Ciéncia

Ciéncia ye tanto la:

  • Ambestigaçon racional ó studo de la natureza, birado a la çcubierta de la berdade. Tal ambestigaçon ye nurmalmente metódica, ó de acordo cun l método científico– un porcesso de abaluar l coincimiento ampírico;
  • L cuorpo ourganizado de coincimiento daprendido por la tal percura.

La Ciéncia ye l coincimiento ó un sistema de coincimientos que acaça berdades girales ó la ouperaçon de leis girales specialmente obtenidas i testadas atrabeç de l método científico. L coincimiento científico depende muito de la lógica.

Las árias de la ciéncia puoden ser classeficadas an dues grandes dimensones:

  • Pura (l zambolbimiento de teories) contra Aplicada (la aplicaçon de teories a las necidades houmanas); ó
  • Natural (l studo de l mundo natural) contra Social (l studo de l cumportamiento houmano i de la sociadade).

Por outras palabras, la palabra ciéncia giralmente ye qualquier campo sistemático de studo ó l coincimiento obtenido desse. Esse artigo cuncentra-se na defeniçon mais specífica.

Bohr atom model English
L modelo de Bohr de l átomo, cumo muitas eideias na stória de la ciéncia, fui purmeiramente apuiado i depuis parcialmente zaprobado pula spriéncia.

L que ye ciéncia?

Eisisten dues teories básicas ne l que respeita a la definiçon de l termo ciéncia:

Ampirismo

De acordo cun l ampirismo, las teories científicas son oubjetibas, ampiricamente testables i que se puode predezir — eilhas predízen resultados ampíricos que puoden ser bereficados i possiblemente cuntradezidos.

Mesmo na tradiçon ampírica, hai que criar l debido cuidado para antender que "prediçon" refire-se al aparecimiento dun studo, mais de l que literalmente predezir l feturo. Por eisemplo, dezir "un paleontólogo puode fazer prediçones a respeito de l achado dun tipo de dinossauro" stá d'acordo cun l uso ampírico de la prediçon. Por outro lado, las ciéncias cumo la geologie ó meteorologie nun percisan ser capazes de fazer prediçones cirtas subre terramotos ó subre l tiempo para séren qualificadas cumo ciéncia. L filósofo ampírico, Karl Popper tamien argumentou que detreminada berificaçon ye ampossible i que la heipótese científica puode ser solo falseable (falsidade).

L Positibismo, ua forma de ampirismo, defende la outelizaçon de la ciéncia, tal cumo ye defenida pul ampirismo, a fin de gobernar las relaçones houmanas. An cunsequéncia a la sue afiliaçon próssima, ls termos "positibismo" i "ampirismo" son an giral ousados antercambialmente. Ambos ténen sido oubjetos de críticas.

Rialismo científico

An cuntraste, l rialismo científico define ciéncia an termos de la ontologie: la ciéncia se sfuorça an eidantificar fenómenos i antidades ne l meio, sous poderes causais, ls mecanismos atrabeç de ls quales eilhes eisercen esses poderes i las fuontes desses poderes an termos de la strutura de las cousas ó natureza anterna.

  • W. B. Quine demunstrou la ampossiblidade de eisistir ua lenguaige de oubserbaçon andependiente de la teorie, l que torna l cunceito de testar teories cun fatos un "nun porblema".
  • Las oubserbaçones son siempre carregadas de teories. Thomas Kuhn dixo que la ciéncia siempre ambolbe "paradigmas," grupos de regras, práticas i prEimissas (giralmente sin cuorpo) i essas trasiçones, dun paradigma pal outro, giralmente nun ambolben berificaçon ó falsidade de teories científicas. Para alhá desso, el dixo que la ciéncia nun atuou storicamente cun la acumulaçon custante de fatos, cumo l modelo ampirista diç.

Método científico

Ls termos "modelo", "heipótese", "lei" i "teorie" ténen seneficados defrentes an ciéncia i na lenguaige coloquial. Ls cientistas ousan l termo modelo cul sentido de la çcriçon de algo, algo que puoda ser ousado para fazer prediçones que possan ser testadas por spriéncias ó oubserbaçon. Ua heipótese ye ua cuntençon que (inda) nun fui bien ambasada nin probada atrabeç de spriéncia. Ua lei física ó ua lei de la natureza ye ua generalizaçon científica baseada an oubserbaçones ampíricas.

La palabra teorie ye mal antendida percipalmente puls nun porfissionales. La outelizaçon quemun de la palabra "teorie" refire-se a la eideia que nun ténen probas fuortes ó base; defrentemente, ls cientístas giralmente ousan essa palabra para se referir als cuorpos de eideia que fázen prediçones specíficas. Dezir "la maçana caiu" ye narrar un fato, anquanto que la teorie de la grabitaçon ounibersal de Newton ye un cuorpo de eideias que premite que l cientista splique por que la maçana caiu i faç prediçones subre outros oubjetos que caien.

Ua teorie specialmente fruitífera que ten subrebibido al teste de l tiempo i ten ua grande quantidade de eibidéncias apoiando-na ye cunsidrada cumo "probada" ne l sentido científico. Alguns modelos ounibersalmente aceites cumo la teorie heiliocéntrica i la teorie atómica stan tan bien stablecidas que ye ampossible eimaginá-las cumo sendo mintira. Outras, cumo la relatibidade, l eiletromagnetismo i la eiboluçon biológica ténen subrebibido a testes ampíricos rigorosos sien séren cuntradezidas, mas nun hai garantie de que eilhas nun seran un die sustituidas. Teories mais recentes cumo la teorie de la rede puoden dar eideias promissoras, mas inda nun recebírun l mesmo nible de eisame.

Ls cientistas nunca falan an coincimiento abseluto. Defrentemente de la proba matemática, ua teorie científica "probada" stá siempre abierta a la falseabelidade se nuobas eibidéncias fúren apersentadas. Até las teories mais básicas puoden tornar-se amperfeitas se nuobas obserbaçones stubíren ancunsistentes cun eilhas.

La lei de la grabitaçon de Newton ye un famoso eisemplo dua lei que nun puode ser sustentada an spriéncias ambolbendo mobimientos an belocidades próssimas a la de la luç ó an prossimidade a campos grabitacionales fuortes. Fura dessas cundiçones, las Leis de Newton cuntinan sendo un eicelente modelo de mobimiento i grabidade. Por causa de las bases de la relatibidade giral para todos ls fenómenos de las Leis de Newton i outros, la relatibidade giral ye agora bista cumo la melhor teorie.

Filosofie de la ciéncia

La eificácia de la Ciéncia tornou a un assunto filosófico. La filosofie de la ciéncia percura antender la natureza, la justificaçon de l coincimiento científico i sues amplicaçones éticas. Ten sido defícele dar ua splicaçon de l método científico que puoda serbir para çtinguir la ciéncia de la nó-ciéncia.

