Argentinien

Argentinien (spaansch: Argentina) is en Republik in den Süüden vun Süüdamerika. Dor leevt 43.131.966 Inwahners (schätzt 2015) up 2.780.400 km². Dat sünd 14 Inwahners/km². Argentinien is de achtgröttste Staat up de Eer un de tweetgröttste in Süüdamerika. Wat de Inwahners angeiht, is Argentinien dat Land mit de drüttmeisten Inwahners in Süüdamerika. De Naam kümmt vun dat latiensche Woort argentum, wat Sülver bedüden deit. De eersten Europäers, de dat Land an sik rieten wollen, dachen, dat se dor veel Eddelmetall holen konnen.

República Argentina
(Republiek Argentinien)
Flagg vun Argentinien Wapen vun Argentinien
(Flagg) (Wapen)
Wahlspröök: Spaansch: En Unión y Libertad
(Översetten: In Eenheit un Freeheit)
Natschonalhymne: Himno Nacional Argentino
Woneem liggt Argentinien
Hööftstadt Buenos Aires
ARG 34° 20′ S, 58° 30′ W
Gröttste Stadt Buenos Aires
Amtsspraak Spaansch
Regeren
 • Präsident
Bundsrepubliek
Mauricio Macri
Unafhängigkeit

vun Spanien
an’n 9. Juli 1816

Grött
 • Allens
 • Water (%)
 
2.780.400 km²
1,1 %
Inwahnertall
 • 2015 afschätzt
 • 2010 Tellt
 • Inwahnerdicht
 
43.131.966
40.117.096
15,51 Inwahners/km²
Geldsoort Argentiensch Peso (ARS)
BBP 537,2 Milliarden $ (2005)

14.087 $ je Kopp

Tietrebeet
 • Sommertiet
ART (UTC-3)

ARST (UTC-3)

Internet-TLD .ar
ISO 3166 AR, ARG
Vörwahl +54

Politik

Argentinien is en Bundsrepubliek, wo de Präsident unbannig wat to seggen hett. De ünnerschedlichen Bundsstaten heet hier „Provinzen“ un dröövt tämlich veel mitsnacken bi de Politik vun dat Land. Hööft vun den Staat un Baas vun de Regeerung is de Präsident Mauricio Macri. Hööftstadt is Buenos Aires mit bi 11,5 Mio. Inwahners (mit Vörstäder).

Inwahners

Allgemeen

Mehr as 90% vun de Argentiniers stammt vun Lüde af, de ut Europa towannert sünd. Dormank sünd bi 36 % Italieners, 29 % Spaniers un bi 3-4 % Düütsche. Bit in de 1990er Johren is in de offiziell Statistik jümmers vun bi 10 % Mestizen mank de Inwahners snackt wurrn. Hüdigendags warrt annahmen, dat weern veel mehr. Dat liggt woll dor an, dat de Mestizen fröher so stark minnacht' wurrn sünd, dat se sik süms as Witte utgeven hefft.

Indianers

Bloß en lüttje Minnerheit vun de Argentiniers sünd Indianers. Vun de 30 Stämm, de dat fröher ol geven harr, sünd de meisten al in de Kolonialtiet an de Siet maakt wurrn. Dat Indianerinstitut INAI vun den argentienschen Staat meent, dat geev woll bi 1 Mio. Indianers in dat Land. De Indianerorganisatschoon AIRA (Asociación de Indígenas de la República de Argentina) seggt aver, dat weern woll bi 1,5 Mio. De gröttste Grupp sünd de Kollas in Jujuy un Salta, de Mapuche (Araukaners) in Neuquén un Río Negro un de Wichi un Toba in den Chaco un in Formosa. De meisten Indianers leevt hüdigendags nich mehr in ehre ole Heimat, man sünd översiedelt na de groten Städer. Dor leevt se faken poverig as Arbeiders, de nich veel Geld verdenen doot.

Spraak

De Amtsspraak is Spaansch. Bito gifft dat noch en Reeg vun Spraken, de vun de Indianers snackt weert. De wichtigsten sünd Quechua un Guaraní. In de een oder anner Gegend warrt ok noch Mapudungun snackt.

