Энциклопедий

Энциклопедий — айдемылан палыме шинчымашым радам дене погымаш. Шанче шинчымашым, шанче информацийым посна книга дене луктыт. Мыланна палыме энфиклопедийын формыжо XVIII курымышто шочын. Негызлан мутерым кучылтыныт. Мутерыште мутым да мут нерген умылтарышым гына вераҥдат. Мутерым лудшо шуко пален огеш нал. Энциклопедий предмет нерген шукырак ойла, вет энциклопедийыште тиде предмет нерген погымо шинчымашым возат. Энциклопедийыште чӱчкыдын географий картым, сӱрет-влакым, статистикым вераҥдат.

Yongle Dadian Encyclopedia 1403
11095-томан «Юнлэ дадянь» — тӱнямбалне кагазыште возымо эн кугу энциклопедий.

Энциклопедий тӱрлык

Энциклопедий-влак икмыняр типлан шелалтыт: универсалле (мутлан, "Кугу совет энциклопедий", "Британике", "Википедий"), отрасльысе, регионысо, персоналле. Универсалле энциклопедий - айдеме да тӱня нерген чыла шинчымашым погышо энциклопедий. Посна пашаеҥ-влаклан келыштарыме энциклопедий-влакат улыт, мутлан, сар паша, юриспруденций, философий, медицине нерген.

Материалым кычалмаш

Энциклопедий дене йӧнанрак пайдаланаш манын, возышо-влак материалым системе почеш вераҥдат. Икымше - алфавит системе. Мутер семын чыла предмет-влакым алфавит радам дене почела возымо. Кокымшо - иерархий системе. Чыла информацийым тӱшка-влак дене вераҥдыме, мутлан, 12-томан Йоча энциклопедий. Кызытсе электрон технологий-влак мутым кычалашлан у йӧным пуат. Тӱҥ мутым возет - интернет тылат шке кӱлеш информацийым кычал пуа.

Атом

А́том (грекла ἄτομος — шелалтдыме) — эменын микроскопик электронейтрал пырчыже, химий тӱҥлыкын койышыжым кондышо тудын эн изи ужашыже.

Википедий

Википе́дий (англичанла Wikipedia) — эрыкан, пырля ыштыме шукойылман энциклопедий интернетыште. Тиде проектлан Wikimedia Foundation оксам пуа. Лӱмжӧ кок мут гыч шога: вики (технологий сайт-влакым пырля ышташ лан), да энциклопедий. Кумылзо-влак чыла тӱняште Википедийын 13 амион статьяжым пырля возеныт. Кызыт кажне еҥ интернет гоч Википедийыш пурен кертеш гын чыла лаштык гаяк тӧрлатен кертеш. Англичан Википедийым 2001 иыйште Джимми Уэйлс да Ларри Сенглер тӱҥалыныт. Кызыт Википедий эн кугу да эн палыме энциклопедий интернетыште.

Изи калыклан Википедий кугу ӱзгар улеш йылмым аралаш да йӱлам ышташ.

Данилова, Раисия Михайловна

Раисия Данилова (Раисия Михайловна Данилова) (1954 сӱрем 28, РСФСР, Марий АССР, Юлсер кундем, Чодыраял ял) — марий мурызо, журналист, радиовӱдышӧ, Россий Журналист-влак ушемын йыжъеҥже (1980), Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже, Марий Эл Республикын сулло артистше (1992).

Денисова, Татьяна Яковлевна

Татьяна Денисова (1965 сорла 10, Марий АССР, Морко кундем, Масканур ял) — марий мурызо, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1998), Марий Эл Республикын сулло артистше (2003).

Ипакова, Марина Тимерьяновна

Марина Тимерьяновна Ипакова (1972 кылме 23, Башкир АССР, Краснокам кундем, Ӱлыл Татья ял) — марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2012).

