آرژانتین

مختصات: غربی′۳۸°۵۳ جنوبی′۱۵°۲۶ / عبارتون خطا: < ِعملگر اَمه وسّه آشنا نی‌یه ۲۶٫۲۵شومالی

República Argentina
آرژانتین
آرژانتین ِپرچم آرژانتین ِملی نشون
ملی شعار: اتحاد و آزادی میون
آرژانتین ِموقعیت
نیشتنگا
(و گتترین شهر)
بوینس آیرس
شرقی′۲۴°۱۳ شمالی′۳۱°۵۲ / ۱۳٫۴غرب ۵۲٫۵۱۷جنوب
رسمی زوون ایسپانیولی (دوفاکتو)
حکومت ِنوع فدرال ِجمهوری
حاکمون نوع 
• رئیس جمهور

مائوریسیو ماکری 
گتی
 -  گتی ۲٬۷۸۰٬۴۰۰کیلومتر مربع (۸ام)
 -  ‌ئو‌ (٪) ۱٫۱
جمعیت
 -  سرشماری ۴۱٫۰۹۰٫۰۰۰ 
(۳۲ام)
 -  جمعیت انبسی ۱۴‎/km۲‏ (۱۹۵ام)
جی‌دی‌پی (تخمین ۲۰۰۷)
 -  مجموع ۵۲۳٫۷ میلیارد دلار (۲۲ام)
 -  سرانه ۱۴۸۳۸ دلار (۴۸ام)
اچ‌دی‌آی (۲۰۰۶) ۸۶۳/۰ (بالا) (۳۶ام)
پول یکا پزو (ARS)
زمونی منطقه ART (جهونی ساعت-۳)
 -  تابستونی (DST) ARST (جهونی ساعت)
اینترنتی دامنه .ar
تلفن پیش‌شماره +۵۴

آرژانتین یا آرجانتین اتا کشور جنوبی آمریکای ِجنوبی مناطق دله هسته. این کشور ِنیشتنگا نوم بوینس آیرس هسته. آرژانتین ِجمعیت ۴۱ میلیون نفر هسته و برزیل ِپه دومین گت ِکشور جنوبی آمریکا دله حیساب وانه. این کشور ِاقتصاد نسبتاً لاتین ِامریکا دله خاره.

نوم

ایسپانیاییون سال ۱۵۱۶ میلادی بمونه آرژانتین دله. وشون بِشناست‌بینه که این منطقه دله «نقره کوه» پیدا وانه و این نوم که لاتین ِریشه دانّه (argentum)، آرژانتین ِسَر بَموندِسته.

این کشور ِرسمی نوم آرژانتین جمهوری هسته (ایسپانیولی جه: República Argentina)‏. ولی بعضی جائون وه ره Nación Argentina (آرژانتین ِکشور) هم گانّه. مازرونی زوون دله آرژانتین ره آرجانتین هم گانّه.

تاریخ

آرژانتین قبلاً ایسپانیای ِامپراتوری ِمستعمرات جه بی‌یه و وه ره ریو دلا پلاتا ِفرمانداری گاتِنه. سال ۱۳۲۳ ِمازرونی تقویم این کشور مستقل بیّه. اون گادِر که آرژانتین ایسپانیا جه سیوا بیّه، دله‌یی (=داخلی) جنگون شروع بَیینه که قرن نوزهم دله این کشور ره ضعیف هاکردنه همینسه قرن بیستم دله اتخله کودتا و سیاسی ِبی‌ثباتی و اقتصادی بحران پیش بِمونه.