Klima

ViñedoCafayate
Salta.

Vunwegen dat dat Land vun'n Noorden bit na'n Süüden över so veel Kilometers henlöppt, gifft dat dor ganz verscheden Zonen vun Klima un Vegetatschoon.

Historie

SantaCruz-CuevaManos-P2210651b
Cueva de las Manos, Santa Cruz, 9.300 v. Chr.

Vörgeschicht un Koloniaaltied

Dat warrt annahmen, datt dat hüdige Argentinien vör um un bi 17.000 Johren vun Noordamerika ut besiedelt wurrn is. Bit de Spaniers ankamen sünd, weern de Indianer-Stämm Het (Querandíes) un Tehuelches (Aonikenk un Gununaküna), de in de Pampa-Gemarken vun dat hüdige Argentinien leevt, as Nomaden unnerwegens un hefft nich up een Stäe leevt. Vun Technik wüssen se ok nich veel vun af. De Stämm in dat Land sien Noordwesten, as de Diaguita, weern dor vun’n annern Slag. In de Tied, as in Europa dat fröhe Middelöller weer, kennen se Ackerbo un Veehtucht, un sunnerlich vun de Architektur hefft se oorntlich wat verstahn. In dat 13. un 14. Johrhunnert hett sik dat Riek vun de Inka wiet na Süden hen utbreedt. Um 1450 rüm hören dor grote Deele vun Argentinien sien Noordwesten to bit in den Norden vun de hüdige Provinz Mendoza.

Paraguay - O Prov de Rio de la Plata - cum regionibus adiacentibus Tvcvman et Sta. Cruz de la Sierra - ca 1600
Argentinien un de hüdigen Naberlänner weern um 1600 rüm en Deel vun dat Viezkönigriek Peru

.

De Europäers sünd to’n eersten Mol in dat Johr 1502 in düsse Gemarken kamen, as Amerigo Vespucci dor unnerwegens ween is. Dat hüdige Argentinien is dormols vun twee Kanten her as en Kolonie in de Spaniers ehre Hannen kamen: Vun Peru ut sünd se in den Noordwesten inmarscheert, up de annere Siet hefft se an den Rio de la Plata un siene Nevenströöm spaansche Wohnstäden grünnt, dormank Buenos Aires. Dor hefft de Spaniers sik vun 1580 af an up Duer daallaten, nadem 1536, as se dat al versöcht harrn, de Wedderstand vun de Pampa-Indianers noch to groot ween weer. De Delen vun dat Land wieter na Süden hen höörn woll vun de Theorie her ok to Spanien, man De facto harrn de Spaniers dor in de Koloniaaltied nix to seggen.

Wat de Administratschoon angeiht, höör Argentinien toeerst to dat Viezkönigriek Peru. Dor höör dormols ganz Süüdamerika to, bloß nich de Länner, de Portugal in sien Hand harrt hett. In dat Johr 1776 is dor dat Viezkönigriek vun den Rio de la Plata vun afspleten wurrn mit siene Hööftstadt Buenos Aires. Dor weern dormols ok noch de hüdigen Länner Bolivien, Paraguay un Uruguay en Deel vun.

Unafhängigkeit un Natschonalstaat

Unner den Indruck vun de Franzöös’sche Revolutschoon is an’n 25. Mai 1810 in Buenos Aires de Unafhängigkeit verklaart wurrn. Dormols konn Spanien sik nich groot up de Achterbeene stellen, vunwegen dat Napoleon dat Land böös triezen dö. Liekers is Argentinien nich slank free wurrn, man dat duer nich lang un in dat ganze Land güng en Krieg gegen de Spaniers los. Tolest is dat Land denn an’n 9. Juli 1816 in San Miguel de Tucumán worraftig unafhängig wurrn. Dormols harr sik al Paraguay al afspleten (1811), later möken ok noch Bolivien (1825) un Uruguay (1828) sik los vun de dormoligen Provincias Unidas del Río de la Plata .

