Solomona

I Solomona na Salômôna dia mpanjaka fahatelo tao Israely nandimby an'i Davida teo anelanelan'ny taona 970 sy 931 tal. J.K. Ny Baiboly no ahitana ny ankabeazan'ny tantaran'i Solomona, izay voalaza fa mpanjaka hendry, araka ny Boky voalohan'ny Mpanjaka. Nanjakan'ny fandriam-pahalemana sady nanan-karena ny fanjakany ary izy no voalazan'ny Baiboly fa nanorina ny Tempolin'i Jerosalema voalohany izay atao hoe Tempolin'i Solomona[1] izay natolony ho an'i IHVH Andriamantr'i Israely (1Mpanj. 5.3; 8.20).

Teraka tamin'ny taona 1011 tal. J.K. tao Jerosalema ary maty ny tamin'ny taona 931 tal. J.K. tao ihany koa izy. I Davida no rain'i Solomona. Ny vadiny dia Naama, zanakavavin'ny farao Siamona. Ny zanany dia i Rehoboama sy i Menelika I.

Maro ireo boky izay lazain'ny lovantsofina fa nosoratan'i Solomona ka ny fantatra indrindra dia ireo ao amin'ny Baiboly, dia ny Bokin'ny Ohabolana sy ny Tononkiran'i Solomona ary ny Bokin'ny Mpitoriteny. Ao koa ireo boky apokrifa izay mitondra ny anarany.

Isaak Asknaziy 02.jpeg
Solomona mpanjaka, nataon'i Isaak Askenazy, taonjato faha-19.

Ny amin'ilay anarana

Ny anarana hoe Solomona na Sôlômôna na Salomona na Salômôna dia fanagasiana ny anarana amin'ny teny anglisy hoe Solomon na amin'ny teny frantsay hoe Salomon, ka ny hoe Solomon dia amin'ny teny grika hoe Σολομών / Solomon fa ny hoe Salomon dia avy amin'ny teny latina hoe Salomon. Izy roa ireo dia avy amin'ny anarana hebreo hoe שְׁלֹמֹה‬ / Shlômôh na Shelômôh. Aminny teny siriaka kosa dia ܫܠܝܡܘܢ‎ / Shlemûn; fa amin'ny teny arabo dia سُليمان‎ / Sulaymân, na Silimân na Slemân.

Araka ny Boky voalohan'ny Tantara (1Tant. 22.9) dia atao hoe Solomona/Salomona izy satria hitondra ny fiadanana sy ny fandriampahalemana (hebreo: shalom "fiadanana" na "fandriampahalemana") eo amin'ny tanin'i Israely. Ny dikan'io anarana io dia "ny Fiadanany", izay mampahatsiahy an'Andriamanitry ny Shalom, na ny "fahafenoana" na ny "fahatanterahana", izay tsy iainana raha tsy misy ny fandriam-pahalemana[2].

Ny tantaran'i Solomona araka ny Baiboly

Ny fahazazan'i Solomona

Teraka tao Jerosalema i Solomona (1Tant. 14.4) ary zanaka faharoan'i Davida tamin'i Batseba, vady navelan'i Oria ilay Hitita miaramilan'i Davida ihany. Ny zokiny iray tampo aminy dia maty mba hanasaziana an'i Davida tamin'ny nanaovany izay hahafaty an'i Oria tany an'ady, satria notorontoronina tamin'ny fijangajangana fahavelon'i Oria. Taorian'ny nahazoan'i Davida famelan-keloka no nahaterahan'i Solomona. Nanana rahalahy telo iray tampo aminy voatonona anarana koa i Solomona, dia i Natana sy i Samoa ary i Sobaba ankoatr'ireo lehilahy zokiny miisa enina hafa reny aminy nateraky ny vady maron'i Davida (1Tant. 3.5).

Fiakarana eo amin'ny fanjakana

Rehefa antitra i Davida dia saika nanambara tena ho mpanjaka i Adonia nefa i Solomona ihany no lasa mpanjaka tamin'ny farany tamin'ny faha-40 taona nanjakan'i Davida. Nasain'i Davida nanosotra an'i Solomona (izay mbola 12 taona na 15[3]) ho mpanjaka i Zadoka (na Sadoka) raha teo am-piandrasana ny fotoana hahafatesany i Davida sady namela hafatra tamin-janany (1Mpanj. 2.1). Mpanjakan'i Israely faha-3 i Solomona, taorian'i Saoly sy i Davida rainy.

Ny fahendren'i Solomona

Salomons dom
Ny Fitsaran'i Solomona, tanaon'i Peter Paul Rubens, taona 1617

Izao ny filazana momba ny fahendren'i Solomona ao amin'ny Baiboly, araka ny Boky voalohan'ny Mpanjaka (1Mpanj. 5.10-14)

