Рендгенски зраци

Рендгенски зраци (наречени и Х-зраци, икс-зраци) — облик на електромагнетно зрачење и се дел од електромагнетниот спектар со фреквенции од 3×1016 до 3×1019 Hz, односно со бранови должини од 0,1 до 10 нанометри (0,110-9 до 1×10-8 m) и енергија во опсег од 120 eV до 120 keV. Зраците се јонизирачки и поради големата енергија се користат во радиологијата (за медицински цели), како и во кристалографијата за одредување на структурата на кристалите.

X-ray by Wilhelm Röntgen of Albert von Kölliker's hand - 18960123-02
Една од првите слики на рендгенските зраци од 1896 год. Сликана е раката на Алберт фон Киликер, пријател на Рентген.

Карактеристики

Рендгенските зраци спаѓаат во јонизирачкото зрачење, што значи дека тие зраци се електромагнетно активни и имаат полнеж (набој). Поради својата голема енергија зраците се многу продорни и при поголема доза можат да ги оштетат ткивата.

Историја

Германскиот физичар Вилхелм Конрад Рентген се смета за пронаоѓач на Х-зраците, бидејќи тој е првиот кој систематски ги истражувал, иако не е и првиот кој ги набљудувал нивните ефекти. Тој им го дал името „Х-зраци“ [1], иако денес многу е раширен називот „рендгенски зраци“ (гер. Röntgenstrahlen).

Во 1895 година Рентген објавил дека во модифицирана Круксова цевка (Crookes tube) открил невидливи зраци што предизвикуваат флуоресценција, поминуваат низ материјалите и не можат да се отстранат во магнетно поле. Тој ги нарекол Х-зраци затоа што нивната природа тогаш била непозната, иако подоцна се покажало дека тие и претходно биле забележани при некои експерименти. На пример, Никола Тесла ги произвел со делување на електрично поле со висока фреквенција.

Добивање

Рендгенското зрачење настанува кога електрони со голема брзина удираат во метал, при што доаѓа до нивно нагло забавување и исфрлање од внатрешните електронски обвивки на атомите на металот. Со забавувањето се создава континуиран спектар на т.н. закочено зрачење (гер. bremsstrahlung), а со пополнување на местата од кои биле исфрлени електроните се добиваат спектрални линии.

Вообичаен начин за нивно добивање е во рендгенска цевка. Таа претставува вакуумска цевка на која од едната страна се наоѓа анода, а од другата катода покрај која има вжарувачко влакно. Во однос на анодата катодата е под висок напон. Кога низ вжарувачкото влакно ќе потече електрична струја тоа се вжарува, па катодата исфрла електрони кои се забрзуваат во електричното поле помеѓу катодата и анодата. Електроните удираат во анодата (што се врти за да има подобро ладење) која е изработена од материјали што се отпорни на висока температура, како што е молибден и волфрам. При тоа, 99% од енергијата на електроните се претвора во топлина, а само 1% се претвора во јонизирачко зрачење, односно Х-зраци[2] што под прав агол излегуваат низ мал отвор на рендгенската цевка.

X-зраци добиени
од напон под:
минимална дебелина
на оловната плоча
75 kV 1,0 mm
100 kV 1,5 mm
125 kV 2,0 mm
150 kV 2,5 mm
175 kV 3,0 mm
200 kV 4,0 mm
225 kV 5,0 mm
300 kV 9,0 mm
400 kV 15,0 mm
500 kV 22,0 mm
600 kV 34,0 mm
900 kV 51,0 mm

Ризици и заштита

Рендгенските зраци што се користат за дијагностички цели во медицината, првенствено каj т.н. КТ скенови (CAT или CT scanning - „компјутерска томографија“) при поголема доза го зголемуваат ризикот од развој на рак кај лицата кои се изложени подолг период.[3][4][5] X-зраците се класифицирани како канцерогени и од страна на Меѓународната агенција за истражување на ракот на Светската здравствена организација и од американската влада[6][7]. Се проценува дека 0,4% од сегашните заболувања од рак во САД се должат на компјутерската томографија (КТ скеновите) извршени во изминатиот период и дека ова може да се зголеми до 1,5-2% според стапката на употребата на КТ скеновите во 2007 година.[8]

Оловото најчесто се користи како штит од Х-зраците поради својата висока густина (11.340 кг/м3), моќта што ја има за нивно запирање, лесното инсталирање и релативно ниската цена.

