Confucius

Confucius (Chinees: 孔子; pinyin: Kǒngzǐ, letterlijk "Meester Kong") (Qufu, 551 v.Chr. - aldaar, 479 v.Chr.) was een Chinese filosoof en politicus tijdens de Zhou-dynastie (dus nog voor de vorming van het Chinese keizerrijk). Hij wordt gezien als "Wanshishibiao", een voorbeeld voor alle leraren. Hij werd geboren als Kong Qiu in de stad Qufu in de Chinese staat Lu in de tegenwoordige provincie Shandong. In de Gesprekken van Confucius (Lunyu) zijn 499 uitspraken die Confucius zou hebben gedaan, bewaard gebleven.

Confucius
Confucius
Naam (taalvarianten)
Vereenvoudigd 孔子
Traditioneel 孔子
Pinyin kǒngzǐ
Wade-Giles K’ung-tzu
Jyutping (Standaardkantonees) hung2 zi2
Standaardkantonees Hong Chǐe
Yale (Standaardkantonees) hung2 ji2
Dapenghua Hong Chǐe
Hongkong-Hakka kung3 zu3
Meixianhua kung3 zii3
Taiwan-Hakka Khûng-chṳ́
Shanghainees [kʰuŋ ʦɿ]
Tempel en begraafplaats van Confucius en het huis van de familie Kong in Qufu
Werelderfgoed cultuur
Confuciustombqufu
Land Vlag van China China
UNESCO-regio Azië en de Grote Oceaan
Criteria i, iv, vi
Inschrijvingsverloop
UNESCO-volgnr. 704
Inschrijving 1994 (18e sessie)
UNESCO-werelderfgoedlijst

Leven

De voorouders van Confucius waren grondbezitters in de staat Song, totdat zijn overgrootvader vanwege politieke ontwikkelingen gedwongen was te vluchten naar Lu. Daarna raakte de familie financieel steeds meer aan de grond. Confucius moest met diverse werkzaamheden, zoals het hoeden van vee, in zijn levensonderhoud voorzien. Het grootste deel van zijn leven was hij privéleraar, waarbij hij het ook als zijn taak zag de mensen te inspireren tot het goede en de teloorgang van de zeden tegen te gaan. Uiteindelijk had hij 3000 studenten waarvan er 70 als zeer begaafd werden beschouwd. Confucius deed met een groep van zijn studenten diverse staten aan, waar hij door de heersers altijd met open armen werd ontvangen. Desalniettemin waren zij weinig vatbaar voor zijn morele adviezen.

Confucius heeft nooit de gelegenheid gehad zijn leer in de praktijk te brengen. Hij is slechts enkele maanden hoogwaardigheidsbekleder geweest in Lu, waar hij verantwoordelijk was voor het bestraffen van criminaliteit en handhaving van de openbare orde. De laatste jaren van zijn leven besteedde hij aan het verzamelen en bewerken van boeken in relatie tot diverse onderwerpen zoals geschiedenis, odes, rites en muziek. Het bestuderen daarvan gaf hij ook aan zijn studenten mee om hiermee de tradities te bestendigen. Zijn studenten vervulden een belangrijke rol bij de verdere verbreiding van zijn gedachtegoed na zijn dood.

Politieke en maatschappelijke ideeën

Door vele beroeringen tijdens de Periode van Lente en Herfst was er ruimte voor mannen die politieke macht wilden veroveren. Dit was een oogmerk van Confucius zelf, maar ook een streven dat hij aan zijn studenten wilde meegeven. Goede studenten verdienden het volgens Confucius om hoogwaardigheidsbekleder te worden. Zijn onderwijs was daarom ook sterk gericht op het aanleren van politieke vaardigheden.

