Cultura

Modelo:Antropologie

Cultura (de l latin cultura, cultibar l suolo, cuidar) ye un termo cun bárias acepçones, an defrentes níbles de perfundidade i defrente specificidade. Son práticas i açones sociales que siguen un padron determinado ne l spácio. Fala de la crenças, cumportamientos, balores, anstituiçones, regras morales que permeian i eidantifica ua sociadade. Splica i dá sentido la cosmologie social, ye l'eidantidade própia dun grupo houmano an un território i nun determinado período.

percipales cunceitos

Field, corn, Liechtenstein, Mountains, Alps, Vaduz, sky, clouds, landscape
Na sue purmeira acepçon, cultura ye un termo que ben de l'alman i que ye ouriundo de palabras cumo "folk" i "kulture" que quier dezir pobo(agricultura)
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002
Voltaire, un de ls poucos pensadores franceses de l seclo XVIII partidários dun cuncepçon relatibista de la stória houmana.

Muitos sentidos de la palabra barian cunsante l'aplicaçon nun ramo de l coincimento houmano.

  • Agricultura - ye sinónimo de cultibo.
  • Ciéncias sociales - (latu sensu) ye l'aspeto de la bida social que se relaciona cula produçon de l saber, arte, folclore, mitologie, questumes, etc., bien cumo a la sue perpetuaçon pula stransmisson dua geraçon a l'outra.
  • Sociologie - l cunceito de cultura ten un sentido defrente de l senso quemum. Resumindo simboliza todo l que ye aprendido i cumpartido puls andebíduos dun grupo i que dá ua eidantidade drento de l sou grupo que pertença. Na sociologie nun eisisten culturas superiores, nin culturas anferiores pus la cultura ye relatiba, chamando-se an sociologie por relatibismo cultural, esto ye, la cultura de l Brasil nun ye eigual a la cultura Pertuesa, por eisemplo: son defrentes na maneira de se bestir, na maneira de se cumportar, ténen crenças, balores i normas defrentes… esto ye, ténen padrones culturales çtintos.
  • Filosofie - cultura ye l cunjunto de manifestaçones houmanas que cuntrastan cula naturaleza ou cumportamiento natural. Por sue beç, an biologie ua cultura ye normalmiente ua criaçon special d'ourganismos (an giral microscópicos) para fines determinados (por eisemplo: studo de modos de bida baterianos, studos microeicológicos, etc.). Ne l die-a-die de las sociadades ciblizadas (specialmente la sociadade oucidental) i ne l bulgo questuma ser associada a l'aquisiçon de coincimentos i práticas de bida recoincidas cumo melhores, superiores, ou seia, eirudiçon; este sentido normalmiente liga-se al que ye tamien çcrito cumo "alta cultura", i ye ampregado solo ne l singular (nun eisisten culturas, solo ua cultura eideal, a la qual ls homes ançtintamente deben-se anquadrar). Drento de l cuntesto de la filosofie, la cultura ye un cunjunto de respuostas para melhor sastifazer las necidades i ls deseios houmanos. Cultura ye anformaçon, esto ye, un cunjunto de coincimentos teóricos i práticos que se daprende i stransmite als cuntemporáneos i als que han de benir. La cultura ye l resultado de ls modos cumo ls muitos grupos houmanos fúrun resolbendo ls sous porblemas al longo de la stória. Cultura ye criaçon. L'home nun solo recebe la cultura de ls sous antepassados cumo tamien cria eilemientos que la renoban. La cultura ye un fator d'houmanizaçon. L'home solo se torna home porque bibe ne l seio dun grupo cultural. La cultura ye un sistema de simblos cumpartidos cun que se anterpreta la rialidade i que cunferen sentido a la bida de ls seres houmanos.
  • Antropologie - esta ciéncia antende la cultura cumo l totalidade de padrones aprendidos i zambolbidos pul ser houmano. Segundo la definiçon pioneira de Edward Burnett Tylor, sob la etnologie (ciéncia relatiba specificamente de l studo de la cultura) la cultura serie "l complexo qu'anclui coincimento, crenças, arte, morales, leis, questumes i outras aptidones i hábitos adquiridos pul home cumo nembro de la sociadade". Portanto correspunde, neste redadeiro sentido, a las formas d'ourganizaçon dun pobo, sous questumes i tradiçones stransmitidas de geraçon para geraçon que, a partir d'ua bibéncia i tradiçon quemun, se apersentan cumo l'eidantidade desse pobo.

L'uso de abstraçon ye ua caratelística de l que ye cultura: ls eilemientos culturales solo eisisten na miente de las pessonas, an sous simblos cumo padrones artísticos i mitos. Antretanto fala-se tamien an cultura material (por analogie la cultura simbólica) quando de l studo de produtos culturales cuncretos (obras d'arte, scritos, ferramientas, etc.). Essa forma de cultura (material) ye perserbada ne l tiempo cun mais facelidade, ua beç que la cultura simbólica ye mui andeble.