"10 Ary ny fahendren'i Solomona nihoatra noho ny fahendren'ny zanaky ny atsinanana rehetra sy ny fahendren'ny Egyptiana rehetra. 11 Fa hendry noho ny olona rehetra izy; eny, hendry mihoatra noho Etana Ezrahita sy Hemana sy Kalkola sy Darda, zanak'i Mahola, aza izy ary ny lazany efa niely tamin'ny firenena rehetra manodidina. 12 Nanao ohabolana telo arivo izy, sady nanao tonon-kira dimy amby arivo. 13 Ary nilaza ny amin'ny hazo hatramin'ny hazo sedera any Libanona ka hatramin'ny hysopa izay maniry eny amin'ny ampiantany izy, sady nilaza ny amin'ny biby sy ny vorona sy ny biby mandady sy mikisaka ary ny hazandrano koa. 14 Ary dia nisy tonga avy tany amin'ny firenena rehetra mba hihaino ny fahendren'i Solomona, dia avy amin'ny mpanjakan'ny tany rehetra izay efa nahare ny amin'ny fahendreny."[4]

Luca Giordano - Dream of Solomon - WGA09004
Ny nofin'i Solomona, nataon'i Luca Giordano

Heverina ho ny tena hendry indrindra amin'ny olombelona rehetra i Solomona amin'ny fahaizany mitsara amim-pahendrena araka ny fangatahany tamin'Andriamanitra ny mba hanome azy fo mahay mihaino (2Tant. 1.7-12). Ao amin'ny Boky voalohan'ny Mpanjaka (1Mpanj. 3.16-28) dia tantaraina ny fifandirana nisy teo amin'ny vehivavy roa izay samy niteraka zazalahy izay avy. Ny zaza iray dia maty nandritra ny alina ka nitondra ny zaza sisa velona teo anatrehan'ny mpanjaka izy roa hahafantarana ny tena reniny. Nalaza izany fomba fitsarana izany.

Fandriampahalemana sy fandrosoana ara-toekarena

MACCOUN(1899) p099 SOLOMON'S TEMPLE
Tempolin'i Solomona, sary natao tamin'ny taona 1899.

Tamin'ny fanombohan'ny naha mpanjaka an'i Solomona dia maro ireo fanoherana sy fikomiana niseho tao amin'ny fanjakany izay tsy maintsy natrehiny. Nataony izay hahafoana ireo mpiandany amin'ny rahalahiny Adonia ka ny mpisorona Abiatara nisesitany fa i Joaba kosa novonoina.

Nanararaotra ny fahafatesan'i Davida ny farao Siamona mba hanafika an'i Palestina ka nalainy sady nopotehiny ilay tanàna atao hoe Gezera. Nisafidy ny hanao fifanaraham-pilaminana anefa izy rehefa tonga teo anatrehan'ny tafik'i Solomona. Nomeny ho vadin'i Solomona ny zanany vavy iray ka ny tanàna Gezera no nataony fanomezana miaraka amin'izany. Tsy nanafika ny tanan'ny Filistina i Solomona. Nanao fifanarahana amin'ny farao Siamona i Solomona izay nahafahany namaritra ny sisin-tany atsimon'ny fanjakany izay mahafaoka an'i Gezera izay lasa ampahan'ny tanin'i Israely. Nandefa tafika tany amin'ny tany Hamata sy Zoba i Solomona mba hifehezany an'i Tadmora (Palmira) sy ny lalana falehan'ireo mpivarotra mandeha miaraka marobe mitaingina biby.

Nanjakan'ny fandriam--pahalemana sy ny firoborobon'ny toekarena ny fotoana naha mpanjaka an'i Solomona. Nanao fanorenana lehibe ny mpanjaka ka isan'izany ny Tempoly sy ny mandan'i Jerosalema. Izy no nanorina ny Tempoly voalohany tao Jerosalema tamin'ny faha efa-taonan'ny nanjakany ka vita izany tao anatinan'ny fito taona sy sasany. Voasolo tempoly ny tabernakely ka io no nanjary foiben'ny fanompoam-pivavahana azon'ny rehetra atrehina.

Ny fitantanan-draharaha nimasoan'i Solomona dia mahakasika ny raharaham-barotra indrindra. Nanohy ny fifandraisan-drainy tamin'ilay Foinikiana (na Fenisiana) Hirama mpanjakan'i Tiro. Nandefa iraka koa izy nankany Tarsisy sy Ofira (na Sofira) mba hifampiraharaha ara-barotra momba ny fanafarana volamena sy volafotsy sy vatosoa sy rajako sy vorombola sy zava-tsarobidy hafa koa (1Mpanj. 9.28; 10.11; 1Tant. 29.4; 2Tant. 8.18; 9.10; 1Mpanj. 22.48). I Solomona no nanan-karena be indrindra tamin'ireo mpanjaka nifandimby tao Israely, noho izany rehetra izany, araka ny voasoratra ao amin'ny Baiboly.

Araka ny Baiboly dia tafakatra teo amin'ny famirapiratany sy ny tanjany ara-toekarena ny fanjakan'i Israely nandritra ny 40 taona nanjakan'i Solomona. Tanatin'ny iray taona i Solomona dia nahangona volamena 666 talenta, izany hoe 18 125 kg (1Mpanj. 10.14).

