Sistem koordinat geografi

Sistem koordinat geografi membenarkan setiap lokasi di dunia ditentukan oleh tiga koordinat dalam sistem koordinat sfera yang dijajarkan dengan paksi putar Bumi.

WorldMapLongLat-eq-circles-tropics-non
Peta Bumi yang menunjukkan garis-garis latitud (garisan lintang) dan longitud (garisan bujur), unjuran Eckert VI; versi besar (pdf, 1.8MB)

Dimensi pertama dan kedua: Latitud dan longitud

Geographic coordinates sphere
Latitud phi (φ) dan longitud lambda (λ)

Meminjam daripada teori-teori Babylonia kuno yang kemudian dikembangkan oleh Ptolemy, pemikir dan ahli geografi Yunani yang termasyhur, satu bulatan penuh dibahagikan kepada 360 darjah (360°).

  • Latitud (singkatan: Lat.) ialah sudut pada pusat sistem koordinat di antara mana-mana titik di permukaan bumi dengan satah khatulistiwa. Garis yang mengaitkan titik-titik yang terletak pada latitud yang sama melakarkan bulatan-bulatan sepusat pada permukaan bumi, dan dipanggil keselarian. Setiap kutub ialah 90 darjah: kutub utama ialah 90° U, manakala kutub selatan ialah 90° S. Keselarian latitud 0° dipanggil "khatulistiwa", satu garis hayalan yang membahagikan bumi menjadi Hemisfera Utara dan Hemisfera Selatan.
  • Longitud (singkatan: Long.) ialah sudut timur atau sudut barat pada pusat sistem kordinat di antara mana-mana titik di permukaan bumi dengan satah satu garis utara-selatan sembarangan (di antara kedua-dua kutub geografi). Garis yang mengaitkan titik-titik yang terletak pada longitud yang sama dipanggil meridian. Kesemua meridian merupakan separuh bulatan gedang dan adalah tidak selari: mengikut takrif, kesemua garis ini bertemu di kutub-kutub utara dan selatan. Garis yang merentasi (bekas) Balai Cerap Diraja, Greenwich (berhampiran dengan London di United Kingdom) ialah Meridian Perdana, garis rujukan longitud-sifar antarabangsa. Meridian antipod Greenwich merupakan kedua-dua 180° B dan 180°T.

Dengan menggunakan kedua-dua sudut ini, kedudukan mendatar untuk mana-mana lokasi di Bumi boleh ditetapkan. Umpamanya, Baltimore, Maryland di Amerika Syarikat mempunyai latitud 39.3° Utara, dan longitud 76.6° Barat (39.3° U 76.6° B). Oleh itu, suatu vektor yang dilukis dari pusat bumi ke titik 39.3° di utara khatulistiwa dan 76.6° di barat Greenwich akan merentasi Baltimore.

"Jejaring" latitud/longitud dikenali sebagai gratikul (garis unjur) biasa. Terdapat juga gratikul melintang pelengkap (iaitu gratikul yang dianjakkan sebanyak 90° supaya kutub-kutubnya terletak pada khatulistiwa mendatar), dengan kesemua trigonometri sfera akhirnya mendasarkannya.

Secara tradisi, darjah dibahagikan kepada minit (1/60 darjah yang diberikan simbol ′ atau "m") dan saat (1/60 minit yang diberikan simbol ″ atau "s"). Terdapat beberapa format untuk darjah, dengan kesemuanya mengikut urutan Lat-Long yang sama:

  • DMS Darjah:Minit:Saat (49°30'00"-123d30m00s)
  • DM Darjah:Minit (49°30.0'-123d30.0m)
  • DD Darjah Perpuluhan (49.5000°-123.5000d) yang umumnya dinyatakan dalam 4 nombor perpuluhan.

Untuk menukarkan format DM atau DMS kepada format DD, darjah perpuluhan = nombor bulat darjah + minit yang dibahagikan dengan 60 + saat yang dibahagikan dengan 3600. Format DMS merupakan format yang paling biasa, dan telah dijadikan piawai untuk semua carta dan peta, serta juga sistem-sistem penentududukan sejagat dan sistem-sistem maklumat geografi.

Khatulistiwa ialah satah asasi untuk semua sistem koordinat geografi. Semua sistem koordinat sfera mentakrifkan satah asasi masing-masing berdasarkannya.

Nilai-nilai latitud dan longitud boleh berdasarkan berbagai-bagai sistem geodesi atau datum yang berbeza. Yang paling umum ialah WGS 84 yang digunakan oleh semua kelengkapan GPS. Dengan kata yang lain, titik yang sama pada permukaan bumi boleh dihuraikan dengan menggunakan berbagai-bagai nilai latitud dan longitud yang berbeza, bergantung kepada datum rujukan yang digunakan.