Matemática i l método científico

La Matemática ye eissencial para muitas ciéncias. La funçon mais amportante de la matemática na ciéncia ye l papel que eilha ten na spresson de modelos científicos. Medidas de recuolha i oubserbaçon, bien cumo criar heipóteses i prebenir, giralmente percisan modelos matemáticos i ua grande outelizaçon de la matemática. Ls ramos de la matemática mais outelizados na ciéncia ancluen l cálclo i la statística, apesar de cada ramo de la matemática tener aplicaçones, mesmo árias "puras" cumo la teorie numérica i la topologie. La matemática stá mais na Física, i menos an química i alguas ciéncias sociales.

Alguns pensadores míran ls matemáticos cumo cientistas, cunsidrando las speriénciass físicos cumo nun eissenciales ó las probas matemáticas cumo eiquibalentes a spriéncias. Outros nun miran la matemática cumo ciéncia, yá que eilha nun pide testes sprimentales de las sues teories i heipóteses. An todo causo, l fato de que la matemática ye ua ferramienta útele na çcriçon de l ouniberso ye ua queston de la Filosofie de la Matemática.

Bei: Eugene Wigner, The Unreasonable Effetiveness of Mathematics in the Natural Sciences.

Richard Feynman dixo "La Matemática nun ye rial, mas sinte-se rial. Adonde ye esse lugar?", anquanto que la definiçon faborita de Bertrand Russell subre la matemática ye "l assunto ne l qual nunca sabemos de l que stamos a falar nin se l que stamos a dezir stá bien."*

Oubjetibos de la ciéncia

La ciéncia nun se cunsidra duonha de la berdade abseluta i anquestionable. A partir de l racionalismo crítico, todas las sues berdades puoden ser cobradas, para esso basta solo un pingo de eibidéncia. La sue forma de oubtener coincimiento ye mui mais guapa i prática acumparada a outras que hoije son mais populares i sous resultados son tamien suprendentes.

D'acordo cun l ampirismo, la ciéncia nun faç rialmente nanhue declaraçon subre cumo la natureza "ye; la ciéncia puode solamente tirar cunclusones a respeito de nuossas oubserbaçones de la natureza. Tanto ls cientistas cumo las pessonas que aceitan la ciéncia aceitan ls resultados de las oubserbaçones, eibitando amponer la rialidade sous deseios i nun superstimando l sou papel an eilha mesma.

La ciéncia nun ye ua fuonte de julgamientos de balores subjetibos, inda que ciertamente puoda tratar de causos de ética i política pública al anfatizar las probables cunsequéncias de las aciones. L que alguien porjeta a partir de heipóteses científicas atuales mais racionales, indo por outros reinos de antresse, nun ye un tópico científico i l método científico nun oufrece qualquier ajuda para quien deseia fazer-lo desse modo. La justeficatiba científica (ó refutaçon) para muitas cousas ye, al cuntrário, muitas bezes eisegida. Claro que l balor de ls julgamientos son parte de la ciéncia. Por eisemplo, ls balores berdadeiros i l coincimiento de la ciéncia.

L oubjetibo por trás ó perpósito de la ciéncia pa la sociadade i pessonas ye l de porduzir modelos úteles de la rialidade. Ten-se dezido que ye ampossible fazer anferéncias de ls sentidos houmanos que rialmente çcríben l que "ye". Por outro lado, cumo dezido, la ciéncia puode fazer prediçones baseadas an oubserbaçones. Essas prediçones giralmente ajudan la sociadade ó pessonas houmanas que las outelizan, por eisemplo, la física Newtoniana, i an causos mais stremos la relatibidade, premite-mos predezir qualquier cousa de l eifeito dun mobimiento que ua bola de bilhar tenerá an outras até cousas cumo trajetórias de sondas spaciales i satélites. Las ciéncias sociales permite-mos predezir (cun percison lhemitada até agora) cousas cumo la turbuléncia eiquenómica i tamien para antender melhor l cumportamiento houmano a fin de porduzir modelos úteles de la sociadade i trabalhar mais cula spriéncia cun políticas gobernamentales. La Química i la Biologie juntas ténen trasformado la nuossa halbelidade an ousar i predezir reaçones i cenários químicos i biológicos. Ne ls tiempos modernos, essas deciplinas científicas segregadas (mais las dues redadeiras) stan a ser mais outelizadas juntas cul perpósito de porduzir modelos i ferramientas mais cumplexas.

An resumo, la ciéncia porduç modelos úteles; que mos premíten fazer prediçones mais úteles. La ciéncia tenta çcrebir l que ye, mas eibita tentar detreminar l que ye (l que ye ampossible para rezones práticas). La ciéncia ye ua ferramienta útele… ye un cuorpo crecente de antendimiento que mos premite eidantificarmo-mos cun mais eificácia cun l meio al nuosso redror i a melhor modo de mos adatar i eiboluir cumo un todo social assi cumo andependientemente.

L andibidualismo ye ua suposiçon tácita persente an muitas bases ampíricas de la ciéncia que trata la ciéncia cumo se eilha fusse solo ua forma dua sola pessona cunfrontar la natureza, testar i predezir heipóteses. De fato, la ciéncia ye siempre ua atebidade coletiba cunduzida por ua quemunidade científica. Esso puode ser demunstrado de bárias maneiras, talbeç l resultado mais básico benido de la ciéncia seia quemunicada cun la lenguaige. Anton, ls balores de las quemunidades científicas dan balor a la ciéncia que eilhas pordúzen.

Locales de la ciéncia

La ciéncia ye praticada an ounibersidades i outros anstitutos científicos assi cumo ne l campo; por si solo ye ua bocaçon sólida na academie, mas tamien ye praticada por amadores, que normalmente agarran-se na parte de oubserbaçon de la ciéncia.

Trabalhadores de laboratórios de pesquisa de ampresas tamien fázen ciéncia, inda que ls sous resultados séian giralmente cunsidrados segredo de mercado i nun son publicados an jornales públicos. Cientistas de ampresas i ounibersitários giralmente ajudan-se, inda que nas ounibersidades fágan mais pesquisas básicas i las ampresas aplícan las sues çcubiertas an ua tecnologie de antresse de la ampresa.

Pessonas ambolbidas ne l campo de la eiducaçon de la ciéncia dízen que l porcesso de la ciéncia ye rializado por todas las pessonas quando daprénden subre l sou mundo.

Ls métodos de la ciéncia son tamien praticados an muitos lhugares para chegar a metas. Por eisemplo:

  • Cuntrole de culidade an fábricas (por eisemplo, un microbiólogo an ua fábrica de queiso faç cun que las culturas téngan las speces apropiadas de batérias).
  • Oubtençon i porcessamiento de eibidéncias de la cena de l crime (forense).
  • Monitorizaçon cunforme a las leis ambientales.
  • Rializaçon de testes médicos para ajudar ls médicos a abaluar la salude de sous doentes.
  • Ambestigaçon de causas dun zastre (cumo caer ua puonte ó acidente aéreo).