فالکلند جنگ

فالکلند اتا جزیروئه که آرژانتین ِفلات دله قرار دانه ولی بریتانیا وه ره صاحاب بَیی‌یه. این جزایر باعث بَیینه که این دِتا کشور جنگ دَکفِن. آرژانتین ِارتش ۲ آوریل سال ۱۹۸۲ فالکلند ره تصرف هاکرده، اما بریتانیایی نیروها موفق بَیینه که ۲۰ مه همون سال دِباره فالکلند ره بَییرِن. این جنگ دله ۲۵۰تا بریتانیایی سرباز و ۶۵۰تا آرژانتینی سرباز بمردنه.[۱]

مردمون

Pape-françois-en-Papamobile-en-Corée
پاپ فرانسیس وقتی که رسماً پاپ بیّه، اولین جایی که بورده شه وطن بی‌یه.

۹۷ درصد آرژانتین دله اروپایی‌تبار هستنه که ویشترشون ایتالیایی و ایسپانیایی ِنژاد دارنه. ۹۲ درصد مردمون مسیحیت په‌روو هستنه و ۱٫۹ درصد مسلمون هم دارنه. ویشترین یهودیون هم این قاره دله آرژانتین دله دَرنه.[۲] پاپ فرانسیس این کشور ِاولین آدِم هسته که اتا پاپ ِمقوم جه بَرسی‌یه.

لاتین آمریکای ِدله آرژانتین همه جه ویشته مهاجرپذیر هسته و قرن بیستم دله ویشترین مهاجر ره بَدی‌یه. سال ۲۰۰۱ آرژانتین ۱ میلیون مهاجر لاتینِ آمریکا جه داشته که ۳۲ درصد پاراگوئه جه بینه.[۳]

سیاست

نظامی دیکتاتورها میون سال‌های ۱۹۷۶-۱۹۸۳ سیاسی قتل‌های زیادی داشتنه.[۴] خورخه ویدلا میون سال‌های ۱۹۷۶ تا ۱۹۸۱ اتا دیکتاتوری ره کنترل کارده و وه ره متهم کانّه که جنگون و قتل‌عامون ره باعث بی‌یه. وه ره اسا حبس ابد هِدانه. بیش از سی هزار نفر که سوسیالیستی تفکرات داشتنه لچر جنگ دله بمردنه یا غیب بَیینه. اوا پرون اتا محبوب و مردمی رهبر بی‌یه که فقیرون ره توجه هاکرده. [۵]

آرژانتین ِاقتصاد سال ۲۰۰۲ دَر پاشنی‌یه بی‌یه ولی نستور کیرشنر، که میون ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۷ ریاست جمهوری ره بعهده داشته، موفق بیّه بدهیون ره، که ۹٫۵ میلیارد دلار بینه، پس هاده.[۶]

کریستینا فرناندز د کیرشنر، نستور کیرشنر ِزنا، اولین بار سال ۲۰۰۷ میلادی ریاست‎جمهوری ِمقوم ره بَییته. سال ۲۰۱۱ هم وه اکثریت آرا جه ابقا بیّه. وه خاسته اساسی قانون ره عوض هاکنه تا سومین بار هم رییس‌جمهور بَواشه،[۷] ولی سال ۲۰۱۵ مائوریسیو ماکری ریاست جمهوریِ انتخابات ره، هشتاد درصد آراء جه، برنده بیّه. [۸]

جوغرافی

آرژانتین دله خله جورواجور زیستگائون دَره همینسه این کشور توریستون جه خله درآمد دریانّه و مکزیک ِپه دومین توریستی کشور لاتین ِآمریکا دله هسته. اتی که $4.41 بیلیون دلار سال 2013, و $4.89 بیلیون دلار هم سال 2012 این صنعت جه دربیارده.[۹] حدود سه میلیون نفر توریست هر سال شونّه آرژانتین.