Twuschen 1816 un 1880 hefft de Diktatur unner den Gouverneur Juan Manuel de Rosas un en Reeg vun Börgerkriegen dat Land präägt. Bloß twuschen 1826 un 27 weer Argentinien för korte Tied tohopenföögt. 1853 is denn de hüdige Republiek Argentinien grünnt wurrn, man eerst mol sunner de aftrünnige Provinz Buenos Aires. In de eerste Hööftstaft Paraná is en eerste Bunds-Verfaten verafscheedt wurrn. Na allerhand militäärschen Striet hett sik Buenos Aires in de Johren 1861 un 62 wedder anslaten. Denn hett dat Wahlen in dat ganze Land geven un de eerste Präsident vun ganz Argentinien is Bartolomé Mitre wurrn. In de Tied vun siene Regeerung hett de Tripel-Allianz-Krieg vun 1864 bit 1870 statt funnen. In düssen Krieg hett Argentinien, tohopen mit Brasilien un Uruguay, Paraguay unnerkriegen, wat to de Tied een vun de starksten Militärmächte vun Süüdamerika weer un wat sik geern utbreden wull. Dör düssen Krieg hett Argentinien de Gemarken vun de hüdigen Bundsstaten Misiones, Formosa un Chaco hento kregen.

Lüde wannert in un de Weertschop kümmt in Fohrt

Julio A Roca
Julio A. Roca
Juan Peron con banda de presidente
Juan Domingo Perón

In de Johren vun 1880 bit 1912 sünd bannig veel Spaniers un Italieners inwannert. Se hefft sik ansiedelt in de Städer un in de sö nömmten „Kolonien“ up dat Land. Wat de Politik angeiht, hett dat in düsse Tied bloß so utsehn, as wenn sik dat um en Demokratie hannel. Denn de Regeerung vun Julio Argentino Roca un de Regeerungen, de dor na kemen, stünnen bannig unner Infloot vun de groten Buern. Dat hannel sik dor ehr um en Oligarchie bi, un en groten Deel vun de Inwahners sünd vun de Partei Partido Autonomista Nacional (PAN) de politischen Rechten wegnahmen wurrn. Düsse Partei is dör en vigeliensch System vun Wahlbedrug vun 1874 bit 1916 in eenßen weg an de Regeerung bleven. Ok de Inwannerers hefft keen Stimmrecht harrt.

Vun 1893 af an hett dat gröttere Grenzproblemen mit Chile geven, as Bolivien en Deel vun de „Punta de Atacama“ an Argentinien aftreden harr. Man hier seten vun den Salpeterkrieg af an al de Chilenen. So is dat to en Wettrüsten kamen twuschen Argentinien un Chile. Eerst König Edward VII. vun Grootbritannien hett 1902 den Striet slichten konnt. Patagonien un Füerland sünd denn nee updeelt wurrn. 54.000 km² sünd an Chile kamen un 40.000 km² an Argentinien (kiek bi King Edward VII's Award 1902 up Engelsch).

1912 hett de Präsident un Baas vun den liberalen Flögel vun de PAN, Roque Sáenz Peña, dat allgemene Wahlrecht inföhrt. Dor hett dat an legen, datt denn 1916 de Macht an de Unión Cívica Radical övergahn is. Se is vun Protest ut Börgerkreisen her upkamen un hett bit 1930 regeert. Denn hett dat wedder en Militärputsch geven un dor is en konservativ System mit inricht’ wurrn. Sunnerlich de 1930er Johren hefft hüde den Naam „década infame“ (Lögenjohrteint) kregen. In düsse Johren hett dat Demokratie bloß man up’n Papeer geven un bi Wahlen is jummers an rumfummelt wurrn.

Peronismus

In de eerste Hälft vun de 1940er Johren hett de junge Uffzeer Juan Domingo Perón, sik mit allerhand Kneep an de Macht bröcht. Toeerst is he unner de Militärs „Minister för de Arbeit“ ween. Vunwegen datt he de Gewerkschaften wiet in’e Mööt kamen is, is he slank to en Helden vun de Arbeiderklass wurrn. 1946 is he to’n Präsidenten wählt wurrn.