Confucius' leer stond in vele opzichten op gespannen voet met de heersende standenmaatschappij. Hij was van mening dat van nature iedereen gelijk was. Hoge posten moesten door de meest bekwame mensen worden bezet en niet per definitie door de adel die dergelijke posten in de praktijk vaak overerfde. Desondanks was Confucius geen revolutionair. Hij had een onrealistisch streven naar een terugkeer van de stabiliteit van de Westelijke Zhou-dynastie, waarin ieders positie door conventies, rituelen en ceremonies was bepaald. De hiërarchische bovengeschiktheid van de adel werd dus niet door Confucius verworpen. Hij adviseerde goede en bekwame mannen zich toch bij hun lagere positie neer te leggen. In dat opzicht ging Confucius tegen de beweging van zijn tijd in en werd hij vaak beschreven als "de man die doet waarvan hij weet dat het onmogelijk is".

Rituelen moesten volgens Confucius echter ook gepaard gaan met oprechte gevoelens en juiste morele intenties. Hierbij wees hij bijvoorbeeld op het respect van kinderen jegens hun ouders. Overwegingen ten aanzien van familiaire relatie werden door hem doorgetrokken naar de samenleving als geheel. Hierbij gebruikte hij het begrip ren als hoogste vorm van toegenegenheid voor het welzijn van anderen. Leiderschap kon volgens Confucius alleen worden uitgeoefend als men deze toegenegenheid aan de dag legt. Dit betekent ook dat de hogergeplaatste daadwerkelijk behoort te houden van de lagergeplaatsten die alleen maar object van liefde kunnen zijn.

Invloed

Zijn filosofie legde de nadruk op de persoonlijke en bestuurlijke moraal, orde, en respect voor de meerdere, en won vooral aan populariteit door de krachtige traditionele Chinese stellingnames. Confucius wordt vooral vereerd door leraren, scholieren en confucianisten. De belangrijkste gebouwen van de confucianisten zijn de confuciustempels.

De invloed van Confucius op de Chinese beschaving kan niet worden overschat. Deze was ruim verspreid in Taiwan, Japan, Korea en Vietnam. Dit kwam vooral door het Confucianisme, de doctrine die ontwikkeld is door zijn discipelen en commentatoren. De Gesprekken is een kort verzamelwerk met discussies die hij had met discipelen en die na zijn dood zijn verzameld. Het boek bevat de belangrijkste hoofdgedachten van zijn onderwijzing.

Het meest bekend is zijn samenstelling van de Lente- en Herfstannalen.

Commentaar volgens de doctrine van Confucius staat ook in het Boek van Veranderingen.

Verjaardag

De verjaardag van Confucius wordt elk jaar gevierd op de 27e dag van de achtste maand van de Chinese kalender[1].

De Taiwan-Chinezen vieren zijn verjaardag jaarlijks op 28 september. Dit is de omrekening van de 27e van de achtste maand van de Chinese kalender naar de westerse kalender in het jaar dat Confucius geboren werd. In Republiek China (Taiwan) is 28 september een officiële feestdag voor scholen. Leerlingen geven cadeautjes en bossen zonnebloemen aan hun docenten. Ook worden in heel het land confuciaanse ceremonies gehouden in confuciustempels en scholen. Deze ceremonies bestaan onder andere uit het offeren van wierookstokjes aan Confucius en het uitvoeren van confuciaanse ceremoniedansen.

Naam

De naam Confucius is de gelatiniseerde variant van zijn oorspronkelijke naam 孔夫子 (pinyin: Kǒng Fūzǐ; Wade-Giles: K'ung-fu-tzu), die "Meester K'ong" betekent. Het was waarschijnlijk de Italiaanse Jezuïet Matteo Ricci die de gelatiniseerde vorm introduceerde in Europa. Ricci vertaalde ook de Gesprekken naar een Europese taal.

Konfuzius

Bronzen beeld van Confucius

Zie ook

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Geboortedag van Confucius 2008
Boek van de kinderlijke gehoorzaamheid

Het Boek van de kinderlijke gehoorzaamheid (Xiaojing) is de naam van een klassiek Chinees werk waarin werd beschreven hoe men zich diende te gedragen tegenover oudere mensen en tegenover personen met een hogere sociale status. Het is geschreven in de vorm van dialogen die Confucius zou hebben gehad met één van zijn leerlingen. Het behandelde thema, kinderlijke gehoorzaamheid, raakt de kern van het Confucianisme. Het boek wordt dan ook gerekend tot de Confucianistische Klassieken en beschouwd als een inleiding op de Vijf Klassieken. Het begrip xiao wordt vaak vertaald met kinderlijke piëteit, maar deze vertaling is enigszins misleidend, omdat respectvol gedrag wederzijds diende te zijn.