Camino a las Sierras de Córdoba 2009-11

Pampas

Casa y montaña

Sierras Pampeanas

Tierracolorada

Mesopotamia

Formosa Argentina

Gran Chaco

Volcan Maipo

Cuyo

Llamas en la Quebrada de Humahuaca

Northwest Puna

Cardón seco. Jujuy

Northwest Valleys

Yungas

Northwest Yungas

Pared del Perito Moreno

Western Patagonia

L' automne rouge

Eastern Patagonia

اقتصاد

آرجانتین ِکشاورزی و دامداری خله رونق دارنه. وشون کشور دله شصت میلیون دام دره و گوشتِ گتِ تولیدکَرون جه هستنه. نصف صادراتی که دارنه ولی کشاورزی جه رسنه. وشون گننم تولید سَره خله پول دریارنه. خله ماشین‌سازیِ شرکتون هم اونجه تولیدی دارنه. (پژو، فورد، کایسلر، تویتا و... واری) انرژی، توریسم، رفاهی خدمات هم چی‌ئون دیگه‌یی هستنه که آرژانتین اقتصاد سَره اهمیت دارنه.[۱۰]

ورزش

آرژانتین دله پاتو ملی‌ورزش حیساب وانه. این ورزش خله چوگان ره موندِنه و اسب‌سوارون ونه توپ ره سبد دله کَپِّل هاکِنِن. [۱۱]

پرطرفدارترین ورزش هم فوتوال هسته. آرژانتین ِفوتوال دله آلفردو دی استفانو، دیگو مارادونا و لیونل مسی خله معروف هستنه و این کشور ِمعروفترین ورزشکارون حیساب وانّه.[۱۲]

تقسیمات

Map of the Provinces of Argentina

آرژانتین ۲۳ ایالت دانه (provincias) که فدرالیسم ِپه عمل کانّه و استقلال دارنه. این کشور اتا شه‌گردون شهر هم دانّه که بوینس آیرس هسته.

  1. بوینس آیرس ِشهری و فدرال ِمنطقه
  2. بوئنوس آیرس ایالت
  3. کاتامارکا
  4. چاکو
  5. چوبوت
  6. کوردوبا
  7. کورینتس
  8. انتره ریوز
  9. فرموزا
  10. هوخوی
  11. لاپامپا
  12. لاریوخا
  13. مندوزا
  14. میسیونز
  15. نئوکن
  16. ریونگرو
  17. سالتا
  18. سان خوآن
  19. سان لوئیز
  20. سانتا کروز
  21. سانتافه
  22. سانتیاگو دل استرو
  23. تییرا دل فیوگو
  24. توکومان

منابع

  1. دویچه‌وله فارسی: یادبود قربانیان جنگ فالکند پس از ۳۰ سال. بازدید: آوریل ۲۰۱۳.
  2. کارلوس منم متهم به پنهان کردن شواهد بمبگذاری سال ۱۹۹۴, بی‌بی‌سی فارسی
  3. An atlas and survey of Latin American history / Michael J. Larosa and Germán R. Mejía، Armonk, NY، ۲۰۰۷. p. ۱۲۸
  4. شهلا، رستمی: آرژانتین در عزای «نستور کرشنر». در: رادیو فرانسه. ۲۸ اکتبر ۲۰۱۰.
  5. بی‌بی‌سی فارسی، بازدید: آوریل ۲۰۱۳.
  6. شهلا، رستمی: آرژانتین در عزای «نستور کرشنر». در: رادیو فرانسه. ۲۸ اکتبر ۲۰۱۰.
  7. دویچه‌وله فارسی، بازدید: آوریل ۲۰۱۳.
  8. بی‌بی‌سی
  9. "UNWTO Tourism Highlights, 2014 Edition". World Tourism Organization (UNWTO). Retrieved 27 April 2015.
  10. Энсиклопедияи Миллии Тоҷик
  11. Decreto No. 17468/1953, 25 de septiembre de 1953, B.O., (17490) (in Spanish)
  12. Friedman, Ian C. (2007). Latino Athletes. New York, NY, USA: Infobase Publishing. ISBN 978-1438107844.
ئوشارون فهرست برپایه جریون سرعت

اینتا فهرست، بر اساس سرعت جریان ئوشارون تنظیم بئیه.