Fifandraisany tamin'ny mpanjakavavin'i Saba

'The Visit of the Queen of Sheba to King Solomon', oil on canvas painting by Edward Poynter, 1890, Art Gallery of New South Wales
Fitsidihan'ny mpanjakavavin'i Saba ny mpanjaka Solomona, nataon'i Edward Poynter, taona 1890

Araka ny Baiboly, rehefa nahare ny lazan'ny fahendrena sy ny haren'i Solomona ny mpanjakavavin'i Saba na Seba (hebreo: מַלְכַּת־שְׁבָא‬ / Malkat-Shəḇā) dia nanapa-kevitra ny hihaona aminy. Nitondra rameva novesarana fanomezana ny mpanjakavavy ka isan'izany ny volamena sy ny vatosoa ary ny zava-manitra fanao amin'ny sakafo. Nametra-panontaniana sy nanao ankamantatra tamin'i Solomona ny mpanjakavavy ka variana tamin'ny valin-ten'ny mpanjaka izay mampiseho fahendrena (1Mpanj. 10.1-13). Tamin'izany dia nomen'i Salomona azy ny zavatra rehetra niriny sy nangatahiny ka afa-po izy. (1Mpanj. 10.10). Izany fitantarana izany dia niteraka lovantsofina maro hafa koa ka isan'izany ny tantaran'ny mpanjaka tao Etiopia izay lazain'ny lovantsofina fa taranak'i Solomona tamin'ny mpanjakavavin'i Saba.

Ny fahalemen'i Solomona

Araka ny Baiboly, ao amin'ny Boky voalohan'ny Tantara dia nanana vady 700 sy vadintsindrano 300 i Solomona (1Tant. 11.3). Maro ny vehivavy tsy Israelita tamin'ireo vadiny ireo ka nisy ny Egiptiana, ny Moabita, ny Amonita, ny Edomita, ny Sidoniana, ary ny Hitita. I Naama, vehivavy Amonita, no voatonona anarana tamin'ireo vadin'i Solomona, io no renin'i Rehoboama, zanaka nandimby an'i Solomona teo amin'ny fitondrana (1Mpanj. 14.21-31; 2Tant. 12.13). Ny fanambadiany an'ilay zanaka vavin'ny farao dia nanamafy ny fihavanana ara-politika teo amin'i Solomona sy i Egipta.

Navelany hiriboroboteo amin'ny taniny ny fivavahan'ny Jentilisa nentin'ireo vadiny maro ireo (1Mpanj. 11.4-5) ka nisy ny nanorina tempoly ho an'i Astoreta (na Astarte) sy Moloka (na Moleka) (1Mpanj. 11.5; 11:33; 2Mpanj. 23.13). Tsy nanaja ny fanekena nifanaovana tamin'Andriamanitra i Solomona, dia ny tsy tokony hananany andriamani-kafa, ka niteraka ny fahatezeran'Andriamanitra izany (1Mpanj. 11.9-13).

Tamin'ny fiafaran'ny fanjakany dia naka hetra be loatra sy ny nampanao asa fanompoana i Solomona ka niteraka fanoherana izany izay niafara tamin'ny fizaran'ny fanjakana ho roa taorian'ny nahafatesany (taona 931 tal. J.K.), dia ny Fanjakan'i Samaria ao avaratra sy ny Fanjakan'i Joda ao antsimo.

Boky amin'ny anaran'i Solomona

Satria nalaza tamin'ny fananany fahendrena ny mpanjaka Solomona dia maro ny boky ao amin'ny Baiboly na ivelan'ny Baiboly izay heverina araka ny lovantsofina fa nosoratany na nosoratana tamin'ny anarany.

Boky ao amin'ny Baiboly

Ao amin'ny Baiboly dia ahitana boky heverina araka ny lovantsofina fa nosoratan'i Solomona. Hita ao amin'ny Baiboly kristiana rehetra sy ny Baiboly jiosy amin'ny teny hebreo (Tanakh) ny telo, dia ny Bokin'ny Ohabolana (hebreo: משלי / Míshlê) sy ny Tononkiran'i Solomona na Tononkira Fanaperana[5] (hebreo: שיר השירים / Shir ha-Shirim) ary ny Bokin'ny Mpitoriteny (hebreo: קהלת / Qohelet). Ao koa ireo boky deoterokanonika izay tsy hita afa-tsy ao amin'ny Baiboly katolika sy Baiboly ortodoksa, dia ny Bokin'ny Ekleziastika na Fahendren'i Bena Siràka (hebreo: ספר בן סירא / Sepher ben Sira), ny Bokin'ny Fahendrena na Fahendren'i Salomona (grika: Σοφία Σaλωμῶνος / Sofia Salômônos ).

Boky apokrifa na pseodepigrafa

Maromaro ireo boky amin'ny anaran'i Solomona izay tsy voaray ho isan'ny Baiboly fa heverina ho apokrifa na pseodepigrafa na ho an'ny Kristiana na ho an'ny Jiosy, dia ny Antsan'i Solomona, ny Salamon'i Solomona, ny Testamentan'i Solomona ary ny Anganon'i Solimana.

Taranak'i Solomona ao Etiopia?

Araka ny tantara lovantsofina etiopiana izay nosoratana nanomboka tamin'ny taonjato faha-13 na faha-14 [6] sady notaterin'ny Kebra Nagast[7], dia nanan-janaka tamin'ny mpanjakavavin'i Saba i Solomona[8]: tsy iza izany fa ny mpanjaka Menelika I na Bäynä Ləhkəm min'ny fiteny gezy. Zanaka lahy voalohan'i Solomona izy sady mpandimby an-dreniny teo amin'ny fanjakana. Izy hono no nahatonga ny fanjakany hiova finoana ho amin'ny jodaisma[9]. Araka io lovantsofina io dia nanana zanaka lahy roa hafa koa i Solomona tamin'ny vadiny roa hafa: i Rehobohama izay nandimby an'i Salomona, sy i Adramisy izay nanambady an'i Adlonia zanaka vavin'i Baltasara na Baltasora[9] mpanjakan'i Bizantia na i Roma izay nodimbiasiny[10].

