Enzyklopädie

Ene Enzyklopädie (ooltgreeksch εγκυκλοπαιδεία, ut enkýklios „formt as en Krink“ un paideía „Lehr, Bildung“) is en Wark, dat versöcht, dat Weten vun de Welt aftobillen un to vermiddeln. De Enzyklopädie is mehrsttiets ene Form vun en Nakieksel.

Brockhaus Lexikon
Brockhaus Konversations-Lexikon van 1902.

Kiek ok unner

Book

Dat Book (n., pl. Böker, Beuker, Beukers) - dat is Papeer, wat bunnen is un wo wat binnen steiht.

Böker gifft dat 'n ganzen Slag. Dat beropenste is de Bibel, wat de Hillige Schrift is. Dat is in meist jede Spraak översett, de dat gifft, ok in't Plattdüütsche.

Böker sünd to'n Lesen dor. Kannst ok Schmökern seggen, wiel di de Smook ut de Lepel rutkümmt, wenn du dor richtig binnen büst un nix mehr markst vun de Welt.

Et gifft ganz ünnerscheedliche Böker, wat dat angeiht, wat binnen steiht, t.B.

dat Kontobook, wo dat Geld opschrieven ward

dat Lederbook, wo Leder to'n Singen binnen sünd, t.B. för de Kark

dat Gedichtbook, wo allens in Reime schreven ward

dat Nokieksel, wat en Lexikon odder en Enzyklopädie sien kann.

dat Billerbook, wo blots Biller binnen sünd. Is meist för de Kinners.

de Romaan, wat en grötteret Vertellen is:

de Krimsche, wat de Kriminolromaan is un vun Verbrekers hannelt

de Leevesromaan, wat besünners wat för Fruunslüüd is

de Tokumstromaan, wat ok op ingelsch Science Fiction heet.Alle Böker, egal wat dor insteiht, hebbt mindest enen Schriever hatt.

Wenn een Book veele Sieden hett, wart dat bunnen. Dat mokt de Bookbinner. Wenn dat bannig veele Sieden sünd, dat mookt de Bookbinner mehr Bände.

Um de Sieden to moken, bruukt een'n Papeer. Üm dat wat op to schrieven, ohn dat een dat veel mol kopeern mutt, ward dat Book druckt. De Technik dafür heet Bookdruckeree. Ok de Billers wart so in dat Book druckt.

Borgleessem

Borgleessem (Hoochdüütsch: Burglesum) is en vun de Stadtdeelen vun Bremen. He höört to’n Stadtbezirk Noord. Hüdigendags wahnt dor bi 33.300 Inwahners. Sien Naam hett he vun de beiden olen Oortsdelen Borg un Leessem. De Oortsdeel Leessem wedder hett sien Naam vun den Leessem-Stroom, de dor dörfleten deit. To Borgleessem höört de Oortsdelen Borg-Grambke, Werderland, Borgdamm, Leessem un St. Magnus. In’n Noordoosten grenzt Borgleesem an Hu’e, in Noordwesten an Swanewede, de beide in Neddersassen liggt. In’n Westen grenzt de Stadtdeel an dat breemsche Vegesack un in’n Süden (vun West na Oost) an de Bremer Stadtdelen Habens, Gröpeln un Blockland.

Denis Diderot

Denis Diderot (* 5. Oktober 1713 in Langres; † 31. Juli 1784 in Paris) weer en franzööschen Schriever, Philosophen un Kunstkritiker. He höör to de bekannten Exponenten vun de Opklärung.

Tohopen mit D'Alembert hett he twuschen 1750 un 1776 de beröhmte Encyclopédie rutgeven un dor bi 6.000 vun de ganzen 72.000 Artikels sülms schreven. Gegen de Enzyklopädie hett dat veel Wedderstand geven un 1759 is se offiziell verbaden wurrn. Vun dor af an is dat bloß stickum wietergahn mit dat Wark. Sünnerlich vunwegen sien Instahn för Freeheit in de Religion, in de Gedanken un för sien demokraatschen Geist is de Enzyklopädie dormols as en Gefohr för de aristrokraatsche Sellschop ankeken wurrn. 1773 hett Diderot ene journalistische Reis dör de Nedderlannen maakt. Tohopen mit Baruch de Spinoza un Pierre Bayle is Diderot de wichtigste Philosoph vun de radikale Opklärung. Begraven liggt he in de Eglise Saint-Roch in Paris.

