Europääsche Union

De Europääsche Union (Afkörten: EU) is en supernatschonale Organisatschoon, de dör Tosamenslut vun europääsche Staten in Gang kamen is. De EU hett dree Piler:

  • de gemene Buten- un Sekerheitspolitik vun de EU (GBSP),
  • de Tosomenarbeit bi Justiz un Binnenpolitik,
  • un de Europääsch Gemeenschoppen (EG för de Weertschop und EAG för de Atomenergie).

Besünners wichtig un utpräägt is de EG. All de Richtlienen un Verornen warrt op de Basis vun den EG-Verdrag (aktuell is de Version vun Nizza) maakt. De EU-Verdrag hett sünnerlich de Tosamenarbeit op de Rebeden vun Justiz, Binnenpolitik, Butenpolitik un Sekerheitspolitik to de Saak. De EU is dat gröttste Weertschopsrebeet vun de Welt, afmeten an dat Bruttobinnenlandsprodukt.

Flag of Europe
Europaflagg
EU location
Koort vun de Rebeden vun de EU

Historie vun de EU

Europääsch Gemeenschop för Kohle un Stahl (EGKS), Montanunion

  • An'n 18. April 1951 worr in Paris de Europääsche Gemeenschop för Kohle un Stahl (EGKS) grünnt. Dormit harrn sik de Staten na den tweeden Weltkrieg vörnahmen, beter tosamen to arbeiden.

Europääsch Verdeffenderengemeenschop (EVG)

  • An'n 27. Mai 1952 worr in Paris de Verdrag över de Europääsch Verteidigungsgemeenschop (EVG) ünnertekent. Aver dorbi bleev dat, vun wegen dat de franzöösche Natschonalversammeln dat nich wull.

Europääsch Weertschopsgemeenschop (EWG) un Europääsch Atomgemeenschap (EGA)

  • An'n 25. März 1957 worrn denn de Römschen Kontrakten afsluten för de Grünnen vun de (EWG) un EGA, wat ok Euratom heet.

Grünners un Vergrötterung

Grünnerleden vun de dree europääschen Gemeenschoppen weren Belgien, de Bundsrepubliek Düütschland, Frankriek, Italien, Luxemborg un de Nedderlannen. Dat weern söss, un vun de Tiet ward ok as dat Europa vun de Söss snackt. Denn sünd jümmer mehr Staten bipetten, kiek dorto bi Upnohm vun niege EU-Länner.

Europääsch Union

An'n 1. November 1993 keem de Verdrag över de Europääsch Union to Gülligkeet. In dissen Verdrag vun Maastricht sünd dree Piler vun de EU fastleggt:

  • EG un Euratom sünd een Piler vun de EU,
  • de tweete Piler is de gemenen Buten- un Sekerheitspolitik,
  • de drütte Piler is de Tosamenarbeit bi de Udls un vun de Justiz.

Bi EG un Euratom is de EU en övernatschonal Organisatschoon, bi den tweeten un drütten Piler is dat blots en Tosamenarbeit twüschen de Regeren vun de Leedstaaten. As övernatschonal Organisation is de EU en egen Saak. Se is noch keen Staat, aver mehr as blots en internatschonal Organisatschoon as de UNO. En vullstännigen Staat is se nich, vun wegen dat se nich vun sik ut Kompetenzen an sik trecken kann, wat se dat will. To't Bispeel kann se nich Gesetten för de Polizei maken, vun wegen dat dat nich in ehr Tostännigkeit fallt. Se is aver binah en Staat, to't Bispeel bi de Weertschop un de Umwelt, vun wegen dat se en egen Parlament hett un dat ok wat vörschrieven kann. De Verornen vun de EU mööt aver denn in dat natschonale Recht övergahn, dat dat sien Ornen hett. Aver wenn en Staat dat nich henkriggt, denn ward de EU-Verornen vun sülvst güllig.

