Geografische coördinaten

Geografische coördinaten zijn coördinaten waarmee een locatie op aarde[1] numeriek wordt vastgelegd.

WorldMapLongLat-eq-circles-tropics-non
Kaart van de aarde met parallelcirkels (horizontaal) en meridianen (verticaal), Eckert VI-projectie
Coords-BOM
Bord met coördinaten bij gate 81 van de luchthaven van Mumbai. Deze borden worden gebruikt om traagheidsnavigatiesystemen aan boord van vliegtuigen te kalibreren.

Naamgeving

Vrijwel steeds wordt er gewerkt met coördinaten die ongeveer evenwijdig met de evenaar en ongeveer loodrecht op de evenaar staan. Ze worden respectievelijk breedte (latitude) en lengte (of longitude) genoemd. Deze benamingen zijn te verklaren doordat een rechthoekige wereldkaart van oost naar west 360 graden omvat en van noord naar zuid 180 graden.

Methode

Vanouds werd in de zeevaart de positie bepaald door de hoogte van hemellichamen op te nemen. Die hoogte werd gemeten in booggraden (°), onderverdeeld in 60 minuten (') en 60 seconden ("), dus ddd°mm'ss". De positie wordt daarom ook aangegeven in graden. Men werkt ook wel decimaal onderverdeelde minuten (ddd°mm,mmm')of decimaal onderverdeelde graden (ddd,dddd°).

Als coördinatenstelsel dient een stelsel meridianen (halve cirkels met begin- en eindpunt in de geografische polen) geïdentificeerd door de lengtegraad, en breedte- of parallelcirkels, dat zijn denkbeeldige cirkels die evenwijdig met de evenaar lopen, geïdentificeerd door de breedtegraad.

De ooster- of westerlengte van een plaats is de hoek tussen de meridiaan van die plaats en de nulmeridiaan (sinds 1884 de meridiaan van Greenwich); de noorder- of zuiderbreedte is de afstand in graden tot de evenaar, gemeten langs een meridiaan.

De polen worden geheel geïdentificeerd door de breedtegraad en hebben dus geen eenduidige lengtegraad. Elk ander punt heeft maar één stel geografische coördinaten. Er zijn diverse manieren om ze weer te geven op een kaart, in functie van de kaartprojectie of de wiskundige methode om het (evenals een globe driedimensionale) gebogen oppervlak van de geoïde over te brengen op een vlakke kaart, dat resulteert in een cartografische coördinaat.

Afstand en tijd

Om op zee de lengte te bepalen, werd de hoogte van de zon op het middaguur vergeleken met de tijd op een chronometer die bij vertrek gelijk was gezet aan de tijd van Greenwich (of een ander punt). Een afwijking van een uur (een 24e deel van een dag) resulteerde in een fout van 15 graden (een 24e deel van een cirkel). Een afwijking van 1 minuut (op de chronometer) resulteerde dus in een misbepaling van 15 boogminuten. Hieruit blijkt dat er onderscheid moet worden gemaakt tussen enerzijds minuut en seconde op de klok en anderzijds minuut en seconde op de geografische coördinaten. Ook blijkt dat een zeer geringe afwijking van de chronometer, bijvoorbeeld 1 seconde, in de tropen reeds resulteert in een fout in de plaatsbepaling van een paar honderd meter.

Afstanden berekenen

Tegenwoordig wordt ook veel met cartesiaanse coördinaten gewerkt. Deze bestaan uit een rechthoekig rooster van kilometers. Er zijn plaatselijke cartesiaanse coördinaten, zoals de Nederlandse Rijksdriehoeksmeting en globale, zoals UTM. Om de geografische coördinaten om te rekenen moet men er rekening mee houden dat de aarde een ellipsoïde is.