Commentaar van Guliang op de Lente- en herfstannalen

Het Commentaar van Guliang (Guliangzhuan) is een commentaar op de Lente- en Herfstannalen en behoort net als het Commentaar van Gongyang en de Zuozhuan tot de drie commentaren die zelf ook weer tot de Confucianistische Klassieken worden gerekend. Deze drie commentaren zijn voortgekomen uit drie verschillende richtingen, die elk op eigen wijze de Lente- en Herfstannalen interpreteerden. De traditie van Guliang was vermoedelijk afkomstig uit de staat Lu, de staat waar ook Confucius vandaan kwam.

Confucianisme

Het confucianisme is een Chinees ethisch en filosofisch systeem, dat de leer van Confucius (551 – 479 v.Chr.) volgt. Het confucianisme heeft grote invloed op de geschiedenis en de cultuur van Oost-Aziatische landen. Door de geschiedenis van het Chinese keizerrijk heen was het confucianisme de officiële ideologie en heeft daardoor grote invloed op de Chinese bevolking.

In landen en gebieden met veel Han-Chinezen, behalve in de Volksrepubliek China, bestaan er veel confucianistische basisscholen en confucianistische middelbare scholen.

Confuciusinstituut

Confuciusinstituten zijn academische instituten over de hele wereld die als doel hebben de taal en cultuur van Volksrepubliek China aan de man te brengen. Deze instituten worden beheerd door de Chinese staat in samenwerking met lokale universiteiten buiten China. Men kan op een Confuciusinstituut Standaardmandarijn in het vereenvoudigd Chinees leren en met de cultuur van het hedendaagse China kennismaken. Het concept Confuciusinstituut werd in 2004 in het leven geroepen. In tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden speelt het confucianisme slechts een bescheiden rol in Confuciusinstituten.

Het Confuciusinstituut lijkt op organisaties zoals de Alliance française, de British Council en het Goethe-Institut, die eveneens de kennis van taal en cultuur van het desbetreffende land verspreiden. In tegenstelling tot deze instellingen bevinden zich Confuciusinstituten dikwijls op de campus van een universiteit of hogeschool.Wereldwijd zijn er zo'n 340 Confuciusinstituten. Nederland heeft er één verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen. België kent drie Confuciusinstituten: in Brussel, Leuven en Luik. In 2015 werd aan de Vrije Universiteit Brussel een eerste Confuciusinstituut geopend aan een Vlaamse universiteit.

Confuciusplein

Het Confuciusplein is een plein in de Amsterdamse wijk Slotermeer. Het plein is vernoemd naar de Chinese filosoof Confucius. Het plein ligt in het zuidwestelijke gedeelte van Slotermeer, op het punt waar de Savornin Lohmanstraat met een bocht naar links overgaat in de Burgemeester Van Leeuwenlaan. Aan de noordzijde van het plein loopt de Socratesstraat.

Het Confuciusplein is midden jaren 1950 opgeleverd en was de eerste jaren ook van belang voor de bewoners van de wijk Geuzenveld waar in de begintijd de winkels nog ontbraken. Oorspronkelijk had de bebouwing van het plein een U-vorm, maar tegenwoordig heeft het een L-vorm met aan de zuidzijde lagere bebouwing met winkels en aan de oostzijde de "Senecaflat" met op de begane grond winkels. Achter het plein bevindt zich op korte afstand het Sloterpark met het Geuzeneiland.

In het kader van de vernieuwing van de Westelijke Tuinsteden is op het plein en in de directe omgeving al een deel van de oorspronkelijke bebouwing uit de jaren 1950 vervangen door nieuwbouw. Door de sloop van de winkelgalerij tussen het plein en de Socratesstraat kreeg het plein zijn huidige L-vorm. Door tegenstand van de bewoners, maar ook door de crisis, is toch nog een aanzienlijk deel van de oorspronkelijke bebouwing aanwezig die volgens de plannen al vervangen had moeten zijn door nieuwbouw. Of dat alsnog gebeurt en op welke termijn is nog niet bekend. In 2016 is wel begonnen met de renovatie van de "Senecaflat".