Табелата ја прикажува препорачаната дебелина на оловни плочи во функција за заштита од енергијата на Х-зраците, според препораките од Вториот меѓународен конгрес за радиологија.[9]

Рендгенските зраци како тема во уметноста и во популарната култура

Рендгенските зраци се јавуваат како тема во некои дела од уметноста и популарната култура, како:

Наводи

  1. Novelline, Robert. Squire's Fundamentals of Radiology. Harvard University Press. 5th edition. 1997, ISBN 0674833392
  2. Whaites, Eric; Roderick Cawson (2002). Essentials of Dental Radiography and Radiology. Elsevier Health Sciences. стр. 15–20. ISBN 044307027X. http://books.google.com/?id=x6ThiifBPcsC&dq=radiography+kilovolt+x-ray+machine.
  3. Hall EJ, Brenner DJ. Cancer risks from diagnostic radiology. „Br J Radiol“ том  81 (965): 362–78. doi:10.1259/bjr/01948454. PMID 18440940.
  4. Brenner DJ. Should we be concerned about the rapid increase in CT usage?. „Rev Environ Health“ том  25 (1): 63–8. doi:10.1515/REVEH.2010.25.1.63. PMID 20429161.
  5. De Santis M, Cesari E, Nobili E, Straface G, Cavaliere AF, Caruso A. Radiation effects on development. „Birth Defects Res. C Embryo Today“ том  81 (3): 177–82. doi:10.1002/bdrc.20099. PMID 17963274.
  6. Roobottom CA, Mitchell G, Morgan-Hughes G. Radiation-reduction strategies in cardiac computed tomographic angiography. „Clin Radiol“ том  65 (11): 859–67. doi:10.1016/j.crad.2010.04.021. PMID 20933639.
  7. „11th Report on Carcinogens“. Ntp.niehs.nih.gov. конс. 2010-11-08.
  8. Brenner DJ, Hall EJ. Computed tomography—an increasing source of radiation exposure. „N. Engl. J. Med.“ том  357 (22): 2277–84. doi:10.1056/NEJMra072149. PMID 18046031.
  9. Alchemy Art Lead Products – Lead Shielding Sheet Lead For Shielding Applications
  10. Desanka Maksimović, Izabrane pesme (peto dopunjeno izdanje). Beograd: BIGZ, 1985, стр. 129.
Ѕвездена црна дупка

Ѕвездена црна дупка e црна дупка формирана поради гравитациски колапс на масивна ѕвезда (20 или повеќе соларни маси, иако точната маса која е потребна не е одредена и може да зависи од повеќе параметри) на крајот од својот животен век. Процесот е видлив како експлозија на супернова или како експлозија на гама зраци. Најголемата позната ѕвездена црна дупка (до 2007 година) е 15,65±1,45 соларни маси. Сепак, постојат податоци дека IC 10 X-1 што е извор на рендгенски зраци е ѕвездена црна дупка со маса од 24-33 соларни маси.

Аморфно тело

Аморфни или „нанокристални“ супстанци се струготини на легури, кои ги имаат сите следни карактеристики:

Состав кој содржи минимум 75 тежински проценти на железо, кобалт или никел;

Магнетна индукција при заситување (Bs) од 1,6 Т или повеќе, и

Кои било од следниве:

Дебелина на струготини од 0,02 mm или помалку; или

Електрична отпорност од 2 x 10-4 оми cm или повеќе.Аморфни материјали во 1C003.c. се оние материјали кои имаат големина на зрно кристал од 50 nm или помалку, мерено со дифракција на рендгенски зраци.

