Echte kikkers

Echte kikkers[1] (Ranidae) zijn een familie uit de orde kikkers (Anura).[2] Er zijn ongeveer 380 soorten die vrijwel wereldwijd voorkomen. Het is een van de bekendste families van kikkers en de meeste vertegenwoordigers zien er typisch kikker-achtig uit.[3]

De familie is in Europa ruim vertegenwoordigd, vrijwel alle soorten die in Nederland en België voorkomen behoren tot de Ranidae. Tussen de diverse soorten bestaan veel hybriden; vruchtbare kruisingen tussen verschillende soorten.

Alle soorten eten kleine ongewervelden en hebben slangen en vogels als belangrijkste vijand.

Echte kikkers
Middelste groene kikker (Pelophylax kl. esculentus), exemplaar uit Duitsland
Middelste groene kikker (Pelophylax kl. esculentus), exemplaar uit Duitsland
Taxonomische indeling
Rijk:Animalia (Dieren)
Stam:Chordata (Chordadieren)
Klasse:Amfibia (Amfibieën)
Orde:Anura (Kikkers)
Familie
Ranidae
Rafinesque, 1814
Echte kikkers op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Herpetologie

Naamgeving en taxonomie

De groep werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Constantine Samuel Rafinesque-Schmaltz in 1814. Oorspronkelijk werd de wetenschappelijke naam Ranae gebruikt. Een van de bekendste geslachten is het geslacht Rana.

Vele soorten kikkers die tegenwoordig tot ander families van kikkers worden gerekend, hebben vroeger Rana als wetenschappelijke geslachtsnaam Rana gehad. Een voorbeeld is de bekende boomkikker (Hyla arborea), die tegenwoordig tot de boomkikkers wordt gerekend maar oorspronkelijk werd beschreven als Rana arborea.[2]

Verspreiding en habitat

Echte kikkers komen wereldwijd voor, maar niet in Zuid-Amerika en ze ontbreken ook in grote delen van Australië.[2] Veel soorten die vroeger wel tot de Ranidae werden gerekend, maar nu niet meer, komen echter wel in deze werelddelen voor zodat de literatuur hierover niet altijd eenduidig is.

Vrijwel alle soorten leven in het zoete water of blijven in de nabijheid hiervan. Sommige soorten leven meer op het land en komen alleen naar het water om de eieren af te zetten, een voorbeeld is de boskikker (Lithobates sylvaticus). Andere soorten zijn juist sterk aan het water gebonden en van sommige soorten is bekend dat ze het ook in brak water uithouden.

Ook in België en Nederland komen verschillende soorten voor, zie ook onder taxonomie.

Uiterlijke kenmerken

Pelophylax perezi by-dpc
Iberische meerkikker (Pelophylax perezi).

Echte kikkers hebben een peervormig, afgeplat lichaam dat een gestroomlijnde vorm heeft. De kop is meestal puntig en heeft grote ogen en tevens grote trommelvliezen of tympana. Veel soorten zijn te onderscheiden aan de vorm van de snuit in combinatie met de grootte van de ogen en trommelvliezen. Vaak wordt ook de relatieve grootte van het oog ten opzichte van het trommelvlies gebruikt.
De lichaamskleur is meestal groen of bruin, van slechts weinig soorten zijn felle kleuren bekend, in tegenstelling tot veel andere families van kikkers. Vrijwel alle soorten zijn groen of bruin, de groene kikkers zijn meestal in het water te vinden terwijl de bruine kikkers meer aan de oever van het water leven.

De voorpoten zijn veel kleiner dan de achterpoten en zijn ook vrij kort. De achterpoten zijn groter, beweeglijker en met name gespierder dan de voorpoten, alle soorten zijn goede springers en zwemmers. De tenen van de achterpoten zijn verbonden met zwemvliezen.[4] De exacte grootte van de zwemvliezen is ook een determinatiekenmerk; bij sommige soorten reikt het vlies tot halverwege de teen en bij andere soorten tot het einde van de teen.

De echte kikkers hebben vaak -maar zeker niet altijd- een gladde huid. De kikkers hebben geen ontwikkelde gifklieren of parotoïden achter de ogen. Wel komen vaak dorsolaterale lijsten voor, dit zijn langwerpige klierstructuren aan weerszijden van de rug.

Levenswijze

De echte kikkers zijn waterbewoners, enkele soorten betreden alleen het water in de voortplantingstijd en leven in de strooisellaag van het bos. Alle soorten zijn voornamelijk insecteneters en eten ook andere kleine ongewervelden zoals wormen en duizendpotigen. De grotere soorten eten zelfs kleine gewervelden, van de tot 20 centimeter lange Amerikaanse stierkikker is waargenomen dat ook kleine slangen worden buitgemaakt. Van veel soorten is kannibalisme bekend, zowel eigen soortgenoten als andere soorten kikkers worden gegeten.