Eerste Weltkrieg

De Eerste Weltkrieg weer en Krieg, de vun 1914 bet 1918 in Europa, den Nohen Osten, Afrika un Oostasien föhrt worrn is un in den bi 17 Millionen Minschen doodbleven sünd. Dat weer de eerste Krieg, in den massiv Maschinen, as Panzer, Fleger un Luftscheep to'n Insatz kamen sünd un in den Giftgas insett weer. De Fronten bewegen sik ober kuum; in'n Stellungskrieg reven sik de Truppen gegensietig op. Sünnerlich op de Slachtfeller vör Verdun un in Flannern bleven op beide Sieten Millionen vun Soldaten dood, ahn dat sik an de militärische Laag wat ännern dei. Ok dorüm is de Eerste Weltkrieg en Krieg, de an Grugen allens achter sik laten hett, wat dormals bekannt weer. De Krieg keem in Gang dör den Anslag vun Sarajevo op Franz Ferdinand an'n 28. Juni 1914. He weer de Thronfolger vun Öösterriek-Ungarn. Utöövt wurr de Anslag dör den Serben Gavrilo Princip. Dat weer Grund noog för Öösterriek, en Ultimatum to stellen, wat de Souveränität vun Serbien angriepen dö. As de Serben dat Ultimatum nich vull inhollen wullen, verkloor Österriek-Ungarn an'n 28. Juli Serbien den Krieg. Russland verkloor dorop Österriek-Ungarn den Krieg un Düütschland muss vun wegen de Blankovullmacht, de dat Land gegen Österriek-Ungarn över afgeven harr, ok in den Krieg instiegen. Düütschland fung nu an, in Belgien intomarscheern, üm Frankriek antogriepen. De Düütschen weern bang, dat Frankriek op de Siet von Russland an den Krieg deelnehm, so datt dat to'n Tweefrontenkrieg kamen kunn. No den Angreep op Belgien verkloor ober ok Grootbritannien Düütschland den Krieg, vun wegen dat de Neutralität vun Belgien angrepen worrn weer. Dat Enn vun'n eersten Weltkrieg weer an'n 11. November 1918.

Encyclopédie

Encyclopédie (franz. for „Enzyklopädie“) betekent düsse Warke:

Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers (1751–1772) vun Denis Diderot un Jean Baptiste le Rond d’Alembert

Encyclopédie d’Yverdon (1770–1780) vun Fortuné-Barthélemy de Félice

Encyclopédie méthodique (1782–1832) vun Charles Joseph Panckoucke

Encyclopédie Universelle Larousse vun Editions LarousseKiek ok unner:

Enzyklopädie

Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers

De Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers is en franzöösche Enzyklopädie. To’n eersten Mol is dor en Book mit rutbrocht wurrn vun de Aart, as wi de hüdigendags jummers noch unner düssen Naam kennen doot. Se is unbannig bekannt wurrn. Rutgeven wurrn is se vun Denis Diderot un Jean-Baptiste le Rond d'Alembert. Buterdem hefft dor noch 142 annere Lüde an mitarbeit’, dat weern de so nömmten Enzyklopädisten. De eerste Band is 1751 rutkamen. 1780 is de Reege afslaten wurrn mit den 35. un lesten Band. De Encyclopédie is een vun de groten Warke ut de Tied vun de Upklärung. Um un bi 60.000 Artikels staht dor in. Wenn een den Titel up Platt oversetten dö, denn so dö se „Enzyklopädie oder en dördacht Wöörbook vun de Wetenschoppen, Künste un Handwarke“.

