Hebrääsche Spraak

De Hebrääsche Spraak (op hebrääsch: עברית [‘Ivrit]) höört to den noordwestlichen Twieg vun de Semitschen Spraken to. Dor is se en Deel vun de Afroasiaatschen Spraken mit.

Hebrääsche Spraak (עברית)
Warrt snackt in: Israel un allerhand Länner mit jöödsche Gemeenden
Sprekertall: 6-15 Mio. över de ganze Welt hen
Spraakfamilie:
  • Afroasiaatsche Spraken
    Hebrääsche Spraak
Offiziellen Status
Amtsspraak in: Israel
Spraakkoods
ISO 639-1: he
ISO 639-2 (B): heb
SIL: HBR

Historie

De Jöden ehr Hillige Schrift is in dat 1. Johrdusend v. Chr. to'n gröttsten Deel in Hebrääsche Spraak upschreven wurrn. Bit to de Tiet, as König Nebukadnezar vun Babylon in dat Johr 587 v. Chr. Jerusalem innehm un den eersten Tempel in'n Dutt hau, weer Hebrääsch de Jöden ehr Mudderspraak. Vunwegen dat en groot Deel vun de Inwahners vun Jerusalem in dat Exil na Babylon wegsleppt wurrn is, keem de babyloonsche Amtsspraak Aramääsch mank jem up. Dor sünd latere Schriften in de Bibel üm up Aramääsch schreven. To Jesus siene Tiet weer Hebrääsch nich mehr all Jöden ehr Muderspraak. Ok Jesus hett sachs Aramääsch snackt. As de latere röömsche Kaiser Titus in dat Johr 70 ok den tweeten Tempel in Dutt haut harr, bleev Jerusalem nich länger dat Zentrum vun dat jöödsche Leven. Dat weer nu in Galiläa. Mit de Hebrääsche Spraak is dat in düsse Johren noch minner wurrn. Man eerst vun dat Johr 200 af an is Hebrääsch nich mehr as Spraak för den Alldag bruukt wurrn. Man in de wieden Kuntreien vun de Religion bleev Hebrääsch as en Sakralspraak lebennig. De Spraak is in de Liturgie vun de jöödschen Goddesdensten bruukt wurrn. Ok Böker över Philosophie, Medizin un Recht sünd in düsse Tieden schreven wurrn, un ok Gedichten. Up düsse Aart kemen doch jummers wedder nee Wöör in de Spraak un dat güng wieder mit de Spraak. Dat gifft dor ok Berichten över, dat de jöödschen Gemeenden, de allerwegens över de Welt hen leven döen, de Hebrääsche Spraak bruken konnen, wenn se sik verstahn wollen.

Nutiet

Mit dat Hebrääsche as Mudderspraak güng dat an't Enne vun dat 19. Johrhunnert wedder los. 1889 grünn Eliezer Ben Jehuda in Jerusalem den „Raat vun de Hebrääsche Spraak“. He harr sik vörnahmen, de Spraak, de siet meist 1700 Johren nich mehr snackt wurrn weer, ok in'n Alldag wedder lebennig to maken. Vun dor af an is de hüdige Neehebrääsche Mudderspraak Iwrit upkamen. De Ünnerscheden twuschen dat Bibelsche Hebrääsch un de moderne Spraak Iwrit sünd man lüttjet un ringer as de Verscheel vun Ooltgreeksch un Neegreeksch. Dat liggt dor an, dat Iwrit an un for sik dor fuddermaken dö, wo de Masoreten vun Tiberias in dat 2. Johrhunnert uphöört harrn. Iwrit is dor de enzigst Sakralspraak in de Welt mit, wo dat slumpt is, dor en Alldagsspraak vun to maken. De eerste Ministerpräsident vun Israel weer David Ben Gurion. He hett seggt: „Wenn Mose hüdigendags torüchkamen dö un dö üm en Stuck Broot bidden, denn döen wi em verstahn“.

Araabsche Spraak

De araabsche Spraak (op Araabsch: اللغة العربية) is en semitsch Spraak un so is dat nah mit de Hebrääsche Spraak verwandt. Araabsch warrt in de Nahoost un in Noordafrika snackt, un ook en beten an de Küst vun Noordoostafrika (Dschibuti un Eritrea). Araabsch is ok de hillige Spraak vun’n Islam un en Spraak vun de Vereente Natschonen.

De Spraak-Code is ar oder ara (seggt ISO 639).

August Varenius

August Varenius (August Varen; * 20. September 1620 in Hitzacker; † 15. März 1684 in Rostock) weer en düütschen lutherschen Theoloog, de Perfesser an de Universität Rostock weer.

Varenius is 1620 as Söhn von’n bruunswiek-lümbörgschen Hoffprediger Heinrich Varenius (1595–1635) un siene Fro Anna Freder († 1623) in Hitzacker boren. Sien Broder weer de Geograaf Bernhard Varenius (1622–1650 oder 1651).

