کمونیسم

کمونیسم (انگلیسی جه: Communism) اتا ایدئولوژی هسته که تلاش کانده اتا جامعه بسازه که ونه دله خصوصی مالکیت وجود نداره و همه چی سَره مردمون هم‌باز بائن ولی حکومتی هم وجود نداره که مردمون سَر حکومِت هاکنه. کمونیسم ره سوسیالیسم ِچلّه‌ئون (=شاخه‌ها) جه دونّه. بعضی کشورون هم، چین واری، کمونیسم ره اتا جدیدِ دین دونّه.

کمونیستی کشورون و حزبون شه دسته‌بندی‌های زیادی دارنه. مثلاً مائوئیسم، تروتئیسم، مشورتی کمونیسم، لوگزامبورگیسم، آنارشیست کمونیسم، مسیحی کمونیسم، استالینیسم، تروتئیسم و...

مفهوم

Marx Engels Lenin
گت ِکمونیست‌ئون جهون.
لنین، فردریش انگلس، کارل مارکس.

کارل مارکس گاته وقتی فقیر آدمون (= پرولتاریا) حکومت جه بَرِسِن، نتونّه ات‌دَقِستی مالکیت ِقانون ره بِشکِنِن و شه بخاستی‌ئون ره انجام هادِن. وشون ونه اول انقلاب هاکنن و وقتی پیروز بَیینه شه اتا جدید ِدیکتاتوری بسازِن که ونه نوم وانه «پرولتاریایِ دیکتاتوری». مارکس گاته این دیکتاتوری ونه سعی هاکنه که جامعه ره آماده هاکنه و ونه دله مالکیت ره لغو هاکنه تا مملکت کم‌کم «کمونیسم» جه بَرسه. بنابرین کمونیسم مارکس ِکتاب دله «بی‌مالکیت و بی‌دولت ِکشور» ِمعنی ره دائه.

ولی بعدها وقتی شوروی اولین سوسیالیستی حکومت ره بساته، لنین شه حکومت دله اتا حزب بساته که همه کاره بی‌یه و پرولتاریایِ دیکتاتوری ره بعهده داشته. وه این حزب ِنوم ره بی‌یشته «کمونیست حزب» و بعضی سوسیالیستون، که وشون طرز فکر فرق داشته، جه سیوا بیّه و هیچ وقت نتونِسته کمونیسم واقعی معنی ره اونتی که مارکس بائوت بی‌یه، اجرا هاکنه. هیچ کشور دیگه‌یی هم این کار ره نکارده و همینسه اسا اتی بیّه که کشورونی که سوسیالیستی اَرمون دارِن و تک‌حزبی بائِن ره کمونیست خوندنّه.

منابع

  • انگلیسی ویکی‌پدیا
آتونومیسم

آتونومیسم، خودفرمانی یا شه‌گردونی (انگلیسی جه: Autonomism) اتا نوم هسته که ات‌سری نظریه‌ئون ره بائوته وانه؛ نظریه‌ئونی که ضداقتدارگری و چپگرایی سَر بساته بَیینه و سیاسی-اجتمائی جنبشون ره شامل وانّه.بعنوان اتا نظری سیستم، این نظریه اولین بار ۱۹۶۰ دهه گادِر ایتالیا دله، کارگری کمونیسم جه بَییته بیّه. ۱۹۷۰ دهه دله، ایتالیایِ چپگرائون موفقیت نداشتنه و مارکسیسم و آنارشیسم این تفکرات دله ویشته نقش پیدا هاکرده.