Dalam perisian GIS yang popular, data latitud/longitudnya sering ditetapkan berdasarkan sebuah 'Sistem Koordinat Geografi'. Umpamanya, data latitud/longitud yang berdasarkan Datum Amerika Utara 1983 dirujuk sebagai 'GCS Amerika Utara 1983'.

Dimensi ketiga: Altitud, ketinggian, kedalaman

Untuk menetapkan sesuatu lokasi di permukaan bumi, dan di atas atau di bawahnya, sesorang harus juga menetapkan ketinggiannya yang ditakrifkan sebagai kedudukan tegak relatif lokasi tersebut dengan pusat sistem rujukan atau mana-mana takrif untuk permukaan bumi. Ini dinyatakan dari segi jarak tegak dari permukaan bumi tetapi oleh sebab terdapat kekaburan istilah "permukaan" dan "tegak", ia lebih biasanya dinyatakan secara relatif terhadap sesuatu datum yang ditakrifkan dengan lebih tepat, umpamanya min aras laut (sebagai tingginya di atas min aras laut) atau geoid (model matematik untuk bentuk permukaan bumi). Jarak ke pusat bumi boleh dipergunakan untuk kedudukan-kedudukan yang amat dalam mahupun untuk kedudukan-kedudukan di ruang angkasa.

Istilah-istilah lain yang digunakan, berasaskan jarak sesuatu titik dari permukaan bumi atau datum yang lain, termasuk altitud, ketinggian, dan kedalaman.

Koordinat geopegun

Satelit-satelit geopegun (umpamanya, satelit televisyen) terletak di atas khatulistiwa. Oleh itu, kedudukan relatifnya dengan Bumi dinyatakan dalam darjah longitud. Latitudnya tidak berubah dan adalah sentiasa sifar di atas khatulistiwa.

Lihat juga

  • Garisan Jadi
  • Garisan Sartan
  • Geo (mikroformat) - untuk perintah koordinat dalam (X)HTML
  • Geokod
  • Jarak bulatan gedang, jarak yang paling pendek antara mana-mana dua titik di permukaan sfera.
  • Pertukaran koordinat geografi
  • Sistem koordinat Mercator lintang semesta
  • Sistem maklumat geografi (GIS)
  • Sistem navigasi automotif
  • Sistem Penentududukan Sejagat (GPS)
  • Unjuran peta

Rujukan

Pautan luar

Bulatan latitud

Bulatan latitud Bumi ialah bulatan khayalan timur–barat menghubungkan semua lokasi (mengabaikan ketinggian) dengan latitud yang diberi. Kedudukan lokasi di sepanjang bulatan latitud diberikan oleh longitudnya.

Bulatan latitud sering dipanggil garis selari kerana mereka adalah selari antara satu sama lain - iaitu sebarang dua bulatan mempunyai jarak yang sentiasa sama. Tidak seperti bulatan longitud, yang mana kesemuanya adalah bulatan agung dengan pusat Bumi di tengah-tengah, bulatan latitud semakin kecil apabila menjauhi khatulistiwa. Panjang mereka boleh dikira dengan fungsi sinus atau kosinus. Bulatan latitud ke-60 adalah separuh khatulistiwa (mengabaikan peleperan kecil Bumi, yang kurang daripada 0.3%). Satu bulatan latitud berserenjang dengan semua meridian.

Latitud bulatan adalah kira-kira sudut di antara khatulistiwa dan bulatan, dengan verteks sudut di pusat Bumi. Khatulistiwa adalah pada 0°, dan Kutub Utara dan Selatan masing-masing adalah pada 90° utara dan 90° selatan. Khatulistiwa adalah bulatan latitud yang paling panjang dan merupakan satu-satunya bulatan latitud yang juga merupakan bulatan agung.

Terdapat 89 integer (darjah bulat) bulatan latitud antara khatulistiwa dan Kutub dalam setiap hemisfera, tetapi ini boleh dibahagikan kepada ukuran latitud yang lebih tepat, dan sering digambarkan sebagai darjah perpuluhan (cth. 34.637°N) atau dengan minit dan saat (cth. 22°14'26"S). Tiada had berapa tepat latitud boleh diukur, jadi terdapat bulatan latitud dengan bilangan tak terhingga di Bumi.

