Географски координатен систем

Географскиот координатен систем ја прикажува секоја локација на Земјата со две или три координати на сферен координатен систем којшто е подреден со оската на ротација на Земјата. Позајмувајќи теории од античките Вавилонци, а подоцна проширени од познатиот грчки мислител и географ Птоломеј, на полн круг му се припишуваат 360°.

Географскиот координатен систем овозможува секоја локација на Земјата да биде определена преку три координати на сферичниот координатен систем, кој е подреден на оската на ротација на земјата.

Geographic coordinates sphere
Географски координати на сфера
Latitude and Longitude of the Earth-mk
Илустрација за географска ширина и должина на Земјата.

Прва и втора димензија, географска широчина и географска должина

  • географска ширина (латитуда) е аголот во центарот на координатниот систем помеѓу која било точка на Земјината површина и рамнината на екваторот. Линиите кои се спојуваат во точките на иста географска ширина се нарекуваат напоредници. Тие исцртуваат концентрични кругови на површината на земјата. Секој до Земјините полови се наоѓа на 90 степени. Северниот пол е 90° СГШ; јужниот пол е 90° ЈГШ.

Нултиот степен од напоредникот на географската должина е означен со екваторот. Тоа е замислена линија која ја дели Земјината топка на северна и јужна хемисфера.

  • географска должина (лонгитуда) е аголот кон исток или запад, во центарот на координатниот систем, помеѓу која било точка на Земјината површина и рамнината помеѓу северниот и јужниот пол. Линиите чии точки се спојуваат на иста географска должина се нарекуваат меридијани. Сите меридијани се половина од замислени кругови и не се паралелни. По дефиниција тие се спојуваат на половите. Линијата која поминува преку Гринич (Во близината на Лондон) е меѓународната нулта точка за географска должина. Таа точка е местото каде што истовремено меридијанот е 180° ЗГШ (запад) и 180° ИГД (исток).

Со комбинација на овие два агли хоризонталната позиција на која било локација на земјата може да биде определена.

На пример Скопје има географска ширина од 42°0′ СГШ и должина од 21°26′ ИГД . Ако повлечеме линија од центарот на земјата со агол од северно од екваторот и од Гринич, оваа линија ќе помине низ Скопје.

За попрецизна определба, степените се делат на минути (1 минута е 1/60 дел од степенот и е означена со „м“ или '. Дополнително минутите се делат на секунди означени со „с“ или .

Трета димензија - длабочина односно надморска височина

За целосно да се определи некоја локација на земјата, мора исто така и да се определи нејзината висина во однос на нивото на морето. За локации кои се наоѓаат под морското ниво се користи центарот на земјата како референтна точка.

Поврзано

Надворешни врски

Декартов координатен систем

Декартов координатен систем (или правоаголен координатен систем) — систем по кој се определува положбата на некоја точка на рамнина со пар бројчени координати, кои се означени растојанија од точката до двете нормални насочени линии, изразени во една иста единица за должина. Секоја линија е наречена „координатна оска“ или само „оска“, а точката во која се пресекуваат се нарекува „координатен почеток“, обично во подредениот пар (0,0). Координатите можат да се претстават и како положби на правоаголните проекции на точката врз двете оски, изразени како растојанија од почетокот.

На истиот начин може да се претстави и точка во тридимензионален простор, но со три координати, кои се означените растојанија на ри заемно нормални рамнини (или со правоаголната проекција брз три заемно нормални линии). Истото важи и за точка во било која димензија n, чија положба ја одредуваме користејќи n координати, кои се означени растојанија од n заемно нормални хиперрамнини.

Изумувањето на координатниот систем претставува епохален момент во математиката, кој за прв пат овозможил методолошка врска помеѓу геометријата и алгебрата. Користејќи го овој систем можеме да претставуваме геометриски фигури (на пр. криви) како Декартови равенки, кои се алгебарски равенки со координати на точките што лежат на фигурата. На пример, една кружница со полупречник 2 може да се опише како множество од сите точки чиишто координати x и y ја задоволуваат равенката x2 + y2 = 4.

Декартовите координати се камен-темелник на аналитичката геометрија и даваат геометриски толкувања во многу други математички гранки како што е линеарната алгебра, комплексната анализа, диференцијалната геометрија, повеќепроменливата анализа, теоријата на групите и други. Познат пример за примена на системот е графикот на функција. Декартовите координати се незаменливи и во многу други применети полиња што работат со геметрија, како астрономијата, физиката, инженерството и многу други. Ова е најзастапениот координатен систем во изработката на сметачка графика, сметачки-потпомогнатото конструирање (CAD) и други обработки на податоци поврзани со геметријата, т.е. што користат пресметковна геометрија.

