Bokin'ny Mpitsara

Ny Bokin'ny Mpitsara dia boky ao amin'ny Testamenta Taloha ao amin'ny Baiboly sady ao amin'ny boky masin'ny Jiosy, dia ny Tanakh. Mitantara ny zavatra malaza nataon'ireo mpitsara voatendrin'Andriamanitra hitondra sy hanafaka ny Zanak'i Israely tao amin'ny tany Kanana taorian'ny nahafatesan'i Josoa io boky io. Asehony ihany koa ny fiaimpiainan'ireo mpitsara ireo sy ny fangejan'ny firenena hafa ny Zanak'i Israely noho ny fialany an'Andriamanitra sy ny fiverenany aminy indray ka mahatonga azy ireo hahazo fanafahana. Isan'ireo atao hoe bokin'ny mpaminany ny Bokin'ny Mpitsara ao amin'ny Tanakh, fa voasokajy ho bokim-pitantarana na boky ara-tantara kosa izy ao amin'ny Baiboly kristiana.

Figures Samson meurt en faisant mourir ses ennemis
Maty teo am-pamonoana ny fahavalony i Samsona, Tsy fantatra ny namorona azy, 1728

Ny anaran'ny boky

Atao hoe ספר שופטים / Sefer Shoftim, izay midika hoe "bokin'ny mpitsara", ny anaran'io boky io ao amin'ny Tanakh. Ny hoe shofet (milaza tokana) sy shoftim (milaza maro) no teny nadika hoe "mpitsara" izay. Atao hoe Κριτές βιβλίο / Kritês Biblio ("bokin'ny mpitsara") izy amin'ny teny grika fa Liber Iudicum ("bokin'ny mpitsara") kosa amin'ny teny latina.

Ny momba ny fanoratana ny boky

Ny mpanoratra

Araka ny lovantsofina jiosy dia i Samoela no nanoratra ny Bokin'ny Mpitsara. Ny mpandinika ny Baiboly sasany amin'izao kosa dia milaza fa olona samihafa no nanoratra sady lahatsoratra samihafa no natambatambatra sy narindra.

Ny fotoana nanoratana

Araka ny fikarohan'ny mpandinika ny Baiboly sasany dia tsy voasoratra tamin'ny fotoana mitohy iray ny Bokin'ny Mpitsara fa tamin'ny fotoana samihafa sady tsy manaraka ny fisehon'ny soratra ao amin'ny boky izany fotoana izany. Ohatra amin'izany ny Hiran'i Debora (Mpits. 5) izay heveriny fa nosoratana taloha elabe, ny lahatsoratry ny toko faha-17 - 21 izay lohahevitra mety natovana taorian'ny fahababoana tany Babilona (taona 538 tal. J.K.), ny tapany tena votoatin'ny boky (Mpits. 2.6 - 16.31) izay nataon'ireo mpanoratra deoteronomista teo anelanelan'ny taonjato faha-7 sy faha-6 tal. J.K.

Ny fotoana nisehoan'ireo zavatra nosoratana

Ireo zava-niseho voatantara ao amin'ny Bokin'ny Mpitsara dia heverin'ny maro fa nitranga teo anelanelan'ny taonjato faha-13 hatramin'ny taonjato faha-11 tal. J.K., izany hoe nanomboka tamin'ny nidiran'ny Zanak'i Isiraely tao Kanana ka hatramin'ny nananganana voalohany fitondram-panjaka, tamin'ny andron'i Samoela.

Ny fizarana ny boky

Azo zaraina telo ny Bokin'ny Mpitsara:

Ny fanorenam-ponenan'ny Israelita tao Kanana (1.1 - 2.10)

Ity fizaràna ity dia mamintina ny tantaran'ny fahazoan'ny Zanak'i Israely ny tany Kanana. Tohin'ny tantara ao amin'ny Bokin'i Josoa izany.

Ny nifidianan'Andriamanitra ireo mpitsara (2.11 - 16.31)

Ny mpitsara dia olona nomen'Andriamanitra fahefana ka tsy hoe hitsara fotsiny fa indrindraindrindra hitondra ara-politika na ara-tafika ihany koa mba hanafaka ny firenena israelita amin'ny fangejan'ireo firenena miady aminy. Ireto avy ireo mpitsara voalaza ao amin'ny boky: i Otniela (Mpits. 3.8-11), i Ehoda (Mpits. 3.12-30), i Samgara (Mpits. 3.31), i Debôra (Mpits. 4-5), i Gideôna (Mpits. 6-8), i Abimeleka (Mpits. 9), i Tola (Mpits. 10:1-2.), i Jaira (Mpits. 10.3-5), i Jefta (Mpits. 10.7-12-7), i Ibzana (Mpits. 12.8-10), i Elôna (Mpits. 12.11-12), i Abdôna (Mpits. 12.13-15) ary i Samsôna (Mpits. 13-16).

