Heilige der Heiligen

Het Heilige der Heiligen is in de Hebreeuwse Bijbel de plaats waar de Ark van het Verbond was geplaatst in de Tabernakel. Later, in de Joodse Tempel, was ook een Heilige der Heiligen waar eveneens de Ark werd geplaatst. De woonplaats van God in de hemel wordt ook het Heilige der Heiligen genoemd. Volgens de geschiedenis zei God tegen Mozes, toen hij de bouwplannen voor de tabernakel bekendmaakte, dat dit een soort 'schaduwbeeld of afspiegeling' beschreef van zijn eigenlijke woonplaats in de hemel.

Het Heilige der Heiligen, kubusvormig en afgescheiden door een gordijn of voorhang van de rest van de tabernakel/tempel mocht slechts een keer per jaar bezocht worden door de hogepriester die dan het zoenoffer voor de zonden van het volk van Israël bracht.

In de Ethiopische kerken is in het centrum een kubusvormig allerheiligste, dat alleen door de priester mag worden betreden. Dit is een voortzetting van het Heilige der heiligen uit de Joodse tempel.

De benaming Heilige der Heiligen is ontstaan door letterlijke vertaling van een bepaalde zinsconstructie, de Hebreeuwse genitief. Een betere vertaling is: Allerheiligste.

Tabernacle
Plattegrond van de tabernakel met links het Heilige der Heiligen.
Mishkan5 big
Model van de tabernakel met aan de achterzijde het Heilige der Heiligen.

Christendom

In het christendom heeft Christus symbolisch de voorhang verwijderd door zijn zoenoffer aan het kruis zodat iedereen volgens deze visie toegang krijgt tot het Heilige der Heiligen en tot God kan naderen. De evangeliën van Matteüs, Marcus en Lucas melden dat, op het moment van het sterven van Jezus aan het kruis, het voorhangsel van de tempel scheurde. Dit is bijzonder, omdat het voorhangsel iets heiligs was en zeker niet door mensen doorgescheurd zou worden. Mattheus en Marcus schrijven zelfs dat het voorhangsel van boven tot onder scheurde, wat zou kunnen wijzen op Goddelijk ingrijpen. Door het sterven van Jezus werd het Heilige der Heiligen voor de mens toegankelijk.

Zie ook

Allerheiligste

Allerheiligste kan verwijzen naar:

Lichaam van Christus of geconsacreerde hostie, vaak uitgestald in een monstrans of bewaard in een tabernakel

Juistere vertaling voor Heilige der Heiligen, het achterste deel van de tabernakel en de tempel

Ark van het Verbond

De ark van het verbond (Hebreeuws: אָרוֹן הַבְּרִית ʾĀrôn Habbərît, moderne uitspraak: Aron haBrit), was in de traditie van de Hebreeuwse Bijbel een heilige kist.

De ark werd door Basaleël gemaakt tijdens de uittocht uit Egypte, bij de Sinaïberg. Het was een draagbare kist, waarin de twee stenen platen met daarop de tien geboden bewaard werden. Hij stond in het heilige der heiligen, de binnenste ruimte van de tabernakel, en later in dezelfde ruimte in de tempel van Salomo te Jeruzalem.

Aron hakodesj

De aron hakodesj of aron ha-kodesj (Hebreeuws: אָרוֹן הָקׄדֶש, "heilige ark"), ook wel kortweg aron genoemd, is de kast of nis in een synagoge (sjoel) waarin de vijf Thorarollen bewaard worden.De benaming aron hakodesj refereert aan de Ark van het Verbond, die in het Heilige der Heiligen in het Tabernakel en de Joodse tempel in Jeruzalem stond. Onder Sefardische Joden wordt ook wel de benaming hekhál gebruikt, een verwijzing naar het innerste gedeelte van de tempel in Jeruzalem, dat onder andere het Heilige der Heiligen bevatte.

De traditie is zeer oud. De 3e-eeuwse Synagoge van Dura Europos, beschouwd als de oudste bewaard gebleven synagoge ter wereld, had al een aron hakodesj. In sommige oudere synagoges, zoals de 5e-eeuwse synagoge in de Perzische stad Susia, werden de Thorarollen niet in de aron hakodesj bewaard maar in een aparte kamer naast de synagoge.