Биопсија

Биопсијата е медицинска постапка каде што се зема примерок или клетки од телото за испитување на примерокот под микроскоп. Биопсија е значителна по тоа што дозволува точно да се определи причината за болеста, како на пр., вид на рак. Специјалистите користат разновидни методи за земање на примерок. Кој метод ќе се примени зависи од следниве:

каде се наоѓа израслината или промената

големината на израслината или промената

здравствената состојба на пациентот

семејната здравствена историја на пациентотДвата најчесто користени методи на биопсија се постапка со мала игла или биопсија со земање примерок.

При постапка со мала игла, специјалистот користи игла за да извлече течност или клетки од делот кој се испитува (на пр., грутка во вратот). Оваа игла е потенка од онаа која обично се користи за вадење крв.

При биопсија со земање примерок, радиологот користи поголема игла за да земи ткиво од местото кое се испитув

а. Оваа биопсија секогаш се изведува со локална анестезија. Обично се земаат повеќе примероци од ткивото од едно место. Некогаш се земаат примероци од различни страни. Зависно од процедурата, иглата може да се наведува со ултразвук или рендгенски зраци т.е., мамограм.

Кога клетките или ткивото ќе бидат земени, примероците се испраќаат во лабораторија каде ќе бидат испитувани.

Бран

Бран — нарушување или треперење кое се движи низ материјата или просторот, придружено со пренос на енергија. Брановото движење ја пренесува енергијата од една точка до друга, најчесто со непостојано поместување на честичките на средината, односно без пренос на маса. Тие се состојат од треперења или вибрации околу една иста местоположба. Брановите се опишани со бранова равенка која покажува како нарушувањето се распределува со текот на времето. Математичкиот запис на оваа равенка се менува во зависност од видот на бранот.

Постојат два вида на бранови. Едните се механички бранови кои се движат низ средината, и истата таа средина се деформира. Деформацијата се поништува со помош на еластичната сила која настанува поради деформацијата. На пример, звучните бранови се движат низ молекулите на воздухот судирајќи се со нивните соседни молекули. Кога молекулите на воздухот се судираат, истовремено и отскокнуваат една од друга (еластична сила). Ова ги спречува молекулите да продолжат да се движат во насоката на бранот.

Вториот вид на бранови се електромагнетните бранови, кои за своето простирање немаат потреба од средина. Наместо тоа, тие се состојат од периодични треперења на електричното и магнетното поле, коишто пак се создадени од наелектризирани честички, и поради ова истите можат да се движат низ вакуум. Овие видови на бранови се со различни бранови должини, и според тоа тие се поделени на: радиобранови, микробранови, инфрацрвено зрачење, видлива светлина, ултравиолетова светлина, рендгенски зраци, и гама-зрачење.

Понатамошно, однесувањето на честичките во квантната механика се опишани со помош на бранови. Понатамошно, гравитационите бранови исто така патуваат низ просторот, кои се резултат на вибрација или движење на гравитационите полиња.

Бранот може да биде трансверзален или лонгитудинален во зависност од насоката на нивното треперење (осцилирање). Трансверзалните бранови сè добиваат кога нарушувањето создава треперења нормални на насоката на движењето. Лонгитудиналните бранови сè добиваат кога треперењата се паралелни со насоката на движење. Додека пак механичките бранови можат да бидат трансверзални и лонгитудинални, сите електромагнетни бранови се трансверзални.

Вилијам Хенри Брег

Сер Вилијам Хенри Брег ПКР (2 јули 1862 – 12 март 1942) — британски физичар, хемичар, математичар и активен спортист и воедное единствен добитник кој ја поделин Нобеловата награда со својот син Вилијам Лоренс Брег – Нобеловата награда за физика ос 1915 година е доделена за: "заслугите во анализата на Кристалната структура со употреба на рендгенски зраци". Минералот Брегит е именуван според него и неговиот син. Бил прогласен за витез во 1920 година.