La percipal caratelística de la cultura ye l chamado mecanismo adatatibo: la capacidade de respunder al meio d'acordo cun mudança d'hábitos, mais debrebe de que ua possible eiboluçon biológica. L'home nun percisou, por eisemplo, zambolber pelo cumprido i gruossas camadas de gordura debaixo de la piel para bibir an ambientes mais frius – el solo se adatou cul uso de roupas, de l fuogo i de habitaçones. L'eiboluçon cultural ye mais rápida de l que la biológica. Inda assi, al rejeitar l'eiboluçon biológica, l'home torna-se dependiente de la cultura, pus esta atua an sustituiçon a eilemientos que custituirian l ser houmano; la falta dun destes eilemientos (por eisemplo, a la falta dun aspeto de la cultura) causerie l mesmo eifeito d'ua amputaçon ou defeito físico, talbeç inda pior.

Para alhá desso la cultura ye tamien un mecanismo cumulatibo. Las alteraçones trazidas por ua geraçon passan a la geraçon seguinte, de modo que la cultura stransforma-se perdendo i ancuorporando aspetos mais adequados a la subrebibéncia, reduzindo l sfuorço de las nuobas geraçones.

Un eisemplo de bantaige oubtenida atrabeç de la cultura ye l zambolbimento de l cultibo de l suolo, la agricultura. Cun eilha l'home puode tener maior cuntrole subre l fornecimiento d'alimientos, deminuindo ls eifeitos de scasseç de caça ou colheitas. Tamien puode abandonar l nomadismo; dende la fixaçon an aldés, cidades i stados.

L'agricultura tamien premitiu l crecimento populacional de modo acentuado, que criou un nuobo porblema: porduzir alimiento para ua populaçon maior. Zambolbimentos técnicos – facilitados pul maior númaro de mientes pensantes – permiten qu'essa deficuldade seia superada, mas por sue beç fázen cun que haba un nuobo oumento de la populaçon; l'oumento populacional ye assi causa i cunsequéncia de l'abanço cultural.

Cultura i eidantidade

Na perceçon andibidual ou coletiba de la eidantidade, la cultura eiserce un papel percipal para delemitar las dibersas personalidades, ls padrones de cunduta i inda las caratelísticas própias de cada grupo houmano.

Para l teórico Milton Santos, l coincimento i l saber renoban-se de l choque de culturas, sendo la produçon de nuobos coincimentos i técnicas, perduto direto de l'anterposiçon de culturas defrenciadas - cul somatório daqueilho qu'antes eisistie. Para el, la globalizaçon que berificaba-se yá an fins de l seclo XX tenderie a ouniformizar ls grupos culturales, i logicamente ua de las cunsequéncias serie la fin de la porduçon cultural, anquanto gerador de nuobas técnicas i la sue geraçon oureginal. Esto refletirie, inda, na perda d'eidantidade, purmeiro de las coletibidades, podendo ir até al plano andebidual.

Eiboluçon Biológica Cultural

Cumo mecanismo adatatibo i cumulatibo, la cultura sufre mudanças. Traços perden-se, outros ajuntan-se, an grandes belocidades bariadas nas defrentes sociadades.

Dous mecanismos básicos permiten la mudança cultural: la ambençon ou antroduçon de nuobos cunceitos, i la difuson de cunceitos a partir d'outras culturas. Hai tamien la çcubierta, que ye un tipo de mudança cultural oureginado pula rebelaçon d'algo çcoincido pula própia sociadade i qu'eilha decide adotar.

La mudança acarreta normalmiente an rejisténcia. Bisto que ls aspetos de la bida cultural stan ligados antre si, l'alteraçon mínima de solamente un deilhes puode tener eifeitos an todos ls outros. Alteraçones na maneira de produzir puoden, por eisemplo, anterferir na scolha de nembros para l gobierno ou na aplicaçon de leis. La rejisténcia a la mudança repersenta ua bantaige, ne l sentido de que solamente alteraçones rialmente probeitosas, i que séian por esso einebitables, seron adotadas eibitando l sfuorço de la sociadade an adotar, i depuis rejeitar un nuobo cunceito.

L ambiente eiserce un papel fundamental subre las mudanças culturales, inda que nó único: ls homes demudan la sue maneira d'ancarar l mundo tanto por cuntingéncias ambientales quanto por stransformaçones de la cunçéncia social.

Percepçon i etnocentrismo

L ser houmano quemum, eimerso na sue própia cultura, tende a ancarar ls sous padrones culturales cumo ls mais racionales i mais ajustados a ua buona bida. Quando muito, antende algo que ye zadequado i que "poderie ser d'outro modo." L que premite ua perceçon cultural mais antensa ye l cuntato cun outras culturas.