Калык-влак кокласе Ий хоккей федераций

Калык-влак кокласе Ий хоккей федераций, Калык-влак кокласе Шайбан хоккей федераций (англичанла International Ice Hockey Federation, IIHF, французла Fédération internationale de hockey sur glace) — шайбан хоккей, инлайн-хоккей, ролик коньки дене модмо хоккей шотышто пашам да йодыш-влакым эскерыше калык-влак кокласе ушем.

Уло тӱня мучко тудын пашаже шарла гынат, садыгак, СШАште да Канадыште ИИХФшке уло вийжым ончыктен огеш керт, тушто эн кугу да эн виян хоккей ушемлан Националле хоккей лиге (НХЛ) шотлалтеш. Канаде ден США гына, ИИХФшке пурен, шке виктарчыкыштым шотышко налыт.

Официалле лӱм-влакым пуртымо шотышто тӱрлӧ ийым палемдат - англичан йылме 1920, 1978, 1946, немыч йылме 1954.

Кызыт ИИХФ Уставын 8 статьяж почеш ик официал йылме гына уло - англичан йылме, но ты годым немыч да руш йылмылашке синхрон кусарымаш лийшашак.. Француз йылмым 1908 ийысе Конгрессыште официал йылмылан сайленыт, но чынжым, тачысе кечын тудо официалле лӱмлан ок шотлалт.

Книга

Книга — тӱрлӧ печатлыме продукций-влак гыч иктыже: палемдыме жапыште печать гоч лектын шогышо огыл типографский але кид дене серыме текстан але сӱретан информацийым пуртымо да нылле кандаш лаштык деч утла кугытан лийын шогышо брошюроватлыме кагаз лаштык (странице) але тетрадь-влак гыч лийын шогышо шукыж годым пеҥгыде (южгунам, вичкыж да лывырге) коман изданий.

Кӧргысӧ Япон теҥыз

34.215833, 133.348889

Кӧргысӧ Япон теҥыз (рушла Внутреннее Японское море, японла 瀬戸内海 (Сэто-Найкай)) — Тыныс таптеҥызыште, Хонсю ден Сикоку отро-влак коклаште верланыште теҥыз. Япон теҥыз дене ушалтеш.

Теҥыз кӧргыштӧ эше ныл изи теҥыз, тыгак шуко теҥыз вӱдкундем ден вӱдушык уло. Кумдыкшо 18 000 км² шуеш. Теҥыз келге огыл.

Ложбан

Ложбан — лӱмын ыштыме айдемын йылме. Предикат логике тудым негызлата. Тиде йылме логлан йылме такартыше улеш. Логлан логический йылмым ончычсо Джеймс Кук Браун шонен луктын. Ложбаным 1987 ийыште Логический Йылме Тӱшка (The Logical Language Group) ышташ тӱҥалын. 1998 ийыште тиде йылме ыштен пытарыме лие, кунам The Complete Lojban Language кагаз савыктыме.

Майоров-Шкетан, Яков Павлович

Майоров-Шкетан (Шкетан, М. Шкетан), (Яков Павлович Майоров-Шкетан) (1898 шыжа 29 Россий империй, Илна губерний, Яраҥ уезд, Тошто Крешын ял –16 ага 1937, РСФСР, Марий АССР, Оршанке кундем, Оршанке ола сынан посёлко) – марий серызе, журналист, драматург, литератор, мер пашаеҥ, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже. «Шкетан» алмашлӱм «шкет» але «шкетын» мут деч шочын.

Марий Эл (газет)

Марий Эл – Марий Эл Республикысе мер-политик газет, марий йылме дене 1915 ий гыч лектеш.

Марий Элын, марий-влакын тӱшкан илыме верлан, финн-угор калыкын мер, политик, экономик да культурный илышышт нерген палдара. Финн-угор печатный СМИ-влакысе I-ше да II-шо Россий кӱкшытысӧ конкурс-влакын сеҥышыже (2003 да 2004 ийла).

