Bisdom

Een bisdom of diocees is een kerkrechtelijk afgebakend gebied dat onder het bestuur van een lokale bisschop staat. Deze territoriale indeling wordt gebruikt in meerdere christelijke groeperingen, waaronder de Rooms-katholieke, Orthodoxe, Oudkatholieke, Anglicaanse en Lutherse Kerk.

Het woord komt half van bisschop (Grieks: επισκοπος epi-skopos, letterlijk "op-zichter") en half van het achtervoegsel -dom. Ook het woord diocees (Latijn: dĭœcēsĭs, van het Griekse διοίκησις, dat "bestuur" betekent) is in zwang, maar minder gebruikelijk dan bisdom. Het bijvoeglijke naamwoord is bisdommelijk; ook diocesaan wordt gebruikt, vooral in Vlaanderen.

Een kerkprovincie kan uit een of meer bisdommen bestaan. Het belangrijkste bisdom is het aartsbisdom met aan het hoofd de aartsbisschop. Als binnen een kerkprovincie naast het aartsbisdom ook nog andere bisdommen vallen, worden deze suffragane bisdommen (afhangend van het aartsbisdom) genoemd. In zo'n geval is de aartsbisschop ook metropoliet. Een bisdom wordt onderverdeeld in dekenaten met aan het hoofd een deken. Een dekenaat wordt weer onderverdeeld in parochies met aan het hoofd een pastoor. Niet alle bisdommen kennen dekenaten. Een bisdom kan ook rechtstreeks onderverdeeld zijn in parochies.

Bisdommen worden vernoemd naar de stad waar de bisschop resideert. Daarom is er bijvoorbeeld wel sprake van een Bisdom Rotterdam en niet van een bisdom Zuid-Holland. Soms heeft een bisdom een dubbele naam, zoals Bisdom Haarlem-Amsterdam of Bisdom Mechelen-Brussel. Dit gebeurt als binnen een bestaand bisdom een stad wordt bestempeld als hoofdstad van het land. Zo resideert de bisschop toch, zoals het ook gebruikelijk is, in de hoofdstad.

Er zijn zeven bisdommen binnen de Nederlandse Rooms-katholieke kerkprovincie: Groningen, Haarlem, Utrecht, Rotterdam, 's-Hertogenbosch, Breda en Roermond.

Zie ook

BeneluxBisdommen

Rooms-katholieke bisdommen in Nederland, België en Luxemburg.

Dioceses of the CofE

Anglicaanse bisdommen in Engeland.

Dioceses Church of Norway

Lutherse bisdommen in Noorwegen.

Dioceses of Macedonian Orthodox Church

Orthodoxe bisdommen in Macedonië.

Aartsbisdom

Een aartsbisdom is een bisdom dat wordt bestuurd door een aartsbisschop. Een bisdom kan een aartsbisdom zijn door zijn grootte of (historisch) belang of een combinatie daarvan. Een aartsbisdom is meestal tevens het hoofdbisdom in een kerkprovincie.

Een aartsbisdom kan een of meer suffragane bisdommen hebben, die hiërarchisch onder het aartsbisdom ressorteren. In dat geval is het aartsbisdom tevens metropool en de aartsbisschop een metropoliet.

Aartsbisdom Keulen

Keulen is een rooms-katholiek aartsbisdom met zijn hoofdzetel in de Duitse stad Keulen. Het bisdom omvat het midden-zuiden deel van de deelstaat Noordrijn-Westfalen.

De eerste bisschop van Keulen die met zekerheid bekend is, is de heilige Maternus die als deelnemer van de concilies van Rome en Arles in 313 en 314 genoemd is. De titel aartsbisschop wordt in Keulen ongeveer vanaf 795 gevoerd. Tot de hervorming van de bisdommen in de Nederlanden in 1559 viel het bisdom Utrecht onder het aartsbisdom Keulen.