Na dat Studium von de Evangeelsche Theologie an de Universitäten Helmstidde, Königsbarg un Rostock un dat Studium von dat Hebrääsche in Hamborg hett Varenius an’n 30. August 1643 sien Magister maakt. He weer denn Perfesser för Hebrääsche Spraak un christliche Katechees an de Philosophische Fakultät von de Universität Rostock. 1648 hett he as Lizentiat an de Theoloogsche Fakultät in Rostock promoveert, 1650 is he as Dr. theol. promoveert worrn. 1663 is he op de twete hartögliche Professur för Theologie in Rostock oprückt, de he bet to sien Dood harr. He harr acht Maal dat Amt as Rekter von de Universität.

As Vertreder von de luthersche Orthodoxie hett Varenius en Reeg Striedschriften gegen Katholiken, Calvinisten un Sozinianer schreven, aver ok exegetische un dogmaatsche Warken un theoloogsche Disputatschonen.

Varenius weer verheiraadt un harr de Kinner Magdalene Justine (hett Jacob Hieronymus Lochner freet) un August (1663–1729).

Hebrääsche Tallen

De hebrääschen Tallen sünd en Tallsystem, dat in de hebrääsche Spraak bruukt warrt. To’n gröttsten Deel warrt hüdigendaags de araabschen Tallen bruukt, de hebrääschen Tallen warrt nu vör allen noch för’n hebrääschen Klenner bruukt un in welk besünner Ümstänn, to’n Bispeel bi nummereert Listen.

Dat hebrääsche Tallsystem hett Teken för de Tallen vun een bet negen, för de Teihners vun teihn bet negentig un för de Hunnerters vun hunnert bet negenhunnert, alltohoop sünd dat 27 Tallen. Dat hebrääsche Alphabet hett blot 22 Tekens, de fief Tekens, de noch över sünd, warrt ut en Kombination vun’n letzten Bookstaven (ת), Gershayim (״) un de Talltekens vun 100 bet 400 billt. En anner Mööglichkeit, disse fief Tekens dortostellen, is, dat fief vun de Finalbookstaven vun dat hebrääsche Alphabet (dat sünd Formen vun Bookstaven, de anners utseht, wenn se an’t Enn vun en Woord staht) bruukt warrt. Disse Tekens warrt vun rechts na links schreven. De Tall 185 warrt also קפה schreven un is ut de Teken för 5, 8 un 1 billt. Bi Tallen grötter as dusend warrt de Tallen in Gruppen schreven. 1.234.567 is denn to’n Bispeel א רלד תקסז.

Joseph

Joseph, ok Josef (hebr. יוֹסֵף, yōsēf = he föögt hento), is en Vörnaam for Jungs un Mannslüde ut de Bibel. He kummt ut de Hebrääsche Spraak. Sunnerlich is he bekannt wurrn dör Joseph, den Patriarchen Jakob sien Söhn ut dat Ole Testament un dör Joseph, Jesus siene Mudder Maria ehren Mann ut dat Nee Testament. De Naam is allerwegens in de Welt bekannt un warrt in allerhand Formen un Spraken bruukt.

Schischa

En Schischa (ok Shisha oder Sheesha) ist en Waterpiep, de ut Arabien herkamen deit. Anners as de Bong warrt mit de Schischa tomeist Toback mit Aroma smöökt.

Dat Woort Schischa kümmt ut de Persische Spraak. Dor heet shishe (شيشه) "Glas". Dat Woort wanner wieder in de Törksche Spraak (şişe "Glas") un in dat Araabsch. Dor bedutt dat in de noordafrikaanschen Twiegen vun de Spraak dat ganze glösern Lief vun de Piep oder ok de ganze Piep. In dat Törksche warrt to de Schischa „nargile“ seggt, wat ok wedder vun de persisch Spraak utlehnt is. Dor heet dat Wort ok „nargile'“ (نرگيله) un bedutt „Kokosnööt“. Düt Woort kümmt nu wedder vun dat Sanskrit-Woort „Narikela“ her, wat ok Kokosnööt heten deit. So kann een sehn, dat düsse Aart vun Piep an un for sik ut Indien stamm un ut Kokosnööt maakt weer. Vun den törkschen Begreep „nargile“ sünd in de araabsche Spraak in de Kuntreien üm de ööstliche Middellannsche See rüm un in Syrien un in de Hebrääsche Spraak de Wöör „narǧīla“ (نرجيلة) und „arǧīla“ (أرجيلة), un in de Greeksche Spraak dat Woort „narjilés“ (ναργιλές) vun maakt wurrn. In de Araabsche Spraak gifft dat noch anner Wöör för bestimmte Aarten vun Waterpiepen. In Ägypten un in den Sudan warrt vun de „gōza“ (جوزة, dat heet „Nööt“) snackt, wenn dat üm en lüttje Piepen geiht, de een mitnehmen kann un wo een faken Haschisch in smöken deit.

Tewes

Tewes (ok Tews, Täis) is een plattdüütschen Vörnaam för Jungs.

Annere Spraken

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.