Campos de la ciéncia

Ciéncias de la Salude

  • Biomedecina
  • Anfermaige
  • Fonoaudiologie
  • Medecina
    • Anatomie
    • Dermatologie
    • Farmacologie
    • Fisiologie
    • Ginecologie
    • Eimunologie
    • Medecina anterna
    • Neurologie
    • Ouftalmologie
    • Patologie
    • Psicopatologie
    • Pediatria
    • Psiquiatria
    • Radiologie
    • Toxicologie
  • Medecina de la Cunserbaçon
  • Medecina Beterinária
  • Fitopatologie
  • Nutriçon
  • Oudontologie

Ciéncias naturales

  • Astronomie
  • Física
    • Acústica
    • Astrodinámica
    • Astrofísica
    • Balística
    • Biofísica
    • Cosmologie
    • Criogenie
    • Dinámica
    • Dinámica de fluidos
    • Dinámica de beiclos
    • Stática
    • Stado sólido
    • Física atómica, física molecular i ótica
    • Física cumputacional
    • Física de la matéria cundensada
    • Física de partículas (ó Física de Alta Einergie)
    • Física de polímeros
    • Física de l plasma
    • Física de l materiales
    • Física matemática
    • Física nuclear
    • Mecánica
    • Ótica
  • Química
    • Bioquímica
    • Eiletroquímica
    • Spetroscopia
    • Stereoquímica
    • Ciéncia de l materiales
    • Química analítica
    • Química cumputacional
    • Química física
    • Química einorgánica
    • Química ourgánica
    • Química quántica
    • Termoquímica
  • Ciéncias de la Tierra
    • Climatologie
    • Geodesie
    • Geofísica
    • Geografie
    • Geologie
    • Geomorfologie
    • Geoquímica
    • Glaciologie
    • Hidrologie
    • Heidrogeologie
    • Limnologie
    • Meteorologie
    • Mineralogie
    • Ouceanografie
    • Paleontologie
    • Petrologie
    • Sismologie
    • Bulcanologie
  • Biologie
    • Análeze cumportamental
    • Anatomie
    • Antropologie Física
    • Astrobiologie
    • Biofísica
    • Bioanformática
    • Biologie Celular
    • Biologie de l Zambolbimiento
    • Biologie Strutural
    • Biologie eibolutiba de l zambolbimiento ("Ebo-debo" ó Eiboluçon de l Zambolbimiento)
    • Biologie Marina
    • Biologie Molecular
    • Bioquímica
    • Botánica
    • Citologie
    • Cladística
    • Eicologie
    • Antomologie
    • Eipidemiologie
    • Eiboluçon (Biologie Eibolutiba)
    • Ficologie (Algologie)
    • Filogenia
    • Fisiologie
    • Genética (Genética de populaçones, Genómica, Proteómica)
    • Stologie
    • Eimunologie
    • Limnologie
    • Microbiologie
    • Morfologie
    • Neurociéncia
    • Ontogenia
    • Psicobiologie
    • Taxonomie
    • Toxicologie
    • Birologie
    • Zologie

Ciéncias Sociales

  • Stória
  • Antropologie
    • Antropologie Física
    • Antropologie cultural
      • Antropologie bisual
  • Admenistraçon
  • Arquibologie
  • Biblioteconomie
  • Cuntabelidade
  • Dreito
  • Eiquenomie
  • Geografie
  • Lenguística
    • Fonética
    • Fonologie
    • Morfologie
    • Semántica
    • Sintaxe
  • Ciéncia de la Anformaçon
  • Ciéncia Política
  • Museologie
  • Pedagogie
    • Eiducaçon Física (prática pedagógica)
  • Psicologie
    • Análeze cumportamental
    • Neuropsicologie
    • Ontopsicologie
    • Psicobiologie
    • Psicofísica
    • Psicopedagogie
    • Psicologie Clínica
    • Psicologie Cognitiba
    • Psicologie de l Çporto
    • Psicologie de la Personalidade
    • Psicologie de la Religion
    • Psicologie de la Salude
    • Psicologie de la Sensaçon i antendimiento
    • Psicologie de l Zambolbimiento
    • Psicologie Eiducacional
    • Psicologie Sprimental
    • Psicologie Forense
    • Psicologie Houmanística
    • Psicologie Andustrial i Ourganizacional
    • Psicologie Social
    • Psicometrie
  • Sociologie

Ciéncias houlísticas, anterdeciplinares i aplicadas

  • Ciéncias Cognitibas
    • Neurociéncia Cognitiba
    • Neuropsicologie
    • Psicolenguística
    • Psicologie Cognitiba
  • Ciéncias de la Cumputaçon i de la Anformaçon
  • Ciéncia melitar
  • Ciéncia Planetária
  • Angenharie
    • Ciéncia de la Agricultura
    • Angenharie Biomédica
    • Angenharie Cartográfica
    • Angenharie Cebil
    • Angenharie de la Agricultura
    • Angenharie de la Cumputaçon
    • Angenharie de Lenguaige
    • Angenharie Eilétrica
    • Angenharie Mecánica

Ciéncias Ambientales

  • Ciéncia Ambiental
  • Química Ambiental

Eitimologie

Mad scientist
L'eimaige de l cientista muitas bezes fui associada a ua pessona bastante stranha.

La palabra ciéncia ben de la palabra latina scientie, que quier dezir coincimiento; assi la frase scientia potentie st: coincimiento ye poder.

Até l Eiluminismo, la palabra ciéncia (ó la ourige an latino) querie dezir qualquier coincimiento grabado, sistemático ó eisato. Ciéncia, lougo, tubo l mesmo tipo de seneficado tan amplo cumo la filosofie tenie naquel tiempo.

Habie ua çtinçon antre, por eisemplo, "ciéncia natural" i "ciéncia moral", i la redadeira ancluíe l que chamamos de filosofie, i esso tenie ua çtinçon antre la "filosofie natural" i la "filosofie moral". Ne ls redadeiros tiempos, la "ciéncia" mostrou-se restrita al que questumaba ser chamado de "ciéncia natural" ó filosofie natural. La ciéncia natural puode ser inda dibedida an ciéncias físicas i ciéncias biológicas. La ciéncia social ye normalmente ancluída ne l campo de la ciéncia tamien.

Ls campos de studo son normalmente çtenguidos an "ciéncias hard" i "ciéncias soft", i essas palabras (a las bezes cunsidrados de pouco balor) son sinónimos de ls tenermos ciéncia natural i social (respetibamiente). Física, Química, Biologie i Geologie son todas formas de "ciéncias hard". Studos de antropologie, stória, psicologie, i sociologie son a las bezes chamadas de "ciéncias soft". Ls apuiantes dessa dibeson dízen que las "ciéncias soft" nun ousan l método científico, admíten eibidéncias anedóticas ó nun son matemáticas, todas somando ua "falta de rigor" als sous métodos. Ls ouponentes dessa debison de las ciéncias respónden que las "ciéncias sociales" an regra giral fázen sistemáticos studos statísticos an ambientes cuntrolados, ó que essas cundiçones son aderidas nin pulas ciéncias naturales (por eisemplo, la biologie cumportamental depende de l trabalho de campo an ambientes nun cuntrolados, la astronomie nun puode rializar spriéncias, solo oubserbar cundiçones lemitadas). Ls ouponentes dessa debison tamien dan atençon a que cada ua de las atuales "ciéncias hard" sofrírun ua parecida "falta de rigor" ne ls sous primórdios.

