19e eeuw werden Spanje en Portugal zelfs veroverd door napoleontisch Frankrijk, dat dit deel van Europa zei te willen moderniseren. De Latijns-Amerikaanse koloniën namen bijna allemaal die gelegenheid te baat om zelf onafhankelijk te worden. De Fransen werden verdreven uit Spanje en Portugal met Britse steun door middel van een hardnekkige guerrilla, die wel de Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog genoemd wordt. Spanje en Portugal werden weer onafhankelijk, maar met drastisch verkleinde koloniale rijken, zonder dat moderne bestuursvormen echt hadden wortel geschoten; blijkbaar was de tijd er, anders dan elders in Europa, nog niet rijp voor.

Deze landen konden zich daarna redelijk buiten Europese oorlogen houden, maar bleven autoritaire geïsoleerde landen, die weinig moesten hebben van wetenschappelijke, technologische en industriële ontwikkeling, of van door de Verlichting geïnspireerde politiek en bestuur. Tussen 1833 en 1876 woedden er in Spanje drie Carlistenoorlogen, die niet alleen successieoorlogen waren, maar ook de strijd tussen liberalen en conservatieven weerspiegelden. De liberalen wonnen het militaire conflict, maar van liberale hervormingen kwam vervolgens weinig terecht. In 1898 werd Spanje door het opkomende Amerika in de Spaans-Amerikaanse oorlog zonder veel moeite beroofd van zijn laatste koloniën: Cuba, Puerto Rico en de Filipijnen. Van 1936 tot 1939 woedde de Spaanse Burgeroorlog tussen het linkse republikeinse bewind en de rechtse autoritaire opstandelingen, waarin honderdduizenden doden vielen en vrijwilligers uit vele Europese landen en uit Amerika aan beide zijden meevochten. Nazi-Duitsland en het fascistische Italië steunden de opstandelingen. De Sovjet-Unie was de enige staat die materiële steun verleende aan het republikeinse regime, maar alleen aan het pro-Sovjet-communistische deel ervan. Het republikeinse regime werd ten val gebracht door de autoritaire generaal Francisco Franco, die in de kaart werd gespeeld door verdeeldheid tussen communistisch en niet-communistisch links, waaronder veel anarchisten. Veel aanhangers van het gevallen regime vluchtten naar het buitenland. Franco zou op Filips II na de langst regerende heerser uit de Spaanse geschiedenis worden. Hij wist zijn land buiten de Tweede Wereldoorlog te houden (hoewel ook beweerd wordt dat Hitler geen nut zag in het door Franco aangeboden bondgenootschap). Franco had wel enige kijk op economische ontwikkeling, blijkens de bouw van veel stuwdammen in zijn bergachtige land. In de noordelijke gebieden Catalonië en Baskenland kwam industrialisering op gang. Het massa-toerisme uit West-Europa kwam onder zijn bewind op gang vanaf de jaren zestig. Gastarbeiders die naar West-Europa trokken intensiveerden het contact nog meer. Met de mensenrechten bleef het echter, naar westerse maatstaven, treurig gesteld.

Pas vanaf 1974 doorbraken de twee landen hun politieke isolement. Portugal deed het door middel van een Anjerrevolutie om een eind te kunnen maken aan een uitzichtloze koloniale oorlog in Angola, in Spanje werd na de dood van Franco in 1975 een begin gemaakt met de opbouw van een democratische constitutionele monarchie. Portugal stootte zijn laatste koloniën af (Angola, Mozambique, Oost-Timor en Guinee-Bissau) en Spanje de Spaanse Sahara. Zij sloten zich aan bij de Europese Unie en Spanje dan ook bij de NAVO. (Portugal was al lid sinds de oprichting van de NAVO). Sindsdien hebben Spanje en Portugal in veel opzichten een inhaalslag gemaakt en krijgen nu zelf te maken met immigratie vanuit de derde wereld, vooral Afrika en Latijns-Amerika.