Mas, apuis deste cuntato, la tendéncia ye rejeitar a outra cultura cumo anferior, cumo nun natural. Ye l chamado etnocentrismo, ua barreira que, de perjudica l'antendimento i relaçon cun outras culturas, mas sirbe eissencialmente para perserbar l'eidantidade dua cultura frente a la possible difuson de balores d'outras culturas.

Ls studiosos de la cultura outelizan l chamado relatibismo cultural contra l'etnocentrismo: cunsideran cada aspeto cultural an relaçon a la cultura studada, i nó an relaçon a la sue própia cultura, anquanto sujeitos formados drento d'outro sistema de balores.

Cultura an animales

Ye possible, na oupenion d'alguns cientistas, eidantificar ua "spece de cultura" nalguns animales superiores, specialmente mamíferos (i drento destes, specialmente primatas). Todo esta "spece de cultura" ye muito defrente de la que se eidantifica na spece houmana. Sendo inda muito anferior a l'houmana, ye solamente física, nun anglobando qualquiera senha cumprobatibo d'aplicaçon racional, mas de l'antendimiento. Anquanto ls animales anferiores outelizam-se d'adataçones físicas i biológicas para rejistir als peligros de l meio (por eisemplo, reproduçon eisagerada para mantener la spece - dá la buolta a las facilidades na stinçon d'andebíduos), grupos cumo ls primatas outelizan-se de l cumportamiento adatable para subrebibir. Ls primatas ténen cumo caratelísticas fundamentadoras destas oupeniones: l'uso d'strumientos toscos (para scachar cascas d'alimientos, para se defender), la stransmisson para ls filhos de coincimento.

Ber tamien

  • Cultura por países
  • Ciéncia de la Cultura
  • Cultura de massa
  • Cultura popular
  • Cultura Eirudita
Arquitetura

La arquitetura (de l griego arché — αρχή — quier dezir "purmeiro" ó "percipal" i tékton — τέχνη — quier dezir "custruçon") trata de la arte ó la técnica de porjetar i eidificar l ambiente habitado pul ser houmano. Neste sentido, la arquitetura trata çtacadamente de la Ourganizaçon de l spácio i de sous eilemientos: an redadeira anstáncia, la arquitetura lidarie cun qualquier porblema de agenciamento, ourganizaçon, stética i ourdenamento de cumponentes an qualquier situaçon de arranjo spacial. Inda assi, normalmiente la arquitetura trata diretamente l porblema de la Ourganizaçon de l home ne l spácio (i percipalmente ne l spácio ourbano).

La arquitetura cumo atibidade houmana eisiste zde que l home passou la se abrigar de las antempéries. Ua definiçon más percisa de la ária ambolbe to l design (ó seia, l porjeto) de l ambiente custruído pul home, l que angloba zde l zeinho de mobiliário (zeinho andustrial) até l zeinho de la paisaige (paisagismo), de la cidade (planeijamento urbano i urbanismo) i de la region (planeamento regional ó Ourdenamento de l território). Neste camino, l trabalho de arquitetura passa necessariamente pul zeinho de custruçones (cunsiderada la atibidade más quemun de l arquiteto), cumo prédios, casas, eigreijas, palácios, antre outras prédios. Segundo este punto de bista, l trabalho de l arquiteto ambolberie, antoce, toda la scala de la bida de l home, zde la manual até la ourbana.

Chile

L Chile se localiza ne l sudoeste de la América de l Sul. Sue capital ye Santiago de l Chile.

China

Modelo:Anfo paíç

La República Popular de la China (an chinés, 中华人民共和国; pinyin: Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó; acrónimo: RPC) ye l terceiro maior paíç de l mundo an ária (ó l quarto, dependendo de cumo se cuntablízen alguas árias çputadas cun outros paízes) i l más populoso de l planeta, acupando ua parte cunsidrable de la Ásia ouriental. Sues frunteiras al Norte son cul Quirguiston, cul Cazaquiston, cula Mongólia i cula Rússia, la Lheste cula Coreia de l Norte, cul mar Amarielho (de l outro lhado de l qual se ancontra la Coreia de l Sul), cul mar de la China Ouriental i cul streito de Taiwan, que la separa de Taiwan (paíç que reibindica), a Sul cul mar de la China Meridional, cul Bietname, cul Laos, cun Myanmar, cula Índia, cul Boton i cul Nepal i a Oeste cul Paquistan, l Afeganistan i l Tadjiquistan.

Cun ua populaçon de más de 1,38 bilhon de habitantes (la maior de l planeta), la China acupa ua superfíce de 9.640.821 Km² (ó 9.676.801 km², se ancluído l território de Taiwan, que la República Popular de la China reibindica). Sue capital ye Pequin.