Izany fitantarana izany dia ahafahana hilaza ny fiaviana jiosin'ny kristianisma etiopiana sady ilazana ny fahambonian'izany kristianisma izany raha mitaha amin'ny jodaisma, na amin'ny lafiny ara-pivavahana na amin'ny lafiny politika[11] sady koa ahafahana manao ny fampielezan-kevitra ho enti-manjakazaka amin'ny fanorenana ny maha efa ela azy sy ny fahefany[6].

I Solayman araka ny finoana silamo

I Solomona na Solayman dia isan'ireo mpaminanin'ny fonoana silamo. Ao amin'ny boky Kor'any dia ny soràta faha-27 no miresaka ny amin'i Solayman, izay sady mpaminany no mpanjaka sahala amin'i Davida (na Dawud). Voaresaka ao ny fifandraisany amin'ny mpanjakavavin'i Seba[12]. maro koa ireo soràta izay miresaka ankolaka[13] ny fitsapana sy ny fahefana izay nomen'Andriamanitra azy, nefa izany fahefana izany dia niseho, araka ny anganom-bahoaka, tamin'ny alalan'ny endrika mahagagan'ny tombokasen'i Solomona.

Araka ny Kor'any dia tsy mba isan'ny tsy mpino i Solayman ary tsy nahatonga ny fahatezeran'i Allah: "Ary [ny olona] nanaraka izay tantarain'ny devoly hanaratsiana ny fanjakan'i Solayman. Nefa tsy i Soayman na oviana na oviana no tsy nino fa ny devoly".

Jereo koa

Mpanjakan'i Israely

Saoly - Isboseta - Davida - Solomona (na Salômôna) - Jeroboama I -Nadaba - Baasa (na Basa) - Ela - Zimry - Omry - Ahaba (na Akaba) -Ahazia (na Okoziasa) - Jorama - Jeho - Joahaza (na Joakaza) - Joasy(na Joasa) - Jeroboama II - Zakaria - Saloma - Menahema - Pekahia (na Faseia) - Peka (na Fasea) - Hosea(na Osea).

Mpanjakan'i Jodà

Saoly - Isboseta - Davida - Solomona (na Salômôna) - Rehoboama (na Roboama) - Abiama (na Abia) - Asa - Josafata - Jehorama (na Jorama) - Ahazia (na Okoziasa) - Atalia- Joasy (na Joasa) - Amazia (na Amaziasa) - Ozia (na Oziasa na Azaria na Azariasa) - Jotama - Ahaza (na Akaza) - Hezekia (na Ezekiasa) - Manase - Amona - Josia (na Josiasa) - Joahaza (na Joakaza) -Joiakima (na Joakima) - Joiakina (na Joasina na Jekoniana Jekoniasa) - Zedekia (na Sedekiasa).

Rohy ivelany

  • Ao amin'i Freebase: [1]

Loharano sy fanamarihana

  1. Barton, George A. (1906). "Temple of Solomon". Jewish Encyclopedia. pp. 98–101. Notsidihina 24/10/2018.
  2. Shlomo Zalman Elazer Grafstein, Judaism's Bible. The Book of Genesis, Spirit of the Desert Productions, 1999, p. 232.
  3. Wiersbe, Warren (2003). The Bible Exposition Commentary, Volume 1. Eastbourne: Cook Communications. p. 496. ISBN 9780781435314.
  4. Andininy nalaina tao amin'ny Baiboly protestanta amin'ny teny malagasy (Ny Baiboly).
  5. Ao amin'ny Baiboly protestanta amin'ny teny malagasy (Ny Baiboly) dia Tononkiran'i Solomona no iantsoana io boky io. Ao amin'ny Baiboly katolika amin'ny teny malagasy mahazatra (Ny Baiboly Masina) dia Tononkira dia Tononkira no iantsoana io boky io fa amin'ny Baiboly katolika vaovao (Ny Baiboly Masina) dia Tononkira Fanaperana.
  6. 6,0 et 6,1 Muriel Debié, "Le Kebra Nagast éthiopien: Une réponse apocryphe aux événements de Najran ?", dans J. Beaucamp, F. Briquel Chatonnet et C.J. Robin (éds.), Le massacre de Najrân : Religion et politique en Arabie du Sud au vie siècle, vol. II : Le massacre de Najran, Centre de Recherche d’Histoire et Civilisation de Byzance, 2010, p. 264
  7. Kebra Nagast ("Voninahitry ny mpanjaka") (ክብረ ነገሥት), dia fitantarana amin'ny fiteny gezy nanomboka tamin'ny taonjato faha-13, izay vita soratra tamin'ny taonjato faha-14. Ny lahatsoratra dia milaza fa fandikan-teny avy amin'ny lahatsoratra fototra amin'ny teny kopta hita taty aoriana tamin'ny taona 325 tao amin'ny tahirin-tsoratr'i Sainte-Sophie ao Konstantinopoly, izay namerina nitantara zavatra ao amin'ny Testamenta Taloha, nasiana tantara lava fanampiny mampanantena fa hanjaka amin'ny antsasak'izao tontolo izao ny mpanjaka Etiopiana taranak'i Solomona.
  8. Ao amin'ny Testamenta Vaovao dia miresaka azy amin'ny fampiasana ny hoe "mpanjakavavy avy tany atsimo" ny Evanjelin'i Lioka (Lio. 11.31).
  9. 9,0 et 9,1 Marie-Laure Derat, Le domaine des rois éthiopiens, 1270-1527 : Espace, pouvoir et monarchisme, Les publications de la Sorbonne, 2003, p. 60-61
  10. Muriel Debié, "Le Kebra Nagast éthiopien: Une réponse apocryphe aux événements de Najran ?", dans J. Beaucamp, F. Briquel Chatonnet et C.J. Robin (éds.), Le massacre de Najrân : Religion et politique en Arabie du Sud au vie siècle, vol. II : Le massacre de Najran, Centre de Recherche d’Histoire et Civilisation de Byzance, 2010, p. 267
  11. Muriel Debié, "Le Kebra Nagast éthiopien: Une réponse apocryphe aux événements de Najran ?", dans J. Beaucamp, F. Briquel Chatonnet et C.J. Robin (éds.), Le massacre de Najrân : Religion et politique en Arabie du Sud au vie siècle, vol. II : Le massacre de Najran, Centre de Recherche d’Histoire et Civilisation de Byzance, 2010, p. 269
  12. Atao hoe Bilqis ny anaran'ny mpanjakavavin'i Saba ao amin'ireo Hadita.
  13. Jereo ny Soràta 21.81-82; 27.17; 34.12-14; 38.29-39.
Antsan'i Salomona