L termo "ciéncia" ye a las bezes ousado de forma pouco cumbencional para campos nuobos i anterdeciplinares que fázen uso de métodos científicos al menos an parte, i que an qualquier causo percisan sploraçones cun coutela i sistemáticas de sous assuntos, ancluindo la ciéncia de la cumputaçon, la ciéncia de la anformaçon i la ciéncia ambiental.

Modelo:Tópicos relacionados

  • Ourganizaçon i prática de la ciéncia: International Concil of Science (ICSU).
  • Para antender cumo esses campos se tornórun l que son: Stória de la ciéncia.
  • Ber tamien cientistas para listas de pessonas que atuan an cada un desses campos.

Ber tamien

  • Dibulgaçon científica
  • Artes
  • Ciéncia cuntrobersa
  • Stória de la ciéncia
  • Storiografie de la ciéncia
  • Ciéncia lixo
  • National Science Foundation (EUA)
  • Ciéncia patológica
  • Filosofie de la ciéncia
  • Protociéncia
  • Pseudociéncia
  • Religion
  • Ciéncia grande
  • Cumputaçon científica
  • Eiducaçon de la ciéncia
  • Ampresa científica
  • Erros cunceituales
  • Materialismo científico
  • Método científico
  • Malas cunduta científica
  • Reboluçon científica
  • Ciéncia i tecnologie mediebal
  • Ciéncia i religion
  • Lista de cientistas
  • Lista de publicaçones an ciéncia
  • Lista de polémicas científicas
  • Pesquisa einédita
  • Cumprobaçon científica
Agricultura

Agricultura ye l cunjunto de técnicas outelizadas para cultibar plantas cul oubjetibo d'obtener quemido, fibras, einergie, matéria-prima para roupas, custruçones, medicamientos, ferramientas, ó suolo para cuntemplaçon stética.

A quien trabalha na agricultura chama-se agricultor.

L perfixo agro ten ourige na palabra lhatina agru que quier dezir "tierra cultibada ó cultibable".

La ciéncia que studa las caratelísticas de las plantas i de ls suolos para melhorar las técnicas agrícolas ye la agronomie.

Anformática

Modelo:Wikipedie audible

Anformática ye un termo ousado para çcrebir l cunjunto de las ciéncias de l'anformaçon, stando ancluídas neste grupo: la ciéncia de la cumputaçon, la teorie de l'anformaçon, l porcesso de cálclo, la análeze numérica i ls métodos teóricos de la repersentaçon de ls coincimientos i de modelaige de ls porblemas.

L studo de l'anformaçon ampeçou na matemática quando nomes cumo Alan Turing, Kurt Gödel , Alonzo Church i Pitágoras , ampeçórun a studar que tipos de porblemas poderien ser resolbidos, ó cumputados, por eilemientos houmanos que seguissen ua série d'anstruçones simples de forma, andependiente de l tiempo requerido para esso. La motibaçon por trás destas pesquisas era l'abanço durante la reboluçon andustrial i de la promessa que máquinas poderien feturamente cunseguir resulber ls mesmos porblemas de forma mais rápida i mais eficaç. De l mesmo jeito que las andústrias manuseian matéria-prima para trasformá-la nun perduto final, ls algoritmos fúrun zenhados para qu'un die ua máquina podisse tratar anformaçones. Assi naciu l'anformática.

Aristóteles

Aristóteles (an griego Αριστοτέλης) naciu an Stagira, na Calcídica (384 a.C. - 322 a.C.). Filósofo griego, aluno de Platon i porsor de Alxandre, l Grande, ye cunsidrado un de ls maiores pensadores de todos ls tiempos i criador de l pensamiento lhógico.

Aristóteles figura antre ls mais anfluentes filósofos griegos, al lhado de Sócrates i Platon, que trasformórun la filosofie pré-socrática, custruindo un de ls percipales fundamientos de la filosofie oucidental. Aristóteles prestou cuntribuiçones fundantes an dibersas árias de l coincimiento houmano, çtacando-se: ética, política, física, metafísica, lógica, psicologie, poesie, retórica, zologie, biologie, stória natural.

Ye cunsidrado por muitos l filósofo que mais anfluenciou l pensamiento oucidental, a eisemplo de las palabras que el criou i que passórun para quaije todas las lhenguas modernas (atualidade, axioma, catadorie, einergie, eissencia, potencial, poténcia, tópico, birtualidade i muitas outras). Sue anfluéncia tamien puode ser percebida na obra "La Debina Comédia" de Dante Alighieri yá que toda la astronomie dantesca se funda an Aristóteles i sous comentadores.

Fui chamado por Augusto Comte de "l príncepe eiterno de ls berdadeiros filósofos", por Platon de "l lheitor" (pula abideç cun que lhia i por se tener cercado de ls lhibros de l poetas, filósofos i homes de la ciéncia cuntemporáneos i anteriores) i, puls pensadores árabes, de l "precetor de la anteligéncia houmana". Por tener studado ua bariada gama de assuntos, i por tener sido tamien un deciplo que an mui sentidos ultrapassou l mestre, Platon, ye coincido tamien cumo L Filósofo. Aristóteles tamien fui chamado de l stagirita, pula tierra natal, Stagira.

Arqueologie

Arqueologie (de l griego, « archaios », antigo, i « logos », çcurso depuis studo, ciéncia) ye la deciplina científica que studa las culturas i ls modos de bida de l passado a partir de la análeze de bruxedos materiales. Ye ua ciéncia social, esto ye, que studa las sociadades, podendo ser tanto de las que inda eisisten, cumo las yá zaparecidas, atrabeç de sous restros materiales, séian estes mobles (cumo por eisemplo un oubjeto de arte, las bénus) ó oubjetos eimobles (cumo ye l causo de las struturas arquitetónicas). Ancluen-se tamien ne l sou campo de studos las anterbençones feitas pul home ne l meio ambiente.

La maiorie de l purmeiros arqueólogos, que aplicórun sue deciplina als studos de las antiguidades, definírun la arqueologie cumo l studo sistemático de ls restros materiales de la bida houmana yá zaparecida. Outros arqueólogos anfatizórun aspetos psicológico-cumportamentales i definiran la arqueologie cumo la recustruçon de la bida de l pobos antigos.

An alguns países la arqueologie ye cunsidrada cumo ua deciplina pertencente a la antropologie; anquanto esta se centra ne l studo de las culturas houmanas, la arqueologie dedica-se al studo de las manifestaçones materiales destas. Deste modo, anquanto las antigas geraçones de arqueólogos studában un antigo strumiento de cerámica cumo un eilemiento cronológico que ajudarie a poner-le ua data a la cultura que era oubjeto de studo, ó solo cumo un oubjeto cun un berdadeiro balor stético, ls antropólogos berian l mesmo oubjeto cumo un strumiento que les serbirie para cumprender l pensamiento, ls balores i la própia sociadade la que pertencírun.

Ciéncia de la cumputaçon

Ciéncia de la cumputaçon ye l studo de ls algoritmos, sues aplicaçones i de sue amplementaçon, na forma de software, para eisecuçon an cumputadores eiletrónicos.