L Partido Quemunista de la China (PCC) goberna l paíç por meio dun sistema de partido único zde la fundaçon de la República Popular, an 1949. La China stá ambolbida nua longa cuntrobérsia acerca de l status político de Taiwan. L Kuomintang, partido ribal de l PCC durante la guerra cebil chinesa, abandonou la China cuntinental i recuou para Formosa i outras eilhas bezinas apuis de ser derrotado ne l cunflito, an 1949, i reibindica ser l goberno legítimo de to la China i Mungólia, cul nome de República de la China (ambora l goberno de Taiwan cuntrole, de fato, solo Formosa i eilhas menores adjacentes). La República Popular de la China cunsidra la reibindicaçon de la República de la China eilegítima i reibindica, por sue beç, ls territórios sob cuntrole desta redadeira.

Por bias de la sue einorme populaçon, l crecimiento bertiginoso de sue eiquenomie, sous ambestimientos an pesquisa i zambolbimento, sous gastos melitares i sue cundiçon de Stado declaradamente detentor de armas nucleares, la China questuma ser cunsidrada ua superpoténcia eimergente. Ye la quarta maior eiquenomie de l mundo (ó la segunda maior, pul critério de paridade de poder de compra) i repersenta la China cumo nembro premanente de l Cunseilho de Sigurança de las Naciones Ounidas. Zde 1978, l paíç amplementa reformas para adotar, nalgua medida, ua eiquenomie de mercado, l que ajudou a tirar 400 milhones de pessonas de la pobreza. Antretanto, l paíç anfrenta outros porblemas eiquenómicos, tamien l rápido ambelhecimiento de la populaçon i ua crecente çparidade antre la renda urbana i la rural. La China zampenha un papel amportante ne l comércio anternacional, al ser l maior cunsumidor mundial de aço i cuncreto (usa, respetibamente, un terço i más de la metade daqueilhes ansumos) i l segundo maior amportador de petrólio. Ye l terceiro maior amportador de l mundo i l segundo maior sportador, an tenermos globales.

L paíç questuma ser referido cumo "China". La spresson "China cuntinental" correspunde a la República Popular de la China, ambora questume scluir las dues regiones admenistratibas speciales de Hong Kong i Macau. L gentílico de China ye chinés.

Fráncia

La Fráncia ye un paíç que queda na cuntinente ouropeu, mais cuncretamiente na Ouropa Oucidental. Ten territórios an muito lhugar alredror de l mundo i fui ua de las grandes ancentibadoras i nembro-criador de la Ounion Ouropeia. Faç frunteira a lheste cula Almanha i Suíça; a sudeste cula Eitália i a sudoeste cula Spanha i Andorra; al norte ye lhemitada pula Bélgica i l Luxemburgo, i a oeste cun l Ouceano Atlántico i a sul cul Mar Mediterráneo.

De todos ls grandes stados ouropeus, fui la purmeira a tener la sua formaçon cumo stado, sendo sue capital an Paris. Ancluindo ls territórios ultramarinos, la Fráncia ten ua superfíce de 675 417 km² i alredror de 64,5 milhones de habitantes. L francés ye la lhéngua oufecial, segundo la custituiçon, mas eisisten outras 77 lhénguas regionales ne l paíç.

La Fráncia ye, segundo dados de l FMI, la 7ª eiconomie mundial, cun un PIB de 2,04 bilhiones de dólares. La sue eiconomie ye un capitalismo cun antrebençon statal, zde la fin de la Segunda Guerra Mundial.

Zde la sue formaçon, la Fráncia fui amportante política i melitarmente a nible anternacional. Ye un paíç-nembro de l Cunseilho de la Ouropa, Ounion Ouropeia, Zona Ouro i de l Spácio Schengen. Ye un de ls 5 nembros premanientes de l Cunseilho de Sigurança de la ONU, i ten tecnologie nuclear, fato que refuorça inda mais la sue anfluénça melitar ne l mundo.

Durante l séclo XVII, l grande séclo pa la Fráncia, eilha fui modeficada pulas artes i pula filosofie. Berço de l Eiluminismo, eilha anfluenciou las reboluçones na América, apuis la Reboluçon Francesa fui l eisemplo de democracie pa l mundo anteiro, zambolbendo balores de libardade, eigualdade i, zde 1905, laicidade. Por bias de l Renacimiento i a las sploraçones, de ls séclos XVIII i XIX, la Fráncia spalhou la sue cultura i lhéngua por muitos pobos, ne l Canadá, África i an alguas regions de l Médio Ouriente, Ásia i Pacífico.

Japon

L Japon (an japonés 日本国 (Nippon koku, Nihon koku), Nippon ó Nihon, lhiteralmente "ourige de l sol" ó "tierra de l sol nacente") ye un paíç ansular de l Stremo Ouriente, formado por un arquipélago que queda ne l ancho de la costa nordeste de la Ásia. La sue capital ye la cidade de Tóquio.