Ny Antsan'i Salomona dia fanagonana tonon-kalo na tonon-kira kristiana miisa 42 tamin'ny fiteny siriaka (na angamba koa tamin'ny fiteny grika) nataona mpihira tsy fantatra tamin'ny fanombohan'ny taonjato faha-2. Ny lahatsorara dia tokony ho nivoaka avy any Siria.

Apokrifan'ny Baiboly

Atao hoe Apokrifan'ny Baiboly na Boky apokrifa na Soratra apokrifa na Apokrifa fotsiny ireo boky nosoratana ho boky masina nefa tsy voaray ho ao amin'ny lisitry ny boky ekena ho filamatry ny finoana ao amin'ny Baiboly kristiana na amin'ny Baiboly jiosy. Izany lisitra izany no atao hoe kanona. Tsy mitovy ny fampiasan'ny Katolika sy ny Protestanta ny teny hoe apokrifa. Samy manana ny lisitry ny boky ataony hoe apokrifa ny fanontana Baiboly tsirairay.

Bokin'ny Mpanjaka

Ny Bokin'ny Mpanjaka dia boky ao amin'ny Tanakh izay isan’ireo bokin'ny mpaminany mitantara ny fanjakan’i Solomona sy ny nanorenany ny Tempoly voalohany, ny fivakisan'ny firenena ho fanjakana roa. Asehony tsirairay ny nitondran’ireo mpanjakan’i Isiraely sy i Joda izay voahelok’Andriamanitra noho ny tsy fanarahan’izy ireo ny didiny. Voatantara koa ny fandraisan'anjaran'ireo mpaminany manoloana ny fahotan'ireo mpanjaka izay nitarika ny faharavan'ny Fanjakan’i Isiraely sy ny Fanjakan'i Joda. Ny fizaràna an'io boky io ho roa no nahazoana ny Boky voalohan'ny Mpanjaka sy ny Boky faharoan'ny Mpanjaka.

Bokin'ny Ohabolana

Ny Bokin'ny Ohabolana na Ohabolana dia boky ao amin'ny Testamenta Taloha, ao amin'ny Baiboly, izay tafiditra ao amin'ireo boky atao hoe "Soratra masina" (Hagiografa) na Ketuvim (na Ketubim) ao amin'ny Baiboly jiosy na Tanakh. Ny Bokin'ny Ohabolana dia fanangonam-pitenenana izay nampiasaina teo amin'i Israely tany aloha mba hampianarana ny vahoakan'Andriamanitra ny fomba tokony hiainany ao amin'ny fahamarinana araka ny Fahendrena.

Nosoratana hanana endrika tononkalo ny ohabolana, sahala amin'ny salamo. Ahitana teny mirakitra fahendrena nentin-drazana ao, toy ny oha-pitenenana fohifohy isan-karazany sy tononkalo koa izay mahakasika ny fitondran-tena araka an'Andriamanitra sy fitsikerana ny fisainana ratsy mbamin'ny asa ratsin'ny olona ary maneho ny vokatr'izany.

Isan'ireo lohahevitra voizin'ny Bokin'ny Ohabolana ny maha fanomezana avy amin'Andriamanitra ny fahendrena, dia ny fahendrena izay tokony hananan'ny olona amin'ny fotoana sy toerana rehetra ary amin'ny sehatra rehetra. Ampianariny ny tokony hanaovana sy hitiavana ny rariny sy ny fanetren-tena ary ny fananana toetra mahatoky. Tsy manavaka saranga ny ohabolana fa mahakasika ny sokajin'olona rehetra.