ایوا پرن

ماریا ایوا دوارتی د پرن همسر رئیس جمهور آرژانتین خوان پرن (سالهای ۱۸۹۵-۱۹۷۴) و اولین بانوی آرژانتین از سال ۱۹۴۶ تا زمان مرگش در سال ۱۹۵۲ بود. او معمولا به عنوان ایوا پرن یا اویتا.

برزیل

|برزیل فدراتیو جمهوری گت‌ترین و پرجمعیت‌ترین کشوری هسته که جنوبی آمریکا دله قرار دانّه. ونه نیشتنگا برازیلیا هسته و ونه رسمی زوون پرتغالی‌ئه و پرتغالی‌زوون کشورون کمیته دله عضو هسته.

برزیل اطلس اوقیانوس پَلی دَره و جنوبی آمریکایِ شرقی‌ترین کشور هسته. وه کشورهای اروگوئه، آرژانتین، پاراگوئه، بولیوی، پرو، کلمبیا، ونزوئلا، گویان و سورینام جه هم‌سامون هسته. فقط اکوادور و شیلی هستنه که این قاره دله برزیل جه سامون ندارنه.

جرالد فورد

جرالد فورد (انگلیسی جه: Gerald Ford) متحده ایالات آمریکای ۳۸اُمین رییس‌جمهور بی‌یه که چل و هفتمین دوره وسّه این مقوم سَر کبّی‌یه. وه اتا جمهوری‌خاهون حزب بی‌یه که ونه رییس‌جمهوری ۹ اوت ۱۹۷۴ تا ۲۰ ژانویه ۱۹۷۷ دمباله داشته، که این دوره‌ی سَره، نلسون راکفلر ونه معاون اولی ِحکم ره داشته که حزب جمهوری‌خاه دله دیّه.

جورج رافائل وایدلا

جورج رافائل وایدلا از سال ۱۹۷۶ تا ۱۹۸۱ فرمانده ارشد ارتش آرژانتین و دیکتاتور آرژانتین بود.وایدلا در خواب خود در تاریخ ۱۷ مه ۲۰۱۳ در زندان مارکوس پاز در بوینس آیرس فوت کرد. او از عوارض درگذشت پس از سقوط در دوش. او ۸۷ سال داشت.

جیمی کارتر

جیمی کارتر (انگلیسی جه: James E. Carter) متحده ایالات آمریکای ۳۹اُمین رییس‌جمهور بی‌یه که چل و هشتمین دوره وسّه این مقوم سَر کبّی‌یه. وه اتا دموکرات حزب بی‌یه که ونه رییس‌جمهوری ۲۰ ژانویه ۱۹۷۷ تا ۲۰ ژانویه ۱۹۸۱ دمباله داشته، که این دوره‌ی سَره، والتر موندین ونه معاون اولی ِحکم ره داشته که حزب دموکرات دله دیّه.

خوان پرن

خوان دومینگو پرن ژنرال و سیاستمدار آرژانتین آرژانتین بود. پس از خدمت در چندین مقام دولتی، از جمله وزیر کار و معاون رئیس جمهور آرژانتین، معاون رئیس جمهور، او رئیس جمهور آرژانتین را سه بار از ژوئن ۱۹۴۶ تا سپتامبر ۱۹۵۵ در زمانی که سرنگون شد "کودتایی"، و سپس از اکتبر ۱۹۷۳ تا زمان مرگ وی در جولای ۱۹۷۴.

دانیل اورتگا

دانیل اورتگا (بزائه‌ی ۱۱ نوامبر ۱۹۴۵) اتا نیکاراگوئه‌یی بی‌یه که سال ۲۰۰۷ جه رئیس جمهور بیّه. وه قبلا نیکاراگوئه رهبری ره ۱۹۷۹ تا ۱۹۹۰ شه دست داشته، البته شه عنوان ره چن گردش عوض هاکرده. وه اتی چپکی و کمونیستی رهبر هسته.