L paíç ye formado por quatro grandes eilhas, Honshu, Shikoku, Kyushu i Hokkaido, i l sou arquipélago ye formado por más de trés mil eilhas lhocalizadas antre l mar de Okhotsk la norte, l Ouceano Pacífico la lheste i la sul i l Mar de la China Ouriental i l mar de l Japon la oeste. Atrabeç de l mar de l Japon i de l Mar de Okhotsk, cuntata cula Rússia, l Streito de la Coreia, la sudoeste, fornece lhigaçon a la Coreia de l Sul, i na stremidade sul de las eilhas Riukyu (Okinawa) aprossima-se de eilha de Taiwan. La maior parte de las ilhas ye muntanhosa, cun muitos bulcones. L Monte Fuji, muntanha más alta de l Japon, por eisemplo, ye un bulcon.

L sou poboamento remonta al Paleolítico, quando grupos houmanos chegórun benidos de l cuntinente. La anfluéncia de outros pobos seguidos por períodos de eisolamiento carateliza la stória de l Japon l que tornou sue cultura ua mistura de anfluéncias sternas i criaçones outótones. Zde la pormulgaçon de sue Custituiçon an 1947 l Japon mantubo ua monarquie custitucional cun un amperador i un parlamiento eileito, la Dieta.

Cun ua populaçon de pouco más de 127 milhones de pessonas, l Japon ye l décimo paíç más populoso de l mundo. La Region Metropolitana de Tóquio, que anclui Tóquio (la capital de l paíç) i bárias cidades bezinas, ye a maior cuncentraçon urbana de l mundo cun cerca de 30 milhones de habitantes. L paíç ten la segunda maior eiquenomie de l mundo por PIB nominal, ye l quarto maior sportador mundial i sesto maior amportador. Ye nembro de las Naciones Ounidas i de bários grupos anternacionales cumo l G8, G4 i APEC, cul quarto maior ourçamento de defesa.

Lhéngua mirandesa

La lhéngua/léngua mirandesa ye ua lhéngua románica falada an Pertual, ne ls cunceilhos de Miranda de l Douro (trinta pobaçones) i de Bumioso (3 pobaçones), ne l çtrito de Bergáncia, nun spácio que ten pouco mais de 500 km² i alredror de 7 000 falantes, tamien ye la lhéngua falada en Lhion y Stúrias. Miranda ye ua region ancostada a la Spanha, subretodo an las porbíncias de Çamora i Salamanca.

La lhéngua mirandesa ten ua fonologie, morfologie i sintaxe çtinta de l pertués, zde la formaçon de Pertual (seclo XII). Ten las sues raízes ne l lhatin falado ne l norte de la Península Eibérica (l pertués zambolbiu-se ne l noroeste). L mirandés ye un decendiente de l antigo lhionés falado ne l norte de la Eibéria, ne l reino de Lhion, i ye la mesma lhéngua que l lhionés. L mirandés cumparte ua grande bariadade de palabras cun regionalismos de l pertués.

Lisboua

Lisboua ó Lhisboua ye la capital de Pertual i la cidade mais populosa de l paíç. Ten ua populaçon de 506 892 habitantes, drento de ls sous lemites admenistratibos. Na Ária Metropolitana de Lisboua, residen 2 821 697 pessonas (2011), sendo por esso la maior i mais populosa ária metropolitana de l paíç. Lisboua ye l centro político de Pertual, sede de l Gobierno i de la residéncia de l xefe de Stado. Ye l "farol de la lusofonia" (Daus): la Quemunidade de ls Países de Léngua Pertuesa (CPLP) ten la sue sede na cidade. Ye inda la capital mais l'oucidente de l cuntinente ouropeu na cuosta atlántica.

Literatura

Lhiteratura (na bariadade sendinesa de l mirandés Literatura) ye defenida cumo la arte de cumponer ó studar scritos artísticos; l'eisercício de l'eiloquença i de la poesie ; l cunjunto de porduçones literárias dun paíç ó dua época; la carreira de las letras .

La palabra literatura ben de l lhatin litterae que quier dezir "lhetras", i possiblemente ye ua traduçon de l griego grammatike. An latin, literatura senifica ua anstruçon ó un cunjunto de saberes ou alblidades de screbir i ler bien, i ten a ber culas artes de la gramática, de la reitólica i de la poética. La eideia ten tamien a ber, an special, cula arte ó oufício de screbir de modo artística. L termo Literatura tamien ye ousado cumo refréncia a un cuorpo ó a un cunjunto scolhido de testos cumo, por eisemplo, la literatura médica, la literatura anglesa, la literatura pertuesa, etc.

Londres

Londres ó Lhondres (an anglés: London) ye la capital de la Anglaterra i de l Reino Ounido. Amportante hai quaije dous milénios, la cidade ye un de ls maiores centros financeiros de l planeta, i sue partecipaçon na política, na cultura, ne l antretenimiento, na moda i nas artes rateficórun sou status de cidade global.