In’n Tweeten Weltkrieg is Argentinien eerst mol offiziell neutraal bleven. An un for sik hefft se dat woll mit de Assenmächte holen, man gegen dat Enn vun’n Krieg stünnen se denn doch up de Allieerten ehre Siet. In’n Krieg is Argentinien Toflucht ween för Flüchtlingen ut Europa. Na den Krieg sünd en ganze Reeg vun Nazis un Faschisten dor unnerkrapen. To de bekanntesten Kriegsverbrekers in Argentinien hören dormols Adolf Eichmann, Josef Mengele un Walter Rauff. Över so nömmte „Slötelfirmas“ is ok en ganzen Barg vun Nazi-Vermögen na Argentinien henschaven wurrn.

Perón hett dat mit de Faschisten ehre Gedanken holen. In siene Tied weer Argentinien dor achter ran, de Arbeiders in’e Mööt to kamen un so sik den Kommunismus vun’t Lief to holen. Perón hett de Industrie in dat Land wieter utboen laten. Dor weer dat ja eerst na de Krise vun de Weltweertschop um 1930 rüm mit losgahn. 1955 is Perón bi en Putsch afsett wurrn un möss utkniepen in’t Exil.

Dat geiht dör’nanner

In de Tied, de denn keem, güng dat up un daal. Bit 1983 güng dat dör’nanner. Mol regeren Zivilisten dat Land, denn mol wedder Militärs. De Regeerungen vun Frondizis (1958–62) un Illias (1963–1966) sünd bi demokraatsche Wahlen an de Macht kamen, man antiperonistische Militäärs hefft jem slank wedder ut dat Amt verjaagt. Vun 1966 bit 1973 hett dat unner unter Onganía en rechtkonservative Militärdiktatur geven, man de möss denn na Protesten vun de Inwahners Bott geven. Dat Land kehr torüch na de Demokratie un ok Perón, de jummesr noch wat gellen dö bi de Lüde, dröff wedder inreisen. Dat duer nich lang, denn weer he wedder an de Macht.

In Perón siene tweete Amtstied vun Oktober 1973 bit to sien Dood an’n 1. Juli 1974 konn sik dat Land in Weertschop un Politik nich groot vermünnern. As he storven weer, is siene drüdde Fro, Isabel Perón ( „Isabelita“) Präsidentsche wurrn. Perón harr ehr vördem al to’e Viezpräsidentschen maakt. Nu kreeg se Achterwind vun de Peronistische Partei. Se harr fröher mol as Danzersche in en Nachtclub arbeit un keem mit de Upgave rein gor nich torecht. Se deen man bloß as Poppen för rechte Peronisten, as José López Rega.

1976 hett dat denn wedder en Militärputsch geven. Anföhrer weer Jorge Rafael Videla mit ene Junta vun dree Mann. In de Johren bit 1978 sünd um un bi 30.000 Lüde „verswunnen“, dormank veel Studenten. Düsse Johren weert hüde „Schedderigen Krieg“ nömmt. Later is vör Gericht rutkamen, dat de Oppers faken nusselig maakt wurrn sund un denn över’n Rio de la Plata ut’n Fleger smeten wurrn sünd. Över de Inseln süüdlich vun Füerland geev dat vun 1971 af an Striet twuschen Chile un Argentinien. Eerst 1984 hett dat en Fredensverdrag geven.

De Falklandkrieg un dat Enn vun de Diktatur

In’n April 1982 füng Argentinien unner den ne’en Junta-Baas Leopoldo Galtieri den Falklandkrieg mit Grootbritannien an. Dat güng dor um de Falklandinseln bi, de wiet in’n Süden in de See vör Argentinien siene Küst liggen doot. Argentinien snack vun düsse Eilannen bloß, as vun de „Islas Malvinas“ un meen, de höörn to ehr egen Land mit to. De Argentiniers sünd up de Eilannen lannt un hefft toeerst de 80 engelschen Suldaten, de dor to’n Verdeffenderen weern, in’e Kniep bröcht, man Margret Thatcher sett as Premierministersche de brietsche Flott in Gang. Strietkräft vun dat vereenigte Königriek hefft en See-, en Luft- un en Landkrieg gegen de Argentiniers föhrt un dor slank mehr as 10.000 argentiensche Suldaten bi fungen. An’n 14. Juni 1982 möss Argentinien de Kapitulatschoon unnerschrieven. Dor is de Diktatur denn unner tosamenstört.