Landen en territoria

De volgende landen en territoria bevinden zich op het Iberisch Schiereiland:

Talen

In het gebied worden de volgende talen gesproken:

Zie ook

1060-1069

De jaren 1060-1069 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 11e eeuw.

930-939

De jaren 930-939 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 10e eeuw.

Cantabrische Oorlogen

De Cantabrische Oorlogen (29-19 v.Chr.) waren de oorlogen tussen het Romeinse Rijk en de inlandse stammen in Noord-Spanje, de Cantabri en de Astures. Het was een van de grootste oorlogen waarin het Romeinse Rijk ooit verwikkeld was. Na de Romeinse overwinning in 19 v.Chr. had het rijk het volledige Iberisch Schiereiland (Hispania) veroverd.

Cádiz (provincie)

De provincie Cádiz, met gelijknamige hoofdstad Cádiz, situeert zich in het Zuid-Spaanse Andalusië.

Tijdens het grootste deel van het jaar bezit Cádiz een van de aangenaamste klimaten van het Iberisch Schiereiland.

De provincie heeft langs de Costa de la Luz ook kilometerslange stranden van fijn zand, die over het algemeen nog weinig toeristisch worden geëxploiteerd.

In de bergketen van Grazalema bevindt zich El Pinsapar, een natuurreservaat dat, in tegenstelling tot de rest van de provincie, een van de grootste jaarlijkse hoeveelheden neerslag van Spanje kent.

In het zuiden bevindt zich Campo de Gibraltar, een gebied met onder andere de volgende plaatsen: Algeciras, La Línea de la Concepción, San Roque en Tarifa.

Het schiereiland van Gibraltar is een Britse kolonie en behoort bestuurlijk gezien niet tot de provincie Cádiz.

Eigennaam

Een eigennaam is een zelfstandig naamwoord waarmee een individuele persoon of zaak wordt aangeduid. Deze wordt onderscheiden van de soortnaam of het appellatief. De wetenschap die eigennamen bestudeert heet de naamkunde of onomastiek.

De meeste eigennamen worden in talen die het Latijnse alfabet gebruiken met een hoofdletter geschreven. Hierdoor zijn ze in de schrijftaal goed herkenbaar. Het Duits vormt in dit opzicht een uitzondering: in deze taal worden alle zelfstandige naamwoorden met een hoofdletter geschreven.

Eigennamen hebben vanwege hun identificerende functie de neiging zich te onttrekken aan taalverandering. De schrijfwijze van eigennamen kan dan ook spellingsconventies weerspiegelen die elders zijn verdwenen: Huydecooper (als soortnaam: huidenkoper), Cuijk (modern gespeld: Kuik), het Hooge Huys (als soortnaam: hoge huis). Ook omdat veel eigennamen in wetten en akten zijn vastgelegd, zijn ze immuun voor richtlijnen die de spelling van soortnamen en andere woorden regelen.

Niet alle eigennamen worden met een hoofdletter geschreven: namen van (cultuur)historische perioden (middeleeuwen, barok) krijgen een kleine letter, evenals de namen van de maanden en de dagen van de week (maandag, januari). In andere talen gelden voor dergelijke eigennamen soms andere conventies. Daarnaast gelden er (ook binnen het Nederlands) specifieke uitzonderingen, zoals dEUS, iTunes en samenstellingen die in CamelCase geschreven worden. Vanouds gebeurt dit met bijvoorbeeld Schotse achternamen als McIntosh en McCartney, de zonen van Intosh en Cartney. Wanneer een term zowel als eigennaam als in woordvorm een eigen betekenis heeft, leidt verschillend hoofdlettergebruik gauw tot betekenisverschil. Volgens sommige interpretaties kan een Iberisch schiereiland Gibraltar of Punta Tarifa zijn, of het Iberisch Schiereiland zelf. Het Iberisch Schiereiland is dan alles onder de Pyreneeën.

Het komt voor dat er dingen of personen zijn die eenzelfde naam hebben. Meestal vormt dit geen probleem, maar soms moet de rechter eraan te pas komen om de verwarring te beëindigen.

