तिमिला

तिमिला(शशी) पृथ्वीयागु छगु जक्क प्राकृतिक उपग्रह खः। मेगुकथलं धायेबिले तिमिला छगु प्राकृतिक उपग्रह खः गुकिलिं ग्रहयात परिक्रमा याई। छुं ग्रहतेगु छगु स्वया अप्व तिमिला दै धासा छुं ग्रहतेगु छगु नं तिमिला दै मखु।

छगु ग्रहयु परिक्रमा याइगु पिण्डयात उपग्रह (अङ्ग्रेजी satellite, स्याटलाईट) धाइ। तिमिलातः प्राकृतिक उपग्रह खः। मनुतेसं रकेट छ्येला यन्त्रयात नं पृथ्वी छचाख्येलं कक्षय् परिक्रमा याकी। थन्यागु यन्त्रयात अप्राकृतिक वा मनुतेसं देकुगु उपग्रह धाइ।

Moon
पृथ्वीयागु तिमिला

पृथ्वीयागु तिमिला

मिलाया रुपकथंया नां

तिमिला वा मिलाया रुपकथं थुकियात थीथी नां बियातःगु दु। गथे कि-

  • खिमिला वा खिँउँमिला: तिमिला मदूगु चा
  • ईंमिला: मिलाय् ईं थे न्यागु जः जक्क खंगु अवस्था
  • बामिला: बच्छिथासय् जक्क जः लानाच्वंगु मिला
  • चकंमिला: बामिला स्वया अप्व जः खनेदूगु मिला
  • पामिला: पूवंगु मिला

दुसिका

तिमिलानाप थगु हे जः दैमखु। झीसं पृथ्वीयु तिमिला खनिगु सूर्द्ययु जःयात थुकिलिं परावर्तन याना खः। सूर्द्ययागु जः न्ह्याबलें तिमिलायागु छखे जक्क लाइ धासा मेखे न्ह्याबिलें ख्युंसे च्वनि। अय्जुया लछिइ तिमिलायागु थिथि रूप खनिइ। तिमिला तःपा व चाकला खनिइबले सुर्द्य लिने जुइ। अले तिमिला चिःपा खनिइबले तिमिला हे लिने लाइ।

तिमिला यागु छगु हे भाग खनेदइ। झि छगु सिमायात स्वया चाः हिलेगु थें तिमिला नं पृथ्वी चाः हिलि।

तिमिला यागु ला धाइगु छगु रुप निसिं हान वहे रुप खनेगु ई ख। थ्व ई बले तिमिला यागु ख्वा चाकला खं चिःपा जुया हानं चाखला जुइ। थ्वइत प्यंगु वाः खं पुरा जुइ अले दाछि या झिंनेक जुइ(मलमास बले झिंस्वक)। तिमिलायागु ला सुर्द्ययागु ला स्वया भचा चीधंगु दु।

कक्ष

तिमिला वा मेमेगु उपग्रहतेगु कक्षयात निगु बलतेसं असर याइ: गुरुत्व, व सेन्ट्रिपिटल बल।

तिमिला दुगु ग्रहतः

झीगु सौर्यमण्डलयु तिमिला दुगु ग्रहतः

तिमिला मदुगु ग्रहतः

झिगु सौर्यमण्डलया तिमिला मदूगु ग्रहत:

सौर्यमण्डल
Eight Planets
नगु: सूर्द्य
ग्रहतः: बुधशुक्रपृथ्वीमंगलबृहस्पतिशनि • युरेनस (राहु) • नेप्च्युन (केतु)
उपग्रह: सेरेस • प्लुटो (यम) • एरिस
चीधंगु सौर्यमण्डलीय पिण्ड: चीधंगुग्रह पेटी – कमेट – उल्कापिण्ड – कुइपर पेटी – फिँजेजुगु चक्का – उर्ट सुपायं
मेमेगुः तिमिला
अन्तरिक्ष

अन्तरिक्ष धागू पृथ्वी स्वया पिनेयागु हलिम ख। अन्तरिक्षय् नगु, तिमिला, कमेत, नेबुला आदि कथंया पिण्डत दया च्वनि।

अर्धचन्द्रासन

अर्धचन्द्रासन छगू योग आसन ख। थ्व योग आसनय् मनु दना ल्हा निपां च्वे थकाना ल्हायात व जंयात ल्युने यंका बच्छि तिमिलाया रुप कायेत स्वइगु जुइ।