Деклинација (астрономија)

За други значења, видете Деклинација (појаснување).

Деклинација (крат. дек, dec или δ) — една од двете координати на екваторскиот координатен систем во астрономијата (другата е ректасцензијата или часовниот агол). Деклинацијата во астрономијата е споредлива со географската ширина на земјата, но проектирано на небесната сфера и ја претставува оддалеченоста на небесното тело од небесниот екватор. Се мери во степени северно и јужно од небесниот екватор. Точките северно од екваторот имаат позитивна деклинација, а точките јужно од него имаат негативна.

Објект на небесниот екватор има деклинација од 0°.

Објект на небесниот северен пол има деклинација од +90°.

Објект на небесниот јужен пол има деклинација од −90°.Знакот се става пред бројката без разлика дали е негативен или позитивен. Деклинацијата може да се изрази во секоја аголна единица, а најзастапено е изразувањето во лачни степени, минути и секунди.

Еден небесен објект непосредно над набљудувачот (во зенитот) има деклинација речиси еднаква на неговата географска ширина. Затоа, една поларна ѕвезда има деклинација од приближно +90° или −90°. При северна ширина φ (φ = ширина на набљудувачот) > 0, небесните објекти со деклинација поголема од 90° − φ секогаш се видливи. Ваквите ѕвезди се нарекуваат околуполарни ѕвезди, а појавата кога Сонцето не заоѓа се нарекува поларен ден.

Кога објектот е непосредно над набљудувачот, деклинацијата е во опсег на 0,01 степен од неговата географска ширина. Деклинацијата и географската ширина не се совпаѓаат од две причини. Првата е фактор што важи за сите небесни објекти: деклинацијата на објектот е еднаква на астрономската ширина на набљудувачот, но под поимот „ширина“ обично подразбираме геодетска ширина. Оваа разлика обично не надминува неколку илјадинки од еден степен, но во исклучителни случаи (како на големиот остров Хаваи) знае да надмине 0,01 степен. Од практични причини, втората причина важи само за објекти од сончевиот систем: „деклинацијата“ по обичај се мери од центарот на Земјата, која не е сосем сферна, па затоа правата што се протега од Земјиниот центар до објектот не е сосем нормална на површината на Земјата. Така, кога Месечината е непосредно над набљудувачот, нејзината геоцентрична деклинација може да се разликува од астрономската ширина на објектот во износ до 0,005 степени. Важноста на оваа појава е обратнопропорционална на оддалеченоста на објектот од Земјата, па затоа се зема предвид само во однос на Месечината.

Координатен систем

Координатен систем — систем во геометријата што користи еден или повеќе броеви наречени координати за точно утврдување на положбата на некоја точка или друг геометриски елемент на некое многуобразие како што е Евклидовиот простор. Редоследот на координатите е важен бидејќи често се утрдуваат по нивната положба во подредена кратност или по буква „координата x“. Во елементарната математика, координатите се сметаат за реални броеви, но можат да бидат и комплексни или елементи на поапстрактен систем како комутативен прстен. Координатите имаат важна примена, бидејќи овозможуваат геометриските проблеми да се преведат во бројчени и обратно. Ова е основата на аналитичката геометрија.

Поларен координатен систем

Поларен координатен систем — дводимензионален координатен систем во кој секоја точка на рамнината се определува со растојание од една фиксна точка и агол од фиксна насока.

Фиксната точка (аналогно на потеклото на Декартовиот систем) е наречен пол, и полуправата од полот во фиксната насока е поларната оска. Растојанието од полот се вика радијална координата или радиус, и аголот е аголна координата, поларен агол, или азимут.

Степен (агол)

Во оваа статија се зборува за единица за агол. Други значења ќе најдете на Степен (појаснување).

Степенот (поточно лачен степен, симбол: °) — единица мерка за агол, и претставува 1⁄360 од полн вртеж. Еден степен е еднаков на π/180 радијани. Оваа единица не е дел од системот SI (таму се користи радијанот), но се споменува во нивните брошури како прифатена единица. Кога тој агол се однесува на упатен меридијан, ова означува местоположба долж голема кружница на сфера, како да речеме Земјата.

На други јазици

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.