Hispania (Romeinen)

Hispania was de naam die de Romeinen gaven aan het Iberisch Schiereiland dat ze op Carthago veroverd hadden in 206 v.Chr. na de Slag bij Ilipa tijdens de Tweede Punische Oorlog. De Romeinse verovering van het gebied werd voltooid in 19 v.Chr., na de Cantabrische Oorlogen, tijdens de regeerperiode van keizer Augustus.

Hispania omvatte het huidige Portugal, Spanje, Andorra, Gibraltar en een klein deel van Zuid-Frankrijk. De naam "Spanje" (Spaans: España) is afgeleid van Hispania.

Hispania Citerior en Ulterior

Hispania Citerior (het nabije Spanje) en Hispania Ulterior (het verdere Spanje) waren de (oude) namen van twee Romeinse provincies op het Iberisch Schiereiland. Beide werden gesticht in het jaar 197 v.Chr., na de Tweede Punische Oorlog, toen de verovering van Hispania op de Carthagers door Scipio Africanus voltooid waren. Men moet hierbij wel rekening houden dat de provincies toen nog niet zo groot waren als op het kaartje hiernaast: de verovering van het Iberisch schiereiland op de Kelten ging door tot in 19 v.Chr. de laatste stammen, de Cantabrii, werden onderworpen en bij Hispania Citerior (toen reeds Hispania Tarraconensis) werden gevoegd.

In 27 v.Chr. besliste Augustus dat Hispania Ulterior in twee gesplitst moest worden en dat beide provincies van naam moesten veranderen. Hispania Tarraconensis (= het oude Citerior), Hispania Lusitania en Hispania Baetica (= het oude Ulterior) waren geboren.

Voor de geschiedenis, economie, steden etc van deze drie nieuwe provincies: zie de drie bovengenoemden.

Keltiberiërs

Keltiberiërs is een verzamelnaam voor de Keltische stammen die zich op het Iberisch Schiereiland (Spanje, Portugal) hebben gevestigd.

Het enige gebied op het Iberisch Schiereiland waar nog Keltische gewoontes zijn, is Galicië.

Koninkrijk Castilië

Het Koninkrijk Castilië was een van de middeleeuwse koninkrijken van het Iberisch Schiereiland. Het evolueerde naar een politieke autonome entiteit in de 9e eeuw. Eerst was het een vazalstaat van het Koninkrijk León. De naam stamt af van de kastelen die er in de regio gebouwd werden. Het is een voorloper van het huidige koninkrijk Spanje.

Koninkrijk Galicië

Het koninkrijk Galicië was een politieke eenheid die ontstond in de 10e eeuw in het Noordwesten van het Iberisch Schiereiland. Op zijn hoogtepunt besloeg het bijna het hele noordwesten van het Iberisch Schiereiland. Het werd gesticht door koning Hermeric van Sueben in 409. De hoofdstad werd gevestigd in Braga.

Het grootste deel van zijn bestaan was Galicië verenigd met het aangrenzende koninkrijk León, waar de macht lag; de twee vorstendommen worden samen ook wel León-Galicië of Galicië-León genoemd.

Koninkrijk Portugal

Het koninkrijk Portugal was een koninkrijk op het Iberisch Schiereiland. In de 11e eeuw scheidde het koninkrijk Portugal zich van het koninkrijk León af, waarmee de banden in 1385 definitief werden verbroken. Het koninkrijk bestond van 1139 totdat het vervangen werd door de Eerste Portugese Republiek na de Koningsmoord van Lissabon in 1908 en de Revolutie van 5 oktober 1910.

León (provincie)

León is een provincie van Spanje en maakt deel uit van de regio Castilië en León. De provincie heeft een oppervlakte van 15.581 km². De provincie telde 499.284 inwoners in 2010 verdeeld over 211 gemeenten. Het ligt in het noordoosten van het Iberisch Schiereiland en de hoofdstad van León is León.