گورگی کاتسیافیکاس شه‌گردونی ره اینتی تعریف هاکرده: «مدرن نهادون دله متمرکز تصمیمگیریون و سلسله‌مراتبی اقتدارون بده، شه‌گردونی که اتی اجتمائی جنبشه، خانه دموکراسی جه برسه و بتونه سیاسی ساختارون و رفتاری عادتونی که مردم سَره تحمیل وانه ره رِقِد هاده. شه‌گردونی میون ونه سیاسی احزاب کاملاً مستقل بائِن و آزادی دارنوشون خانّه اتی سوسیالیسم ِدولِت بسازِن که دموکراسی په کار هاکنه. اسا آلمان و هلند ِتحولات که شه‌گردونی ِموفقیت ره سِراق هِدا، باعث بیّه ایتالیا و فرانسه و اتی کمته انگلیسی-زوون ِکشورون دله این روش طرفدارونی ره آنارشیسم‌ها و مارکسیست‌ها میون پیدا هاکنه.

ایسپانیا

|ایسپانیا یا اسپانیا اتا کشور هسه که اروپا قاره شنه و ایبری جزیره‌مونا دله دره. اسپانیا اروپایی کشورونی جه هسه که اتا قاره دیگه پَلی درنه و آفریقا جه همسایه هسته، حتی ونه اتا ایالت (قناری جزیره) افریقا دله حیساب انه.

تمدن‌های ایبری، باسکی و سلتی اولین کسایی بینه که ایبری ِمنطقه دله هنیشتنه. حدود ۲۰۰ سال پیش از میلاد روم امپراتوری وشون منطقه ره بَییته و اوایل قرون وسطی ژرمنون ایبری ره بییتنه. وشون په هم مورها ایبری ره حمله هاکردنه. مسیحیون تدریجاً ایبری دله حاکم بَینه و همون گادِر که کریستوف کلمب بتونسته آمریکا قاره ره کشف هاکنه، مورها سقوط هاکردنه. دریانوردی جه ایسپانیا اتا گتِ امپراتوری بساته که لاتین امریکا دله مهاجرونی زیادی داشته و اونجه کشورون زیادی ره استعمار کارده. این امپراتوری ره ناپلئون فتح هاکرده ولی ونه شکست بخاردن په، ایسپانیایِ مردمون شورش هاکردنه و اقلیتون اصلی دولت ره هاپتنه و شه وسّه سیواخائی هاکردنه.

پیش از جهونی جنگ دوم اتا فاشیستی حکومت کار سر بموئه که اقلیتون ره سرکوب کارده ولی جهونی جنگ تموم بیّن په هم وه باقی بموندسته چون غربیون ترسینه اگه وه ره دَرهاکنن، کمونیسم ایبری ِمنطقه دله رشد هاکنه. همینسه هَنتا ایسپانیا دله حکومت مشروطه سلطنت هسته و کشور اتا نمایشی شاه دانّه.

ایسپانیا مردم خله زبونون ره گنش کنّه، ونه مردم ویشتر ایسپانیولی زبون، که اینتا کشورِ رسمی زبون هسه، ره بلدنه. ولی ونه چندتا ایالتون دله زبونون دیگه هم گنش بونه. کاتالونیا و والنسیا ایالت دله کاتالونی، باسک ایلت دله باسکی و گالیسیا ایالت دله گالیسیایی زبون گنش بونه. این کشورِ گت‌ترین مذهب هم کاتولیک مسیحیت هسته ولی بی‌دین هم خله درنه.

ایسپانیا اتا توسعه‌یافته کشور و دِنیایِ نوزدهمین گتِ اقتصاد (از لحاظ ناخالص تولیدات) هسته. این کشور اسا متحد ملل سازمان، ناتو و اروپای اتحادیه دله عضو هسته.

جوسف آنتال

جوزف آنتال جونیور مجارستونی معلم، کتابدار، مورخ و مدافع حقوق بشر بی‌یه که سال ۱۹۸۹ جه، نخست وزیران هم بگردسته. وه کمونیسم ِرِقِدبوردن په اولین رییس جمهوری بی‌یه که مردم جه رأی بَیته و تا شه بمردن گادِر حکومت داشته. وه مجارستون دموکراتیک حزب ره ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۳ رهبری کارده.