De hüdige Demokratie

1983 is in Argentinien wedder en Demokratie inricht’ wurrn. De eerste Präsident in düsse Johren weer Raul Alfonsin vun de UCR. He möss 1989 in en bannige Weertschopskrise Bott geven. Nu keem dePeronistische Oartei unner Carlos Menem wedder an de Macht. He för en neoliberalistische Politik in de Weertschop in un knütt den Argentienschen Peso 1:1 an den US-Dollar. Dat güng boven alle Maten goot un so is he för en tweete Amtstied wählt wurrn. Dor lööp dat denn avers nich mehr sunnerlich goot. Twuschen 1998 un 2002 keem de Weertschop vun dat Land in en swaare Krise (Argentinien-Krise). De Weertschopskraft sack dor um 20 % bi af. 1999 keem en Midde-Links-Regeerung unner Fernando de la Rúa in’t Amt. Dat slump avers nich, slank ut de Krise rut to kamen un so hett dat allerhand Unroh, sunnerlich vun de Gewerkschaften, geven. De Gewerkschaften staht in Argentinien up de Siet vun de Peronisten. So möss de la Rua al 2001 Bott geven. För en Övergang hett denn en Reeg vun Peronisten as Präsident regeert, bit in’n Mai 2003 Nestor Kirchner to’n Hööft vun’n Staat wählt wurrn is. Kirchner höör to den sozialdemokraatschen Flögel vun de Peronisten. 2003 is Argentinien sien Bruttobinnenlandprodukt denn al wedder um 8,7 % wussen, wieldes dat 2002 noch um 10,9 % afsackt weer.[1] Kirchner hett bi de Lüde wat gollen, man em is ok vörsmeten wurrn, he weer en bösen Populisten un woll allens sülms in’e Hand nehmen. Bi de Wahlen vun 2005 hett Kirchner mit 40 % vun de Stimmen wunnen. Bovenhen is siene Fro Cristina Fernández de Kirchner dormols in de Provinz Buenos Aires to’n Senater wählt wurrn.

Kirchners ehren Flögel in de Peronistische Partei hett för de Wahlen an’n 28. Oktober 2007 den Naam Frente para la Victoria (Front för den Sieg) kregen un en groten Sieg inföhrt. Mit 45,3 % vun de Stimmen is Christina Fernandez de Kirchner to’e Präsidentschen vun Argentinien wählt wurrn. Düt Amt hett se an’n 10. Dezember 2007 antreden.[2]

Achterher is överleggt wurrn, of de Peronistische Partei ok offiziell upspleten weern scholl. Man Nestor Kirchner heet 2008 den Vörsitt vun de ganze Partei övernahmen un denn is dor nich wieter över snackt wurrn.

As de Frente para la Victoria in’n Juni 2009 de Wahlen to dat Parlament verlaren harr, möss Kirchner as Vörsitter al wedder Bott geven un hett dat Amt an den Gouverneur vun de Provinz Buenos Aires, Daniel Scioli övergeven.[3]

Belegen

  1. http://www.indec.gov.ar INDEC
  2. Offizielle Ergebnisse der Wahl 2007 laut Argentinischer Post.
  3. Kirchner deja la presidencia del PJ; lo reemplaza Scioli, que no asumirá su banca, La Nación, 29. Juni 2009
Anden

De Anden (spaansch Cordillera de los Andes, Quechua Anti oder Antis) sünd (över de See) de langste Bargkeed up’e Eer un de hööchsten Barge buten Asien. Se maakt den Süüddeel vun de Amerikaanschen Kordilleren ut, de in Middelamerika unnerbraken sünd.