Echte kikkers kunnen gedurende de voortplantingstijd in grote aantallen worden aangetroffen in het water. Ze leggen hun eieren altijd in het water, waarin de larven zich vervolgens ontwikkelen. De mannetjes wachten hierbij de vrouwtjes op, die worden besprongen en niet meer worden verlaten voor ze een eiklomp hebben afgezet. Deze wordt vervolgens door het mannetje voorzien van zaad. Er worden vaak grote aantallen eieren geproduceerd, waarvan er slechts enkele het volwassen stadium bereiken.[4] Van veel andere families van kikkers is bekend dat ze de eieren een tijdje met zich meedragen of dat de eieren zich op het land ontwikkelen, bij de echte kikkers komt dit echter niet voor.[3]

Belangrijke vijanden zijn slangen en vogels. Binnen Europa zijn het voornamelijk de ringslang en de dobbelsteenslang die jagen op kikkers die in het water leven. Verschillende rovende vogels zoals de blauwe reiger leven van kikkers, en dan voornamelijk soorten uit deze familie.

Taxonomie en indeling

Boskikker (Lithobates sylvaticus)
Boskikker (Lithobates sylvaticus)
Luipaardkikker (Lithobates pipiens)
Luipaardkikker (Lithobates pipiens)
Bruine kikker, exemplaar uit Duitsland.
Bruine kikker, exemplaar uit Duitsland.

Over de indeling is nog veel discussie; de groep werd vroeger onderverdeeld in verschillende onderfamilies, maar dit concept is tegenwoordig verlaten. De familie van de echte kikkers wordt tegenwoordig verdeeld in zestien geslachten en meer dan 350 soorten, volgens andere indelingen meer dan 750 soorten.

Ook wordt de familie pijlgifkikkers (Dendrobatidae) soms tot de echte kikkers gerekend. Gezien het feit dat DNA-analyse steeds meer duidelijkheid brengt over de verwantschappen zal de huidige indeling nog veranderen. Enkele geslachten, zoals Micrixalus en Conraua die lange tijd tot de Ranidae werden gerekend, behoort recentelijk tot andere families.
Onderstaand zijn alle geslachten en enkele bekendere soorten weergegeven.

Familie Echte kikkers (Ranidae)

In Nederland en België

Veel soorten kikkers in Nederland en België vallen onder de familie echte kikkers. Vijf soorten zijn van nature inheems in Nederland en België, een aantal hiervan zijn tevens de bekendste kikkersoorten in West-Europa;

Ook de Amerikaanse stierkikker (Lithobates catesbeianus) leeft in westelijk Europa, maar deze invasieve soort is uitgezet en ontsnapt uit vijvers en schadelijk voor de inheemse soorten waardoor er alles aan gedaan wordt om deze soort juist terug te dringen.

Referenties
  1. Grzimek, Bernhard, Het leven der dieren deel V:Vissen (II) en amfibieën. Kindler Verlag AG (1971), Pagina 466. ISBN 90 274 8625 5.
  2. a b c Darrel R. Frost - Amphibian Species of the World: an online reference - Version 6.0 - American Museum of Natural History, Ranidae.
  3. a b University of California - AmphibiaWeb, Ranidae.
  4. a b P Whitfield, Encyclopedie van het dierenrijk - Alle gewervelde dieren in woord en beeld. Uitgeverij Areopagus (1984), Pagina 482. ISBN 90 274 9009 0.
Bronnen
  • (en) - Darrel R. Frost - Amphibian Species of the World: an online reference - Version 6.0 - American Museum of Natural History - Ranidae - Website Geconsulteerd 6 februari 2017
  • (en) - University of California - AmphibiaWeb - Ranidae - Website
  1. Grzimek, Bernhard, Het leven der dieren deel V:Vissen (II) en amfibieën. Kindler Verlag AG (1971), Pagina 466. ISBN 90 274 8625 5.
  2. a b c Darrel R. Frost - Amphibian Species of the World: an online reference - Version 6.0 - American Museum of Natural History, Ranidae.
  3. a b University of California - AmphibiaWeb, Ranidae.
  4. a b P Whitfield, Encyclopedie van het dierenrijk - Alle gewervelde dieren in woord en beeld. Uitgeverij Areopagus (1984), Pagina 482. ISBN 90 274 9009 0.
Families van kikkers en padden (Anura)
White-Lipped-small