سرد جنگ

سرد جنگ اتا اصطلاح هسته اتا دوره شنه که ونه دله تنش‌ئون، کشمکشون و رقابتونی متحده ایالات، شوروی و وشونای په‌روون دهه‌ئون ۱۹۴۰ تا ۱۹۹۰ گادِر به وجود بموئه. این دوره دله این دِتا ابرقدرت میون رقابتونی موضوعات مختلف جه، مثل نظامی اتحاد، ایدئولوژی، روانشناسی، جاسوسی، ورزش، نظامی تجهیزات، صنعت و فناوری توسعه بساته بَیی‌یه. این رقابتون پیامدونی مثل فضایی مسابقات، دفاع وسّه هزینه‌ئون، هسته‌ای مسابقات و غیرمستقیم جنگون ره شه دمبال‌کِت داشته.

شوروی و آمریکا هیچ کاجه مستقیماً همدیگه جه نکتنه ولی وشون ِپه‌روون همدیگه جه خله پیتنه. این دِتا کشور جهونی جنگ دوم دله نازی آلمان رِقِدبدائن سه متحد بیی‌بینه ولی وشون اختلاف همونجه جه شروع بیّه که چتی بعد جنگ، دنیا ره دِباره بساجن.

پس از اون آمریکا خاسته که کمونیسم ره جهون دله محدود داره ولی سرد جنگ خله جائون منتقل بیی‌یه و غربی اروپا، خاورمیونه و آسیای جنوب شرقی دله بکشی‌یه. خله اتفاقون هم سرد جنگ ِهیمه چو واری، وه ره ویشته کاردنه مثل برلین دیفار (۱۹۸۹-۱۹۶۱)، کوره جنگ (۱۹۵۰-۱۹۵۳)، ویتنام جنگ (۱۹۵۹-۱۹۷۵)، کوبای موشکی بحران (۱۹۶۲) و شوروی جنگ افغانستون دله (۱۹۷۹-۱۹۸۸). این دِتا قدرت هسته‌ای سلاح داشتنه و هردِتا ترسینه که وشون ِدشمن این سلاح جه استفاده هاکنه.

آخرسری، اواخر دهه ۱۹۸۰ و شوروی رهبر، میخائیل گورباچف، چنتا برنومه جه بتونسته این جنگون ره توم هاکنه.

سوسیالیسم

سوسیالیسم (فرانسوی جه: Socialisme) اتا سیاسی، اقتصادی و اجتماعی اندیشه هسته که تلاش کانده ات‌جور جامعه بسازه که ونه دله مردمون همه چی سَر هِدی جه کایری دارن و آخرسر سودی که بدست یارنه سَره هم هم‌باز (=شریک) بائن.

شوروی

شورویِ سوسیالیستی جماهیر ِاتحاد یا خلاصتاً شوروی اتا سوسیالیستی و کمونیستی کشور بی‌یه که روسیه و چنتا متحد ِجمهوری جه تشکیل بی‌یه که تأسیس بیّن جه (۱۹۲۲) تا رِقِدبوردِن گادِر (۱۹۹۱) گتِ قسمتونی از اروپا و آسیا ره شه سامون دله داشته و دِنیایِ گترین کشور بی‌یه.

شوروی روسیه‌یِ انقلاب ۱۹۱۷ ِنتیجه بی‌یه و روسیه ونه گتترین جمهوری بی‌یه. شوروی اتی ایدئولوژی داشته که سوسیالیسم ره خاسته واقعیت دله آزمایش هاکنه. وشون خاستنه نتیجتاً مردم ِپول و دارایی ره جمع هاکِنِن و مساوی همه میون تقسیم هاکِنِن.