Pada peta, bulatan latitud mungkin atau mungkin tidak selari, dan jarak mereka mungkin berbeza-beza, bergantung kepada unjuran digunakan untuk memetakan permukaan bumi kepada satah. Pada unjuran sama segi empat tepat, berpusat di khatulistiwa, bulatan latitud adalah mendatar, selari, dan berjarak sama. Pada unjuran silinder dan pseudosilinder lain, bulatan latitud adalah mendatar dan selari, tetapi boleh dijarakkan tidak sekata untuk memberikan ciri-ciri berguna peta. Sebagai contoh, pada unjuran Mercator, bulatan latitud adalah dijarakkan lebih besar berhampiran kutub untuk mengekalkan skala dan bentuk tempatan, manakala pada unjuran Gall-Peters bulatan latitud dijarakkan lebih rapat berhampiran kutub agar perbandingan kawasan akan menjadi tepat. Pada kebanyakan unjuran bukan silinder dan bukan pseudosilinder, bulatan latitud adalah tidak lurus dan tidak selari.

Lengkok bulatan latitud kadang-kadang digunakan sebagai sempadan antara negara-negara atau kawasan di mana sempadan semula jadi tersendiri adalah kurang (seperti di padang pasir), atau apabila sempadan buatan dilukis sebagai "garis pada peta", yang telah dibuat dalam skala besar-besaran pada Persidangan Berlin 1884, berhubung bahagian-bahagian besar benua Afrika. Negara-negara dan negeri Amerika Utara juga kebanyakannya telah dicipta oleh garis lurus, yang juga sebahagian bulatan latitud. Sebagai contoh, sempadan utara Colorado ialah di 41°U manakala sempadan selatan adalah di 37°U. Kira-kira separuh jarak sempadan antara Amerika Syarikat dan Kanada mengikuti garis 49°N.

Latitud

Latitud ialah garisan khayalan yang melintang di muka bumi. Latitud dilukis pada sebuah glob, model sebuah bumi. Garisan ini dilukis dari Timur ke Barat dalam sesebuah peta. Ia dinilai dalam unit darjah °.

Terdapat 5 garisan lalitud yang utama. Latitud dikira dari 0° hingga 90 ° Utara dan dari 0° hingga 90° Selatan. Latitud 0° Utara ialah titik Kutub Utara. Sementara latitud 90° Selatan ialah titik Kutub Selatan.

Latitud yang paling besar inilah latitud Khatulistiwa pada 0° darjah. Latitud lain ialah latitud Sartan, Jadi, Artik dan Antartika. Semakin ke utara/selatan khatulistiwa gelang latitud semakin kecil.

Kedudukan garisan latitud seperti berikut:

Bulatan Artik — 66° 33′ 39″ Utara

Bulatan Sartan — 23° 26′ 21″ Utara

Bulatan Jadi — 23° 26′ 21″ Selatan

Bulatan Antartik — 66° 33′ 39″ SelatanLawan garisan latitud ialah garisan longitud. Garisan longitud ialah garisan menegak yang dikira dari 0° hingga 180° Timur dan 0° hingga 180° Barat. Jadi ada 360 garisan longitud pada sebuah glob / bumi. Bagi menentukan kedudukan sesuatu tempat, latitud disebut dahulu, diikuti dengan longitud.

Longitud

Longitud, disimbolkan dengan aksara Greek lambda (λ), ialah garisan menegak pada sebuah glob / bumi. Terdapat 360 garisan longitud. Longitud digunakan untuk menentukan zon waktu piawai. Terdapat 24 zon waktu di muka bumi. Setiap zon berbeza 15 darjah dari zon sebelumnya. Setiap zon mewakili 1 jam. Dalam menentukan kedudukan / koordinat, nombor latitud disebut dahulu, kemudian nombor longitud.

Longitud 0° merupakan Garisan Meridian Pangkal yang terletak di sebuah pekan kecil Greenwich, London, Britain. Lawan bagi Garisan Meridian Pangkal (GMP) ialah Garisan Tarikh Antarabangsa (GTA), pada 180° Barat dan 180° Timur. Longitud 180° Barat dan longitud 180° Timur terletak pada garisan yang sama. Garisan Tarikh Antarabangsa bengkang-bengkok bagi mengelakkan terkena kawasan daratan atau pulau.

Semua 360 longitud sama besar. Sedangkan latitud tidak sama besar.

Meridian perdana

Meridian perdana ialah meridian (satu garis longitud) dalam sistem koordinat geografi di mana longitudnya ditakrifkan 0°. Bersama-sama, meridian perdana dan antimeridiannya (meridian ke-180 dalam sistem 360°) membentuk bulatan agung. Bulatan hebat ini membahagikan sfera, contohnya, Bumi, kepada dua hemisfera. Jika seseorang menggunakan arah Timur dan Barat dari meridian utama yang ditetapkan, maka ia boleh dipanggil Hemisfera Timur dan Hemisfera Barat.