La cidade ye ua de las metrópoles mais poboadas de la Ouropa. Sue populaçon ye uas de las mais cosmopolitas de l mundo, absorbendo la cultura, la religion i l lhéngua de ls mais dibersos pobos. La cidade ye un punto de lhigaçon anternacional de trasporte aéreo i un çtino turístico popular, cuntando ícones cumo la casa de l Parlamiento, la Tower Bridge, l Palácio de Buckingham, l Museu Británico, la Galerie Nacional i, atualmente, l recén reinougurado Stádio de Wembley.

Mar Mediterráneo

L Mar Mediterráneo ye un mar de l Atlántico ouriental, cumprendido antre la Ouropa meridional, la Ásia oucidental i la África setentrional; cun cerda de 2,5 milhones de km², ye l maior mar cuntinental de l mundo.

Las augas de l Mar Mediterráneo bánhan las trés penínsulas de l sul de la Ouropa, que son:Eibérica (Pertual i Spanha), Eitálica (Eitália) i la de l Bálcanas (Region de la Grécia). Sues augas zaugan ne l Ouceano Atlántico atrabeç de l Streito de Gibraltar, i ne l Mar Burmeilho (ne l Canhal de Sueç). Las augas de outro mar tamien zaugan ne l Mediterráneo, que ye l Mar Negro (puls streitos de l Bósforo i de l Dardanelos). Las augas de l Mediterráneo giralmente son calientes debido a la calor benida de l zerto de l Saara, fazendo cun que caleça praticamente todo l Sul de la Ouropa (Clima Mediterráneo).

Atinge la sue maior perfundidade, 5121 metros, ne l Mar Jónico, a sul de la Grécia.

Música

La música (de l griego μουσική τέχνη - musiké téchne, la arte de las musas) custitui-se basicamente dua sucesson de sonidos i siléncio ourganizada al longo de l tiempo. Ye cunsidrada por muitos outores cumo ua prática cultural i houmana. Atualmente nun se conhece nanhue cibelizaçon que nun tenga manifestaçones musicales própias. Inda que nin siempre seia feita cun esse perpósito, la música puode ser cunsiderada cumo ua forma de arte, cunsiderada por muitos cumo la sue percipal funçon.

La música spandiu-se al longo de ls anhos i atualmente ancontra-se subre muita forma i nó solo cumo arte, mas tamien cumo eiducaçon ó tratamiento de malinas(musicoterapie). Para alhá desso, ten persença central an dibersas atibidades coletibas, cumo ls rituales religiosos, fiestas i mesmo funerales.

Hai feiticios de que la música ye coincida i praticada zde la pré-stória. L mais cierto ye que la oubserbaçon de ls sonidos de la naturaleza téngan çpertado ne l home, atrabeç de l santido ouditibo, la necidade ó buntade de ua atebidade que se baseasse na ourganizaçon de sonidos. Ambora nanhue critério científico purmita dezir l sou zambolbimento de forma percisa, la stória de la música cunfunde-se, cun la própia stória de l zambolbimento de la anteligéncia i de la cultura houmana.

Ouropa

Ouropa ye la parte oucidental de l supercontinente ouroasiático. Ambora geograficamente seia cunsidrada ua península de la Eurásia, ls pobos de la Ouropa ténen caraterísticas culturais i ua stória specíficas, l que justifica que l território ouropeu seia giralmente cunsidrado cumo un cuntinente.

Pertual

Pertual, oufecialmente República Pertuesa (República Portuguesa an pertués), ye un paíç localizado ne l sudoeste de la Ouropa, an que l sou território queda na zona oucidental de la Península Eibérica i an arquipélagos ne l Atlántico Norte. Ten ua ária total de 92.391 km², i ye la nacion más oucidental de l cuntinente ouropeu. L território pertués ye delimitado la Norte i la Leste por Spanha i la Sul i Oeste pul Ouceano Atlántico, i cumprende la parte cuntinental i las regiones outónomas: ls arquipélagos de l Açores i de la Madeira.

Durante ls seclos XV i XVI, Pertual fui ua poténcia mundial eiquenómica, social i cultural, custituindo-se l purmeiro i l más duradouro ampério quelonial de amplitude global.Ye hoije un paíç zambolbido, eiconomicamente próspero, social i politicamente stable i cun Índice de Zambolbimiento Houmano eilebado. Ancontra-se antre ls 20 paízes de l mundo cun melhor culidade de bida, anque l sou PIB per capita ser l menor antre ls paízes de la Ouropa Oucidental.

Ye nembro de las Naciones Ounidas i de la Ounion Ouropeia (na altura de la sue adeson an 1986, CEE), i nembro-fundador de la NATO, de la OCDE, i de la CPLP. Partecipa an dibersas missones de manutençon de paç de las Naciones Ounidas. Pertual ye tamien un Stado-Nembro de l Spácio Schengen.