فاشیسم

فاشیسم /ˈfæʃɪzəm/ اتی رادیکال و ناسیونالیست دیکتاتوریون نوم هسته که اوایل قرن بیستم اروپا دله مطرح بیّه. فاشیسم اول ایتالیا جه شروع بیّه و طول جهونی جنگ اول گسترش پیدا هاکرده. فاشیستون لیبرالیسم، مارکسیسم و آنارشیسم جه مخالف هستنه و اتی افراطی-راستِ گروهون دله جا گیرنه.فاشیست جهونی جنگ اول گادِر اتی انقلاب بی‌یه که جنگ, جامعه, دولت و تکنولوژی سَره تغییراتی ایجاد هاکرده. جنگ باعث بَی بی‌یه غیرنظامیون بسیج بوائن و وشون ِتفاوت‌ها نظامیون جه کم بوائه. اتا جدیدِ تعریف بنوم «نظامی شهروند» بساته بیّه که گاته شهروندون ونه شه جان ره وطن وسّه فدا هاکنن. اینتی جنگ هاکردن باعث بیّه میلیون‌ها نفر جنگ دله کایری دارن و وشون وسّه تدارکات راحت آماده بوو و دولتِ اقتدار ویشته بَوائه و وشون بتونن مردِم ِزندگی دله براحتی سرک بَکشِن.فاشیستون گاتنه لیبرال دموکراسی دیگه نتونده دنیا ره پیش بَوِره و لازم هسته که اتا توتالیتر حزب،نازی حزب واری، دوائه تا مردم ره اقتصاد و جنگ وسّه متحد هاکنه. وشون گاتنه کشور ونه اتا گتِ رهبر —اتا دیکتاتور سَرآدم که فاشیسمِ حزبِ هیئت رئیسه جه انتخاب بَوو — ونه وحدت ملی و حفظ ثبات و نظم جامعه ره بوجود بیاره. فاشیسم این که خشونت نخاش هسته ره اعتقاد نداشته و گاته خشونت و جنگ و امپریالیسم جه بنشنه ملتون ره دِباره قدیم واری بازسازی هاکردن و وشون ره گسترش هدا. فاشیستون مدافع اتی مخلوط اقتصاد بینه تا اینتی خودکفایی جه بَرِسِن و همینسه اقتصاد دله دخالت کاردنه و بعضی تولیدکَرون ره حمایت کاردنه.جهونی جنگ دوم تموم بیّه په، سال 1945 تاسا این کلمه دیگه اتی نخاش معنی دِنه و حزبون خله-خله محدودی وجود دارنه که شه ره فاشیست معرفی هاکنن و اسا کلمات نئو-فاشیست یا پست-فاشیست کم و بیش فاشیستی حزبون و جریانی که هَنتا وجود دارنه وسّه استفاده وانه.

فدرالیسم

فدرالیسم (انگلیسی جه: Federalism) اتا جور سیاسی نظام هسته که ونه دله اتا مرکزی ِحکومت ِپَلی، چنتا شه‌مختار و محلی ِحکومت دیگه هم وجود دارنه. دولتِ اقتدار و وظایف، مرکزی حکومت و محلی حکومتون ِمیون رَسِد (تقسیم) وانه. فدرالیسم دله کشور ِتمرکززدایی و محلی مردِم ِرسمیت بشناسی‌ین هدف هسته. اتا منطقه که این سیاسی نظام ره ونه دله اجرا هاکنن فدراسیون نوم گیرنه؛ اگه هم چنتا کشور بخائن شه میون ات‌تی فدرالیسمی نظام بی‌یلِن (اروپای اتحادیه واری) وه ره کنفدراسیون گانّه.

فرانسه

شابلون:بهبود منبع

فرانسه گت‌ترین کشور غربی‌اروپا دله هسه. فرانسه کشورون بلژیک، لوکزامبورگ، آلمان، سوئیس، ایتالیا، موناکو، آندورا و ایسپانیا جه زمینی سامون دانه. این کشور اروپا اتحادیه دله عضوه و ونه گتترین کشوره. فرانسه‌ی ِجمعیت حدوداً ۶۷ میلیون نفر هسته که اروپای ِاتحادیه دله دومین پرجمعیت کشور حیساب وانه. فرانسه‌ی ِنیشتنگا (= پایتخت) پاریس هسته. پاریس گتترین شهر تجارت و فرهنگ ِمرکز هسته.