Allophrynidae · Alsodidae · Alytidae · Aromobatidae · Arthroleptidae · Myobatrachidae · Batrachylidae · Blaasoppies · Bombinatoridae · Boomkikkers · Brachycephalidae · Calyptocephalellidae · Ceratobatrachidae · Ceratophryidae · Conrauidae · Craugastoridae · Cycloramphidae · Dicroglossidae · Echte kikkers · Eleutherodactylidae · Fluitkikkers · Glaskikkers · Gouden kikkers · Graafkikkers · Hemiphractidae · Hylodidae · Knoflookpadden · Limnodynastidae · Megophryidae · Mexicaanse gravende padden · Micrixalidae · Microhylidae · Nasikabatrachidae · Nieuw-Zeelandse oerkikkers · Nyctibatrachidae · Odontobatrachidae · Odontophrynidae · Padden · Pelodytidae · Petropedetidae · Phrynobatrachidae · Pijlgifkikkers · Ptychadenidae · Pyxicephalidae · Ranixalidae · Rhinodermatidae · Rietkikkers · Scaphiopodidae · Schuimnestboomkikkers · Seychellenkikkers · Spookkikkers · Staartkikkers · Telmatobiidae · Tongloze kikkers

Amnirana

Amnirana is een geslacht van kikkers uit de familie echte kikkers (Ranidae). De groep werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Alain Dubois in 1992. Veel soorten behoorden eerder tot andere geslachten zoals Hydrophylax en Hylarana, en zijn in veel literatuur onder deze verouderde namen bekend.

Arthroleptidae

Arthroleptidae is een familie van kikkers (Anura).

Er zijn 149 soorten die verdeeld worden in acht geslachten en drie onderfamilies.Vroeger werd deze familie nog tot de echte kikkers (Ranidae) gerekend. Alle soorten leven in vochtige bossen of bergwouden in zuidelijk Afrika. De kikkers blijven klein en onderscheiden zich van andere families door afwijkingen in de bouw, onder andere het ontbreken van ribben.

Bruine kikkers

Bruine kikkers (Rana) zijn een geslacht van kikkers uit de familie echte kikkers (Ranidae). De wetenschappelijke naam van het geslacht werd in 1758 gepubliceerd door Carl Linnaeus.Bruine kikkers komen voor in Europa, Azië, Indochina en westelijk Noord-Amerika.

Ceratobatrachidae

De Ceratobatrachidae zijn een familie van kikkers (Anura). De wetenschappelijke naam van de groep werd in 1884 voorgesteld door George Albert Boulenger.De familie werd voorheen beschouwd als een onderdeel van de familie van de echte kikkers (Ranidae). In 2015 is de groep taxonomisch herzien en is het aantal geslachten teruggebracht tot vier, verdeeld over drie onderfamilies. De familie heeft uitsluitend vertegenwoordigers in het Oriëntaals en het Australaziatisch gebied.

Chalcorana

Chalcorana is een geslacht van kikkers uit de familie echte kikkers (Ranidae). De groep werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Alain Dubois in 1992.

Dicroglossidae

Dicroglossidae is een familie van kikkers (Anura).De groep werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door John Anderson in 1871. Later werd de wetenschappelijke naam Dicroglossini gebruikt. Er is nog geen Nederlandse naam voor deze groep, die beschouwd kan worden als een recente afsplitsing van de familie echte kikkers (Ranidae). De wetenschappelijke naam 'Dicro- glossidae' betekent letterlijk gespleten tong.

Alle soorten leven in grote delen van Afrika en van Azië van Afghanistan en Pakistan tot Indochina, Japan en de Filipijnen.Er zijn ongeveer 185 verschillende soorten die verdeeld worden in dertien geslachten. De geslachten Zakerana en Minervarya werden vroeger ook tot deze groep gerekend, maar tegenwoordig worden ze niet meer erkend.

Humerana

Humerana is een geslacht van kikkers uit de familie echte kikkers (Ranidae). De groep werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Alan Dubois in 1992. Volgens sommige bronnen wordt de groep tot het geslacht Odorrana gerekend.

Er zijn drie soorten die voorkomen in delen van Azië en leven in de landen Bangladesh, Bhutan, India, Maleisië, Myanmar, Nepal en Thailand.

Hylarana

Hylarana is een geslacht van kikkers uit de familie echte kikkers (Ranidae). De groep werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Johann Jakob von Tschudi in 1838. Later werd de wetenschappelijke naam Limnodytes gebruikt.

Indosylvirana

Indosylvirana is een geslacht van kikkers uit de familie echte kikkers (Ranidae). De groep werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Lauren A. Oliver, Elizabeth Prendini, Edward Frederick Kraus en Christopher John Raxworthy in 2015.