Garisan Meridian Pangkal dari Kutub Utara melewati bandar Greenwich, London di United Kingdom, Perancis, Sepanyol, Algeria, Mali, Burkina Faso, Togo, dan Ghana, dan lalu melalui Kutub Selatan.

Meridian perdana sebenarnya sebarangan, tidak seperti khatulistiwa, yang ditentukan oleh paksi putaran-dan pelbagai konvensyen telah digunakan atau dianjurkan di rantau-rantau yang berlainan sepanjang dalam sejarah. Meridian moden yang paling banyak digunakan ialah Meridian Rujukan IERS. Ia berasal tetapi menyimpang sedikit daripada Meridian Greenwich, yang dipilih sebagai standard antarabangsa pada tahun 1884.

Penggeokodan

Penggeokodan adalah proses menemukan sistem koordinat geografi yang berkaitan (sering dinyatakan sebagai latitud dan longitud) daripada data geografi lain, seperti alamat, atau poskod. Dengan koordinat geografi, ciri-ciri boleh dipetakan dan dimasukkan ke dalam Sistem Maklumat Geografi, atau koordinat boleh diterapkan dalam media seperti gambar-gambar digital melalui geotag.

Penggeokodan balikan pula berlawanan dengan penggeokodan di mana ia mencari lokasi teks berkaitan seperti alamat jalan daripada koordinat geografi.

Geokoder adalah suatu perisian atau perkhidmatan (web) yang membantu dalam proses ini.

Satah asasi

Satah asasi (ساته اساسي) dalam sistem koordinat sfera adalah satah yang membahagikan sfera kepada hemisfera, tempat dimana paksi x dan y berada. Latitud sesebuah titik di permukaan sfera kemudiannya dinyatakan sebagai sudut antara satah asasi dan garis yang menghubungkan titik tersebut dengan pusat sfera.

Sistem koordinat

Untuk pengenalan asas bagi topik ini, sila lihat Koordinat (matematik)

Dalam matematik dan penerapan, sistem koordinat ialah sebuah sistem untuk memberikan jujukan terhingga nombor kepada setiap titik dalam ruang n-dimensi. "Nombor" biasanya bermaksud nombor nyata tetapi, bergantung kepada konteksnya, boleh juga bermaksud nombor kompleks atau unsur untuk medan yang lain. Jika ruang atau manifold adalah melengkung, satu sistem koordinat untuk seluruh ruang mungkin tidak cukup. Dalam pada kes ini, satu set sistem-sistem koordinat yang dipanggil carta akan digunakan untuk membentuk sebuah atlas yang merangkumi seluruh ruang.

Jika ruang itu mempunyai struktur algebra tambahan, jadi koordinat-koordinatnya juga akan berubah di bawah gelanggang-gelanggang atau kumpulan-kumpulan; contoh yang paling masyhur ialah kumpulan-kumpulan Lie.

Walaupun mana-mana satu sistem koordinat adalah berguna untuk pengiraan nombor dalam sesuatu ruang, ruang itu pada dirinya dianggap sebagai wujud secara berasingan daripada mana-mana satu pilihan koordinat yang tertentu. Mengikut kelaziman, asalan sistem koordinat dalam koordinat-koordinat Cartes ialah titik (0, 0, ..., 0), yang boleh diberikan kepada mana-mana satu titik dalam ruang Euclid.

Dalam sesetengah sistem koordinat, sebilangan titik dikaitkan kepada berbilang jujukan terhingga koordinat, umpamanya asalan dalam koordinat-koordinat kutub: r = 0 tetapi θ boleh merupakan mana-mana satu sudut.

Sistem koordinat cakerawala

Sistem koordinat cakerawala, sistem koordinat samawi atau sistem koordinat jumantara dalam ilmu falak merupakan suatu sistem koordinat yang memetakan kedudukan di atas sfera cakerawala. Terdapat sistem koordinat cakerawala yang berbeza masing-masing menggunakan suatu sistem koordinat sfera yang diunjurkan pada sfera cakerawala, dimana ia adalah tamsilan kepada sistem koordinat geografi yang digunakan pada permukaan Bumi. Sistem-sistem koordinat hanya berbeza dalam pilihan pada satah asasi, yang membahagikan langit kepada dua hemisfera yang sama dalam bulatan agung. Sebagai contoh, satah asasi sistem geografi ialah khatulistiwa Bumi. Setiap sistem koordinat dinamakan berdasarkan pilihan pada satah asasi.

Dalam bahasa lain

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.