Bolivien

Bolivien (up Quechua un Aymara ok Qullasuyu) is en Binnenstaat in Süüdamerika un nöömt wurrn na Simon Bolivar, en süüdamerikaansch Unafhängigkeitskämper. Dor leevt 8.989.046 Inwahners up 1.098.581 km² (Platz 84 in de Welt). Dat sünd 8,2 Inwahners up een km². Bolivien grenzt in’n Westen an Peru un Chile, in’n Süden an Argentinien un an Paraguay, in’n Noorden un in’n Oosten an Brasilien.

Brasilien

Brasilien (offiziell de Bundsrepubliek Brasilien, Portugeesch: Brasil oder República Federativa do Brasil) is en Land in Süüdamerika un grenzt an Franzöösch-Guyana, Surinam, Guyana, Venezuela, Kolumbien, Peru, Bolivien, Paraguay, Argentinien, Uruguay un an den Atlantik.

Brasilien is mit sien 8.514.215 km² dat gröttste Land vun Süüdamerika (dat ümfaat meist de Hälft vun düssen Kontinent) un dat föfftgröttste Land up de Eer (bloß Russland, Kanada, China un de USA sünd noch grötter). In Brasilien leevt bi 191 Millionen Minschen.

Bronzetiet

De Bronzetiet is de Deel vun de Historie vun de Minschen, wo de Lü dat Warktüüch ut Bronze mookt harrn.

Vör de Bronzetiet weer de Steentiet, besünners de Koppertiet. Later keem denn de Iesentiet.

De Bronzetiet ward mol na de Prähistorie, mol na de Historie stellt. Kümmt op an, wat de Lü al schrieven kunnen. Besünners ut Europa, dat westliche Asien un Noordafrika kennt wi Överresten vun bronzetiedlich Kulturen. Ok Troja heurt dorto.

Bronze is en Legeeren ut Kopper un Tinn. Af un an weer ok Zink tomischt. För dat de Lü Bronze mooken kunnen, harrn se al gediegen Metall bruukt, so as Gold un reinet Kopper. För dat Kopper harrn se al leern mööten, woans se dat Metall ut en Steen rutkreegen. Besünners ole Kopperstücken geev dat in Anatolien bi Konya (7. Johrdusend v. Chr) un in Ägypten (Anfang 5. Johrdusend v. Chr.)

Op düsse Technik harrn se den opbaun köönt, dat se ok Legierungen henkreegen. Dat weer toeers in Ägypten, in dat 4. Johrdusend v. Chr.. In China güng de Bronzetied in dat 3. Johrdusend v. Chr. los, al in de Xia-Dynastie.

Mit den Bruuk vun de Bronze geev dat en technologischen Schuuv: Niege Techniken för de Bargwarkens sünd utklamüstert worrn un ok de Verhüttung, vun wegen dat dat Kopper un Tinn nich in gröttere Mengens gediegen in de Natur gifft.

Mit den Bronzeguss kunnen Saken, so as Warktüüch un Wapens in Serie mookt warn. De Hannel keem op. Schippbu un Seefohrt weurn neudig, dat dat Kopper ut Zypern un Tinn ut Britannien na’n fasten Wall keemen. Bronzesaken weern good as Hannelsgood.

De meesten Lü weern Buurn. Obers in de Bronzetiet keem ok dat Leven in de Stad op. De eersten Staaten keemen op, as Stadtstaaten un - in Ägypten un China - ok as gröttere Rieken.

Un de Lü harrn sik dat Schrieven infallen laten, sünners in China, Ägypten, Palästina (Phönizier) un Mesopotamien.

Ok in Süüdamerika hebbt se al vör Christoph Kolumbus Bronze ut Kopper un Tinn mookt. De öllsten Funnen sünd ut Argentinien.

Charles Dillon Perrine

Charles Dillon Perrine (*28. Juli 1867 in Ohio, † 21. Juni 1951 in Villa del Totoral, Argentinien) weer een in de USA boren Astronom, de later henn in Argentinien leevt un arbeid hett.