فرانسه اساسی قانون اتا رفراندوم سَره روز ۴ اکتبر ۱۹۵۸ برسمیت برسی‌یه. این قانون اتا سکولار و دموکرات کشور ره بساته که حاکمیت ِحق ره مردمون وسّه سازِنه. حقوق‌بشر و حقوق‌شهروند ِاعلامیه‌ئون که فرانسه گت انقلاب سَره بنویشته بَیینه، اتی بَنشِنه بائوتِن که این کشور ِعقاید ره سِراق دِنّه. فرانسه متحد ملل سازمان ِمؤسسین جه بی‌یه و حق وتو دانّه.

فرانسه دنیا دله اسا پنجمین اقتصادی قدرت هسته. این کشور فرانسه‌زوون کشورون، جی۸، جی۲۰، ناتو، اروپا اتحادیه، جهونی تجارت سازمان و لاتین اتحادیه و… دله عضویت دانّه.

اواخر قرون وسطا جه، فرانسه اتا اَبرقدرت بیّه که قرون ۱۹ و ۲۰ گادِر ات‌خله کولونی و استعماری منطقه داشته. یونسکو فرانسه ره چارمین کشوری دونده که یونسکو جهونی میراث ره دارنه. هرساله بیش از ۸۳ میلیون توریست این کشور دله شونّه و این‌طرزی فرانسه ویشترین توریستی درآمد ره دِنیا دله دانّه.

فیدل کاسترو

فیدِل کاسترو روث (اسپانیایی|Fidel Castro Ruz)، (بزائهٔ ۲۱ مرداد ۱۳۰۵ خورشیدی برابر با ۱۳ اوت ۱۹۲۶ میلادی) شهر بیران واقع اوستان سابق اورینته به دنیا بموئه. ونه خانواده از زمین‌دارون بینه. وه بعد از بگذرونی‌ین دوره ابتدایی روستا دله به مدرسه‌ای خصوصی بورده که شهر سانتیاگو د کوبا دله قرار داشته أی هاوانا دله بورده و سپس دانشکده حقوق دانشگاه هاوانا جه فارغ‌التحصیل بیّه.

کاسترو زمونی که دانشجو بی‌یه به اتا گروه دانشجویی اضافه بیّه که علیه فساد سیاسی مبارزه کاردنه. وه سال ۱۹۴۷میلادی عضو حزب مردم کوبا بیه که به حزب ارتدوکس هم شهرت داشته. وه سپس رهبر جناح چپ حزب بیّه و همون سال داوطلب عضویت اتا گروه مسلح دله بیّه تا علیه دیکتاتوری رافائل تروخیو دومینیکن هاپه. این گروه نتونسته کوبا جه دربوره.

وه ۱۹۵۹ میلادی بتونسته، نظام فالگنسیو باتیستا ره شکست هاده.

لئون تروتسکی

لئون داویدوویچ تروتسکی شابلون:روسی اتا بلشویک انقلابی و مارکسیست متفکر بی‌یه که روسیه دله دیّه.

وه کسی بی‌یه که باعث بیّه لنین بتونه روسیه دله انقلاب هاکنه و شوروی ره بساجه ولی بعد اونکه لنین بمرده، وه استالین جه مخالفت هاکرده و همینسه مجبور بیّه شوروی دله جه دَر بوره.

آخرسری ۲۱ آگوست ۱۹۴۰، وه ره استالین ِنماینده‌ئون، مکزیک دله، ترور هاکردنه و وه دردی که ترور ِزخمون جه کشی‌یه وسّه بمرده.

ماتیاس شوروس

ماتیاس شوروس یک سیاستمدار مجارستانی است. او از ۲۳ اکتبر ۱۹۸۹ تا ۲ مه ۱۹۹۰ به عنوان موقت سران دولت مجارستان رئیس جمهور جمهوری خدمت کرد. ریاست جمهوری او در طی گذار مجدد از کمونیسم به دولت دموکراتیک رخ داد.