Zampenha un papel amportante, na ária de ciéncia de la cumputaçon, la formalizaçon matemática d'algoritmos, cumo forma de repersentar porblemas decidibles, i.i., ls que son suscetibles de reduçon l'ouparaçones eilementares básicas, capazes de séren reproduzidas atrabeç dun qualquiera çpositibo macánico/eiletrónico capaç d'armazenar i manipular dados. Un destes çpositibos ye l cumputador digital, d'uso generalizado, ne ls dies d'hoije. Tamien de fundamental amportança pa la ária de ciéncia de la cumputaçon son las metodologies i técnicas ligadas a l'amplementaçon de software qu'abordan la specificaçon, modelaige, codificaçon, teste i abaluaçon de sistemas de software.

Ls studos ouriundos de la ciéncia de la cumputaçon puoden ser aplicados an qualquiera ária de l coincimiento houmano an que seia possible defenir métodos de resoluçon de porblemas baseados an repetiçones prebiamente ouserbadas. Abanços recentes na ciéncia de la cumputaçon ten ampatado fuortemente la sociadade cuntemporánea, an particular las aplicaçones relacionadas a las árias de redes de cumputadores, Anterneta, Web i cumputaçon moble que ténen sido outelizadas por bilhones de pessonas al redror de l globo.

Cultura

Modelo:Antropologie

Cultura (de l latin cultura, cultibar l suolo, cuidar) ye un termo cun bárias acepçones, an defrentes níbles de perfundidade i defrente specificidade. Son práticas i açones sociales que siguen un padron determinado ne l spácio. Fala de la crenças, cumportamientos, balores, anstituiçones, regras morales que permeian i eidantifica ua sociadade. Splica i dá sentido la cosmologie social, ye l'eidantidade própia dun grupo houmano an un território i nun determinado período.

Eiquenomie

Eiquenomie ye la ciéncia social que studa la produçon, çtribuiçon, i cunsumo de benes i serbícios. La palabra eiquenomie ben de l griego para oikos (casa) i nomos (questume ó lei), dende "regras de la casa."Ua definiçon que catura mui de la ciéncia eiquenómica moderna ye la de Lionel Robbines an un ansaio de 1932: "la ciéncia que studa las formas de cumportamiento houmano resultantes de la relaçon eisistente antre las eilimitadas necidades a sastifazer i ls recursos que, ambora scassos, se prestan a usos alternatibos." Scasseç senefica que ls recursos çponibles son ansuficientes para sastifazer todas las necidades i deseios. Stando ousentes la scasseç de ls recursos i la possiblidade de fazer usos alternatibos desses recursos, nun haberá porblema eiquenómico. La deciplina assi definida ambuolbe antoce l studo de las scuolhas ua beç que son afetadas por ancentibos i recursos.

Las árias de la ciéncia eiquenómica puoden ser debedidas i classeficadas de bárias formas i an bários tipos, anclusibe:

Microeiquenomie i macroeconomie

eiquenomie positiba ("l que ye") i eiquenomie normatiba ("l que deberie ser")

eiquenomie ourtodoxa i eiquenomie heiterodoxa

campos i catadories más amplas drento de la eiquenomie.Un de ls usos de la eiquenomie ye splicar cumo las eiquenomies, cumo sistemas eiquenómicos, funcionan i quales son las relaçones antre agentes eiquenómicos na sociadade an giral. Métodos de análeze eiquenómica ten sido cada beç más aplicados an campos de studo que ambuolben pessonas que toman decisones an un cuntesto social, cumo crime, eiducaçon, la família, salude, dreito, política, religion, anstituiçones sociales, i guerra.

Filosofie

Filosofie (de l griego Φιλοσοφία: philos - que ama + sophia - sabedorie, « que ama la sabedorie ») ye la ambestigaçon crítica i racional de l percípios fundamentales.

La filosofie surgiu ne ls seclos VII-VI a.C. nas cidades griegas situadas na Ásia Menor.Ampeça por ser ua anterpretaçon ç-sacralizada(= tirar l carátener religioso/sagrado)de l mitos cosmogónicos(cosmogonia=teorie que ten por oubjetibo splicar la formaçon de l mundo)difundidos pulas religiones de l tiempo. Nun solo de mitos griegos, mas de l mitos de todas las religiones que anfluenciában la Ásia menor.

Ls mitos fúrun segundo Platon i Aristóteles, la matéria einicial de reflexon de l filósofos. Eilhes tornórun-se nun campo quemun de la religion i de la filosofie,rebelando que la pretensa separaçon antre esses dous modos de l home anterpretar la rialidade nun ye tan nítida cumo aparentemente se julga.

Modernamente ye la deciplina, ó la ária de studos, que ambolbe la ambestigaçon, la argumentaçon, la análeze, çcusson, formaçon i reflexon de las eideias subre l mundo, l Home i l ser. Oureginou-se de la anquietude gerada pula curjidade an cumprender i questionar ls balores i las anterpretaçones aceitas subre la rialidade dadas pul senso quemun i pula tradiçon.

Las anterpretaçones mais aceites pul home custituen l ampeço de l ambasamento de todo l coincimiento. Essas anterpretaçones fúrun daprendidas, anriquecidas i repassadas de geraçon an geraçon. Acuntecírun ne l ampeço atrabeç de la ouserbaçon de l fenómenos naturales i sofrírun anfluéncia de las relaçones houmanas stabelecidas até la formaçon de la sociadade, esto an cunformidade culs padrones de cumportamientos éticos ó morales tenidos cumo aceitables an determinada época por un determinado grupo ó determinada relaçon houmana. Zde de la Filosofie aparece la Ciéncia, pus l Home reourganiza las anquietaçones que assolan l campo de las eideias i outeliza-se de spriéncias para anteragir cula sue própia rialidade. Assi a partir de la anquietaçon, l home atrabeç de strumientos i porcedimientos eiquaciona l campo de las heipóteses i eisercita la rezon. Son ourganizados ls padrones de pensamientos que fázen las teories jutadas al coincimiento houmano. Mas l coincimiento científico por sue própia natureza torna-se suscetible a las çcubiertas de nuobas ferramientas ó strumientos que aprimorórun l campo de la sue ouserbaçon i manipulaçon, l que an redadeira análeze, amplica tanto na ampliaçon, quanto ne l questionamiento desses coincimientos. Neste cuntesto la filosofie aparece cumo "la mai de todas las ciéncias".

Podemos resumir que la filosofie ye l studo de las caratelísticas mais girales i abstratas de l mundo i de las catadories cun que pensamos: Mente (pensar), matéria (l que sensibliza noçones cumo caliente ó friu subre l rialismo), rezon (lhógica), demunstraçon i berdade. Pensamiento ben de la palabra Eipistemologie "Eipisteme" quier dezir "tener Ciéncia" "lhogie" quier dezir Studo. Didaticamente, la Filosofie debide-se an:

Eipistemologie ó teorie de l coincimiento: trata de la natureza crença, de la justificaçon i de l coincimiento.

Ética: trata de l cierto i de l errado, de l bien i de l mal.

Filosofie de la Arte ó Stética: trata de l guapo.

Lógica: trata de la perserbaçon de la berdade i de l modos de se eibitar la anferéncia i raciocínio ambálidos.