ग्रह

आधुनिक दर्शन अनुसार ग्रह बृहस्पति वा पृथ्वी थें न्याःगु नगु चाहिलिगु छगु तःधंगु पिण्ड ख। थ्व छगु नगुया तुलनाय् चिग्वारा जुइ, व थुकिलीं जः दयेकेमफु। ग्रहत ग्वारा आकारया जुइ। ग्रहतयेत कक्षय् चाहिलिगु वस्तुतयेत तिमिला धाइ। सौर्य्य मण्डलय् च्यागु ग्रह दु। प्लूटोयात ग्रहया रुपय् न्हापा नालेगु या। अगस्त २००६स, अन्तरराष्ट्रीय खगोलीय संघया फैसला कथं थ्व छगु बागः ग्रह जुवन। सौर्य्य प्रणालीइ मेगु प्यंगु बागः ग्रह दु: सेरेस, मेकेमेक, इरिस, व हौमिया.

"प्लानेट" खंग्व यवन खंग्व πλανήτης (प्लानेतेस्) नं वःगु ख गुकिया अर्थ "फिरन्ते" वा "सनिगु वस्तु" ख। 1990या दशक तक्क मनुतयेसं सौर्य्य प्रणालीइ दुगु ग्रहया बारेय् जक्क सियाच्वन। जुन 2011स दुने मनुतयेसं 563 अन्य ग्रह म्हसीकल। थ्व सकल न्हु ग्रहत मेगु नगुतयेगु परिक्रमा यानाच्वंगु दु: अतः, थिपिं एक्स्ट्रासोलार ग्रह ख। थ्व ग्रहतयेत "exoplanets" नं धायेगु या।

जापान

जापान एसियायु देय् खः। जापान प्यंगु तधंगु व यक्व चीधंगु द्वीपतेगु छगु समूह खः। थ्व द्वीप एसियायु पूर्व समुद्रतट वा प्रशान्त महासागर य् स्थित दु। जापानीतेसं थगु देय् यात निप्पन धाइ गुकिगु अर्थ खः सूर्द्यनिकास।

जापानयु राजधानी टोक्यो खः व थ्व देय् यागु मू महानगर योकोहामा, ओसाका व क्योटो खः।

तिमिला, रानीखेत तहसील

तिमिला भारतया उत्तराखण्ड राज्यया कुमाँउ मण्डलया अल्मोड़ा जनपदया रानीखेत तहसीलया छगु गां ख।

नील आर्मस्ट्रंग

नील आर्मस्ट्रंग तिमिलाय् दकलय् न्ह्यः थ्यनादिम्ह मनु ख।

नेपालभाषाया च्वमितेगु धलः

नेपालभाषा साहित्ययात श्रीवृद्धि यायेत इतिहासय् यक्व च्वमितेसं थःथःगु पाखें थीथी रुपय् थीथी च्वखँ च्वयाः वा ल्हाये खँ ल्हाना योगदान बियादीगु दु। नेपालभाषाय् योगदान बीपिं छुं च्वमित थ्व कथं दु -

पक्ष

पक्ष कालगणनाया छगू पद्धति ख। थ्व कालगणना तिमिलाया रुपय् आधारित दु। थ्व कालगणनाय् न्हुमिला निसें पूवंगु तिमिलातक्कयात "शुक्ल" वा "थ्व" पक्ष धाइ धाःस पूवंगु तिमिला निसें औंसी तक्कयात "कृष्ण" वा "गा" पक्ष धाइ। थ्व व गाः पक्ष जानाः छगू ला दयेकी। तिमिलाया रुप कथं सनिगु काल गणना पद्धति जूगुलिं थन्याःगु लायात चन्द्रमास नं धाइ। छगू पक्षय् १५गू तिथि दइ। अतः, छगू चन्द्रमासय् ३०गू तिथि दयाच्वनि।