Boky amin'ny anaran'i Salomona

Ny boky amin'ny anaran'i Salômôna na boky amin'ny anaran'i Solomona dia boky ao amin'ny Baiboly izay mety ho kanonika na deoterokanonika na ivelan'ny Baiboly ka atao hoe apokrifa na pseodepigrafa. Nampitondrain'ny olona nanoratra azy na ny olona taty aoriana ny anaran'i Salômôna na Solomona izy ireo.

Ireto avy ireo boky ireo:

Ny Tononkiran'i Solomona (na Tononkira Fanaperana)Ny Salamon'i SolomonaNy Fahendren'i Solomona (na Bokin'ny Fahendrena)Ny Testamentan'i SolomonaNy Antsan'i SolomonaNy Tantaran'i SolimanaNy Tononkiran'i Solomona (na Tononkira dia Tononkira na Tononkira Fanaperana) dia kanonika ao amin'ny Baiboly hebreo (na Tanakh) sy ny Baiboly protestanta fa protokanonika kosa ao amin'ny Baiboly katolika sy ny Baiboly ortodoksa. Ny Fahendren'i Solomona (na Bokin'ny Fahendrena) dia deoterokanonika ho an'ny Katolika sy ny Ortodoksa fa apokrifa kosa ho an'ny Protestanta. Ny Testamentan'i Solomona sy ny Antsan'i Solomona dia boky apokrifan'ny Testamenta Taloha fa ny Tantaran'i Solimana kosa dia boky apokrifan'ny Testamenta Vaovao.

Boky faharoan'ny Tantara

Ny Boky faharoan’ny Tantara na Tantara faharoa dia boky ao amin'ny Testamenta Taloha ao amin'ny Baiboly kristiana sady hita koa ao amin'ny Tanakh, boky masin'ny jodaisma. Ampahany amin'ny boky nozaraina roa io boky io, dia ny Bokin'ny Tantara, ka ny tapany voalohany dia ny Boky voalohan'ny Tantara.

Manomboka amin'ny tantaranan'ny fanjakan'i Solomona ny boky. Avy eo mitantara ny nivakisan’ny fanjankana ho roa: Fanjakan’i Jodà any atsimo sy Fanjakan’i Israely any avaratra. Derain'ny mpanoratra ho ilay mpanjaka tonga lafatra i Solomona (na Salômôna) ao amin’ny boky. Voaresaka ao amin'ny Boky faharoan’ny Tantara fa ny vahoakan’i Israely dia vahoaka mpanota sady tsy niverina tamin’Andriamanitra. I Hezekia (na Ezekiasa) sy i Josia (na Josiasa) no mpanjaka nalaza indrindra tamin’ny fanompoana an’Andriamanitra sady nanao izay hanajana ny Lalàn’Andriamanitra.

Boky voalohan'ny Mpanjaka

Ny Boky voalohan'ny Mpanjaka na Mpanjaka voalohany dia boky ao amin’ny Testamenta Taloha ao amin’ny Baiboly izay isan’ireo atao hoe boky fitantarana. Ny Mpanjaka voalohany dia mitantara ny fametrahana an’i Solomona (na Salômôna) ho mpanjaka, ny fanorenany ny Tempoly voalohany, ny fivakisan'ny firenena ho fanjakana roa, ny fahotan'ireo mpanjaka ary ny fandraisan'anjaran'ireo mpaminany manoloana izany.

Raha mbola tsy maty i Davida dia efa nisy tamin’ireo zanany no niady handimby azy nefa i Solomona ihany no voatendrin’i Davida handimby azy. Nanao fahotana lehibe i Solomona tamin'ny naha-mpanjaka azy ka ho setrin’izany dia nivaky roa ny firenena taorian’ny nahafatesany. Ny tapany avaratra dia natao hoe Fanjakan’i Joda fa ny ilany atsimo kosa dia natao hoe Fanjakan’i Israely (na Fanjakan’i Samaria). Ny mpanjaka tsirairay voatantara ao amin’ny boky dia tsaraina araka ny fifikirany na tsia amin’Andriamanitra.

Fanjakan'i Israely (mitambatra)

Ny Fanjakan'i Israely (mitambatra) na Fanjakana mitambatr'i Israely sy i Jodà dia fanjaka-mpanjaka naorin'ny Israelita tamin'ny taona 1050 tal. J.K. any ho any. Nandimby ny vanim-potoan'ny mpitsaran'i Israely io fanjakana io ka i Saoly (na Saola) no mpanjaka voalohany nanapaka azy.

Araka ny Boky voaolohan'i Samoela ao amin'ny Baiboly dia vokatry ny fanirian'ny Zanak'i Israely hanana mpanjaka sahala amin'ireo firenena hafa izay neken'Andriamanitra tamin'ny alalan'ny mpaminany Samoela no nampisy io fanjakana io (1Sam. 8).

Nivaky roa izany fanjakana izany taty aoriana ka ny avaratra dia ny Fanjakan'i Samaria fa ny atsimo kosa dia ny Fanjakan'i Jodà. Telo fotsiny ny mpanjaka nitondra an'io fanjakana io talohan'ny hizaràny roa, dia i Saoly sy i Davida ary i Solomona.