Metafísica ó ontologie: trata de la rialidade, de l ser i de l nada.Defeniçones de l Filósofos subre la FilosofieAn "Eutidemo" de Platon, ye l uso de l saber an probeito de l home, l que amplica an, 1º, posse dun coincimiento que seia l mais amplo i mais bálido possible, i , 2º , l uso desse coincimiento an porbeito de l home.

Para René Descartes, segnefica l studo de la sabedorie.

Para Thomas Hobbes, ye l coincimiento causal i la outelizaçon desse an porbeito de l home.

Para Eimmanuel Kant, ye ciéncia de la relaçon de l coincimiento finalidade eissencial de la rezon houmana, que ye la felcidade ounibersal; antoce, la Filosofie relaciona todo cula sabedorie, mas atrabeç de la ciéncia.

Para John Dewey, ye la crítica de l balores, de las crenças, de las anstituiçones, de l questumes, de las políticas, ne l que toca al sou alcance subre ls benes ("Sperience and Nature", p. 407).

Para Johann Gottlieb Fichte, ye la ciéncia de la ciéncia an giral.

Para Auguste Comte, ye la ciéncia ounibersal que debe ounir nun sistema coerente ls coincimientos ounibersales dados pulas ciéncias particulares.

Para Bertrand Russell, la definiçon de "filosofie" bariará segundo la filosofie que adotada. La filosofie ouregina-se dua tentatiba de atingir l coincimiento rial. Aqueilho que passa por coincimiento, na bida quemun, peca de trés defeitos: ye cumbencido, ancierto i, an si mesmo, cuntraditório. ("Dúbedas Filosóficas", p. 1)

Cuncepçones de FilosofieHai trés formas de se cunceber la Filosofie:

1º) Metafísica: la Filosofie ye l único saber possible, las outras ciéncias son parte deilha. Dominou na Antiguidade i Eidade Média. Sue caratelística percipal ye la negaçon de que qualquiera ambestigaçon outónoma foura de la Filosofie cun balidade, porduzindo estas un saber amperfeito, porbisório. Un coincimiento ye filosofico ó nun ye coincimiento. Desse modo, l único saber berdadeiro ye l filosófico, cabendo a las outras ciéncias l trabalho de garimpar l material subre l qual la Filosofie trabalhará, custituindo nó un saber, mas un cunjunto de spedientes práticos. Heigel afirmou: "ua cousa son l porcesso de ourige i ls trabalhos perparatórios dua ciéncia i outra cousa ye la própia ciéncia."

2º) Positibista: l coincimiento cabe a las ciéncias, a la Filosofie cabe cordenar i ounir ls sous resultados. Bacon atribui a la Filosofie l papel de ciéncia ounibersal i mai de las outras ciéncias. Todo l eiluminismo partecipou de l cunceito de Filosofie cumo coincimiento científico.

3º) Crítica: la Filosofie ye juízo subre la ciéncia i nun coincimiento de oubjetos, la sue tarefa ye ber la balidade de l saber, determinando sous lhemites, cundiçones i possiblidades afatibas. Segundo esso, la Filosofie nun oumenta la cantidade de l saber, antoce, nun puode ser chamada propiamente de "coincimiento".

Física

Física ye la ciéncia que trata de ls cumponentes fundamentales de l Ouniberso, las fuorças que eilhes eisércen i ls resultados destas fuorças. L termo ben de l griego φύσις (physis), que quier dezir natureza, pus ne ls sous primórdios eilha studaba sin çtinçon muitos aspetos de l mundo natural. La Física ye defrente de la Química al lhidar menos cun sustáncias specíficas i más cula matéria an giral, ambora eisistan árias que se cruzan cumo la Físico-química (antemidade de la matéria). Deste modo, ls físicos studan ua grande gama de fenómenos físicos an muitas scalas de cumprimento: de las partículas subatómicas an que to la matéria ye oureginada até l cumportamiento de l ouniberso material cumo un todo (Cosmologie).

Cumo ciéncia, la Física faç uso de l método científico. Baseia-se na Matemática i na Lógica para la formulaçon de sous cunceitos.

Lógica

La lógica ó lhógica (de l griego clássico λογική logos, que quier dezir palabra, pensamiento, eideia, argumento, relato, rezon lógica ó percípio lógico), ye ua ciéncia de índole matemática i fuortemente ligada a la Filosofie. Yá que l pensamiento ye la manifestaçon de l coincimiento, i que l coincimiento busca la berdade, ye perciso stabelecer alguas regras para que essa meta puoda ser atingida. Assi, la lógica ye l ramo de la filosofie que cuida de las regras de l bien pensar, ó de l pensar correto, sendo, antoce, un strumiento de l pensar. La daprendizaige de la lógica nun custitui un fin an si. Eilha solo ten sentido anquanto meio de garantir que l nuosso pensamiento atua bien a fin de chegar la coincimientos berdadeiros. Podemos, anton, dezir que la lógica trata de l argumentos, esto ye, de las cunclusones a que chegamos atrabeç de la apersentaçon de eibidéncias que la sustentan. L percipal ourganizador de la lógica clássica fui Aristóteles, cula obra chamada Uorgano. El debide la lógica an formal i material.

Un sistema lógico ye un cunjunto de axiomas i regras de anferéncia que percuran repersentar formalmente l raciocínio bálido. Defrentes sistemas de lógica formal fúrun custruídos al largo de l tiempo quier na scrita de la Lógica Teórica, quier an aplicaçones práticas na cumputaçon i an Anteligéncia arteficial.

Tradecionalmente, lógica ye tamien l nome para l studo de sistemas prescritibos de raciocínio, ó seia, sistemas que definen cumo se "deberie" rialmente pensar para nun errar, ousando la rezon, dedutibamente i andutibamente. La forma cumo las pessonas rialmente pensan ye studado nas outras árias, cumo na psicologie cognitiba.

Cumo ciéncia, la lógica define la strutura de declaraçon i argumento para eilaborar fórmulas, que atrabeç deilhas estes puoden ser codeficados. Amplícita ne l studo de la lógica stá la cumprenson de l que cria un bun argumento i de quales argumentos son falaciosos.

La lógica filosófica trata cun çcriçones formales de la lenguaige natural. La maior parte de l filósofos assumen que la maior parte de l raciocínio "normal" puode ser acaçada pula lógica, zde que se seia capaç de ancuntrar l método cierto para traduzir la lenguaige corriente para essa lógica.

Ambaixo stan çcussones más cuncretas subre alguns sistemas lógicos. Bei tamien: lista de tópicos an lógica.

Matemática

La Matemática (de l griego máthēma (μάθημα): ciéncia, conhecimiento, aprendizaige; mathēmatikós (μαθηματικός): apreciador de l conhecimiento) ye la ciéncia de l raciocínio lógico ou abstrato. Eilha ambuolbe ua permanente busca de la berdade. Ye rigorosa i precisa. Anque haba muita teorie çcubierta hai muito anho, inda hoije se manténen bálidas i úteles, i la Matemática cuntina permanentemente a demudar i a zambolbé-se.