Organen

De Europääsch Raat

De Europääsch Raat is tosamensett ut de Basen vun de Regeren vun de Leden un de Butenministers. Düsse Raat maakt Leitlienen.

De Ministerraat

De besteiht ut de Fackministers vun dat Rebeet. Dat heet, för den ECOFIN-Raat sitt de Ministers för Weertschop un Finanzkraam tosamen. Düsse Raat maakt de Richtlienen un Verornen. Dor mutt sik an hollen warrn.

Dat Europääsch Parlament

Dat Parlament snackt över den Huusholt vun de EU un hett bi de Richtlienen un Verornen mit to snacken.

De Europääsch Gerichtshoff

De EuGH is dat böverste Gericht för de EU in EU-Saken. Dor kann sik ok jedeen Börger an wennen, wenn he de natschonalen Gerichten utnütt hett.

De Europääsch Rechnungshoff

De kontrolleert de Finanzen.

De Euro

Hööftartikel: Euro

An’n 1. Januar 1999 is dat Courant för de EU, de Euro as Bookgeld inföhrt worrn. An’n 1. Januar 2002 geev dat denn Euro as Müntgeld. Dat ole Geld worr umtuuscht. Vun de twölf Staten harrn sik Sweden, Grootbritannien un Däänmark utsloten.

De Verfaten

De Europääsch Konvent hett en Europääsch Verfaten utarbeidt, de kümmt aver eerst denn in Gülligkeit, wenn de Staten jo seggt hebbt.

Liddmaten vun de EU (2013)

EU Member states and Candidate countries map

Liddmaten (blau) un Kandidaten (geel) vun de EU

EU Member states and Candidate countries map

Över de wiederen Leden kiek na bi Upnohm vun niege EU-Länner.

Weertschop

In de Weertschopspolitik gifft de EU sünnerlich veel Geld ut för de Bueree un de in de Weertschopskraft swacken Rebeden. 42,5 % vun dat EU-Geld geiht in de Subventschonen för de Bueree, 36 % kriegt de swacken Rebeden (Strukturfördern) (Stann: 2003, Born: [1]). De Strukturfördern hett wat henkregen, to'n Bispeel in Portugal, Spanien un Irland. De Buereepolitik warrt faken kritiseert, vun wegen dat se düür is un ok de Ökologie nich good op de Reken hett. Versöken, dat to ännern, hett dat faken geven. Aver besünners de franzööschen Buern hebbt dat bit nu verhinnert.

Spraken

Dat gifft 24 offizielle Spraken in de EU, dor schall allens in översett warrn. Un denn de Regionaal- un Minnerheitenspraken, de in de Charta nedderleggt sünd. Regionaalspraken sünd to’n Bispeel Plattdüütsch, Freesch, Sorbsch un Katalaansch.

För dat Översetten vun de EU-Begreep gifft dat Eurodicautom.

Weblenken

.eu

.eu is de Topplevel-Domään (TLD) för dat Land Europääsche Union. Dat is ene Lännerdomään (ccTLD). De Domään is 2005 inföhrt worrn. De Domääns ünner de Topplevel-Domään .eu warrt vun EURid vergeven. Sponser vun de Domään is de Europääsche Kommission.

.eu is de veertmehrst bruukte Lännerdomään un achtmehrst bruukte Topplevel-Domään överhaupt. Enn Mai 2007 geev dat 2,42 Millionen Domääns ünner .eu.