Вилхелм Конрад Рентген

Вилхелм Конрад Рентген (германски: Wilhelm Conrad Röntgen 27 март 1845 - 10 февруари 1923) — германски физичар, професор на неколку универзитети во Германија. Во 1895 г. ги открил т.н. икс-зраци — електромагнетни бранови, подоцна наречени „рендгенски“ и за тоа откритие во 1901 ја доби Нобеловата награда за физика. Во чест на неговиот успех во 2004 г. Меѓународниот сојуз за чиста и применета хемија (IUPAC) по неговото име го именувала хемискиот елемент 111, рендгениум, радиоактивен елемент со бројни нестабилни изотопи.

Гавран (соѕвездие)

Гавран — мало соѕвездие на јужното небо. Името потекнува од латинскиот збор corvus што означува гавран или чавка. Вклучува само 11 ѕвезди видливи со голо око. Станува збор за едно од 48-те соѕвездија забележани од Птоломеј кој изброил само 7 ѕвезди во II век, и истото останало едно од 88-те современи соѕвездија.

Галактички групации и јата

Галактички групации и јата — најголеми познати гравитационо сврзани тела кои настанале при создавањето на структурата на космосот. Тие го формираат најгустиот дел од видливата вселена. Во моделите за гравитационот создавање на структурата од ладната темна материја, првично ќе колабираат најмалите структури и притоа како краен производ се добиваат најголемите структури, галактичките јата. Јатата се создадени во периодот пред 10 билиони години и тој процес продолжува и до денес. Групациите и јатата можат да содржат од десетици до илјадници галаксии. Самите јата честопати се групираат со поголеми, негравитиционо сврзани групи наречени суперјата.

Електромагнетен спектар

Електромагнетен спектар - колективен термин за сите можни фреквенции на електромагнетно зрачење.

„Електромагнетниот спектар“ на објект има различно значење и е карактеристичната дистрибуција на електромагнетно зрачење кое се емитира или апсорбира од страна на тој конкретен објект.

Електромагнетниот спектар се протега под ниските фреквенции кои се користат во модерната радиокомуникација до гама-зрачење во кратка бранова должина (висока фреквенција), така што зафаќа бранови должини од илјадници километри која се сведува на дел од големината на атомот. Видливата светлина се протега со бранова должина од 400 до 700 нанометри. Максимумот за долгите бранови должини е големината на самиот универзум, додека се смета дека минимумот на брановата должина се наоѓа во близина на должината на Планковата должина. До средината на 20 век се верувало од страна на повеќето физичари дека спектарот е бесконечен и континуиран.

Речиси сите видови на електромагнетно зрачење може да се користат во спектроскопија, за да се проучува и карактеризира материјата. Другите технолошки намени се опишани под електромагнетно зрачење.

Жирафа (соѕвездие)

Жирафа — големо, слабосјајно соѕвездие на северната небесна сфера. Соѕвездието било осмислено од страна на Петар Планциј во 1612 или 1613 година. Некои од постарите астрономски книги имаат поинакво латиско име за соѕвездието, Camelopardus наместо денес употребуваното Camelopardalis што во превод значи жирафа.