Medecina

La medecina ye ua de las árias de l coincimiento houmano lhigada a la manutençon i restouraçon de la salude. Eilha trabalha, nun sentido amplo, cula prebençon i cura de las malinas houmanas nun cuntesto médico. Ye la ária de atuaçon de l porfessional formado an ua Faculdade de medecina.

Segundo la Ourganizaçon Mundial de la Salude, salude nun ye solo la falta de malinas. Ye l cumpleto bien star físico, mental, psicológico i social de l andebíduo. Ye un stado cumulatibo, que debe ser animado durante to la bida, de maneira a assigurar-se de que ls sous benefícios séian todos çfrutados an dies seguintes. Nesse cuntesto, diretrizes de ourganizaçones cumpuostas por eiminentes anteletuales de l mundo relacionados a la ária de salude stablecírun un nuobo paradigma de abordaige an medecina.

Ourganizaçon de las Naciones Ounidas pa la Eiducaçon, la Ciéncia i la Cultura

La Organizaçon de las Naciones Ounidas pa la Eiducaçon, la Ciéncia i la Cultura - (UNESCO) - (acrónimo de United Nationes Eiducational, Scientific and Cultural Organization) ye ua ourganizaçon fundada an Paris an 4 de nobembre de 1946 cul oubjetibo de cuntribuir pa la paç i sigurança ne l mundo mediante la eiducaçon, la ciéncia, la cultura i las quemunicaçones.Las atebidades culturales percuran la salbaguarda de l património cultural l stímulo de la criaçon i la criatebidade i la preserbaçon de las antidades culturales i tradiçones ourales, assi cumo la promoçon de ls lhibros i la lheitura. An matéria d'anformaçon, la UNESCO promobe la lhibre circulaçon d'eideias por meios audiobisuales, fomenta la lhibardade d'amprensa i l'andependéncia, l pluralismo i la dibersidade de ls meios d'anformaçon, atrabeç de l Porgrama Anternacional pa la Promoçon de la Quemunicaçon.Sou percipal oubjetibo ye reduzir l analfabetismo ne l mundo. Para esso la UNESCO financia la formaçon de porsores, ua de sues atebidades mais antigas, ye la criaçon de scuolas an regiones de refugiados.

Na ária de ciéncia i tecnologie, promobiu pesquisas para ourientar la sploraçon de ls recursos naturales. Outros porgramas amportantes son ls de proteçon de ls patrimónios culturales i naturales para alhá de l zambolbimiento de ls meios de quemunicaçon. La UNESCO criou l World Heiritage Centre para cordenar la preserbaçon i la restouraçon de ls patrimónios stóricos de l'houmanidade.

Pertual

Pertual, oufecialmente República Pertuesa (República Portuguesa an pertués), ye un paíç localizado ne l sudoeste de la Ouropa, an que l sou território queda na zona oucidental de la Península Eibérica i an arquipélagos ne l Atlántico Norte. Ten ua ária total de 92.391 km², i ye la nacion más oucidental de l cuntinente ouropeu. L território pertués ye delimitado la Norte i la Leste por Spanha i la Sul i Oeste pul Ouceano Atlántico, i cumprende la parte cuntinental i las regiones outónomas: ls arquipélagos de l Açores i de la Madeira.

Durante ls seclos XV i XVI, Pertual fui ua poténcia mundial eiquenómica, social i cultural, custituindo-se l purmeiro i l más duradouro ampério quelonial de amplitude global.Ye hoije un paíç zambolbido, eiconomicamente próspero, social i politicamente stable i cun Índice de Zambolbimiento Houmano eilebado. Ancontra-se antre ls 20 paízes de l mundo cun melhor culidade de bida, anque l sou PIB per capita ser l menor antre ls paízes de la Ouropa Oucidental.

Ye nembro de las Naciones Ounidas i de la Ounion Ouropeia (na altura de la sue adeson an 1986, CEE), i nembro-fundador de la NATO, de la OCDE, i de la CPLP. Partecipa an dibersas missones de manutençon de paç de las Naciones Ounidas. Pertual ye tamien un Stado-Nembro de l Spácio Schengen.

Política

La palabra política ben de l griego antigo πολιτεία (politeia), que quier dezir todos las práticas que ténen a ber cula pólis, ó cidade-stado. Alargou-se l sentido de modo a querer dezir tanto cidade-stado cumo sociadade, quemunidade, coletebidade i outras defeniçones que ténen a ber cula bida ourbana.

L libro de Platon traduzido cumo "La República" ye, ne l oureginal, chamado "Πολιτεία" (Politeia) .

Psicologie

La psicologie (de l griego Ψυχολογία, trasl. psykhologuía, palabra deribado de las palabras ψυχή, psykhé, "alma", i λόγος, lhógos, "palabra", "rezon" ó "studo") ye la ciéncia que studa ls porcessos mentales (sentimientos, pensamientos, rezon) i l cumportamiento houmano i animal (para fines de pesquisa i correlaçon, na ária de la psicologie cumparada) ó seia outelizando la metodologie de la cumparaçon. L oubjeto de studo dessa ciéncia assi i todo inda hoije ye albo de cuntrobérsias specialmente quanto las çtinçones ó necidades de studo de la mente an ouposiçon al studo de la cumportamiento.

Para La. R. Lhuria eminente psicólogo sobiético un de ls fundadores de la neuropsicologie la psicologie de l home debe acupar-se de la análeze de las formas cumplexas de repersentaçon de la rialidade, que se custituíran al lhongo de la storia de la sociadade i son rializadas pul cérebro houmano ancluindo las subjetibas formas de la atebidade cunciente sin sustituir essas puls studo de ls porcessos fisiológicos que les serben de base nin lhemitar-se a la çcriçon sterior de l mesmos.

Segundo esse outor para alhá de stablecer las lheis de la sensaçon i percepçon houmana, regulaçon de ls porcessos de atençon, memorizaçon (tarefa ampeçada por Wundt que l cunsagrou, a a cuntragusto, i la que se dedicórun ls purmeiros psicólogos), na análeze de l pensamiento lhógico, formaçon de las necidades cumplexas i de la personalidade. Cunsidra esses fenómenos cumo perduto de la stória social (cumpartilhando, de cierto modo coma la proposiçon de la relegada (na época) publicaçon Bolkerpsichologie (Psicologie cultural) de Wundt i cun las proposiçones de studo simultáneo de ls porcessos neurofisiológicos i detreminaçones stórico-culturales, rializadas de modo andependiente por sou cuntemporáneo Bigotsky) (Lhuria, 1979)

Outro oubjeto de studo de la psicologie, anclusibe cumpartilhado cula psiquiatria, son las personalidades inadatables cun cumportamientos zbiantes, chamados de doentes mentales pula psicopatologie. Cunsidrando la relaçon mente – cuorpo cumo ua ounidade, cumo ben sendo demunstrado als poucos zde ls primórdios fundaçon de la psicologie cumo ciéncia (çtinguindo-se de la filosofie), i a partir desse pressuposto básico de la eisisténcia dun monismo - i nun un dualismo cumo Çcartes apregou - este galho de l coincimiento ten sous studos boltados a esse axioma percipal. Antre outras atuaçones que esta ciéncia permite al porfissional de la ária, stan la splicaçon de ls macanismos ambolbidos an detreminados cumportamientos, assi cumo prebeni-los i modificá-los.