Latitudinale afstanden

De latitudinale afstand voor 1° is neemt enigszins toe in functie van de latitude φ en kan als volgt berekend worden:

Longitudinale afstanden

De longitudinale afstand voor 1° neemt heel sterk af in functie van de latitude φ doordat alle meridianen samenlopen aan de noord- en zuidpool. De afwijkingen nemen heel sterk toe voor de hogere latitudes.

Veronderstel de aarde als een bol:

Beschouw de aarde als een ellipsoïde:

Referentie: WGS 84 geodetisch datum

= 6367 449 (gemiddelde aardstraal)
= latitude
= gereduceerde latitude
= 0,996 647 19 (verhouding poolstraal / equatoriale aardstraal)
= 6378 137 m (equatoriale aardstraal)
Afstanden voor 1° in functie van de latitude
Latitude (°) Latitudinale
afstand voor 1° (km)
Longitudinale
afstand voor 1°
bij een bol (km)
Longitudinale
afstand voor 1°
bij een ellipsoïde (km)
Locatie
52°N 111,267 68,420 68,678 Zoetermeer - Gouda - Utrecht - Wageningen - Arnhem
51°N1 111,248 69,938 70,198 Diksmuide - Gent - Dendermonde - Mechelen - Aarschot - Diest - Lummen
50°N1 111,229 71,435 71,6962 Gedinne - Saint-Hubert - Bastenaken
49°N 111,210 72,910 73,172 Parijs - Verdun - Metz
0°N 110,574 111,1333 111,3203 Equator

Noten:

  1. 49°50'N en 51°10'N is de basis van de Lambert 2008-projectie. Het latitudinale verschil voor 1° tussen deze breedtegraden is minder dan 20 m.
  2. Bemerk dat er ≈ 1500 m longitudinaal verschil is voor 1° tussen 50°N en 51°N.
  3. De zeemijl = 1852 m zou overeenkomen met 1852 × 60 = 111 120 m (dus de zeemijl is iets te kort aan de evenaar).
  4. De nauwkeurigheid van een gewone gps is ongeveer 0,0001°; latitudinaal komt dit ongeveer op 11 m; longitudinaal op ongeveer 7 m (voor België en Nederland). De cartografische afwijkingen zouden dus beperkt blijven tot 15 cm (= 1500 m × 0,0001) wat te verwaarlozen is voor gewone toepassingen.
  5. Bij deze waarden wordt aangenomen dat de aarde een zuivere ellipsoïde is. In werkelijkheid komen er plaatselijke afwijkingen voor door de grillige vorm van de geoïde. Zo zal men op de top van een hoogvlakte vaak een kleinere afstand per booggraad meten.

Zie ook

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Exclusief de hoogte boven de zeespiegel. De coördinaten bepalen op land eenduidig een punt op het oppervlak, behalve bij een overhangende rots en dergelijke.
  1. Exclusief de hoogte boven de zeespiegel. De coördinaten bepalen op land eenduidig een punt op het oppervlak, behalve bij een overhangende rots en dergelijke.
Admiralty List of Lights and Fog Signals

De Admiralty List of Lights and Fog Signals is een reeks boeken die informatie bevatten over vuurtorens, lichtschepen en verlichte, drijvende, bakens groter dan 8 meter. De serie bevat eveneens gegevens over mistsignalen en wordt uitgegeven door de United Kingdom Hydrographic Office.De boeken vermelden van ieder licht: het internationaal nummer, de locatie of naam, de geografische coördinaten, de karakteristieken van de lichten en de mistsignalen, de elevatie, de zichtbaarheid en een omschrijving van de structuren.

Anno 2013 is er ook een digitale versie beschikbaar van de Admiralty List of Lights and Fog Signals.

Bisegna

Bisegna is een gemeente in de Italiaanse provincie L'Aquila (regio Abruzzen) en telt 356 inwoners (31-12-2004). De oppervlakte bedraagt 46,2 km², de bevolkingsdichtheid is 8 inwoners per km².