Hebraïsme

Een hebraïsme is een woordvorming of uitdrukking die in strijd is met de regels in een taal, wanneer het woord of de uitdrukking te letterlijk uit het Hebreeuws is vertaald. In het algemeen heet zo een stijlfiguur een barbarisme.

In de Statenvertaling komen veel hebraïsmen voor, vaak in de vorm van de Hebreeuwse genitief. Een bekend voorbeeld daarvan is de uitdrukking het heilige der heiligen, waarmee eigenlijk de overtreffende trap wordt bedoeld, in dit geval het allerheiligste. Nog een bekend voorbeeld is het gedeelte uit het tweede vers van het Bijbelboek Prediker (of Kohelet in het Hebreeuws), namelijk ijdelheid der ijdelheden, met andere woorden het ijdelste.

Een hebraïsme is ook de letterlijke vertaling van de aanhef van een nieuw verhaal, bijvoorbeeld met en het gebeurde of het is geschied.

Er staan vele hebraïsmen in de Statenvertaling, omdat men probeerde de brontekst zo nauwkeurig mogelijk te volgen, en niet om zo zuiver mogelijk Nederlands te schrijven. Dat leidde ook tot verdubbelingen in de tekst, zoals En het leven van Sara was honderd zeven en twintig jaar; dit waren de jaren des levens van Sara.

Naast deze stijlfiguren, zijn ook veel woorden uit het Hebreeuws in het Nederlands terechtgekomen. Voorbeelden hiervan zijn:

amen

Hallelujah

Koosjer

Rabbi, vernederlandst tot rabbijn.

Hebreeuwse genitief

De Hebreeuwse genitief, ook wel superlativus pluralis genoemd, is een manier om in het Hebreeuws een overtreffende trap aan te geven. Er wordt een constructie gebruikt die (letterlijk vertaald) neerkomt op grote der groten of grote van de groten, waar in het Nederlands grootste of allergrootste gebruikt zou worden.

Wanneer deze constructie in het Nederlands (en andere Europese talen) gebruikt wordt, geldt zij gewoonlijk als een hebraïsme. Vooral via Bijbelteksten in oudere vertalingen is de Hebreeuwse genitief toch deel geworden van het Nederlandse taaleigen.

Heiligdom

Een heiligdom is een plek die door een volk als heilig wordt gezien en meestal is ingevuld met een kerk, boomheiligdom of een tempel.

Vrijwel alle volkeren over de hele wereld hebben plaatsen die ze als heilig beschouwen. Op dergelijke cultusplaatsen komen de mensen samen en beoefenen ze hun religie. Op deze heilige plekken plaatsen ze hun heiligdommen, zoals heilige bomen, menhirs, steencirkels, hunebedden, Romeinse tempels, synagoges, wat's, jinja's, moskeeën, kapellen, basilieken, kerken en kathedralen. Ook kiezen ze bomen, open plekken, bergen, heuvels, meren, bronnen en rivieren uit als heiligdom.

Ze voeren vaak rituelen uit in of rond het heiligdom.

Wichelroedelopers zijn bij heiligdommen vaak op zoek naar leylijnen.

In het verleden boden heiligdommen ook vaak asiel aan vervolgden. Een bekend voorbeeld was Elizabeth Woodville, de gemalin, later weduwe van Eduard IV van Engeland, die telkens haar intrek nam in Westminster Abbey.

Heilige Trap

De Heilige Trap (Italiaans: Scala Santa, Latijn: Scala Sancta) is een rooms-katholiek heiligdom en bedevaartsoord in Rome. Hij bevindt zich in het complex van het oude Lateraanse paleis tegenover de basiliek van Sint-Jan van Lateranen.

Hogepriester

De Hogepriester (Hebreeuws: כהן גדול, Kohen Gadol) was in het jodendom, de leider van de priesters (kohaniem) die de tempeldienst verrichten.