La psicologie ye ua ciéncia cunsidrada tanto de las árias sociales, ó houmanas, cumo de la ária biomédica (por eisemplo, la neuropsicologie faç parte deste spetro), assi eilha ye studada tanto an métodos quantitatibos cumo an métodos qualitatibos. Estes métodos aplican-se al studo de ls porcessos psíquicos, geradores de cumportamientos i al alrobés.

Ls studos clássicos an psicologie baseában-se justamente ne ls cumportamientos, que éran diretamente ouserbados, que fazien cun que l psicólogo anferisse un porcesso psíquico; mas, cun ls abanços de las neurociéncias na atualidade antre ls quales çtaca-se la psicofarmacologie la análeze de eimaiges de l cérebro, tamien ye possible, mesmo que rudimentarmente, studar ls porcessos psíquicos na sue ourige.

La antrospeçon ye outro método para chegar als porcessos cuncientes. Mas, esta antrospeçon ye un porcesso que necessita ser acumpanhado i guiado por un psicoterapeuta, dada la deficuldade antrínseca que cumporta. Esto debe-se al fato de cada un de nós tener macanismos defensibos (que nun depénden de la nuossa buntade) que ténen cumo funçon ampedir l acesso als perdutos de l nuosso ancunciente cumo forma de ne ls porteger de la zourganizaçon mental.

Na proposiçon psicanalítica ua de las purmeiras corrientes de la psicologie a propor la balidade de la anstrospeçon cumo método, l eifeito de la anterpretaçon rializada pul terapeuta, desse cuntenido ancunciente (ansight) na remoçon de sintomas ó trasformaçones de cumportamiento ye, antre outros métodos, l que cumproba la balidade de la teorie psicanalítica a partir de la speriéncia clínica. L studo de causos clínicos ye la sue forma percipal de adequaçon a la metodologie científica eisisten mas, bários outros métodos zambolbidos, cada un para studo dun ó más porcessos mentales antre ls quales análeze de l símbolos, mitos i obras de arte (perpuosta por C. G. Jung) i ls testes porjetibos.

Cabe a la psicologie studar questones lhigadas a la personalidade, a la daprendizaige, a la motibaçon, a la mimória, a la anteligéncia, al funcionamiento de l sistema nerboso de modo antegrado al cunjunto de deciplinas que forman la Neurociéncia, i tamien a la Quemunicaçon Anterpessoal, al zambolbimento, al cumportamiento sexual, a la agressibidade, al cumportamiento an grupo, als porcessos psicoterapéuticos, al sono i al suonho, al prazer i a la delor cun special atençon als porcessos afetibos ó cognitibos de l sofrimiento (ansiedade, depresson etc., para alhá de todos ls outros porcessos psíquicos i cumportamentales nun citados.

Stória

Stória (de l griego antigo historia, que quier dezir testemunho, ne l sentido daquel que bei) ye la única ciéncia que studa l Home ne l tiempo i ne l spácio, por bias de la análeze de porcessos i eibentos acuntecidos ne l passado. Por metonímia, l cunjunto destes porcessos i eibentos. La palabra stória ten sue ourige nas «ambestigaçones» de Heródoto, i la palabra an griego antigo ye Ἱστορίαι (Historíai). Inda assi, será Tucídides l purmeiro a aplicar métodos críticos, cumo l cruzamiento de dados i fuontes defrentes.

L studo stórico ampeça quando ls homes ancontran ls eilemientos de la sue eisisténcia nas rializaçones de ls sous antepassados. Esse studo, de l punto de bista ouropeu, debide-se an dous grandes períodos: Pré-Stória i Stória.

Ls storiadores ousan bárias fuontes de anformaçon para custruir la sucesson de porcessos stóricos, cumo, por eisemplo, screbidos, grabaçones, antrebistas (Stória oural) i achados arqueológicos. Alguas abordaiges son más frequentes an ciertos períodos que an outros i l studo de la Stória tamien acaba por apersentar questumes (l storiador percura, ne l persente, respuostas subre l passado, ó seia, ye anfluenciado pul persente). (bei storiografie i Stória de la Stória).

Ls eibentos anteriores als registros screbidos pertencen a la Pré-Stória i las sociadades que co-eisisten cun sociadades que yá conhecen la scrita (ye l causo, por eisemplo, de l pobos celtas de la cultura de La Tène) pertencen a la Proto-Stória.

Modelo:Portal-stória

Tecnologie

Tecnologie (de l griego τεχνη — "oufício" i λογια — "studo") ye ua palabra qu'ambolbe l coincimiento técnico i científico i las ferramientas, porcessos i materiales criados i/ó outelizados a partir desse saber. Cunsante de l cuntesto, la tecnologie puode ser:

Las ferramientas i las máquinas qu'ajudan a resolber porblemas;

Las técnicas, conhecimientos, modos, materiales, ferramientas, i porcessos ousados para resolber porblemas ó al menos facelitar la seluçon deilhes;

Un método ó porcesso de custruçon i trabalho (tal cumo la tecnologie de manufatura, la tecnologie d'anfra-strutura ó la tecnologie spacial);

L'aplicaçon de recursos para la resoluçon de porblemas;

L termo tecnologie tamien puode ser ousado para çcrebir l nible de coincimiento científico, matemático i técnico dua cultura;

Na eiquenomie, la tecnologie ye l stado atual de nuosso coincimiento de cumo cumbinar recursos para produzir perdutos deseiados (i l nuosso coincimiento de l que puode ser porduzido).La tecnologie ye, dun modo giral, l'ancontro antre ciéncia i angenharie. Sendo ua palabra que ten zde las ferramientas i porcessos simples, cumo ua cuchara de madeira i la fermentaçon de l'uba, até las ferramientas i porcessos mais cumplexos yá criados pul ser houmano, cumo la Staçon Spacial Anternacional i la remoçon de l'auga de l mar. Muitas bezes, la tecnologie entra an cunflito cun alguas preocupaçones naturales de nuossa sociadade, cumo l zamprego, la poluiçon i outras muitas questones eicológicas, filosóficas i sociológicas.

Tierra

La Tierra ye un planeta de l Sistema Solar, sendo l terceiro a cuntar de l Sol i l quinto an diámetro. Ye l maior de ls quatro planetas rochosos. Antre ls planetas de l sistema, la Tierra ten cundiçones únicas: manténen grandes cuntidades de auga an stado líquido, ten placas tetónicas i un fuorte campo magnético. La atmosfera anteraige cun ls sistemas bibos. La ciéncia moderna pon la Tierra cumo único cuorpo planetário coincido que ten bida de la forma la qual conhecemos. Alguns cientistas cumo James Lobelock cunsidran que la Tierra ye un sistema bibo chamado Gaia.

L planeta Tierra ten mais ó menos ua forma sférica, mas la sue rotaçon faç ua pequeinha deformaçon para la forma eilipsóidal. La forma rial de la Tierra ye chamada de Geóide, apersenta forma mui eirregular, ondulada, matematicamente cumplexa.

Noutras lhénguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.