Hotspot (Vulkan)

Hotspots is en engelsch Woort, dat soveel bedüüt as hitten Plack un is en Begreep ut de Eerdwetenschoppen. Kanns ok Plume to seggen. Dormit warrt en Klass von Vulkane beschreven, de nich afhängig sünd von tektonische Grenzen.

Hotspots
Eenige bekannte Hotspots op de Eer.

Theorie

De meisten Vulkane sünd dor, wo de Eerdplaten jümmer Grenzen hebt, nipp und nau seggt, wo se uteenanner drieft oder tohoopstöt. Dor finnt denn Aflööp statt, de den Vulkanismus utlösen doot. De Hotspots scheert sik aver nich dorüm wo de Platengrenzen sünd, de künnt överall opduken. Dat liggt doran, dat dat Magma, dat den Hotspot spiesen deit, deep in de Eer entsteit, wo de Eerdmantel von de Eerdplaten un jümmer Krepen nix markt. Dat hitte Magma stiggt denn as en Mantelplume op un fritt sik so as en Sniedbrenner dör de Lithosphäär bit dat boben denn as en Vulkan togang kummt.

So ganz nipp un nau weet een noch nich. wo dat Magma nu entsteit. Dat gift aver Anteken, dat wenigstens eenige dorvon ut 2900 km Deep von de Karn-Mantel-Grenz opstiegen dot. De Lava, de denn ut den Hotspot-Vulkan rut kummt, warrt Ocean Island Basalt (OIB) nöömt. Dat is engelsch ün beteken een Basalt de sik von normalen ozeanischen Basalt ünnerscheed. As sik aver nu de Eerdplaten bewegt, de Hotspot ober an Oort un Steed blift, kann över den Hotspot en ganze Keed vun Vulkanen entstahn, de vun den Hotspot weg jümmer öller warrt. Dör so’n Insel-Keed is 1963 toeerst de Geoloog John Tuzo Wilson op de Idee mit de Hotspots kommen. Hüüt is dissse Theorie fasten Bestanddeel vun uns Verstahn vun de Eer.

Opbau von Hotspots

Hotspots künnt blots entstahn wo dat in de Eer en thermische Grenzschicht gifft. Dor kann sik dat Magma ophitten, bit de Schicht unbestännig warrt und dat Magma no baven stiggt. Dat is denn as en Slauch, de so bi 50 bit 200 km Radius hett un ok Manteldiapir oder Plumeslauch nöömt warrt. Baven vöran warrt dat Magma afdrängt, wat denn so’n schirmförmige Kapp utbillt, wat as Plumekopp betekent warrt.

Wenn so en Plumekopp baven ankummt, denn kummt bannig veel Lava op eenmal to’n Vörschien, de grote Rebeden överflooten deit (Man seggt dorüm ok Flootbasalt dorto). En bekannt Biespeel dorvör is de Trap-Basalt von den Dekkan-Plateau in Indien. Wenn de Plumekopp baven ankamen is, denn gifft dat blots noch den smallen Slauch, un de sorgt denn vör de Vulkane.

Woneem gifft dat Hotspots

Hotspots künnt överall to Gang kommen, man dat is vör dat Magma nich so licht, sik dör de Lithosphäär dörtobrennen. Dorüm kennt man de meesten Hotspots in de Ozeanen. Dor sünd nämlich de Eerdplaten nich so dick as ünner de Kontinente und könnt denn beter dörkommen. Dat heet nich unbedingt, dat ünner Kontinente weniger dorvun sünd, man se kommt villicht nicht bit nar boben dör. To de bekanntsten Hotspots hörrt Hawaii, Island, Yellowstone und de Eifel in Düütschland.

Op dat Bild sünd 44 Öörd[1] markeert, vun de man teemlich seker weet, dat wi dat dor mit Hotspots to doon hebbt. Dat gifft aver ok Lüüd, de noch von veel mehr Hotspots snackt. In de Tabell sünd de Namen un Öörd optekend, de to de Tallen in dat Bild hörrt.

Bi dat Öller (in Millioon Johr) zeigt de Hochtall woher dat Öller afleidt is. Dor liggt entweder dat Öller von dat tohüürig Flootbasalt-Rebeet tu Grunn’n (¹), de Afschätzen von de öllste Insel von de Inselkeed (²) oder dat is eenfach so afschätzt (³).