Boldriehoeksmeting

De boldriehoeksmeting, sferische goniometrie of sferische trigonometrie is een belangrijk deelgebied van de bolmeetkunde. Ze houdt zich voornamelijk bezig met de berekening van de elementen (zijden en hoeken) van boldriehoeken.

Typische toepassingen zijn:

Afstandsberekeningen tussen twee punten op het aardoppervlak als hun geografische coördinaten gegeven zijn.

Bepaling van de positie van een ster aan de hemelbol met behulp van de sterrenkundige driehoek.

Bomba

Bomba is een gemeente in de Italiaanse provincie Chieti (regio Abruzzen) en telt 954 inwoners (31-12-2004). De oppervlakte bedraagt 18,1 km², de bevolkingsdichtheid is 54 inwoners per km².

Boogseconde

Een boogseconde (in het Engels arcsecond, afgekort arcsec of as) is een eenheid om de grootte van een hoek mee aan te geven. Een boogseconde is 1/60e boogminuut die op zijn beurt 1/60e van een booggraad is waarvan er 180 in een gestrekte hoek zitten.

Bij geografische coördinaten komt een boogseconde bij een breedtegraad overeen met een afstand van ongeveer 31 meter; bij een lengtegraad hangt dit af van de breedtegraad; in Nederland is het ongeveer 19 meter.

In de astronomie wordt de boogseconde gebruikt om de afmeting of de plaats (in dit geval de declinatie) van hemelobjecten aan te duiden door middel van hemelcoördinaten. Een boogseconde bedraagt een zestigste van een boogminuut en een 3600e van een booggraad.

Het zichtbare deel van het hemelgewelf bedraagt ruwweg 180 graden, de diameter van de schijf van de zon en de volle maan is ongeveer 30 boogminuten, ofwel 1800 boogseconden (een halve graad). Elke ster (met uitzondering van de Zon) heeft een schijnbare diameter kleiner dan 0,1 boogseconde. Er wordt daarom ook gewerkt met milliboogseconden (mas), microboogseconden (μas) en picoboogseconden (pas).

Borrello

Borrello is een gemeente in de Italiaanse provincie Chieti (regio Abruzzen) en telt 423 inwoners (31-12-2004). De oppervlakte bedraagt 14,4 km², de bevolkingsdichtheid is 32 inwoners per km².

Bucchianico

Bucchianico is een gemeente in de Italiaanse provincie Chieti (regio Abruzzen) en telt 5003 inwoners (31-12-2004). De oppervlakte bedraagt 38,0 km², de bevolkingsdichtheid is 130 inwoners per km².

Coördinatenstelsel

Door een coördinatenstelsel wordt een vlak of een ruimte zo ingedeeld, dat de plaats van ieder punt op dat vlak of in die ruimte uniek wordt bepaald aan de hand van de bijbehorende coördinaten. In een lineaire ruimte wordt een coordinatenstelsel bepaald door de keuze van een basis.

Het bekendste coördinatenstelsel is het cartesisch coördinatenstelsel uit de wiskunde. Dit coördinatenstelsel is genoemd naar Descartes. Het cartesisch coördinatenstelsel is de gebruikelijke manier om een punt in een vlak aan te duiden door middel van twee coördinaten ten opzichte van twee coördinaat-assen, die loodrecht op elkaar staan. De horizontale as heet de -as, de verticale as heet de -as, het punt waar de -as en de -as elkaar snijden heet de oorsprong . De beide assen en de oorsprong vormen samen het assenkruis. Na definiëring van de positieve x- en y-richting wordt een punt nu bepaald door de gerichte afstanden tot de beide assen. De afstand tot de -as, de -coördinaat, heet abscis, en de afstand tot de -as, de -coördinaat, ordinaat. Deze terminologie werd al gebruikt in de 17de eeuw in de analytische meetkunde, ontwikkeld door Descartes en Fermat. De beide getallen, abscis en ordinaat, zijn de coördinaten van het punt in het beschouwde coördinatenstelsel. Omdat in een plat vlak twee coördinaten nodig zijn om een punt vast te leggen, zeggen we dat een vlak tweedimensionaal is.