Забрзувач на честички

Забрзувач на честички — направа која користи електромагнетни полиња со цел да се придвижат наелектризирани честички до големи брзини и да ги задржи во добро обликувани зраци. Големите забрзувачи на честички се познати по нивната употреба во честичната физика како судирачи (пр. LHC во ЦЕРН, RHIC во Брукхејвенската национална лабораторија, и Тевaтрон во Фермилаб). Другите видови на забрзувачи имаат најразлични примени, вклучувајќи и терапии за онколошки цели и како синхротронски светлински извор за изучување на физиката на кондензираната материја.Во моментов има повеќе од 30.000 забрзувачи кои се во употреба низ целиот свет.Постојат два основни вида на забрзувачи: електростатички и осцилаторни. Електростатичките забрзувачи користат статични електрични полиња за да ги забрзаат честичките (пр. катодната цевка кај постарите телевизори). Други примери се Кокрофт–Валтоновиот генератор и Ван де Графовиот генератор. Електричниот пробив го спречува значајното создавање на кинетичка енергија во овие уреди. Осцилаторните забрзувачи, пак, ги користат електромагнетните полиња на радио фреквенциите со што се избегнува проблемот со пробивот. Овие забрзувачи се изградени во 1920-ите и се основа за сите современи замисли за забрзувачите.

Ролф Видере, Густав Изинг, Лео Силард, Доналд Керст и Ернест Лоренс се сметаат за пионери на ова поле поради создавањето на првиот линиски забрзувач, како што се бетатронот и циклотронот.

Бидејќи судирачите можат да дадат докази за структурата на субатомскиот свет, забрзувачите се честопати нарекувани атомски судирачи во 20-тиот век. покрај фактот дека повеќето забрзувачи (со исклучок на јонските) всушност придвижуваат субатомски честички, и овој поим е во употреба кога се зборува за забрзувачите на честичките воопшто.

Луис Алварес

Луис Волтер Алварес (англиски: Luis Walter Alvarez; 13 јуни 1911 – 1 септември 1988) — американски експериментален физичар, пронаоѓач и професор, на кого му е доделена Нобеловата награда за физика во 1968 година. За него American Journal of Physics ќе напише, „Луис Алварес беше еден од највлијателните и најпродуктивните експериментални физичари на двасеттиот век“По стекнувањето со титула доктор по физика од Чикашкиот универзитет во 1936 година, Алварес заминува и почнува да работи за Ернест Лоренс во Лоренс Берклиевата национална лабораторија на Калифорнискиот универзитет во Беркли. Алварес осмислил низа на експерименти преку кои може се набљудува К-електронскиот зафат во радиоактивните јадра, предвидено со теоријата на бета-распадот, но никогаш не биле забележани. Тој успеал да создаде трициум со користење на циклотрон и го измерил неговиот полураспад. Во соработка со Феликс Блох, тој го измерил магнетниот момент на неутронот.

Во 1940 година тој започнал да работи во Радијационата лабораторија на МИТ, каде со својата работа придонел за голем број на откритија кај радарите во Втората светска војна, подобрувајќи го системот за одредување, односно дали станува за пријателско или непријателско летало користејќи радарски предаватели, денес наречени транспондери, па се до создавањето на системот познат како VIXEN, кој ги спречувал непријателските подморници да забележат дека се забележани од страна на новите авионски микробранови радари. Непријателските подморници ќе мора да почекаат за радарскиот сигнал да стане појак и тогаш ќе потонат и ќе го избегнат нападот. Но VIXEN пренесувал радарски сигнали чии јачини зависеле кубно од растојанието на подморницата како што подморницата се прибчижува кон сигналот прогресивно сигналот станува послаб со што се претпоставувало дека авинот се оддалечува од подморницата, со што таа не нурнувала. Радарскиот ситем за чија заслуга е одговорен Алварес е најдобро познат и имал значајна улога во воздухопловството, особено во повоениот период, (GCA). Алварес поминал неколку месеци на Чикашкиот универзитет работејќи на нуклеарниот реактор со Енрико Ферми, пред да замине во Националната лабараторија во Лос Аламос каде започнал да работи со Роберт Опенхајмер на Проектот Менхетен. Алварес работел на дизајнот на експлозивните леќи како и развојот на експлозивни детонатори. Како член на Проектот Алберта, тој го набљудувал нуклеарниот тест Тринити од B-29 Супертврдина, а подоцна и атомското бомбардирање на Хирошима и Нагасаки од бомбардерот B-29 „Грејт артист“.