Confuciustempel

Een confuciustempel of literatuurtempel is een gebouw dat gebouwd is om de Chinese wijsgeer Confucius te eren. Het beeld van Confucius staat in het midden van het gebouw. Confucianisten komen er om wierook voor hem te branden. In de tempel kan men ook studeren. Kleine confuciustempels bieden alleen basisschoolonderwijs en grote ook onderwijs op middelbare schoolniveau. Ten tijde van de Chinese Republiek werden er 162 confucianistische geleerden en leerlingen van Confucius vereerd. De belangrijkste daarvan waren Yan Hui, Zeng Shen, Zisi en Mencius.

De oudste confuciustempel staat in Qufu en werd in de tijd van Confucius gebouwd. Hij onderwees daar duizenden leerlingen, waarvan honderd leerlingen zeer beroemd werden en zijn gedachtegoed verder verbreidden.

Toen het confucianisme zich buiten China verbreidde, werden ook daar confuciustempels gebouwd. In Noord-Korea, Zuid-Korea, Japan, Vietnam, Maleisië en Indonesië staan confuciustempels die al meer dan honderd jaar bestaan en heden nog steeds gebruikt worden.

Confuciustempel van Qufu

De Confuciustempel van Qufu is de oudste en grootste confuciustempel die China ooit gekend heeft. Het ligt in de stad Qufu in de Chinese provincie Shandong, tevens de plaats waar Confucius geboren is. De tempel wordt samen met het voorouderhuis van de familie Kong en het Confuciusbos "San Kong" (drie Kongs) genoemd. Sinds 1994 staan de San Kong op de lijst van UNESCO. In 1961 werd de tempel al op de lijst van beschermde Chinese erfgoeden gezet.

Na de val van Republiek China op het vasteland van China werden de Confuciaanse rituelen (祭孔) stopgezet. Sommigen beschouwen dit als desinificatie. Tijdens de Culturele Revolutie werden de Confuciaanse rituelen als oud-Chinees (tijd voor 1911) beschouwd en niet passen bij de tijd. Ook werd het als bijgeloof afgeschilderd.

Dertien Klassieken

De Dertien Klassieken of Confucianistische Klassieken is de overkoepelende benaming voor een verzameling Chinese geschriften die gezamenlijk de canon van het confucianisme vormen. Hierdoor hebben zij een buitengewoon grote invloed uitgeoefend op de Chinese cultuur.

Filosoof

Met een filosoof (Grieks: φιλόσοφος) of wijsgeer wordt een beoefenaar van de filosofie bedoeld, al dan niet met een academische titel. Het woord filosoof stamt af van het Oudgrieks 'philosophos' (φιλόσοφος), een samenstelling van de woorden 'philos' (φίλος = vriend) en 'sophia' (σοφία = wijsheid) en betekent letterlijk 'vriend van de wijsheid'.

Gesprekken van Confucius

Gesprekken van Confucius (Lunyu) is een verzameling van 499 uitspraken van Confucius. Behalve uitspraken bevat het werk ook anekdotes over Confucius en dialogen die hij met zijn leerlingen zou hebben gevoerd. De tekst wordt sinds de Han-dynastie tot de Confucianistische Klassieken gerekend en sinds 1190 tot de Vier Boeken. Vanaf dat moment werd het boek een van de meest bestudeerde, meest becommentarieerde en daarmee ook een van de invloedrijkste werken uit de Chinese geschiedenis.

Laozi

Lao Zi (Chinees: 老子), afkomstig uit (jiaxiang) Henan, Zhoukou, Lüyi (河南省周口市鹿邑县), was een Chinese filosoof, die meestal in de 6e eeuw v.Chr., tijdens de Periode van Lente en Herfst wordt geplaatst, 604 v.Chr. - 507 v.Chr. Hij is naar men zegt een van de stichters van het taoïsme. Mogelijk heeft hij later, in de 5e of 4e eeuw v.Chr. geleefd, tijdens de Periode van de Strijdende Staten.