Fanjakan'i Jodà

Ny Fanjakan'i Jodà na Fanjakan'i Joda na Fanjakana Atsimo dia fanjaka-mpanjaka tany Atsinanana-Akaiky taloha naorin'ny Israelita tamin'ny Andron'ny Vy. Araka ny Baiboly dia teo anelanelan'ny taona 931 sy 586 tal. J.K. no nisian'io fanjakana io izay nifanefi-tany tamin'ny Fanjakan'i Samaria (na Fanjakan'i Israely) izay nifanohitra taminy. Araka ny Baiboly dia vokatry ny fivakisan'ny Fanjakan'i Israely izay mbola nitambatra izy sy ny Fanjakan'i Samaria taorian'ny nahafatesan'i Solomona (Salômôna). Taorian'ny vanim-potoam-pandrosoana teo ambany fifehezan'ny Fanjakana Asiriana vaovao dia noravan'ny Babiloniana izy tamin'ny andron'i Nebokadnetsara II tamin'ny ady nifanaovan'i Egiptiana sy ny Babiloniana.

Jeroboama I

I Jeroboama I dia ilay mpanjaka nanorina ny Fanjakan'i Israely (atao hoe Fanjakan'i Samaria koa) tao amin'ny tapany avaratry ny Fanjakan'i Israely taloha izay tafasaraka tamin'ny Fanjakan'i Jodà any atsimo, araka ny Baiboly. Nanjaka teo anelanelan'ny taona 931 sy 910 tal. J.K. izy. Niteraka fisarahana ara-pivavahana teo amin'ny fanjakana avaratra sy atsimo koa izany fisarahana ara-politika izany. Ao amin'ireo Bokin'ny Mpanjaka sy ireo Bokin'ny Tantara no iresahana misimisy kokoa ny momba azy. Isan'ny fokon'i Efraima izy.

Jerosalema (Andro Taloha)

I Jerosalema dia tanàna any amin'ny faritra Kanaana nonenan'ny Jebosita tamin'ny Andro Taloha izay azon'i Davida mpanjaka ka nataony renivohitry ny fanjakany.

Moaba (fanjakana)

I Moaba dia firenena iray tao Atsinanana Akaiky tamin'ny Andro Taloha izay hita teo atsinanan'ny Ranomasina Maty, ao amin'ny atao ankehitriny hoe Jordania. Vahoaka nifanakaiky amin'ny Hebreo ny Moabita. Lasa mpanompon'i Israely tamin'ny andron'i Davida sy i Solomona tamin'ny taonjato faha-11 sy faha-10 tal. J.K. Araka ny voalaza ao amin'ny Baiboly dia nanorina fitoerana masina ho an'i Kamosy andriamanitry ny Moabita tao Jersosalema i Solomona.

Rahefa nahazo fahaleovan-tena indray i Moaba dia resin'ny mpanjakan'i Israely Omry tamin'ny taonjato faha-9. Lasa mpanompon'ny Asiriana ny Moabita, sahala amin'ireo fanjakana manakaiky ny Fanjakan'i Jodà, tamin'ny taonjato faha-6 tal. J.K. Taorian'io dia nifangaro tamin'ireo vahoakan'ny firenena hafa ny Moabita ka tsy niavaka intsony.

Araka ny Bokin'i Rota sy ny Filazantsaran'i Matio dia vehivavy moabita i Rota razamben'ny mpaniaka Davida sy i Jesosy.

Mpanjakan'i Israely

Ny mpanjakan'i Israely dia ireo mpanjaka avy amin'ny fokon'i Israely lazaina ao amin'ny Baiboly fa nanapaka ny tanin'i Israely ao Palestina, nanomboka tamin'ny taona 1051 tal. J.K. hatramin'ny taona 721 tal. J.K. Nanomboka tamin'ny nisarahan'ny Fanjakan'i Israely sy ny Fanjakan'i Jodà dia ireto ny mpanjakan'i Israely nifandimby raha tsy isaina i Saoly na Saola (שאול - Shā’ûl) sy Isboseta (אִֽישְׁבֹּשֶׁת‬ / Ishboshet) sy i Davida (דָּוִד / Dāwîḏ) ary i Solomona (שְׁלֹמֹה‬ / Shlomoh).

Jeroboama I (hebreo: יָרָבְעָם‬ / Yaraḇe‘am);

Nadaba (hebreo: נָדָב‬ / Naḏaḇ);

Baasa na Basa (hebreo: בַּעְשָׁא‬, / Baʿashaʾ);

Ela (hebreo: אֵלָה‎ /’Elah);

Zimry (hebreo: זִמְרִי / Zimri,);

Omry (hebreo: עמרי‬ / ‘Omri);

Ahaba (hebreo: אַחְאָב / ʼAḥʼaḇ);

Ahazia na Okoziasa (hebreo: אֲחַזְיָה‎ / ’Aḥazyah);

Jorama (hebreo: יְהוֹרָם‎ / Yehoram);

Jeho (hebreo: יֵהוּא‬ /Yehu);

Joahaza na Joakaza (hebreo: יְהוֹאָחָז‎ / Yeho’aḥaz);

Joasy na Joasa (hebreo: יהואש / Yeho’ash na יואש / Yo’ash);

Jeroboama II (hebreo: יָרָבְעָם‎ / Yaraḇe‘am);

Zakaria (hebreo: זְכַרְיָה‎ / Zeḵaryah);

Saloma (hebreo: שַׁלּ֤וּם‎ / Shallum);

Menahema (hebreo: מְנַחֵם / Menaẖem);

Pekahia na Faseia (hebreo: פקחיה‎ / Peqaḥyah);

Peka na Fasea (hebreo: פֶּ֨קַח‎ / Peqaḥ);

Hosea na Osea (hebreo: הושע / Hoshea‘).