По војната Алварес беше вклучен во осмислувањето на меурестата комора со што и овозможил на својата екипа да направи милиони слики од заемодејствата на честичките, развил сложени компјутерски системи со кои се овозможиле мерењата и анализата на овие заемодејствакако и откривањето на сосема нови семејства на честички како и резонантни состојби. Неговата работа резултирала со Нобелова награда во 1968 година. Тој бил вклучен во проектот со кој требало да се испитаат пирамидите со рендгенски зраци за да се провери дали постојат неотркриени комори. Со неговиот син, геолог Валтер Алварес, тој ја разил Алваресовата хипотеза со која како причина за исчезнувањето на диносаурсите е удар на некој астериод.

Алварес беше член и на советодавната одбранбена група ЈАСОН, Бохемискиот клуб и Републиканската партија.

Магнетар

Магнетар е неутронска ѕвезда со екстремно моќно магнетно поле, чии сили се распаѓаат и емитуваат изобилно количество на високо-енергетска електромагнетна радијација, делумно рендгенски зраци и гама зраци. Теоријата во врска со овие небесни тела била предложена од физичарот Роберт Данкан и Кристофер Томпсон во 1992 година, а првата забележана експлозија на гама зраци за која се смета дека доаѓа од магнетар е на 5 март 1979 година. Во текот на наредната декада, хипотезата за магнетарите била нашироко прифатена.

Магнетна резонанција

Магнетна резонанција (МРИ), нуклеарна магнетна резонанција (НМРИ) или томографија со магнетната резонанција (МРТГ) е медицински отсликувачки метод кој се користи во радиологијата за да се добие визуализација на детална слика на внатрешните органи и ткива. За разлика од другите медицински отсликувачки методи како што се компјутерската томографија (КТГ) или рендгенските снимања, контрастот кој се јавува помеѓу различните телесни меки ткива во мозокот, мускулите, срцето и карциномот е многу појасен и покорисен.

За разлика од снимањата со компјутерска томографија (КТГ) или зрачењето со традиционалните рендгенски зраци, магнетната резонанција користи нејонизирчко зрачење. Наместо тоа таа го употребува моќното магнетно поле за да спои одредени атоми во телото кои се привлекуваат, потоа користи радиобранови за методично да го измени спојувањето на ова привлекување. Поради ова, јадрата создаваат ротирачко магнетно поле кое може да се открие со помош на скенерот, и овие информации се снимаат со цел да се добие слика од снимената област во телото.

Магнетната резонанција е релативно нова технологија. Првата слика од магнетната резонанција е објавена во 1973 година, а првиот напречен пресек на слика од живо глувче е објавен во јануари 1974 година. Првите анализи извршени врз човекот се објавени во 1977 година. Во споредба со ова, првата слика од човекот со помош на рендгенски зраци е направена во 1885 година.

Михајло Пупин

Михајло Пупин (Идвор, 4 октомври 1858 - Њујорк, 12 март 1935) бил знаменит великан во областа на физиката и електрониката, научник и пронаоѓач од светски глас, кој дал особен придонес во областа на телекомуникациите, радиотехниката и радиологијата.

Бил професор по физика и математика на Колумбија во САД, го пронашол системот на повеќекратна фотографија и ги открил секундарните рендгенски зраци. Човештвото најмногу го задолжил со решението на проблемот на телеграфски и телефонски пренос на далечина. За своето автобиографско дело „Од имигрант до пронаоѓач“ посмртно ја добил Пулицеровата награда во 1924 година, како и многу други награди со светско значење за својата научна работа.

Пресек (геометрија)

во геометријата.]]

Во геометријата, пресек е пресекување на тело во 2-димензионален простор со линија, или на тело во 3-димензионален простор со рамнина и тн. Поедноставно, ако пресечеме еден предмет на пола добиваме пресек.