Honden (shinto)

Honden (Japans: 本殿; "hoofdgebouw") is de Japanse benaming voor het de heiligste plaats (vergelijkbaar met het Heilige der Heiligen in het joods-christelijke Oude Testament) in een shinto-jinja, die puur en alleen bedoeld is voor gebruik door de kami. Dit gebouw is over het algemeen gesloten voor het publiek en is alleen toegankelijk voor de priesters om er rituelen uit te voeren.

De honden vormt onderdeel van het hart van een jinjacomplex en is verbonden met de overige gebouwen, maar steekt vaak een stukje boven de overige gebouwen uit en is afgeschermd voor buitenstaanders door een eigen hek. De honden lijkt vaak op een klein heiligdomgebouw, compleet met een aflopend dak, muren en deuren, die vaak gesloten worden gehouden op de Matsuri (de religieuze Japanse festivals).

In het hart van de honden bevindt zich de goshintai (御神体; "geëerd lichaam van god"), waarin de kami zich volgens shintoïsten bevindt. Dit kan een rots of standbeeld zijn, maar in recenter gebouwde jinja's is dit meestal een spiegel. Soms bevat een honden meerdere kami's of een samengestelde kami (moeder en kind).

Kol Nidree

Kol Nidree (Hebreeuws: כל נדרי), Kol Nidre of Kol Nidrei (Nederlands-Jiddisch/Asjkenazisch) dan wel Kaal Nidree (Sefardisch) is het joodse gebed dat negen dagen na het Joods nieuwjaar, op de tiende van de joodse maand tisjri en wel op de avond van Jom Kipoer driemaal wordt opgezegd. In dit gebed verzoekt men om nietigverklaring van alle geloften, eden en verplichtingen, die men gedurende het afgelopen jaar op zich genomen heeft. Het gaat in deze nadrukkelijk om geloften jegens God en jegens zichzelf, niet jegens anderen.

Het gebed is nog voor de verwoesting van de Tempel ontstaan. Voordat de hogepriester het Heilige der Heiligen binnenging (één keer per jaar, op Jom Kipoer) zong hij een lied over zijn zonden, over de zonden van de overige priesters en over de zonden van heel Israël. Nadat hij in het Heilige der Heiligen voor de zonden van het gehele volk had geofferd stuurde men een geitenbok, de zogeheten zondebok, de woestijn in om daar te sterven. Deze bok stond symbool voor alle zonden van het volk.

Lateraans Paleis

Het Lateraanse Paleis (Italiaans: Palazzo del Laterano) diende in de middeleeuwen als residentie van de pausen in Rome. Het ligt naast de basiliek van Sint-Jan van Lateranen. Ook de Heilige Trap (Scala San(c)ta) maakt deel uit van het complex.

Lichaam van Christus

Het Lichaam van Christus, ook wel het Allerheiligste genoemd, is een andere benaming voor een geconsacreerde hostie, naar de woorden van Jezus: "Neemt en eet, dit is Mijn Lichaam".

De term wordt ook gebruikt als aanduiding voor de katholieke Kerk.

Naos (Griekse tempel)

De naos (Oudgrieks: ναός) is het heilige der heiligen in de Griekse tempel. Het werd in de Klassieke Periode vaak voorafgegaan door een pronaos. In de naos stond het cultusbeeld van de godheid. De naos en pronaos werden bij de meeste tempels aan alle kanten door zuilen omgeven (de zogenaamde peripteros). Het heiligdom zelf stond op een van de buitenwereld afgegrensd domein temenos, waarin geen profane gebouwen mochten worden opgetrokken.

Reukaltaar

Het reukaltaar (Hebreeuws: הַקְּטֹֽרֶת מִזְבַּח, mizbeach qetoreth), gouden altaar of binnenaltaar was volgens de Hebreeuwse Bijbel een van de twee altaren die behoorden tot de uitrusting van de tabernakel. Het reukaltaar stond binnen in de tent, in tegenstelling tot het brandofferaltaar. Het reukaltaar werd gebruikt om wierook te verbranden, en was een belangrijk voorwerp binnen de Israëlitische eredienst.