Białystok

Białystok (Utspraak: [['bʲaʋɨstɔk]]) is ene Universitätsstadt mit circa 290.000 Inwahners un ene Fläck vun 94,0 km² in Polen noh bi Wittrussland. Dat is de Hööftstadt vun de Bezirk Podlachien. De Bezirk is ene vun de ärmste Regionen in de Europääsche Union. In Białystok gifft dat relativ groote orthodoxe, wittrussche, törksch-islaamsche un anner Minnerheeden. Białystok hett twee Domen. De Erfinner vun de Spraak Esperanto, Ludwik Lejzer Zamenhof, hett inst hier leevt. Henning von Tresckow, en vun de wichtigsten Strieders ut den düütschen Wedderstand gegen Hitler hett sik an'n 21. Juli 1944 bi düssen Oort mit en Handgranaat sülvst in'e Luft jaagt, as he höört harr, dat de Anslag up Hitler sien Leven an'n 20. Juli vergeevs weer.

Brüssel

De Stadt Brüssel (ndl.: Brussel, franz.: Bruxelles) is de Hööftstadt vun Belgien un vun de Kuntrei vun Flannern. De Stadt is ok Seet vun vele Institutschonen vun de Europääsche Union. De Naam is afleit' vun Broek-zele (Brookdörp).

Catherine Ashton

Catherine Margaret Ashton, Baroness Ashton of Upholland (* 20. März 1956 in Upholland, Lancashire) is en Politikersche ut dat Vereenigte Königriek. Vun dat Johr 2009 af an is se De EU ehr Hoge Vertredersche for Buten- un Sekerheitspolitik un Eerste Viezpräsidentsche vun de Europääsche Kommischoon. Bovenhen höört se to dat brittsche Bovenhuus (House of Lords) un to den Privy Council; düsse Ämter öövt se avers nich ut, so lang se ehr Mandat for de EU wohrnehmen deit.

Eurolang

Eurolang is ene lütte Narichtenagentur, de sik op dat Thema Spraakminnerheiten un natschonale Minnerheiten in de Europääsche Union kunzentreert hett.

Anfungen hett dat mit Eurolang in dat Johr 2000. De Idee keem vun dat Europääsche Büro för minnerbruukte Spraken.

Eurolang deit vör allen över europääsche Politik un över de Politik vun de Leedstaten vun de Europääsche Union berichten, de Inwark op de Minnerheiten hett. Eurolang will ok de Minnerheiten ünnerenanner beter vernetten un de Minnerheiten un de europääsche Administratschoon beter in Kuntakt bringen.

Gemeen

Gemeen (ok politisch Gemeen) is en Rebeetsverband, de för dat Verwalten von Länner de lüttste Eenheit is. För de Europääsche Union is dat de LAU-2-Laag (Local administrative unit).

Gemeenslötel

En Gemeenslötel is en fasten Kood, de bi dat Kennen vun Gemenen helpen schall. De Naams vun Gemenen sünd faken nich eendüdig. Ok sünd dor faken spezielle Schriftteken in un de Naams sünd verscheden lang. Dat allens maakt dat swoor för Rekenmaschinen, vun disse Naams to kennen, wat för’n Gemeen meent is. Dat dat Datenverarbeiden lichter fallt, hebbt vele Statistische Ämter Gemeenslötels fastleggt. De hebbt en faste Längd un dor sünd blot eenfache Teken in, so as de Tallen vun 0 bet 9 un de Bookstaven vun A bet Z, de vun jede Rekenmaschien licht verarbeidt warrn köönt. De düütsche Postleddtall un in welk annere Länner is ok en Oort Gemeenslötel.

Gesettgevend Macht

De Gesettgevend Macht oder Legislative (v. lat.: lex, legis (f.) = Gesett un ferre = dregen, PPP: latum = dat, wat dragen warrt) is in de Theorie vun'n Staat en vun de dree unafhängigen so nömmten Mächt oder Gewalten. De beiden annern Mächt sünd de Utövend Macht (Exekutive) un de Rechtsprekend Macht (Judikative). In de Scheden vun de Mächt sünd düsse Mächt vunwegen de Ideen vun John Locke un Montesquieu ut'neen deelt wurrn.