Verdeelung von Hotspots op de Eer
Nr. Naam Öller Geogr. Breed Geogr. Läng
1 Azoren 100² 38,5° N 28,4° W
2 Balleny 36² 66,8° S 163,3° O
3 Bowie 30³ 53,0° N 135,0° W
4 Caroline 80³ 5,0° N 164,0° O
5 Cobb 43³ 46,0° N 130,0° W
6 Darfur 140² 13,0° N 24,0° O
7 Easter 100³ 27,1° S 109,3° W
8 Eifel 40² 50,0° N 7,0° O
9 Fernando 201¹ 4,0° S 32,0° W
10 Galápagos 85¹ 0,4° S 91,5° W
11 Guadeloupe 25³ 27,0° N 113,0° W
12 Hawaii 100³ 19,4° N 155,3° W
13 Hoggar 20² 23,0° N 6,0° O
14 Island 60¹ 65,0° N 19,0° W
15 Jan Mayen 210¹ 71,1° N 8,2° W
16 Juan Fernandez 30³ 34,0° S 82,0° W
17 Kamerun 31² 4,2° N 9,2° O
18 Kanaren 65² 28,0° N 18,0° W
19 Kap Verde 20² 15,0° N 24,0° W
20 Kerguelen 117¹ 49,0° S 69,0° O
21 Komoren 63² 11,8° S 43,3° O
22 Lord Howe 50³ 33,0° S 159,0° O
23 Louisville 120¹ 51,0° S 138,0° W
24 Macdonald 120³ 29,0° S 140,2° W
25 Marion 195¹ 46,9° S 37,8° O
26 Marquesas 11,0° S 138,0° W
27 Meteor 120² 52,0° S 1,0° O
28 Nieg England 120² 28,0° N 32,0° W
29 Oostafrika 40¹ 6,0° N 34,0° O
30 Oostaustralien 50³ 38,0° S 143,0° O
31 Pitcairn 25,0° S 129,0° W
32 Raton 20² 37,0° N 104,0° W
33 Réunion 67¹ 21,2° S 55,7° O
34 St. Helena 100² 17,0° S 10,0° W
35 Samoa 14² 15,0° S 168,0° W
36 San Felix 30³ 26,0° S 80,0° W
37 Socorro 25³ 18,7° N 111,0° W
38 Tahiti 17,9° S 148,1° W
39 Tasmanien 50³ 39,0° S 156,0° O
40 Tibesti 80³ 21,0° N 17,0° O
41 Trindade 65³ 20,5° S 28,8° W
42 Tristan da Cunha 125¹ 38,0° S 11,0° W
43 Vema 40² 33,0° S 4,0° O
44 Yellowstone 15¹ 44,6° N 110,5° W
45 Anahim[2]   52,9° N 123,7° W

Borns

  1. B. Steinberger, 2000, Plumes in a convecting mantle: Models and observations for individual hotspots, Journal of Geophysical Research, Vol 105 (B5), pp. 11127-11152)
  2. Smithonian Institute (eng.)
Hotspot

Dat Woort Hotspot is ut de engelschen Spraak un heet översett hitten Plack. Dormit warrt op verscheeden Rebeeten sünnerlich Saken betekend:

Bi Rekners un Reknertechnik:

Hotspot (WLAN) betekend en Rebeet, woneem man mit Wireless LAN versorgt warrt un ahn Kabels mit sien Rekner in’t Internet kommen kann.

Hotspot (Software) sünd Deele vun Rekner-Software, de den gröttsten Deel vun de Rekentiet verbruukt.

Hot-Spot (Compiler) is en Technologie vun SUN Microsystems de tomeist in Java insett warrt.

Hotspot (Nettwark) sünd Steeden in en Reknernettwark, wo sik de Warms opstaut un sik so nöömte Warmsnester utbilden künnt.Annere technische Verwennen:

Hotspot-Effekt, dat is de helle Plack in die Bildmitt, wenn enn wat op Lienwand projizeeren deit.

Bi Scheinsmieters is dormit dat Afbild vun de Gleihwennel in’n Lichtkegel meent.

Hotspot (Radioaktivität) is en Steed, de düdlich höger radioaktiv belast is as de Ümgegend.In de Natur:

Hotspot (Vulkan) is en sünnerlich Oort vun Vulkanismus, de deep ut de Eer spiest warrt.

Hotspot (Genetik) wiest op Steeden in en Nukleotid, dat anfälliger is för Verännern.