Perrine hett van 1893 bi 1909 an dat Lick-Observatorium in Kalifornien arbeid. Van 1909 bit 1936 weer he Direktor van dat argentiensch National Observatorium in Córdoba (hüüdtodag Observatorio Astronómico de Córdoba).

In’ t Johr 1901 hett he tosommen mit George Willis Ritchey Gasnebel üm de Steern Nova Persei 1901 beobacht, de sük schiens mit Överluchtgeschwindkeit dreihn dee.

1904 un 1905 hett Perrine twee Maanden van de Jupiter opdeckt, de hüdtodag as Himalia und Elara bekannt sünd. De Naams hemm se aber eerst 1975 kregen, vörher wurrn se eenfach as Jupiter-Maand VI und VII beteekend.

He hett ok mehrere Kometen opdeckt, so to’n Bispeel 18D/Perrine-Mrkos, de aber ok all weer verloren is. De Astronom Antonín Mrkos hett een Asteroid, de he sülvst opdeckt hett (6779) nah Perrine nömmt.

Chile

Chile (Spaansch: Chile, amtlich República de Chile up Platt Republiek Chile) is een Staat in den Süüdwesten vun Süüdamerika. He löppt vun Noord na Süüd twuschen de Bredengraden 17° 3' S un 56° 30' S. Dat Land grenzt in'n Westen un Süden an den Pazifik, in'n Noorden an Peru, in'n Noordoosten an Bolivien un in'n Oosten an Argentinien. To den Staat höört ok de Oosterinseln (Rapa Nui) in den Pazifik mit to, just so, as de Insel Salas Y Gómez, de Juan-Fernández-Inseln, de Desventuradas-Inseln un in'n Süden de Ildefonso-Inseln un de Diego-Ramirez-Inseln. Bavenhen will Chile ok en Andeel vun de Antarktis för sik hebben.

In Chile leevt 16.143.900 Inwahners (schätzt 2006) up 756.950 km². Dat sünd 21,3 Inwahners/km².

Falklandinseln

De Falklandinseln (eng.: Falkland Islands; spaansch: Islas Malvinas) sünd en Inselgrupp in den süüdlichen Atlantik. Dor leevt 2.955 Inwahners (März 2007) up 12.173 km². Dor kaamt denn noch bi 1.700 britsche Suldaten hento, de dor jem ehren Deenst doot.

Florencia Labat

Florencia Labat (* 14. Juni 1971 in Pergamino) is en ehmalge argentiensch Tennisspelerin.

Franziskus (Paapst)

Franziskus (latiensch Franciscus PP.; börgerlich Jorge Mario Bergoglio SJ; * 17. Dezember 1936 in Buenos Aires, Argentinien) is siet den 13. März 2013 Paapst un dormit Böverhoopt vun de röömsch-kathoolsch Kark un vun den Staat vun de Vatikanstadt. De 266. Bischop von Rom is de eerste Jesuit, de eerste ut Latienamerika, de eerste Ordensangehörige siet den Dood vun Paapst Gregor XVI. in dat Johr 1846 un siet dat Johr 741, also siet 1272 Johren de eerste Nichteuropäer in dit Amt. Vör sien Wahl dör dat Konklave weer he Arzbischop vun Buenos Aires.

Siet 1958 is Bergoglio Jesuit. 1969 wurr he Preester, 1998 Arzbischop vun Buenos Aires un 2001 Kardinal.

Gemeen

Gemeen (ok politisch Gemeen) is en Rebeetsverband, de för dat Verwalten von Länner de lüttste Eenheit is. För de Europääsche Union is dat de LAU-2-Laag (Local administrative unit).

Hoochdüütsch

Hoochdüütsch (Hauchdüütsch) höört to de Westgermaansche Spraaken, de en Deel vun de Indoeuropääsche Spraken sünd. In Düütschland un veer annere Staaten is disse Spraak de Amtsspraak.