De Gesettgevende Macht is dor tostännig för, dat Gesetten afsnackt, beraden un beslaten weert un dat de Utövende Macht un de Rechtsprekende Macht kuntrolleert weert. In Staten mit en Repräsentative Demokratie stellt de Parlamenten de Gesettgevende Macht vör. In Staten mit Formen vun Direkte Demokratie könnt in besunnere Fäll ok Gesetten vun dat Volk beslaten weern.

Guernsey

Guernsey [ˈgɜːnzɪ] (op Plattdüütsch ok Garnsee, franzöösch Guernesey) is de tweetgröttste vun de britischen Kanaleilannen. De Kanaleilannen sünd keen Deel vun dat Vereenigte Königriek, man as Kroonbesitt direkt de britische Kroon ünnerstellt. Dat is dormit ok nich Deel vun de Europääsche Union. Mit en poor annere lüttjere Eilannen billt Guernsey de Vogtei Guernsey.

Internatschonal Eenheitensystem

Dat Internatschonale Einheitensystem, ok eenfach SI (för Franzöösch: Le Système international d'unités) nöömt, is dat moderne metrische System un is dat wichigste Eenheitensystem för physikaalsche Einheiten. De Oorsprung is in de Wetenschop, man aver vundaag is dat ok in de Weertschop un den Hannel dat wichtigste Einheitensystem. In de Europääsche Union un ok in de mehrsten anneren Staaten is dat Bruken vun SI dörch Gesett vörschreven.

Dör SI warrt physikaalsche Einheiten för utsöchte Grötten fastleggt. Nich-physikaalsche Grötten (t.B. ut de Weertschop oder de Sozialwetenschop) warrt dör SI nich defineert.

Dat SI is 1954 beslaten warrn un baseert vundaag op söven Basiseenheiten för söven Basisgrötten, de per Konventschoon fastleggt sünd.

Physikaalsche Grötten laat sik ok anners as mit SI-Eenheiten opschreven. In Deelrebeden vun Forschung un Weertschop warrt dat ok noch maakt un is av un an ok na Gesett noch mööglich. Man Eenheiten ut mehr as een Systeem schöölt (wenn mööglich) nich mengeleert warr.

Liechtensteen

Liechtensteen , amtelich Förstendom Liechtensteen, is 'n Binnenstaat in Middeleuropa un 'n konstitutschonelle Erfmonarchie op demokratsch-parlamentarsche Grundlaag. De Eigenständigkeit liggt bi de Lüe un ook bi de Landförst. Dat Alpenland Liechtensteen grenst westelich an de Swiez un ostelich an Öösterriek un is in twee Regionen un elve Gemeenen opdeilt. Liechtensteen is met sauwat bi 36.000 Inwohners de lüttjeste Staat in de düütsche Spraakruum. De Höftstad un de Sitt van de Först is Vaduz, de grotste Oord is Schaan. De sterk kultivierte Noorden, dat Opperland, un de minderer bewirtschappte Süüden, de Onnerland, wiesen de Landschapp van de Förstendom.

Dat Förstendom word met de Gründung van de Rhienbund, in de Jahr 1806, faktisch unafhänglich, un is sied de Införung van 'n Tollkontrakt in de Jahr 1923 sterk met de Swiez verbunden. De Förstenmonarchie is Medeglied van de Vereente Natschonen un de Europääsche Wirtschappsruum, aver nich in de Europääsche Union.

Lännerdomään

Lännerdomääns (ccTLD, vun engelsch country code top-level domain) sünd Topplevel-Domääns, de in Internett-Adressen för bestimmte Territorien op de Eerd staht. Dat sünd de unafhängigen Staten, aver ok Territorien, de en gewissen besünnern Status hebbt, so as vele Översee-Rebeden, as de Cook-Eilannen oder de Åland-Eilannen, oder ok annere Rebeden, so as Antarktika oder de Europääsche Union.