Арняште кок гана савыкталтеш. Тираж – 3000 экз., арнясе тираж – 6733 экземпляр. Тӱҥ редактор – Александр Абдулов. Редакций Йошкар-Олаште Савык пӧртыштӧ верланен. Икмыняр жап «Война Увэр», «Марий коммуна» лӱм дене лектын. 2011 ий гыч газетын комжо тӱрлӧ тӱсан лектеш. 2001 ий гыч «Марий Эл» газетлан ешартыш – «Сурт пече» газет лектеш.

Марлен Дитрих

Марлен Дитрих — немыч да американ актрисе да мурызо.

Марле́н Ди́трих (нем. Marlene Dietrich [maɐˈleːnə ˈdiːtʁɪç], тичмаш лÿм - Мария Магдалена Дитрих (нем. Marie Magdalene Dietrich); 27 теле 1901 — 6 ага 1992) — немыч да американ актриса да мурызо. Киношто пÿрымашыже Джозеф фон Штернбергын полшымыжлан кöра лийын. Лач тудо Дитрихлан тиде сылне киносо образым ыштен.

Мосолов, Василий Петрович

Василий Петрович Мосолов (1888 сорла 13 (сорла 25), Россий империй, Ильна губерний, Вӱрзым уезд, Марий Тӱрек сола (кызыт Марий Тӱрек ола сынан посёлко) —10 пургыж 1951, Моско ола) — марий шанчызе, агроном, растениовод, ялозанлык шанче доктор (1935), профессор (1925), академик ВАСХНИЛ (1935), ВАСХНИЛ-ын вице-президентше (1939 — 1951), марий-влак кокла гыч икымше академик, мер пашаеҥ.

Ноготков, Иван Андреевич

Иван Ноготков, тыгак князь Оболенский-Ноготков (???? – 1585) – Царевококшайск олан икымше воеводаже. 1584 ийыште воеводалан шогалын, но манеш-манеш почеш ола марте шуынат огыл.

Олык Марий Википедий

Кышкар:Википедийын ужашыже/Викиданные

Олык Марий Википедий — марий йылмын олыкмарий кундемойжо дене возымо Википедийын ужашыже.

Пытыше йылме

Пытыше йылме — йомын пытыше йылме, тудын дене але искусственнын кутырат (латин йылме дене, мутлан медик-влак рецептым возат), але ала могай исторический памятник дене гына тудын нерген палат.

Кунам ик йылме весым пызыралеш - тыгай лиеда. Мутлан, копт йылмым араб йылме сеҥен, америкын йылме-влак олмеш Америкыште чылан англичан, француз, испан да португал йылмым кучылташ тӱҥальыч. Йылме пыташ тӱҥалме годым тудын дене поснак тӱшкаште але шоҥгырак-влак гына пайдаланаш тӱҥалыт.

Южгунам калык пыта, но йылме садак кодеш. Вес калыкыште тудым огыт кучылт, но садыгак, йылмын возымашыже дене шанчыште, тӱвыраште, религийыште пайдаланат.

. Мутлан:

латин йылме (VI курым гыч Кристосын шочмыж деч ончыч VI курым марте Кристосын шочымыж деч вара) — мёртвый язык, кызытсе роман йылме-влакын аваже улеш, но туге гынат Католик черкыште тудым кучылтыт);

Акрет руш йылме] (XI—XIV курымла) — Пытыше йылме, эрвел славян йылме-влак тудын негызеш ышталтыныт;

акрет грек йылме (2 тысячелетий мучаш м.к.д.в. — V курым м.к.д.в.) — кызытсе грек диалект-влаклан негызым пуышо пытыше йылме.Мӧҥгешлаат лийын кертеш: пытыше йылмым угыч ылыжтат. Иврит йылмым еврей-влак XX курымышто угыч илаҥдареныт.

Вес йылме дене

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.