Romeinse tempel

De Romeinse tempels (templum of aedes) werden gebouwd in de gebieden die onder Romeinse invloed waren. Ze hadden een religieuze functie, maar werden ook gebruikt voor politieke en culturele doeleinden. De Romeinse tempel was gebaseerd op de Etruskische tempels, maar zal vanaf de tweede eeuw v.Chr. meer Griekse trekken hebben gekregen door de verovering van Hellas.

Sanctorum

Sanctorum kan verwijzen naar:

Acta Sanctorum, een reeks kritische uitgaven van heiligenlevens sinds de 17e eeuw

Beyond Sanctorum, het tweede album van de Zweedse symfonische metalband Therion

Legenda sanctorum of aurea, een verzameling heiligenlevens en kerkelijke feesten, gecompileerd en geredigeerd in de 13e eeuw

Sanctum sanctorum, een Latijnse uitdrukking (Heilige der Heiligen)

Sortes Sanctorum, een soort wichelarij uit het vroege christendom

Tabernakel (tent)

De tabernakel, ook wel de tent der samenkomst genoemd, was volgens de Hebreeuwse Bijbel een verplaatsbare tent die dienstdeed als plaats van aanbidding voor de Israëlieten en symbool stond voor Gods verblijf in hun midden. Het verhaal in de Bijbelboeken Exodus, Leviticus en Numeri verhaalt hoe de tent werd vervaardigd en in gebruik genomen overeenkomstig de instructies die Mozes volgens de Bijbel van God had gekregen op de berg Horeb.

Er is geen archeologisch bewijs dat de tabernakel werkelijk heeft bestaan. De hedendaagse consensus is dat de verhalen rondom Mozes en de omzwervingen in de Sinaïwoestijn mogelijk historische elementen bevatten, maar toch vooral als verhalen moeten worden gelezen. Het concept van de tabernakel is waarschijnlijk etiologisch en kreeg volgens de documentaire hypothese als onderdeel van de priestercodex definitief vorm in de periode rond 450 v.Chr., maar zeker na de Babylonische ballingschap.

Walschot

Walschot, spermaceti en cetaceum zijn benamingen voor een wasachtige substantie waaruit het spermaceti-orgaan bestaat in de schedel van de potvis. Een potvis heeft er ongeveer 3000 liter van. Het bestaat voor een groot deel uit cetylpalmitaat.

De stof werd gebruikt voor (dure) kaarsen. De eenheid van lichtsterkte (candela) werd oorspronkelijk gedefinieerd als de hoeveelheid licht die één kaars gemaakt van walschot uitzendt. Daarnaast werd het veel gebruikt in cosmetica en bijvoorbeeld in vetkrijt.Het is niet duidelijk waarom een potvis zoveel walschot heeft. Mogelijk heeft het een functie bij het duiken. Een andere theorie is dat het een akoestische functie heeft, hetzij als geluidsbron of als een soort sonar. Een derde theorie is een functie als stormram.De naam spermaceti betekent letterlijk walvissperma. Dat dit een misvatting is, hoeft geen betoog. De Engelse naam van de potvis is sperm whale, letterlijk spermawalvis.

In het boek Moby-Dick van Herman Melville wordt de schedelholte met het kostbare walschot aangeduid als het Heidelberger vat of met het heilige der heiligen van de potvis.

Zoenoffer

Een zoenoffer is een ritueel, waarbij mensen zich verzoenen met een bovennatuurlijke kracht (godheid of geest), voortkomend uit het besef dat de mens iets goed te maken heeft voor wat hij eet en drinkt, voor de dieren die hij doodt, de veranderingen die hij aanbrengt in zijn omgeving of de zonden die hij begaat.

Zoenoffers zijn aan te treffen in bijna alle historische of nog bestaande godsdiensten en culturen (zie onder andere Jezus van Nazareth, de hogepriester van het jodendom, Dionysus, Attis, Adonis, Odin, Guanyin, de Gautama Boeddha, Persephone/Proserpina, Cú Chulainn).

In andere talen

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.