Nosy Solomona

I Nosy Solomona dia firenena ao Oseania.

Ny renivohiny dia Honiara. Ny tanàna lehibe indrindra dia ny renivohiny. 28 400 ny velarantaniny ary

523 000 ny isam-poniny araka ny fanisana natao tamin'i 2009. Ny faritr'ora dia +11.

Rehoboama

I Rehoboama na Roboama dia mpanjakan'i Israely fony ity fanjakana ity mbola tsy nivaky taorian'ny nahafatesan'i Solomona (na Salômôna) rainy izy (taona 932 tal J.K.) ary lasa mpanjakan'i Jodà taorian'izany (nifarana tamin'ny taona 915 tal. J.K.). Izy no niteraka ny fisarahan'ny Fanjakan'i Israely ho fanjakana roa tsy nifanaraka, araka ny voalaza ao amin'ny Baiboly. Resahina indrindra ao amin'ny Boky voalohan'ny Mpanjaka (1Mpanj. 12–14) sy ny Boky faharoan'ny Tantara (2Tant. 10–12) ny ady maharitra nifanaovan'ny fanjakan'i Jodà tarihin'i Rehoboama sy ny fanjakan'i Israely tarihin'ny mpanjaka Jeroboama.

Salamon'i Salomona

Ny Salamon'i Salomona na Salamon'i Solomona dia fanangonana salamo miisa 18 izay tsy isan'ny boky kanonikan'ny Baiboly jiosy. Ity boky ity dia nipoitra tao amin'ny Jiosy niaina tamin'ny taonjato voalohany tal J.K. izay nahita an'i Jerosalema renivohiny nidiran'ireo mpangeja romana. Hita ao amin'ny Septoaginta (na Septanta) io boky io nefa tsy hita ao amin'ny kanonan'ny Baiboly hebreo (Tanakh) araka ny soratra masoretika. Tsy tokony hafangaro amin'ny Antsan'i Salomona ny Salamon'i Salomona. Tsy isan'ny kanonan'ny Baiboly katolika sy Baiboly protestanta izy.

Tempolin'i Jerosalema

Ny Tempolin'i Jerosalema, araka ny Baiboly, dia toeram-pivavahana naorin'ny Israelita tao Jerosalema mba hampitoerana ny Fiaran'ny fanekena. Noravan'ny tafik'i Babilona izy ary natsangana indray teo ambany fitarihan'i Ezra (na Esdrasa) fitopolo taona taty aoriana ary farany naravan'ny Romana tanteraka tamin'ny taona 70 taor. J.K.

Hita ao amin'ny Bokin'ny Mpanjaka ao amin'ny Baiboly ny antsipiriany momba ny Tempoly voalohany. Nampahafantarin'Andriamanitra mialoha ny mpanjaka Davida fa ny taranany no hanamboatra io tempoly io, araka ny Boky faharoan'i Samoela (2Sam. 7), ary vita izany tamin'ny andro nanjakan'i Solomona izay nanatanteraka ny fanorenana araka ny toromarika nomen'Andriamanitra. I Hirama, mpanjakan'i Tiro no nanome ny hazo sedera sy kipresy sy ny volamena ary ny olona ilaina amin'ny fanamboarana ny tempoly.

Ny anarana omena ny tempoly ao amin'ny Baiboly hebreo dia Beit IHVH ("Tranon'i Iahveh") na Beit HaElohim ("Tranon'Andriamanitra") na Beiti ("Tranoko") na Beitekhah ("Tranonao"). Ao amin'ny literatiora rabinika dia atao hoe Beit HaMikdash ("Trano Masina" na "Tempoly Masina").

Tempolin'i Solomona

Ny Tempolin'i Solomona (hebreo: מקדש שלמה / Mikdash Shlomo), na Tempoly Voalohany araka ny Baiboly, dia toeram-pivavahana naorin'i Solomona mpanjaka tao Jerosalema tamin'ny taonjato faha-10 tal. J.K. (taona 957 tal. J.K.) mba hampitoerana ny Fiaran'ny fanekena. Noravan'ny tafik'i Babilona izany tempoly izany. Nasolo an'ilay Tabernakely namboarina tany an-tany efitr'i Sinay ny Tempoly, araka ny Bokin'ny Deoteronomia (Deo. 12.2-27).

Tononkiran'i Solomona

Ny Tononkiran'i Solomona na Tononkira dia Tononkira na Tononkira Fanaperana dia boky ao amin'ny Baiboly ao amin'ny Testamenta Taloha izay mitantara ny resaka ifanaovan'ny mpifankatia mifampitaona sy mifaneho ny fitiavany sy ny faniriany. Tantara an'ohatra ny amin'ny fitiavan'Andriamanitra ny vahoakany izany ho an'ny Jiosy sy ny Kristiana.

Amin'ny tenim-pirenena hafa

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.