Dat gifft 'n ganzen Barg hoochdüütsche Dialekten:

Westmitteldeutsch

Rheinfränkisch

Pennsilfaanisch

Mittelhessisch

Nordhessisch

Osthessisch

Moselfranksch

Ripuarisch

Lothringer Platt

Oberfränkisch

Ostfränkisch

Südfränkisch

Alemannsch

Schwäbsch

Mittelalemannisch

Niederalemannisch

Elsässerditsch

Hochalemannisch

Höchstalemannisch

Bajuwarisch (Baiersch)

Nordbairisch

Mittelbairisch

Südbairisch

Mócheno

Zimbrisch

Ostmitteldeutsch

Nordobersächsisch

Obersächsisch

Lausitzisch-Neumärkisch

Thüringisch

Schlesisch

Hochpreußisch

Jiddisch

Westjiddisch

Oostjiddisch

Wymysorys

Unserdeutsch

Iesenbahn

De Iesenbahn is en Bahn, de op iesern Schenen löppt.

Paraguay

Paraguay (up Guarani: Tetã Paraguái) is en Binnenstaat in Süüdamerika, de in' Oosten an Brasilien, in' Süden un Westen an Argentinien un in' Noorden un Westen an Bolivien grenzt. De Naam vun de Staat bedüüd „Water, dat to dat Water geiht“, afleit vun de Spraak vun de Oorinwahner, Guaraní: pará („Ozean“), gua („to/vun“) un y („Water“). De Utdruck betreckt sück up Guaraní meest blots up de Hööftstadt Asunción, aber up Spaansch up dat gesamt Staatsrebeet.

De Hööftstadt is Asunción und de tweetgröttste Stadt is Ciudad del Este. Dat Land harr 2010 tosommen 6.375.830 Inwahner up en Rebeet vun 406.752 km².

De Staat is an 14. Mai 1811 unafhängig van Spanien wurrn.

See (Binnenland)

En See oder ok Meer is en Waterflach in dat Binnenland, de kumplett von Land ümgeven is.

De Utdruck Meer warrt vör allen in de Nedderlannen un in de Rebeden dicht bi de Nedderlannen bruukt. De Rest von Plattdüütschland bruukt den Utdruck See.

Süüdamerika

Süüdamerika is de Eerddeel, de tüssen Atlantik un Pazifik liggt. Süüdamerika liggt to’n gröttsten Deel up de süüdlichen Halfkugel vun de Eer.

De wichtigsten Bargen vun den Eerddeel sünd de Anden, de vun Noorden na Süüden dör Süüdamerika loopt.

Uruguay

Uruguay (sp.: República Oriental del Uruguay, up Platt: Republik in'n Oosten vun den Uruguay) is een Land in Süüdamerika. Dor leevt 3.510.386 Inwahners up 176.220 km². Dat sünd 19 Inwahners/km². Uruguay grenzt in'n Noorden an Brasilien, in'n Oosten un Süüden an den Atlantik un in'n Westen an Argentinien. In de Indianer-Spraak Guarani heet „Uruguay“: „De bunten Vagels ehr Stroom“. De Hööftstadt is Montevideo.

De erhoopt Schätze, dör de de Stroom Río de la Plata sien Naam – ‚Sülverstroom‘ – kreeg, hett man vergevens söcht. Dorför hebbt sück de vun de Spanier utsett Peer un Koi up de wiet Grasfluren to groot Herden entwickelt, de de Grundlaag för den wertschaplichen Riekdom vun dat Land stellt hebbt.

Venezuela

Venezuela (amtlich Bolivarische Republik Venezuela, spaansch República Bolivariana de Venezuela [[reˈpuβlikɑ βoliβɑˈɾjɑnɑ ðe βeneˈswelɑ]]) is en Land in Süüdamerika an de Karibikküst. Dat grenzt in' Süden an Brasilien, in' Westen an Kolumbien un in' Osten an Guyana. Dor leevt bi 27.483.000 Inwahners in. Üm un bi 5 % vun de Inwahners sünd Indianers, dormank de Minnerheit vun bi 5.000 Kariben.

De Hööftstadt is Caracas. De Orinoko is mit een Lengt an 2574 km de gröttste un wichtigste Stroom van över 1000 Strömen van dat Land. Dat Land is 1811 unafhängig van Spanien wurrn.

Annere Spraken

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.