Bisdom 's-Hertogenbosch

Het bisdom 's-Hertogenbosch (Latijn: Dioecesis Buscoducensis) is een van de zeven bisdommen waaruit de Nederlandse Rooms-katholieke kerkprovincie bestaat en is in aantal gelovigen het grootste bisdom van Nederland. Kathedraal van het bisdom is de Kathedrale Basiliek van Sint-Jan Evangelist.

Het bisdom staat onder leiding van bisschop Gerard de Korte en hulpbisschop Rob Mutsaerts. De Korte is de 18e bisschop sinds de oprichting van het bisdom 's-Hertogenbosch in 1559 en 10e sinds de heroprichting in 1853.

Bisdom Aalborg

Het bisdom Aalborg (Deens: Aalborg Stift) is een bisdom van de Deense Volkskerk in Denemarken. Het bisdom omvat een groot gebied van Noord-Jutland. De huidige bisschop is Henning Toft Bro. Kathedraal van het bisdom is de Budolfikerk in Aalborg.

Bisdom Funen

Het bisdom Funen (Deens: Fyens Stift) is een bisdom van de Deense Volkskerk in Denemarken. Het bisdom omvat het eiland Funen. Kathedraal van het bisdom is de Sankt Knudskirke

Bisdom Haarlem-Amsterdam

Het bisdom Haarlem-Amsterdam, tot 1 januari 2009 bisdom Haarlem geheten (Latijn: Dioecesis Harlemensis-Amstelodamensis), is een van de zeven bisdommen waaruit de Nederlandse rooms-katholieke kerkprovincie bestaat. Het werd in 1559 opgericht.

Bisdom Luik

Het bisdom Luik (Latijn : Episcopatus Leodiensis) is het oudste van de acht Belgische bisdommen. Het vierde zijn achthonderdste verjaardag in 1991. Tot in 1795 was het een Germaans bisdom (zie prinsbisdom Luik), na het concordaat met Napoleon was het Frans en pas na de revolutie van 1830 werd de Belgische kerkprovincie opgericht.

De huidige bisschop van het bisdom Luik is Jean-Pierre Delville. Hij is de 92e bisschop.

De kathedraal van het bisdom is de Sint-Pauluskathedraal. Tot 1794 was dat de in dat jaar vernielde Sint-Lambertuskathedraal.

Bisdom Münster

Münster is een rooms-katholiek bisdom met zijn hoofdzetel in de Duitse stad Münster.

Bisdom Roermond

Het bisdom Roermond (Latijn: Dioecesis Ruremundensis) is een van de zeven katholieke bisdommen in de Nederlandse kerkprovincie.

Bisdom Roskilde

Bisdom Roskilde (Deens: Roskilde Stift) is een bisdom van de Deense Volkskerk in Denemarken. Het bisdom omvat een groot deel van regio Seeland. Belangrijkste kerk is de Dom van Roskilde.

Bisdom Viborg

Het bisdom Viborg (Deens: Viborg Stift) is een bisdom van de Deense Volkskerk in Denemarken. Het bisdom omvat een groot gedeelte van westelijk Midden-Jutland.

Het bisdom Viborg is onderverdeeld in 11 proosdijen, die weer zijn onderverdeeld in 290 parochies.

Bisdom Århus

Het bisdom Århus is een bisdom van de Deense Volkskerk in Denemarken. Het bisdom omvat het oostelijke deel van de regio Midden-Jutland. De kathedraal is de domkerk van Aarhus.

Lijst van bisdommen van de Deense Volkskerk

De Deense Volkskerk (evangelisch-lutherse Kerk) telt 10 bisdommen (Deens: Stift) in Denemarken:

Verder is er 1 bisdom in Groenland en was er tot 2007 ook 1 in de Faeröer.

Lijst van rooms-katholieke bisdommen

Deze lijst van rooms-katholieke bisdommen bevat een overzicht van de diocees, apostolische prelaturen, apostolische vicariaten en intermediata van de Rooms-Katholieke Kerk. Het overzicht is bijgewerkt tot en met 11 februari 2011.