Disse Domääns sünd jümmer twee Bookstaven lang un in de Regel de glieken as de ISO 3166-1 alpha-2-Koods för de Länner (Utnahmen staht neern). De Lännerdomääns vergeven deit de IANA. Dat Vergeven vun de enkelten Ünnerdomääns vun de Topplevel-Domääns hett de IANA för jede Lännerdomään an verschedene Institutschonen afgeven, de de Vergaav enkelt regeln doot. De Regeln, ’keen Domääns registreren dröff oder woveel dat köst, köönt so vun Land to Land ganz verscheden wesen.

Miljöpartiet de Gröna

Miljöpartiet de Gröna (Ümweltpartei – De Grönen) is de Naam vun en politische Partei in’n sweedschen Rieksdag. De Grönen in Sweden hebbt keen Parteivörsitter, man Parteisprekers. Siet 2002 sünd dat Maria Wetterstrand un Peter Eriksson. Bi de Rieksdagswahlen 2006 hebbt de Grönen 5,24 % vun de Stimmen un 19 vun 349 Mandaten kregen.

Réunion

Réunion [re.yn.ˈjɔ̃] is en en Eiland in’n Indischen Ozean. Dor hannelt sik dat um en Översee-Département vun Frankriek un en Region vun Frankriek bi. Vundeswegen is La Réunion ok en Deel vun de Europääsche Union. De vulle franzöösche Naam is Île de la Réunion, up Platt hett dat „Eiland vun dat Tohopenkamen“. Bit 1794 hett dat Eiland Île Bourbon heten, unner Napoleon weer sien Naam Île Bonaparte, un denn bit 1848 wedder Île Bourbon.

Sozialdemokratsche Partei Düütschland

De Sozialdemokratsche Partei vun Düütschland (hoochdüütsch: Sozialdemokratische Partei Deutschlands, kort: SPD) is en grote Partei in Düütschland ut dat linke Spektrum .

Straßborg

Straßborg (Hoochdüütsch Straßburg, frz. Strasbourg [[stʁas.ˈbuːʁ]], in'n Straßborger Dialekt Schdroosburi), is de Hööftstadt vun de Region Elsass in'n Noordosten vun Frankriek. In de Stadt sülms wohnt bi 287.000 Lüde, mit de Gemeenden dor umto sünd dat bi 640.000 Inwahners.In Straßborg sitt en ganzen Barg vun Institutschonen vun de Europääsche Union: Europaraat, Europaparlament, Europääschen Gerichtshoff för Minschenrechten, Europääschen Börgerbeupdragten, Eurokorps un annere mehr. Vundeswegen versteiht sik de Stadt as „Hööftstadt vun Europa“Bavenhen sitt in de Stadt de Präfektur vun dat Département Bas-Rhin. De Präfektur hett ok de Verwaltung vun de beiden Arrondissements Strasbourg-Campagne un Strasbourg-Ville in'e Hand. Düsse Arrondissements sett sik tohopen ut acht un tein Kantonen. Straßborg is de gröttste Stadt in't Elsass, in Bas-Rhin un in den Stadtverband Straßborg (CUS).

Swiez

De Swiez (Hoochdüütsch: Schweizerische Eidgenossenschaft, Franzöösch: Confédération suisse [kɔ̃.fe.de.ʁɑ.sjɔ̃.ˈsɥis], Italiensch: Confederazione Svizzera, Rätoromaansch: Confederaziun svizra, Latien: Confoederatio Helvetica) is en Republiek, de in Europa in de Alpen liggt. Navers sünd Öösterriek, Liechtensteen, Düütschland, Italien un Frankriek. De Hööftstadt is Bern. In dat Land leven 8.112.200 Inwahner (Stand: 30. September 2013) up en Rebeet vun 41.285 km².

Upnahm vun ne’e EU-Länner

Mit de Opnahm vun ne’e EU-Länner is meent, dat de EU (Europääsche Union) is in ehr Historie faken wassen is un ne’e Länner in de Gemeenschop opnimmt.

Annere Spraken

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.