رائول آلفونسین

رائول ریکاردو آلفونسین فولکس حقوقدان و آرژانتین وکیل مدافع حقوق بشر بود که از تاریخ ۱۰ دسامبر ۱۹۸۳ تا ۸ ژوئیه سال ۱۹۸۹ به عنوان رئیس جمهور آرژانتین مشغول به کار بود. آلفونسین اولین رئیس جمهور منتخب دموکراتیک بود که بیش از هفت سال از ملی دیکتاتوری نظامی و "پدر دموکراسی مدرن در آرژانتین" در نظر گرفته شده است.

ریچارد نیکسون

ریچارد نیکسون متحده ایالات آمریکای ۳۷اُمین رییس‌جمهور بی‌یه که چل و شیش و هفتمین دوره وسّه این مقوم سَر کبّی‌یه. وه اتا جمهوری‌خاهون حزب بی‌یه که ونه رییس‌جمهوری ۲۰ ژانویه ۱۹۶۹ تا ۹ اوت ۱۹۷۴ دمباله داشته، که این دوره‌ی سَره، اسپیرو انگنیو و جرالد فورد ونه معاون اولی ِحکم ره داشته که حزب جمهوری‌خاه دله دیّه.

شیلی

|شیلی اتا کشور هسته که جنوبی آمریکای ِغربی سواحل دله دَره. این کشور ِنیشتنگا (= پایتخت) سانتیاگو هسته. شیلی آند ِکوه‌ئون ره شرق و گت اوقیانوس ره غرب جه وَر خانّه. این کشور پرو، بولیوی و آرژانتین جه هم‌سامون هسته و دریک گذرگا جه هم جنوب وَری رِسِنه. این کشور هم اکوادور واری برزیل جه هم‌سامون نی‌یه. این کشور ِساحل گت ِاوقیانوس پَلی ۶۴۳۵ کیلومتر هسته.

مائوریسیو ماکری

مائوریسیو ماکری ((انگلیسی جه: Mauricio Macri)؛ بزائه ۸ فوریه ‎۱۹۵۹(1959-شابلون:MONTHNUMBER-08)) اتا آرژانتینی سیاست‌مدار هسته که پیش‌‌ته بوینوس آیرس ِشهردار و بوکا جونیورز ِرییس هم بی‌یه. وه اتا میونه-راستی جناح ِعضو هسته و سال ۲۰۱۵ شه حزب کاندیدا بیّه که رییس‌جمهور بَواشه.وه هشتاد درصد آراء جه این انتخابات دله برنده بَیی‌یه.

موبوتو سسه سوکو

ژوزف دسیرو موبوتو یا موتوتو سسی (/ məbuːtuː sɛseɪ sɛkoʊ /؛ ۱۴ اکتبر ۱۹۳۰ - ۷ سپتامبر ۱۹۹۷) اتا نظامی دیکتاتور و رییس جمهور بی‌یه که کنگو دموکراتیک جمهوری ره سال‌ها حکومت کارده. وه سال ۱۹۶۵ تا ۱۹۹۷ ریاست داشته و سال ۱۹۷۱ جه کشور نوم ره عوض هاکرده و بی‌یشته زئیر. وه از ۱۹۶۷ تا ۱۹۶۸ آفریقای اتحادیه رئیس بی‌یه. وه شوروی جه دشمنی کارده و همینسه غربیون و چین ونجه پشتی کاردنه و وه اتا دیکتاتوری بساته که قدرت ره شه میس دله گیته.

نستور کیرشنر

نستور کارلوس کرچنر جونیور یک سیاستمدار آرژانتینی بود که از سالهای ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۷ به عنوان رئیس جمهور آرژانتین و از سال ۱۹۹۱ تا ۲۰۰۳ به عنوان فرماندار استان سانتا کروز، آرژانتین سانتا کروز فعالیت کرد. به لحاظ ایدئولوژیک، پرونیست و سوسیال دموکرات، او از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۰ رئیس جمهور بود، با رویکرد سیاسی خود به عنوان کیرچنریسم شناخته شد.