Пресекот е и ортографска проекција на 3-димензионален премет од местото на рамнината низ тој предмет. План на основа е пресек гледан од горе. Кај ваквите перспетиви, делот од предметот пред рамнината се испушта за да се покаже што има по него. Во случај на план на основа може да се открие покривот и горниот дел од ѕидовите.

Елевациите или покривни планови се ортографски проекции, но не се пресеци бидејќи нивната рамнина на гледање е вон предметот.

Компјутерите конструираат пресеци со помош на компјутерска томографија според податоците добиени од рендгенски зраци.

Пресек е честа метода за прикажување на внатрешниот распоред на 3-димензионален предмет во две димензии. Често се користи кај техничкото цртање и по правило се шрафира. Стилот на шрафирање го означува видот на материјал низ кој минува пресекот.

Рендгенска кристалографија

Рендгенска кристалографија — техника која се користи за одредување на атомската и молекуларната структура на даден кристал. Кристалната структура предизвикува дифракција на влезен рендгенски зрак (Х-зрак) во мноштво на специфични правци. Со мерење на аглите и интензитетите на овие дифракциони зраци, кристалографот може да создаде тродимензионална слика (дифрактограм) за електронската густина во кристалот. Од оваа електронска густина може да се утврдат средните положби на атомите во кристалот, како и нивните хемиски врски, нивниот кристалографски неред и разни други информации.

Бидејќи многу материјали можат да формираат кристали (солите, металите, минералите, полуспроводниците и разни неоргански, органски и биолошки соединенија) рендгенската кристалографија е фундаментална метода во развојот на многу научни полиња. На почетоците, со оваа метода се одредувала големината на атомите, должините и типовите на хемиските врски и разликите на атомско ниво помеѓу различни материјали, особено минералите и легурите. Исто така, со оваа метода била откриена структурата и функцијата на многу биолошки молекули, вклучувајќи ги витамините, белковините и нуклеинските киселини. Рендгенската кристалографија сè уште е најупотребуваната метода за карактеризирање на атомската структура на новите материјали.

Кај монокристалните мерења на дифракцијата на рендгенските зраци, кристалот се поставува на гониометар. Гониометарот се користи за позиционирање на кристалот во одредени ориентации. Кристалот се осветлува со фокусиран монохроматски рендгенски зрак, при што создава дифракциона шема на правилно распоредени точки познати како рефлексии. Дводимензионалните слики направени на различни ориентации се претвораат во тродимензионален модел на електронска густина во кристалот со помош на математичкиот метод на Фуриеови трансформации, заедно со познати хемиски податоци за примерокот. Доколку кристалите се премногу мали или доколку внатрешната структура не им е доволно униформна, резолуцијата може да биде слаба (нејасност) или да настанат грешки.

Рендгенската кристалографија е сродна со неколку други методи за одредување на атомските структури. Слични дифракциони шеми можат да се добијат со расејување на електрони или неутрони, кои исто така се толкуваат со помош на Фуриеова трансформација. Доколку не можат да се добијат кристали со доволна големина, се применуваат разни други методи со рендгенски зраци за да се добијат помалку детални информации; таквите методи вклучуваат дифракција на влакна, рендгенска прашковна дифракција и (доколку примерокот не е кристализиран) малоаголно расејување на рендгенски зраци (англ. Small-angle X-ray scattering, SAXS). Доколку супстанцата која се изучува е достапна само во форма на нанокристални прашоци или слабо кристализира, можат да се применат методите на електронска кристалографија за одредување на нејзината атомска структура.

За сите горенаведени методи на дифракција на зраците, расејувањето е еластично, т.е. расејаните рендгенски зраци ја имаат истата бранова должина како влезните рендгенски зраци. Спротивно на тоа, нееластичните методи на расејување на рендгенските зраци се корисни во проучувањето на екцитациите на примерокот, како што се плазмоните, екцитациите на кристалното поле, орбиталните екцитации, магноните и фононите, наместо на неговата атомска структура.

Видливи (оптички)
Микробранови
Радиофреквенциски
Бранови должини

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.