Jelena Wiktorowna Golowina

Jelena Wiktorowna Golowina, in eenig borns ok Jelena Wladimirowna Golowina, (russisch: Елена Викторовна Головина oder Елена Владимировна Головина; * 16. Februar 1961) is en ehmalge sowjeetsch Biathletin.

In de 1980er- un fröhen 1990er-Johren weer Golowina Liddmaat van de bi Weltmeesterschapen domineerend sowjeetsch Biathlonmannschap.

Klima

Dat Klima is de Tostand vun dat Weer in'n Döörsnitt over en Tied vun tominnst 30 Johre hen. De Tostand vun de Eerdatmosphäär up en bestimmten Momang is dat Weer. Dat Klima warrt unnersocht vun de Klimatologie. Vunwegen, datt dat Weer sik bannig ännern kann, warrt dat Klima nich bloß dör Middelweerte vun dat Weer (so, as Temperatur) bestimmt, man ok dör extreme Weerte, modale Werte, Frequenzverännern un Afwieken vun den Standard.

Larry Sanger

Lawrence „Larry“ Mark Sanger (* 16. Juli 1968 in Bellevue, Washington) is en US-amerikaansch Philosoph. He hett tosommen mit Jimmy Wales de free Online-Enzyklopädie Wikipedia in’t Leven ropen un weer van März 2000 bit Februar 2002 as Chefredakteur vun dat Enzyklopädie-Projekt Nupedia anstellt.

List vun de Kaisers vun Rom

De List vun de Kaisers vun Rom wiest all Kaisers vun dat Röömsche Riek vun Augustus bit Romulus Augustulus, de in den Westen vun dat Riek de leste Kaiser weer un de denn 476 afsett wurrn is un bit hen to den ooströömschen Kaiser Justinian I., den sien Dood in dat Johr 565 as een vun de möglichen Ennen vun de Antike ankeken warrt. De List vun de Kaisers, de de Macht an sik reten hefft (Usurpators) is nich vullstännig. Dor staht bloß de wichtigsten Mannslüde in.

De Tiet vun de Kaisers vun Rom kann groff indeelt weern in dat Prinzipat, in de Tiet vun de Krise vun dat Röömsche Riek in dat 3. Johrhunnert un in de Late Antike. Bi de List, de ünnen steiht, weert de Naams so bruukt, as se in de Kuntreien vun de Düütsche Spraak begäng sünd. De een oder anner Kaiser hett sien Naam in den Loop vun sien Leben mol ännert. Dat kann passeert ween, wenn he to’n Söhn vun en Kaiser annahmen wurrn is oder wenn he up’n Throon steeg. De Gegenkaisers un Ünnerkaisers sünd inrückt. De Gegenkaisers hefft ok noch en griesen Achtergrund.

Louis Armstrong

Louis Daniel „Satchmo“ Amstrong (* 4. August 1901 in New Orleans; † 6. Juli 1971 in New York, Queens) weer en US-amerikaansch Jazzmusiker (Trumpeet, Kornett) un Singer.

Meteoroid

Meteoroiden [meteoroˈiːt] (gr.: de Ennen -oeides heet so veel as „gliek“, „jüst so“) sünd lütte Objekten vun’t Sünnsystem, de sik op’n Ümloopbahn üm de Sünn bewegt. Enige vun jem krüüzt dorbi ok de Eerdbahn. De Grött vun en Meteoroid vun Brookdelen vun en Millimeter (Mikrometeoroiden) bit to eenige Meter bedrägen. Jemehr Massen künnt dorüm bit to mehrere Tünnen bedrägen.

Middeleuropa

Middeleuropa oder Zentraleuropa is en Region in Europa. Se liggt twuschen West-, Oost-, Süüdoost-, Süüd- un Noordeuropa. Vun de Geographie her gifft dat keen eendüdige Kriterien, um dat aftogrenzen.