Laozi, Confucius, Gautama Boeddha zijn de drie heilige personen, San sheng of 三聖, van het taoïsme. Ze leefden ongeveer in dezelfde tijd, in de 6e tot 4e eeuw v.Chr.

Lente- en herfstannalen

De Lente- en Herfstannalen (Chunqiu) is de naam van een hofkroniek van de Chinese staat Lu. Het werk beschrijft onpersoonlijk, uiterst beknopt en op strikt chronologische wijze gebeurtenissen die tussen 722 en 481 v.Chr. hebben plaatsgevonden en vormt zo het oudste nu nog bestaande annalistische werk uit de Chinese geschiedenis. 'Lente en Herfst' was in het oude China een veel gebruikte metonymie om het begrip 'jaar' weer te geven.

Volgens de tradities zou Confucius, eveneens afkomstig uit Lu, het werk persoonlijk hebben samengesteld. Hij zou door subtiel woordgebruik zijn voorkeur voor of afkeer van bepaalde gebeurtenissen hebben gegeven. De Annalen werden daardoor tot de Vijf Klassieken gerekend. Zij behoren daarmee ook tot de Confucianistische Klassieken. In de traditionele historiografie werd de deelperiode van de Oostelijke Zhou-dynastie tussen 770 en 476 v.Chr., onder verwijzing naar de titel van de kroniek, Periode van Lente en Herfst genoemd. Drie commentaren op de kroniek zijn elk volledig met de Annalen versmolten. Zij worden sinds de Tang-tijd beschouwd als drie afzonderlijke werken. De drie versies van de Lente- en Herfstannalen vormen dan ook elk een apart onderdeel van de dertien Confucianistische Klassieken.

Mencius

Mencius (latinisering van Mengzi (Meester Meng); traditioneel: 372 v.Chr.-289 v.Chr.) was een Chinese wijsgeer tijdens de Periode van de Strijdende Staten en wordt sinds de 12e eeuw beschouwd als de belangrijkste confucianistische denker na Confucius zelf. Hij benadrukte de oorspronkelijke goedheid van de menselijke natuur en de invloed die uitwendige factoren konden hebben op de ontwikkeling daarvan. Hij systematiseerde de confucianistische deugdenleer tot vier hoofddeugden, (mede)menselijkheid, plichtsbetrachting, ceremonieel gedrag en inzicht. In zijn staatsleer stelde hij dat heersers een constante zorg voor het volk dienden te hebben door het voeren van een 'humane' politiek. Zijn uitspraken zijn bewaard gebleven in De Mencius.

Mohisme

Het mohisme was een stroming tijdens de bloeiperiode van de klassieke Chinese filosofie. Dat was de periode die ook wel aangeduid wordt met de Honderd Scholen van het denken. Politiek valt deze periode grotendeels samen met die van de Strijdende Staten (475 - 221 v.Chr.). Het tijdperk wordt de gouden eeuw van de Chinese filosofie genoemd, omdat er zeer veel nieuwe ideeën ontstonden en vrij gediscussieerd kon worden. De intellectuelen van deze gouden eeuw werkten veelal voor de staat op het gebied van oorlogsvoering en diplomatie.

Het mohisme wordt gezien als de eerste filosofische stroming die een vorm van consequentialisme formuleerde, waarin ethisch juist handelen beoordeeld wordt op het gevolg van een handeling of activiteit en niet zozeer op de handeling zelf. Het ontwikkelde een stelsel van normen en waarden, gebaseerd op utilitarisme waarbij de morele toetsing van een handeling beoordeeld wordt aan de bijdrage die deze handeling levert aan het algemeen nut. Bevordering van geluk voor alle mensen is de kern van die opvatting over algemeen nut.

Het mohisme ontwikkelde zich in die periode naast het confucianisme, taoïsme en het legalisme als een van de vier hoofdstromingen binnen de Chinese filosofie. Het werd in de periode van de Strijdende Staten gezien als de belangrijkste rivaal van het confucianisme. Hedendaagse cultuurhistorici zien naast inderdaad soms aanzienlijke verschillen met het confucianisme ook een aantal – zij het anders verwoorde – overeenkomsten.