In feite is de dimensie van een ruimte het aantal coördinaten dat nodig is om de plaats van alle punten in die ruimte precies te kunnen bepalen.

Het eerste praktische voorbeeld van een coördinatenstelsel wordt gevormd door de geografische coördinaten op de aarde. De evenaar komt overeen met de -as, de meridiaan van Greenwich met de -as. Bij het maken van een kaart moet worden bepaald hoe de geografische coördinaten op de kaart worden geprojecteerd, omdat er rekening mee moet worden gehouden, dat de aarde rond is. Op een kaart zijn de geografische coördinaten van bijvoorbeeld een stad te bepalen.

Het assenkruis met coördinaten

Dit vlak wordt verdeeld in vier kwadranten. Het deel van het vlak, waar de - en de -coördinaat beide groter zijn dan 0, heet het 1e kwadrant. De vier delen van het vlak, de vier kwadranten, worden tegen de klok in genummerd.

Een voorbeeld, waarin drie coördinaten nodig zijn

Een punt in de (driedimensionale) ruimte wordt door drie coördinaten vastgelegd. Naast de -as en de -as is er ook een -as:

Het meest gebruikelijk is een rechtsdraaiend coördinatenstelsel, als in de afbeelding. Toepassing van de rechterhandregel betekent dan dat bij draaiing om de

Het spiegelbeeld is een linksdraaiend coördinatenstelsel.

FishBase

FishBase is een online databank met informatie en afbeeldingen. In juni 2011 bevatte de gegevensbank 32.600 soorten vissen, 303.500 niet-wetenschappelijke namen in bijna 300 talen, 54.300 illustraties en 50.600 referenties. FishBase werd maandelijks 80.000 keer bezocht. FishBase wordt gratis aangeboden en is sinds jaren de grootste biologische databank ter wereld. De databank wordt ook op cd verkocht. De "partners" stellen gratis beeldmateriaal ter beschikking, maar behouden het auteursrecht. Vele gegevens kunnen tegen elkaar afgezet worden, en op basis van geografische coördinaten kunnen kaarten gemaakt worden. FishBase biedt ook een identificatiesleutel en educatieve projecten aan.

Fossa (Italië)

Fossa is een gemeente in de Italiaanse provincie L'Aquila (regio Abruzzen) en telt 663 inwoners (31-12-2004). De oppervlakte bedraagt 8,6 km², de bevolkingsdichtheid is 83 inwoners per km².

Geocode

Een geocode is een geografische code waardoor een punt of gebied op de aardoppervlakte geïdentificeerd kan worden.

Codes kunnen op verschillende manieren worden opgezet volgens:

de manier van coderen van het gebied (getal, letter, beide of anders)

Het type gebied of plaats die gecodeerd wordt (land, provincie, vliegveld, spoorwegstation, stad, meer enzovoorts)

de scheiding tussen wel en niet gecodeerde gebieden / punten

de tijd waarvoor de code geldig is

Huércal-Overa

Huércal-Overa is een gemeente in het noordoosten van de Spaanse provincie Almería in de regio Andalusië met een oppervlakte van 318 km² en een densiteit van 58,76 inw/km. In 2012 telde Huércal-Overa 18.686 inwoners, het grootste inwoneraantal van de noordelijke helft van de provincie. De geografische coördinaten zijn 37°23'N, 1°56'O. De gemeente bevindt zich op 280m hoogte en op 102 kilometer van de hoofdstad van de provincie, Almería. De postcode is 04600.

Locatie

In de geografie is de locatie een positie of punt in de ruimte, uitgedrukt relatief ten opzichte van een ander punt of ding. Een absolute locatie kan vaak worden gedefinieerd met behulp van cartesiaanse coördinaten, zoals gebruikmaking van specifieke breedtegraad en lengtegraad. Op Aarde kunnen de geografische coördinaten worden gebruikt om de locatie van een positie te specificeren.