نیکلای چائوشسکو

نیکلای چائوشسکو روماني رئيس جمهور از سال ۱۹۶۵ تا سال ۱۹۸۹ بی‌یه. انقلاب رومانیاي ۱۹۸۹ دله وه ره دستگير، محاکمه و اعدام هاکردنه. وه اتا کمونیستی حکومت ره شوروی پشتی اداره کارده که بخاطر جنایت علیه بشریت و نسل کاشی اعدام بیّه.

هلموت کوهل

هلموت کهل یک آلمان کدو سیاستمدار بود. او آخرین مدافع آلمان غرب بود و پس از احیای مجدد او به عنوان نخست وزیر آلمان متحد ماند.

پاپ فرانسیس

پاپ فرانسیس (لاتین جه: Franciscus) که ونه اصلی نوم خورخه ماریو برگولیو (ایسپانیولی جه: Jorge Mario Bergoglio)‏ هسته (بزائه ۱۷ دسامبر ۱۹۳۶ بوئنوس آیرس، آرژانتین دله) واتیکان ِکشور ِرهبر و کلیسای ِپاپ هسته. وه سال ۱۹۹۸ جه بوئنوس آیرس ِسراسقف بی‌یه و سال ۲۰۰۱ کاردینالیِ مقوم ره پاپ ژان پل دوم جه بَییته. برگولیو سال ۲۰۱۳ بندیکت شونزهم ِجانشین بیّه و پاپ بَگِردِسته.

وه اولین یسوعی، اولین آمریکای ِقاره‌ی ِآدِم و گرگوری سوم ِپه، اولین غیر اروپایی هسته که پاپ بیّه. فرانسیس ایتالیایی، ایسپانیولی و آلمانی ره بَلِده.

کریستینا فرناندز

کریستینا الیزابت فرناندز د کیرشنر (به اسپانیولی: Cristina Elisabet Fernández de Kirchner) (بزائهٔ ۱۹ فوریه ۱۹۵۳) که ویشته بعنوان کریستینا کیرشنر معروف هسته. وه آرژانتین ره سابقاً رییس‌جمهور بی‌یه. پیش از وه، ونه مردی نستور کیرشنر این مقوم ره داشته. کریستینا فرناندز اولین زنی بی‌یه که انتخابات دله برنده بیّه و آرژانتین ِرییس‌جمهوری ِمقوم جه برسی‌یه و پس از ایزابل پرون دومین زنی هسته که این کشور دله ریاست جمهوریِ کرسی سَر هنیشته. ایزابل پرون سال ۱۹۷۴ به دمبال بمردن شه مردی، بدون رای گیری، آرژانتین ِریاست جمهوری ره دِ سال وسّه در اختیار داشته.کریستینا کیرشنر پیش از برسی‌ین به این مقوم دِ دوره نمایندگی مجلس ایالت سانتاکروز جه سال‌ئون ۱۹۸۹ و ۱۹۹۳ و دِ دوره عضویت مجلس سنا دله سال‌ئون ۱۹۹۵ و ۲۰۰۱ ره شه کارنومه دله داینه.

یوری ولادیریمویچ آندروپوف

یوری آندروپوف شوروی دله‌یِ اتا سیاستمدار بی‌یه که این کشورِ چارومین دبیرکل بگردسته. وه لئونید برژنف ِهیژده سال حکومت په، فقط ۱۵ ماه یعنن از نوامبر ۱۹۸۲ تا اوایل فوریه ۱۹۸۴ ریاست هاکرده و همین گادِر بمرده. وه ۱۹۵۴ تا ۱۹۵۷ شوروی ِسفارت ره مجارستون دله داشته و اتا شورش ره اون کشور دله سرکوب هاکرده. بعد از اون همکا گ ب ریاست ره ۱۹۶۷ تا ۱۹۸۲ داشته.

آمریکای ِقاره‌ی ِکشورون
Americas (orthographic projection)
جی ۱۵
نقشه کشورهای عضو گروه ۱۵ (G15)
جی ۲۰

بقیه زوون‌ئون

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.