میکلووس نثت

میکلووس نثت یک اقتصاددان و سیاستمدار مجارستانی است که از ۲۴ نوامبر ۱۹۸۸ تا ۲۳ مه ۱۹۹۰ به عنوان نخست وزیر مجارستان خدمت کرد. او یکی از رهبران حزب سوسیالیست کارگری سوسیالیست مجارستان است کمونیسم کمونیست حزب در سالهای طوفانی که منجر به فروپاشی کمونیسم در شرق و اروپای مرکزی. او آخرین نخست وزیر کمونیست مجارستان بود.

هوشی مین

هوشی مین دبیر کل حزب کمونیست ویتنام رئیس دبیرخانه و نخست وزیر حزب کارگران ویتنام او همچنین فهرست نخست وزیر (۱۹۴۵-۱۹۵۵) و رئیس جمهور (۱۹۴۵-۱۹۶۹) جمهوری دموکراتیک ویتنام ویتنام شمالی بود. وی در سال ۱۹۴۵ و همچنین ارتش خلق ویتنام و ویت کنگ در جریان جنگ ویتنام نقش کلیدی در پایه گذاری جمهوری دموکراتیک ویتنام در سال ۱۹۴۵ داشت.

هو چی مین رهبری جنبش استقلال را از ۱۹۴۱ به بعد برقرار کرد، کمونیسم کمونیست - حکومت جمهوری دموکراتیک ویتنام در سال ۱۹۴۵ و شکست اتحادیه فرانسوی در سال ۱۹۵۴ در جنگ نرمافزار. او از سال ۱۹۶۵ به علت مشکلات سلامتی رسما از قدرت خارج شد. پس از جنگ، سایگون، پایتخت سابق جمهوری ویتنام، نامگذاری شد.

هر شرح زندگی هو چی مین قبل از اینکه او در ویتنام به قدرت برسد لزوما با ابهام همراه است. او شناخته شده است حداقل ۵۰ (یا ۷۵)

هولوکاست

هولوکاست (یونانی جه: ὁλόκαυστον؛ عبری جه: השואה، شوآ)، یا «همه‌سوزی»، ات‌تی قتل‌عام و نسل‌کشی بی‌یه که ونه سَره یازَّه میلیون نفر بخصوص شیش میلیون یهودی شه نژاد، مذهب و ملیت وسّه بمردنه. اینان ره جهونی جنگ دوم (۱۹۴۱ تا ۱۹۴۵) دله، نازی آلمان شه بمردنی اردوگاه‌ئون دله بکاشته.

اروپای یهودیون جه دِسوم، هولوکاست جریون دله بمردنه.اول سال ۱۹۳۳ کمپونی ره، سیاسی مخالفون شکنجه و بکاشتن وسّه نازیون بساتنه. این کمپون بعداً اجباری کار بکشی‌ین یهودیون وسّه سال ۱۹۴۲ استفاده بیّه. آخرسری هم تصمیم بَییتنه یهودیون ره همونجه بکاشِن.

پاپ ژان پل دوم

پاپ ژان پل دوم (به لاتین: Ioannes Paulus PP. II) که کارل جوزف وتیولا اسم جه سال ۱۹۲۰ لهستون دله دنیا بموئه و ۱۶ اکتبر ۱۹۷۸ پاپ و واتیکان حاکم انتیخاب بیّه و تا بمردن زمون ۲ آوریل سال ۲۰۰۵ این کار ره داشته. وه اولین و تینار پاپ اسلاو و لهستونی و اولین غیرایتالیایی پاپ بعد از پاپ آدریان شیشوم هلندی ۱۵۲۲ جه بی‌یه.