Een locatie kan behalve absoluut – de exacte locatie van iets of iemand – ook relatief zijn, de positie van iemand ten opzichte van iets anders.

Rijksdriehoekscoördinaten

Coördinaten in het stelsel van de Rijksdriehoeksmeting of kortweg Rijksdriehoekscoördinaten (ook wel: RD-coördinaten) zijn de coördinaten in het geodetisch coördinatensysteem dat voor Europees Nederland op nationaal niveau wordt gebruikt als grondslag voor geografische aanduidingen en bestanden, zoals in een geografisch informatiesysteem (GIS) en op kaarten van het kadaster en andere overheden (zoals: Basiskaart Grootschalige Topografie (BGT), kadastrale kaart en topografische kaarten).

Strand (kust)

Een strand is een strook land met weinig of geen vegetatie aan het water van een zee, meer, plas of rivier. Een strand loopt af richting het water en gaat over in de bodem ervan. Het strand vanaf de zee tot aan de duinvoet is in Nederland eigendom van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB).

Strevelsweg

De Strevelsweg is een straat in Rotterdam. Het behoort deels tot de wijk Bloemhof, en de wijk Vreewijk, hoewel het toch de postcode van Bloemhof gebruikt. De straat is een belangrijke verkeersader in Rotterdam-Zuid en maakt deel uit van de Tunneltraverse. De Strevelsweg loopt van de splitsing van de Zuiderparkweg en de Vaanweg (het verlengde van de A29) tot aan de Groene Hilledijk. De kruising met de Groene Hilledijk is voor de Tunneltraverse ongelijkvloers. Het gedeelte tussen het Zuidplein en de Groene Hilledijk is in 2007 versmald van 4 naar 2 stroken. De ventweg aan beide zijden is gelijktijdig vervangen door een fietspad. De naam "Strevelsweg" verwijst naar het gehucht Strevelshoek bij Rijsoord.

Het beeld van het zuidelijke deel van de straat wordt beheerst door 2 torenflats:

De westelijke toren: Poort van Zuid 1993.

De oostelijke toren: Poort van Zuid 1994.Door de gemeente Rotterdam wordt de straat beschouwd als een van de negen zogeheten "hot spots", plekken waar verloedering en criminaliteit het straatbeeld bepalen, en waar huisjesmelkers illegaal verhuren. Aan de Strevelsweg is 80% van de woningen bezit van particuliere verhuurders. Inmiddels worden de straat en de woningen flink opgeknapt, maar tot een grotere populariteit onder woningzoekenden heeft dat nog niet geleid.In geografische coördinaten loopt de Strevelsweg van 51.8850°N 4.4919°O (Zuiderparkweg/Vaanweg) naar 51.8898°N 4.5078°O (Groene Hilledijk).

Torre San Giorgio

Torre San Giorgio is een gemeente in de Italiaanse provincie Cuneo (regio Piëmont) en telt 4409 inwoners (31-12-2004). De oppervlakte bedraagt 5,4 km², de bevolkingsdichtheid is 816 inwoners per km².

Velezzo Lomellina

Velezzo Lomellina is een gemeente in de Italiaanse provincie Pavia (regio Lombardije) en telt 680 inwoners (31-12-2004). De oppervlakte bedraagt 8,6 km², de bevolkingsdichtheid is 103 inwoners per km².

World Port Index

De World Port Index is een publicatie van de National Geospatial-Intelligence Agency waarin van enige duizenden havens de positie, kenmerken, faciliteiten en diensten worden weergegeven. Naast de geografische coördinaten wordt onder meer aangegeven wat voor soort haven het betreft, de mate van beschutting en het tij. Daarnaast wordt ook aangegeven welke zeekaarten en zeilaanwijzingen van toepassing zijn.

In andere talen

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.