Naast het Castiliaans wordt er ook een andere Romaanse taal het Leonees gesproken. Deze taal wordt niet officieel erkend maar wordt door mensen in het noorden van de provincie gesproken. In El Bierzo wordt ook Galicisch gesproken.

Moren

Moren is de verzamelnaam voor de islamitische bevolking van het Iberisch schiereiland, Sicilië, Sardinië, Corsica en Malta gedurende de Middeleeuwen. De Moren waren voornamelijk Noord-Afrikaanse Berbers, Arabieren en kwamen oorspronkelijk uit het huidige Marokko, Algerije, Tunesië en Mauritanië.

Punische oorlogen

De Punische oorlogen, door de Romeinen Bella Punica genoemd, waren de oorlogen tussen Carthago en de Romeinse Republiek. Deze mogendheden kwamen met elkaar in conflict omdat hun invloedssferen zich beide uitbreidden in de westelijke helft van de Middellandse Zee. De eerste gevechten braken uit nadat de Romeinen een leger naar Sicilië stuurden, een eiland dat volgens een eerder contract in Carthaagse invloedssfeer lag. Beiden maakten veelvuldig gebruik van lokale bondgenoten, die zelden betrouwbaar waren. Carthago had aanvankelijk de overhand, maar Rome bleek de langste adem te hebben. Er werden drie oorlogen tussen de Carthagers en de Romeinen uitgevochten tussen 264 en 146 v.Chr..

Eerste Punische Oorlog: 264 - 241 v.Chr.: Hierin leerden de Romeinen, die tot dan toe slechts een landleger hadden, de vanouds zeevarende Carthagers ter zee te bestrijden; veldslagen en belegeringen vonden vooral op Sicilië plaats. De Romeinen moesten nog veel leren over oorlogvoering ter zee, maar kwamen wel met een innovatie: ze maakten speciale schepen waaraan een beweegbare loopplank was bevestigd, de corvus. Ze ramden een Carthaags schip en lieten dan die loopplank vallen, waardoor de twee schepen aan elkaar vastgehaakt werden en de Romeinse troepen het vijandelijke schip konden bestormen. De ramstevens van de buitgemaakte vijandelijke schepen werden op het Forum Romanum tentoongesteld.

Tweede Punische Oorlog: 218 - 201 v.Chr.: dit was een landoorlog, die zich vooral afspeelde op het Italiaanse en Iberisch Schiereiland; van Carthago bleef slechts een lokale mogendheid over. In deze oorlog speelde de grote Carthaagse veldheer Hannibal Barkas een hoofdrol. Hij trok vanuit het Iberisch Schiereiland over de Alpen en bracht de Romeinen jarenlang verschrikkelijke nederlagen toe, maar die wisten juist te voorkomen dat hij Rome kon belegeren. De Romeinen gingen in de tegenaanval op het Iberisch Schiereiland, waar minder grote Carthaagse veldheren werden verslagen door Publius Cornelius Scipio Africanus maior. De Romeinen marcheerden op door Noord-Afrika naar Carthago, waarbij zij geholpen werden door de Numidiërs, onder leiding van hun koning, Massinissa, die eerst bondgenoten waren geweest van de Carthagers, maar naar de Romeinen waren overgelopen. Hannibal was dus wel gedwongen terug te keren om zijn vaderstad te verdedigen, maar hij werd verslagen in de Slag bij Zama. Carthago werd uitgeschakeld als serieuze rivaal van Rome en Hannibal werd verbannen. Hij vluchtte naar het oosten. Daar pleegde hij in 183 v.C. zelfmoord om aan gevangenneming door de Romeinen te ontsnappen.

Derde Punische Oorlog: 149 - 146 v.Chr.: dit was een drie jaar durende belegering van Carthago door de Romeinen en eindigde met de inname en volledige verwoesting van de stad door Scipio's kleinzoon door adoptie: Publius Cornelius Scipio Aemilianus Africanus minor. De overlevenden werden als slaven verkocht. Daarmee was het belangrijkste obstakel opgeruimd om de Middellandse Zee tot de 'Mare Nostrum' voor de Romeinen te maken.