In tegenstelling tot de Gesprekken die aan Confucius worden toegeschreven en vooral uitspraken bevat, bestaan de teksten van het mohisme uit essays, abstracte verhandelingen over de logica alsmede handleidingen voor belegeringskunst.

Optekeningen over de riten

De Optekeningen over de riten (Liji) is een klassieke Chinese verzameling rituele en ceremoniële voorschriften. Het werk wordt gerekend tot de Confucianistische Klassieken en vormt samen met de Regels en riten en de Riten van Zhou een onderdeel van de Drie Riten, het rituele onderdeel van de Vijf Klassieken. In tegenstelling tot de beide andere werken is de inhoud van de Liji zeer divers, zowel naar inhoud als naar stijl. Het werk bevat, naast beschrijvingen van rituelen en filosofische verhandelingen, ook anekdotes over Confucius en zijn leerlingen.

Er bestaat volgens de tradities ook nog een verzameling van niet in de Liji opgenomen teksten, de fragmentarisch overgeleverde Optekeningen over de riten door Dai de Oudere (Da Dai Liji, 大戴禮記). Dit werk vormt echter geen onderdeel van de Confucianistische klassieken. Ter onderscheid met de Da Dai Liji wordt de huidige Liji ook wel Xiao Dai Liji, Optekeningen over de riten door Dai de Jongere genoemd.

Romanisatie

Romanisatie is de bewerking waarbij een taal met een ander spellingsysteem wordt weergegeven in het Romeinse of Latijnse alfabet.

Tot de zeventiende eeuw gebruikten veel wetenschappers gelatiniseerde namen, aangezien Latijn toen de internationale taal was. Zo noemde Willebrord Snel van Royen zich bijvoorbeeld Snellius en werd Kǒng Fūzǐ gelatiniseerd tot Confucius.

Bij de romanisatie van een taal kan gebruikgemaakt worden van transliteratie, dit is het omzetten van het oorspronkelijke schrift. Bij transliteratie blijft het mogelijk om uit het geromaniseerde schrift te herleiden wat het oorspronkelijk schrift was.

Wanneer er uitgegaan wordt van het gesproken woord, dan is er sprake van transcriptie. Hier is het doel dat de uitspraak herleid kan worden. Zo kent het Japans als systeem voor transcriptie Rōmaji en het Mandarijn heeft Pīnyīn.

Hieronder staat een voorbeeld voor taalspecifieke transcriptie van het Russisch:

Deze transcriptie kan complicaties opleveren tussen talen. Zo dient een uitgever van coproducties erop bedacht te zijn dat de transcriptie in de ene taal anders dient te worden gealfabetiseerd dan in de andere: Nederlands Tsjechov maar Engels Chekhov.

Shandong (provincie)

Shandong is een kustprovincie aan de oostkust van China. De naam Shandong betekent letterlijk "oostkant van de bergen". De provincie ligt aan het eind van het stroomgebied van de Gele Rivier aan de Gele Zee. Shandong heeft vanaf vroege tijden een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van China. Confucius werd hier geboren. Een aantal plaatsen langs de kust vielen eind 19de eeuw tijdelijk onder controle van vreemde mogendheden (Duitsland en Engeland).

Tegenwoordig is het een van de rijkste provincies van China. Shangdong is het grootste wijnbouwgebied van Oost-China.

Vier Boeken

De Vier Boeken zijn vier werken die door Zhu Xi uit de Confucianistische canon van de Dertien Klassieken werden geselecteerd. Zij behoorden sinds 1314 tot de verplichte leerstof voor de ambtenarenexamens en vormden daarmee de basis voor de leer van het orthodoxe Confucianisme zoals dat tot 1905 in China heeft bestaan.

Vijf Klassieken

De Vijf Klassieken is de benaming van een verzameling Chinese geschriften. Zij vormen de kern van de Dertien Klassieken, de canon van het Confucianisme. Deze werken hebben een buitengewoon grote invloed uitgeoefend op de Chinese cultuur

In andere talen

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.