Mineral

As Mineral warrt natürlich vörkamend Faststoffen betekend, de en eenheitlich cheemsch Tosamensetten opwiest un ok op mikroskopisch Even en gliekmatig Opbo hebbt. De mehrsten Mineralen sünd kristallin. Vun de opstunns bekannten ruch weg 4.000 Mineralen sünd de mehrsten anorgaansch, man dat gifft ok en poor organsche Mineralen. De Lehr vun de Mineralen is de Mineralogie.

All Stenen op de Eer un op annere Himmelskörpers sünd ut Mineralen tohopensett. Dat gifft 30 bit 40 Mineralen de an fakensten vörkamt un as so nöömte Steenbillner betekend warrt, wiel se de meisten Steen opboot. De spezifisch Mineralandeel vun en Mineral vertellt wat över dat Billn un de Historie vun dat Tostannenkommen vun een Steen. Dördor kann Weten wunnen warrn över den Oorsprung un de Entwickeln vun de Eer (kiek ok: Präsolar Mineral).

Man kann Mineralen na jemehr Tostannenkamen in Primär- un Sekundärmineralen ünenscheed warrn: De eerste Sort entsteiht do lieken Tiet as de Steen den he opboot, wieldat de tweete Grupp erst later dör Verweddern oder Metamorphoos ut de Primärmineralen billt warrt.

Nokieksel

Een Nokieksel (ook: Nakieksel) is een (druckt ellers ook elektronschet) Book, wo een wat nokieken kann. In mennig Spraaken heet dat Lexikon, Lexicon ellers ook dictionary un dictionarium. Wenn een Nokieksel good wat binn hett, denn ward dat ook encyclopedy, encyclopaedia ellers Enzyklopädie naamt. To'n Bispill de Encyclopedia Britannica un de Brockhaus. Un de ingelsche Wikipedia is meist dat dickste Nokieksel in dat Internet.

Opklärung

Dat „Tiedöller vun de Opklärung“ is en Tiedöller, wo dat dor üm güng, mit Hölpe vun de Vernunft dat Denken free to maken vun all Stuurheit, Vörordelen un Ideologien, de ut ole Tieden överkamen weern un de ehre Tied al aflopen weern. Ok scholl allens, wat de Minschen nee rutkregen harrn, nu ok endlich annahmen un bruukt weern. Dat speel sik allens af in de westlichen Länner in dat 17. bit 18. Johrhunnert.

REP

REP oder Rep betekent

De Republiekaners, düütsche politische Partei,

Republikaansche Partei, politische Partei in de USA,

REP, de IATA-Kood för den Flaaghaven Siem Reap-Angkor in Kambodscha,

Rep, en ehmolige Eenheit för de Energiedosis,

Routledge Encyclopedia of Philosophy, en engelschsprakige Philosophie-Enzyklopädie.Rep is de Familiennaam von

Johnny Rep (* 1951), nedderlandschen Footballspeler

Rachel Rep (* 1967), düütsche Slagtüügspelerin

Rajko Rep (* 1990), sloweenschen Footballspeler.Kiek ok bi: Reep, Repp.

Tüütvagels

De Tüütvagels (Charadriiformes), ok Limikolen oder Stappvagels nömmt, sünd en Ornen mank de Vagels. Dor höört en ganze Reeg vun Familien un Geslechter to, de sik bannig verscheelt. Den Naam „Tüütvagels“ hefft se vun een vun düsse Familien, vun de Tüten.

Wöörbook

En Wöörbook is en Nakieksel, dat de Woortbedüden vun en Spraak oder anner spraakliche Eenheiten gifft, meest in en alphabetisch sorteerte List. För jeden Indrag warrt faken verkloren Informatschonen oder spraakliche Äquivalent geven.

En Wöörbook in'n engern Sinn deent to't Nakieken vun spraakliche Informatschonen, wieldes de Utdruck in de wiedere Bedüden ok anner na Steekwöör ünnerdeelte Nakieksels mit primäär relevante Informatschoon as Mengformen vun twee Typen rinfaat.

Annere Spraken

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.