Roma

Roma ye la capital de la Eitália i sede de la quemuna i de la porbíncia cul mesmo nome, na region de l Lhácio. Coincida anternacionalmente cumo La Cidade Eiterna pula sue stória milenar, Roma spalha-se pulas bordas riu Tibre, cumprendendo l sou centro stórico culas sues siete colinas: Palatino, Abentino, Campidoglio, Quirinale, Biminale, Squelino, i Celio. Segundo l mito romano, la cidade fui fundada a cerca de 753 a.C.. (data cumbencionada) por Rómulo i Remo, dous armanos criados por ua lhoba, que son atualmente simblos de la cidade. Zde anton tornou-se ne l centro de la Roma Antiga (Reino de Roma, República Romana, Ampério Romano) i, mais tarde, de ls Stados Puntifícios, Reino de Eitália i, por fin, de la República Eitaliana.

Ne l'anterior de la cidade ancontra-se l stado de l Baticano, residéncia de l Papa. Ye ua de las cidades cun maior amportança na Stória mundial, sendo un de ls simblos de la ceblizaçon ouropeia. Cunserba einúmaras ruínas i menumientos na parte antiga de la cidade, specialmente de la época de l Ampério Romano, i de l Renacimiento, l mobimiento cultural que naciu na Eitália.

La ária metropolitana ten cerca de 2.546.804 habitantes (2001), i stende-se por ua ária de 1.285 Km², tenendo ua densidade populacional de 1.981 hab/Km², l que a torna na maior cidade de la Eitália i tamien na capital ouropeia de maiores dimensones. L persidente de la cámara (Sindaco) an 2008 ye Gianni Alemanno.

Rússia

La Rússia (an russo Росси́я, trasl. Rossíya), Federaçon Russa ó inda Federaçon de la Rússia (an russo Росси́йская Федера́ция, trasl. Rossíiskaya Federátsiya) ye ua nacion trascuntinental cun un território qu'acupa ua gran ária de la Ásia i de la Ouropa. Alfabeto russo

La Rússia ye territorialmente l maior paíç de l mundo pus ten a maior ária total - 17.075.200 Km² custituída pula parte cuntinental i ilhas a alredor. An termos de populaçon, l paíç ten la sétima maior populaçon de l mundo, cun más de 152 milhones de habitantes, apersentando ua baixa densidade populacional.

La capital de la federaçon ye la cidade de Moscobo.

Para alhá de la capital, outras cidades amportantes son San Petersburgo, Bladivostok, Rostrov, Nobosibirsk, antre outras.

La eiquenomie russa ye de las más ricas de l mundo i an custante crecimiento grácias a las sportaçones de petrólio, gáç natural etc.

L paíç ten ua stória antiga i marcante que anfluenciou l çtino de l mundo i serbiu de refréncia a scritores, cumpositores musicales, i, hai menos tiempo, rializadores de cinema.

Eiquenomie rica i an custante crecimiento, la Rússia faç parte de l G8 i ye uas de las percipales fornecedoras de einergie pa la Ouropa, nomeadamente, la Oucránia, la Polónia i la Bielorrússia; anque, inda tenga porblemas cumo l crime ourganizado, la corrupçon, la pobreza an ciertas regiones i la falta de libardade de spresson.

Seclo XX

L seclo XX fui l período de cien anhos ampeçado an 1º de janeiro de 1901 i treminado an 31 de dezembre de 2000 que se notabelizou puls einúmaros abanços tecnológicos, cunquistas de la ceblizaçon i rebiraboltas an relaçon al poder. Inda assi, esses anhos puoden ser çcritos cumo la "época de ls grandes massacres", yá que nunca se matou tanto cumo ne ls cunflitos ocorridos ne l período. An muitos países de la Ouropa i de la Ásia, l seclo XX tamien fui largamente apelidado de "Seclo Sangrento". L storiador Eric Hobsbawn cunsidra, de maneira figurada, l seclo XX cumo l período antre l'ecloson de la Purmeira Guerra Mundial, an 1914, i l Colapso de la Ounion Sobiética, an 1991. Hobsbawn chama esse período de "Era de ls Stremos".

Stados Ounidos de la América

Ls Stados Ounidos de la América, SOA (an anglés United States of America) son ua república federal pursidencialista, cun cinquenta stados i un Çtrito Federal. L nome de l paíç ye muita beç chamado pulas siglas USA ó US (an anglés).

La maior parte de ls Stados Ounidos localiza-se na region central de la América de l Norte, tenendo frunteiras terrestres cul Canadá i cul México, sendo que l restante de l paíç lemita-se cul Ouceano Pacífico, l Mar de Bering, l Ouceano Ártico, l Golfo de l México i l Ouceano Atlántico. De ls 50 stados, solo l Alasca i l Habaí nun son pegados culs outros 48 Stados, nin antre si. Ls Stados Ounidos tamien ténen muitos territórios, çtritos i outras posses an torno de l mundo, purmariamente ne l Caribe i ne l Ouceano Pacífico. Cada Stado ten un alto nible d'outonomie local, d'acordo cul sistema federal.