Lithobates

Lithobates is een geslacht van kikkers behorend tot de familie echte kikkers (Ranidae). De groep werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Leopold Fitzinger in 1843. Later werd de wetenschappelijke naam Ranula gebruikt.Er zijn 52 soorten inclusief de pas in 2014 beschreven soort Lithobates kauffeldi. Alle soorten behoorden eerder tot het geslacht Rana, maar zijn na recent onderzoek (2006) daarvan afgesplitst.

Lithobates-soorten komen voor in Noord-, Midden- en noordelijk Zuid-Amerika. Veel soorten worden aangeduid met luipaardkikker, vanwege de tekening van afstekende ronde vlekken.

Nyctibatrachidae

Nyctibatrachidae is een familie van kikkers (Anura). De groep werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Rose Marie Antoinette Blommers-Schlösser in 1993. Oorspronkelijk werd de wetenschappelijke naam Lankanectinae gebruikt.Er is nog geen Nederlandse naam voor deze familie. De verschillende soorten behoorden vroeger tot de familie echte kikkers (Ranidae).

Er zijn 28 soorten in twee geslachten. Alle soorten leven in delen van Azië en komen voor in de landen India en Sri Lanka.

Papurana

Papurana is een geslacht van kikkers uit de familie echte kikkers (Ranidae). De groep werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Alain Dubois in 1992.

Petropedetidae

Petropedetidae is een familie van de kikkers (Anura). De groep werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Gladwyn Kingsley Noble in 1931. Oorspronkelijk werd de wetenschappelijke naam Petropedetinae gebruikt.Deze familie werd lange tijd als onderfamilie (Petropedetinae) van de echte kikkers (Ranidae) beschouwd, tegenwoordig als aparte familie. Alle soorten komen voor in Afrika. Vroeger behoorde de bijna 90 soorten uit het geslacht Phrynobatrachus ook tot deze groep, maar deze kikkers worden tegenwoordig beschouwd als een aparte familie (Phrynobatrachidae).

Er zijn tegenwoordig twaalf verschillende soorten in drie geslachten.

Ptychadenidae

Ptychadenidae is een familie van kikkers (Anura). Er is nog geen Nederlandse naam voor deze familie, waarvan de soorten vroeger behoorden tot de echte kikkers (Ranidae). De groep werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Alain Dubois in 1987. Oorspronkelijk werd de wetenschappelijke naam Ptychadenini gebruikt.Er zijn 54 verschillende soorten in drie geslachten, alle soorten komen voor in Afrika, ten zuiden van de Sahara.

Pyxicephalidae

Pyxicephalidae is een familie van kikkers. De groep werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Karel Lucien Bonaparte in 1850. Oorspronkelijk werd de wetenschappelijke naam Pyxicephalina gebruikt. Er is nog geen Nederlandse naam voor deze familie, waarvan de soorten vroeger behoorden tot de echte kikkers of Ranidae.

Er zijn 77 soorten in twee onderfamilies en twaalf geslachten. Alle soorten komen voor in delen van Afrika, ten zuiden van de Sahara. Het is een vrij onbekende familie van kikkers in vergelijking met andere groepen.

Ranixalidae

Ranixalidae is een familie van kikkers (Anura). De groep werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Charles Frédéric Dubois in 1987. Oorspronkelijk werd de wetenschappelijke naam Ranixalini gebruikt.De groep is recentelijk afgesplitst van de familie echte kikkers (Ranidae). Er zijn zeventien soorten die worden verdeeld in twee geslachten. Alle soorten zijn endemisch in India.

Sanguirana

Sanguirana is een geslacht van kikkers uit de familie echte kikkers (Ranidae). De groep werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Alan Dubois in 1992.Er zijn zeven soorten, inclusief de pas in 2011 wetenschappelijk beschreven sort Sanguirana aurantipunctata. Alle soorten komen voor op Ceram, de Filipijnen, de Molukken, Celebes en zuidelijk China.

Staurois

Staurois is een geslacht van kikkers uit de familie echte kikkers (Ranidae). De groep werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Edward Drinker Cope in 1865. Later werd de wetenschappelijke naam Simomantis gebruikt.Er zijn zes soorten die voorkomen op de Filipijnen en Borneo.

Sylvirana

Sylvirana is een geslacht van kikkers uit de familie echte kikkers (Ranidae). De groep werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Alain Dubois in 1992. Veel soorten werden enige tijd tot het geslacht Hylarana gerekend, zodat de soorten in de literatuur soms onder verschillende namen bekend zijn.

In andere talen

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.