Hotspot (Biologie) betekend en Steed op de Eer, woneem mehr ünnerscheedlich Oorden vun Leven to finnen is as sonst (t. B. Galápagos-Inseln).The Hot Spot, en US-amerikaanschen Speelfilm (dt.: Spiel mit dem Feuer) vun 1990.

Vulkanismus

Ünner den Begreep Vulkanismus warrt all geoloogsch Vörgäng un Phänomenen tosamenfaat, de mit dat Opstiegen vun Magma ut den Eerdmantel bit an de Böverflach verbunnen sünd.

Vulkanimus is normalerwies begrenzt op tektoonsch aktive Rebeden as Subdukschoonszonen oder Middelozeaansch Rüchen. Man, an eenige Steden kann dat ok vörkamen, dat Magma ut grote Deep opsteigen deit un denn an nich aktive Öörd an de Böverflach kamt. Dat passert an de so nöömten Hotspots as Hawai’i, Iesland oder de Eifel in Düütschland. Bi’t Opstiegen vun’t taachfletig Magma kummt dat to’n deelwiesen Opsmölten vun’n Steen, wat tosamenhangt mit verännerte cheemsch Tosamensetten (t. B. de Waterandeel) un den Druck (Druckminnern un -entlasten). Dat fletige Material sammelt sik denn faken binnen de Eer in so nöömte Magmakamern, worut denn de Vulkanen an de Böverflach spiest warrt.

Ünner Vulkanismus verstaht de Wetenschopplers all möglichen Oorden un Formen in de dat Material ut de Eer na buten kamen kann, as faste (Bomben, Lapilli, Bimssteen, Asch), fletige (Lava, Lahar, Geysir, Maar) oder gasförmige (Vulkaansch Gas, Fumarolen) Stoffen. Faken kummt dat ok to Mischen ut de verschedenen Formen vun Eruptschonen, as to’n Bispeel de gresigen pyroklastischen Strömen. Stenen de dör Vulkanismus an de Böverflach entstahn doot warrt ok as Vulkaniten betekent, dorgegen heet Stenen, de binnen de Eer ut Magma tostanenn kamt Plutoniten.

Vulkanen höört to de beindruckendstens Saken in’n Tosamenhang mit geoloogsch un geodynaamsch Vörgäng. Un dat nich blots op de Eer, man ok op annere Planeten oder Maanden in’t Sünnsystem. Bekannte Vulkanen buten de Eer sünd ünner anner’n de Swevelvulkanen op den Jupitermaand Io, de Iesvulkanen op den Neptunmaand Triton un de verleden Vulkanen op’n Mars un de Venus.

De Vulkanismus in all sien Formen hett Andeel an de sworsten Naturkatastrophen op de Eer. Vele gewaltige Ännern in de Eerdhistorie gaht op den Vulkanismus torüch, wat nich opletzt ok mit den Influss vun vulkaansch Gasen un Aschen op dat regionale oder sogor op dat weltwiete Klima tohopenhangt un de dormit verbunnen Naklapp. Vulkaansche Katastrophen künnt den Minschen direkt oder op Ümweeg drapen. So dör dat Tonichtenmaken vun Landweertschopplich Feller oder ok Dörper un Städer in de Neeg vun en Vulkan, aver ok dör weltwiete klimatsche Verännern un dat Fallen vun Aschen.

Man, togliek künnt de Produkten vun’n Vulkanismus vör veele Minschen ok de Grundlaag vör jemehr Leven dorstellen. So sünd vulkaansch Boddens teemlich fruchtbor un bringt rieke Büüt. Steen as Bims deent as Bomaterial, de Hitt kann för geothermisch Energie un Eerdwarms bruukt warrn un för den Tourismus sünd Vulkanen ok jümmer en Teel. Ruchweg en Teihntel vun de Minschen weltwiet leevt in’t direkten Rebeet vun aktiv Vulkanen. Eenige Vulkanwachten beobacht vundaag aktive vulkaansch Bargens, nehmt jemehr Signalen op un ünnersökt de Vörgäng binnen in, dormit vörutseggt warrn kann, wenn en Eruptschoon bevörstahn deit un de Minschen warnt warrn künnt. Dat funkschoneert ok al siet eenige Tiet ganz goot, kann aver vun wegen den Opwand un de Kosten nich överall maakt warrn.

Annere Spraken

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.