बैकाल पुखू

बैकाल पुखु (रूसी: о́зеро Байка́л ओज़ेरो बयकाल, बुर्यात: Байгал нуур बयगाल नुउर, अर्थ: प्रकृति पुखु) हलिंया दकले प्राचीन व गाःवंगु पुखु ख। थ्व पुखु ३ कोटी दं निसें लगातार दयावैच्वंगु दु व थुकिया औसत गाः ७४४.४ मिटर दु। अथेजुसां क्यास्पियन सागर हलिंया दकले अप्व लः दूगु पुखु ख, थुकिलि बैकालया ल्या निगु थासय् ला। क्यास्पियनया लः खारा जु, अतः, बैकाल हलिंया दकले तःधंगु फ्रेश वाटरया पुखु नं ख। यदि च्वापुइ धी जुयाच्वंगु लः व बुंया दुने स्वथनाच्वंगु लः ल्या मखायेगु खःसा हलिंया सतहय् दूगु २०% फ्रेश वाटर थ्व हे छगु पुखुलि दु। बैकाल पुखु रूसया साइबेरिया क्षेत्रया दक्षिण भागय्, रूसया निगु राज्यत (इरकुत्स्क ओब्लास्त व बुर्यात गणतन्त्र)या सीमाय् ला।

थ्व पुखुयात युनेस्कोनं हलिंया प्राकृतिक सम्पदा धलखे ल्या खाःगु दु। थ्व पुखुया हाकः ६३६ किलोमिटर दु व थ्व पुखुलि हलिंइ दूगु त्वनेज्युगु लःया न्यागु भागय् छगु व रूसय् दूगु त्वने ज्युगु लःया ९०% भाग लः दु। थ्व पुखुलि लुइगु यक्व जीव, व यक्व वनस्पतित हलिंइ गनं मलू। बैकालया दकले गाःवंगु थाय् १,६४२ मिटर (वा ५,३८७ फुट) दु व थुकिया लः हलिंया दक्वं पुखुया लखे दकले सफा नालेगु या। थ्व पुखुया अकार छगु चिब्याःगु, ताःहाकःगु न्हुगु तिमिला थें च्वं।

रानीखेत तहसील

रानीखेत तहसील अल्मोडा जिल्लाया छगू तहसील ख।

सर्ग अन्वेषण

सर्ग अन्वेषण (Space exploration) सर्गया भौतिक अन्वेषण खः। थन्यागु अन्वेषण ह्युमन सर्गयान वा रोबोटिक सर्गयान या रुपय् जुइ। सर्गया वस्तुतेत स्वैगु व विश्लेषण याइगु विज्ञान खगोलशास्त्र च्वयातगु इतिहास स्वया नं पुलांगु जुसां २०औं शताब्दीय् वया तधंगु तरल-इन्धनयुक्त रकेट इन्जिनया देकेज्या धुंका तिनि सर्ग अन्वेषण वास्तविक रुपे सम्भव जुल। सर्ग अन्वेषणया साधारण उद्देश्य वैज्ञानिक मालेज्या, अन्तरराष्ट्रिय एकता व मनुजातिया भविष्यया सुनिश्चितता आदि खः।

सौर्यमण्डल

सौर्यमन्द सूर्द्य, सूर्द्यया ग्रहत, ग्रहतयेगु तिमिला व सूर्द्यया प्यखें दयाच्वनिगु मेमेगु खगोलीय पिण्डया छगू पुचः ख।

१२म्ह ओलम्पियन

१२म्ह ओलम्पियन धाःगु ग्रीक बाखँ कथं ग्रीक देवगणया दकलय् मू १२म्ह द्यः ख। थ्व द्यःत ओलम्पस पर्वतय् च्वनिगु जूगुलिं वसपोलतयेत ओलम्पियन धाइगु ख। ग्रीक मिथोलोजी कथं १२म्ह ओलम्पियनत ज्युस, हेरा, पोसाइदन, दिमितर, एथेना, अपोलो, आर्तेमिस, एरिज, एफ्रोदाइत, हिफिस्तस, हर्मिज व हेस्तिया वा दायोनाइससय् छम्ह ख। हेदिज व पर्सेफोनयात नं थाय्‌थासय् ओलम्पियन गणय् तयेगु यासां वसपोलत ओलम्पियसय् मच्वनिगु जूगुलिं आपालं थासय् ओलम्पियन गणय् मनिनिगु या। हेराकल्स व इस्क्लेपियसयात नं गब्ले=गब्लें थ्व धलखय् तयेगु या।

मेमेगु भाषाय्

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.