Ls Stados Ounidos celebran l sou die de l'andependéncia la 4 de Júlio de 1776, quando las Treze Quelónias británicas na América de l Norte faziran la Declaraçon de Andependéncia, reijeitando l'outoridade británica, a fabor de la política de outodeterminaçon. Esta andependéncia fui oufecial mente reconhecida pelo Reino Ounido ne l Tratado de Paris. Ls Stados Ounidos adotórun sue atual Custituiçon an 1789, que stabeciu la strutura básica de l goberno amaricano. Zde anton, la nacion gradualmente zambolbiu-se, tornando-se ua superpoténcia apuis de la fin de la Segunda Guerra Mundial, passando a eisercer grande anfluéncia eiconómica, política, científica, tecnológica, melitar i cultural ne l mundo.

Stória

Stória (de l griego antigo historia, que quier dezir testemunho, ne l sentido daquel que bei) ye la única ciéncia que studa l Home ne l tiempo i ne l spácio, por bias de la análeze de porcessos i eibentos acuntecidos ne l passado. Por metonímia, l cunjunto destes porcessos i eibentos. La palabra stória ten sue ourige nas «ambestigaçones» de Heródoto, i la palabra an griego antigo ye Ἱστορίαι (Historíai). Inda assi, será Tucídides l purmeiro a aplicar métodos críticos, cumo l cruzamiento de dados i fuontes defrentes.

L studo stórico ampeça quando ls homes ancontran ls eilemientos de la sue eisisténcia nas rializaçones de ls sous antepassados. Esse studo, de l punto de bista ouropeu, debide-se an dous grandes períodos: Pré-Stória i Stória.

Ls storiadores ousan bárias fuontes de anformaçon para custruir la sucesson de porcessos stóricos, cumo, por eisemplo, screbidos, grabaçones, antrebistas (Stória oural) i achados arqueológicos. Alguas abordaiges son más frequentes an ciertos períodos que an outros i l studo de la Stória tamien acaba por apersentar questumes (l storiador percura, ne l persente, respuostas subre l passado, ó seia, ye anfluenciado pul persente). (bei storiografie i Stória de la Stória).

Ls eibentos anteriores als registros screbidos pertencen a la Pré-Stória i las sociadades que co-eisisten cun sociadades que yá conhecen la scrita (ye l causo, por eisemplo, de l pobos celtas de la cultura de La Tène) pertencen a la Proto-Stória.

Modelo:Portal-stória

Índia

La Índia (an hindi भारत, transl. Bharat; an anglés India), ye un paíç federal asiático qu'acupa la maior parte de l subcontinente andiano i inda las ilhas Laquedibas i Andamon i Nicobar. Lemita al norte cula República Popular de la China, l Nepal i l Boton, a leste cun Mianmar, al sul i a leste cul Bangladesh i la Baía de Bengala, al sul cul Streito de Palk, defronte la ilha de l Ceilon (Sri Lanka), cul ouceano Índico i l mar das Laquedibas, l'oeste cul mar Arábico i l'oeste i norte cul Paquistan. La sue cuosta litoránea atinge 7.517 Km. Ye l segundo paíç mais populoso de l mundo (apuis de la China), cun mais dun bilhon d'habitantes, i l sétimo maior por ária. L nome oufecial de l paíç ye República de la Índia, i la capital ye Nuoba Délhi.

Berço de la Ciblizaçon de l Bal de l Ando i ua region de rotas de comércio stóricas i d'ampérios bastos, l subcuntinente andiano fui eidantificado cun sue riqueza comercial i cultural durante grande parte de sue stória. Quatro de las percipales religiones de l mundo, hinduísmo, budismo, jainismo i sikhismo ampeçórun alhá, anquanto l zoroastrismo, l judaísmo, l crestianismo i l slamismo chegórun ne l purmeiro milénio de la era crestiana i dírun forma a la dibersidade cultural de la region. Aneixada al poucos pula Cumpanha de las Índias Ourientales Británica zde l'ampeço de lseclo XVIII i quelonizada pul Reino Ounido zde ls meados de lseclo XIX, la Índia tornou-se ua nacion moderna an 1947 apuis dun sfuorço para l'andependéncia que fui marcada pula difundida rejisténcia nó-biolenta.

La Índia ye ua república parlamentar que cunsiste an 28 stados i an 7 territórios federales. Ten la décima segunda maior eiquenomie de l mundo an termos de taxas de cámbio de mercado i la quarta maior an poder de cumpra. Las reformas eiquenómicas transformórun-na na segunda grande eiquenomie de mais rápido crecimento; antretanto, inda sufre d'altos nibles de la pobreza, analfabetismo, i malas nutriçon. Ua sociadade pluralista, multiléngua, i multi-étnica, la Índia ye eigualmente l berço dua dibersidade d'animales salbaiges an ua bariadade d'habitates portegidos.

Noutras lhénguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.