Reconquista (Iberië)

De reconquista (een Spaans en Portugees woord voor 'herovering'; Arabisch: الاسترداد al-ʼIstirdād) was een periode van ongeveer 800 jaar in de middeleeuwen waarin enkele christelijke koninkrijken op het Iberisch Schiereiland erin slaagden om de moslims (daar Moren genoemd) van het schiereiland te verdrijven, nadat dezen vanaf 711 het Iberisch schiereiland op een smalle strook in het noorden na hadden veroverd.

De islamitische verovering van het Visigotische koninkrijk in de 8e eeuw bracht het schiereiland grotendeels onder islamitische heerschappij, met uitzondering van het uiterste noorden, de gebieden Galicië, Asturië, Cantabrië en Baskenland. Na eeuwen van oorlogen restte in de 13e eeuw alleen nog het koninkrijk Granada dat in 1492 werd heroverd, waarmee het Iberisch Schiereiland weer geheel in christelijke handen was.

Rotskunst van het Middellandse Zeebekken op het Iberisch Schiereiland

Rotskunst van het Middellandse Zeebekken op het Iberisch Schiereiland, ook bekend als Levantijnse kunst, is een verzameling prehistorische rotschilderingen die zijn aangetroffen in 758 verchillende vindplaatsen in oostelijk Spanje. De schilderingen stammen uit het vroegpaleolithicum of mesolithicum en bestaan uit kleine figuren die mensen en dieren voorstellen. Ze vertegenwoordigen de meest ontwikkelde en wijdverbreide prehistorische rotskunst van deze periode in Europa, en oostelijk Spanje bezit de grootste concentratie van dit type rotskunst op het Europese continent. In 1998 is deze verzameling rotschilderingen opgenomen in de werelderfgoedlijst van UNESCO.

Terra Mítica

Terra Mítica is een Spaans themapark gelegen in Benidorm, Costa Blanca. Het park is verdeeld in 5 thematische zones: Egypte, Griekenland, Rome, het Iberisch Schiereiland en de Eilanden. Toen in 2000 Paramount de meeste aandelen kocht van het park, kreeg het park de naam Paramount Parks Terra Mítica. In 2004 besloot Paramount Parks om de aandelen te verkopen. De autonome regio Valencia nam het park over.

West-Europa

West-Europa onderscheidt zich van Zuid-, Noord-, Centraal- en Oost-Europa door de geografie en door de verschillen in klimaat en cultuur. Het begrip West-Europa heeft echter geen officiële status, maar wordt gehanteerd door de Verenigde Naties en de Duitse Ständiger Ausschuss für geographische Namen (StAGN).Volgens de StAGN behoren de volgende landen tot West-Europa:

Andorra

België

Frankrijk

Ierland

Monaco

Nederland

Verenigd KoninkrijkAnders dan de StAGN kennen de Verenigde Naties (VN) het begrip "Centraal-Europa" niet. De VN vullen "West-Europa" anders in en rekenen ook de volgende landen tot West-Europa:

Duitsland

Liechtenstein

Luxemburg

Oostenrijk

ZwitserlandDe volgende landen liggen volgens de StAGN in West-Europa, maar worden door de VN onder een andere streek in Europa gerekend:

Andorra (Zuid-Europa)

Ierland (Noord-Europa)

Verenigd Koninkrijk (Noord-Europa)Frankrijk wordt, vanwege zijn ligging en cultuur, ook wel tot Zuid-Europa gerekend. Voor Spanje en Portugal is dit bijna altijd het geval, al wordt het Iberisch schiereiland soms Zuidwest-Europa genoemd. Andorra rekent men soms tot West-, en soms tot Zuid-Europa. Ook het westelijk gelegen IJsland wordt zelden tot West-Europa, maar meestal tot Noord-Europa gerekend.

In andere talen

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.