In augustus 2013 waren er 640 aartsbisdommen (waaronder 9 patriarchaten, 4 grootaartsbisdommen, 550 metropolitane aartsbisdommen en 77 overige aartsbisdommen) en 2.205 bisdommen.

De met de Rooms-Katholieke Kerk geünieerde Oosters-Katholieke Kerken zijn niet opgenomen.

Parochie (kerkelijke gemeente)

In de Rooms-Katholieke Kerk is een parochie (afgeleid van het Griekse paroikía, dat 'buur' betekent) een lokale gemeenschap van gelovigen, waarvan de herderlijke zorg meestal aan een pastoor is toevertrouwd.

De pastoor kan worden bijgestaan door een parochievicaris, beter bekend als kapelaan (in Nederland) of onderpastoor (in Vlaanderen). Een uitzondering is de eigen parochie van een bisschop, rond de kathedraal waarvan hij titularis is, maar waarvan de pastorale zorg meestal gedelegeerd is aan een plebaan.

In vroegere tijden werd voor de parochie ook de benaming kerspel gehanteerd. Het equivalente begrip in de meeste vormen van protestantisme is de gemeente. Ook de Anglicaanse Gemeenschap, Kerk van Schotland, Orthodoxe Kerk en aan Lutheraanse zijde de Zweedse Kerk kennen parochies.

Prinsbisdom Luik

Het prinsbisdom Luik of (hoog)stift Luik, was oorspronkelijk een bisdom waarover bisschop Notger in 980 van keizer Otto II van het Heilige Roomse Rijk de heerlijke rechten kreeg en dus naast de geestelijke macht ook de wereldlijke macht kon uitoefenen. Vanaf dat ogenblik werd een deel van het bisdom Luik een prinsbisdom en genoot het immuniteit onder bescherming van de keizer. Het was de facto een semi-zelfstandig land geworden.

Seminarie

Een seminarie of seminarium is een instelling of universiteit voor de opleiding van geestelijken. In de Katholieke Kerk is dit meestal onder de vorm van een internaat onder leiding van een rector. Het idee van een seminarie stamt uit de 16e eeuw en was deel van de contrareformatie. De term stamt van het Latijnse woord seminarium = kweekschool. Het Concilie van Trente (1543-1565) schreef de oprichting van seminaries in elk bisdom voor.

Ook sommige protestantse kerken hebben een seminarie voor aanvullende kerkelijke opleiding.

Suffragaan bisdom

Een suffragaan bisdom is een katholiek bisdom dat afhankelijk is van een aartsbisdom dat geleid wordt door een metropoliet. Een suffragaan bisdom staat onder leiding van een suffragane bisschop. Meerdere suffragane bisdommen vormen samen met het aartsbisdom waaronder ze ressorteren een kerkprovincie. Zo is het bisdom Antwerpen een suffragaan bisdom ten opzichte van het aartsbisdom Mechelen-Brussel en behoort het tot de Belgische kerkprovincie.

Titulair bisschop

Een titulair bisschop of een titulair aartsbisschop is in de Rooms-Katholieke Kerk een bisschop of aartsbisschop zonder eigen bisdom. Hij wordt gewijd op titel van een bisdom dat ooit heeft bestaan, meestal in de eerste eeuwen van het christendom of onder het Ancien Régime. Het betekent meteen dat de titularis geen jurisdictie heeft over een eigen bisdom. Hij heeft wel dezelfde privileges als aan het hoofd van een bisdom zetelende bisschoppen. Net als zetelende bisschoppen wordt de titulaire bisschop benoemd door de paus en krijgt hij de wijding als bisschop.

Kardinalen, de secretarissen van de Romeinse congregaties (de "ministers" van de paus), apostolische vicarii in de missiegebieden, nuntii en vroeger de bisschoppen-coadjutores worden vaak in een dergelijke bisschopszetel benoemd. In de praktijk is een hulpbisschop zonder recht van opvolging altijd titulair bisschop.

In andere talen

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.