ژان پل دوم اتا از پرنفوذترین رهبرون سده بیستوم میلادی بشناسی‌یه وانه. این باور دره که وه نقش مهمی پایان کمونیسم سر شه کشور، لهستون، و به تدریج اروپا دله داشته. وه همینتی کاتولیک کلیسا ارتباطات ره اسلام، یهودیت و شرقی ارتدکس کلیسا جه بتتر هاکرده.

وه اولین کاتولیک پاپ بی‌یه که ۶ مه ۲۰۰۱ دمشق ِاتا مسجد دله بورده و ونه دله عبادت هاکرده.

پرتغال

|پُرتغال یا پرتخال (پرتغالی جه:República Portuguesa) اتا دولت نوم هسته که اروپا دله دره و ونه جاء ایبری دله هسته. ونه همسایه فقط ایسپانیا هسته. پرتغال ِنیشتنگاء لیسبونه و ونه رسمی‌زوون پرتغالی نوم دانّه که رومی‌تبار زوونون جه هسته. این کشور اروپای اتحادیه و ناتو دله عضو هسته.

چه گوارا

ارنستو گوارا (اسپانیولی جه: Ernesto Guevara) (بزائه ۱۴ ژوئن ۱۹۲۸، روساریو، سانتا فه - بمرده ۹ اکتبر ۱۹۶۷) که ویشتر به‌ایسم چه‌گوارا یا ال‌چه بشناسی‌یه وانه، دوکتر، چریک، سیاست‌مدار و انقلابی مارکسیست، آرژانتین دله بزائه بیّه.

گوارا اتا از اعضای جنبش ۲۶ژوئیه ِفیدل کاسترو بی‌یه. این جنبش سال۱۹۵۹ قدرت ره کوبا دله هاییته. چه‌گوارا چندین پست مهم کوبای ِترنه دولت دله از جمله سفیر، رییس مرکزی بانک و وزیر صنایع ره بَییت‌بی‌یه و پس از اون با امید راه‌دمبدائن انقلاب کشورون دیگه‌ی ِسر، کوبا ره ول هاکرده. وه اول سال ۱۹۶۶ بورده کنگو دموکراتیک جمهوری دله و أی بعدأ بولیوی دله سفر هاکرده. اوایل اکتبر ۱۹۶۷ چه‌گوارا بولیوی دله اتا عملیات سر که سازمان سیا طرح‌ریزی هاکردبی‌یه سَره، دستگیر بیّه. بعضیون گانّه که سیا ترجیح دائه گوارا ره بازجویی وسّه زنده بَیره، اما هرتی‌که بی‌یه وه ره بولیوی ارتش وایه‌گرانده مدرسه پَلی، روستای لا ایگه، ره سانتا کروز دلاسیه‌را دله، دستور بارریه نتوس جه که اتا نظامی دیکتاتور بی‌یه، بکاشتنه.

پس از چه‌گوارا بمردن، وه اتا تئوریسین، چریکی جنگون متخصص، و جنگ‌آور بدل بیّه به اتا قهرمون ِانقلابی جونبش‌ئون ِسوسیالیستی ِتموم ِجهون.

کارل مارکس

کارل هاینریش مارکس (آلمانی جه: Karl Heinrich Marx)‏ اتا آلمانی فیلسوف بی‌یه که اولین نظریات مارکسیسمی، سوسیالیسمی و کمونیسمی ره وه پایه بی‌یشته. وه ره گت‌ترین متفکر تموم دوره‌ئون تاریخ دونّه.وه فردریش انگلس همراهی جه کمونیست مانیفست کتاب ره سال ۱۸۴۸ منتشر هاکرده. وه بعداً کتاب دیگه‌یی ره تیناری بنویشته که ونه نوم سرمایه هسته که اساءِ چپ‌گرائون میون خله مهمه. وه اتا معروف جمله دانه که گانه: «همه جائون ِتاریخ تا الان، طبقاتی مبارزه‌ئون تاریخ بی‌یه.» این جمله ره ونه اولین کتاب ِخلاصه بیی جمله دونّه.

بقیه زوون‌ئون

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.