Ny fikorontanan'ny samy Zanak'i Israely (17 - 21)

Ity fizaràna ity dia mitantara ny nifindran'ny fokon'i Dana tany Laisha sy ny ady nifanaovan'ny Zanak'i Israely sy ny fokon'i Benjamina.

Ireo mpitsara roa ambin'ny folo

Misy sokajy roa ireo mpitsara, dia ny mpitsara lehibe, izay miisa enina, sy ny mpitsara madinika izay miisa enina torak'izany koa. Izany fanasokajiana izany dia tsy voasoratra ao amin'ny Baiboly.

I Otniela na Hôtniela

I Otniela (Mpits. 3.8-11) dia isan'ireo atao hoe mpitsara lehibe. Otniel Ben Knaz no anarany feno amin'ny teny hebreo, izay azo gasina hoe Otniela zanak'i Kenaza.

I Kaleba, tao atsimo, izay avy amin'ny fokon'i Joda, dia nandresy an'i Hebrona teo akaikin'i Beni-Anaka. I Otniela, zanak'i Kenaza rahalahiny, no naka ny tananàna Kiriata-Sefera. Izy koa dia niady amin'ny Edômita.

I Kosama-Riseataima, mpanjaka avy any amin'ny faritr'i Eofrata, dia niditra tao amin'ny tany Kanana, mba hanafika sy haka koa an'i Egipta. Resin'i Farao anefa izy ka nanao taridositra nitondra ny tafika sady nandroba ny firenena izay nolalovany. Nahangona tafika i Otniela ka afaka nanenjika sy nandroaka azy.

I Ehoda

I Ehoda dia isan'ireo atao hoe mpitsara lehibe (Mpits. 3.12-30). Ehud ben Gera ny anarany feno amin'ny teny hebreo, izay azo gasina amin'ny hoe Ehoda zanak'i Gera.

Zanak'i Goià mpitari-tafika ao amin'ny fokon'i Benjamina izy, nefa resy ka nanompo ny Moabita. Nanararaotra ny fotoana nanaterany ny anjara fanompoany izy hamonoany an'i Eglona mpanjakan'i Moaba. Maty tamin'izany ny mpanjaka ka sahy nikomy tamin'ny Moabita sy nanohitra azy ireo ny Benjaminita teny ampitan'ny ony Jordana.

I Debora na Debôrà

I Debora na Debôrà dia mpaminanivavy nitsara ny Zanak'i Israely sady anisan'ireo atao hoe mpitsara lehibe (Mpits. 4 - 5). I Baraka avy any Kadesy any Naftaly dia nikambana tamin'io mpaminanivavy io, izay avy any amin'ny tendrombohitr'i Efraima, raha nahita ny fandrahonana nataon'i Sisera avy any Haroseta ha-Goima. I Sisera dia mety ho mpitari-tafik'ireo mponina avy any an-dranomasina. Nandresy ny tafik'i Sisera izy ireo teo akaikin'ny ony Kisona, noho ny firotsahan'ny oram-batravatra izay nahatonga ny fiaran'ireo fahavalo ho rendrika. Izany no ady tao amin'ny ranon'i Megido.

I Gideona na Gidehôna

I Gideona dia isan'ireo atao hoe mpitsara lehibe (Mpits. 6 - 8). Giḏʻôn no fanononana io anarana io amin'ny teny hebreo. Atao hoe Yĕrubba`al koa izy. Ity anarana ity dia soratana hoe Jerobaala.

I Gideona avy any Ofra, zanak'i Soara, no mpitarika ny fokon'i Manase, ary nitarika ny ady tamin'ny Midianita, mpandroba avy any atsimo sy atsinanana, nampiasa rameva. Voatosiny izy ireo nandritra ny ady voalohany tany ivelan'ny tanin'i Isiraely, tao Eina-Haroda. I Orebita sy i Zeba, mpitarika ny tafiny, dia novonoin'ny Efraimita izay nanakana ny fiampitana an'i Jordana. Taorian'ny fanafihana nataon'ny Midianita teo akaikin'ny Tendrombohitr'i Tabora dia nanenjika azy ireo i Gideona tany atsinanan'ny reniranon'i Jordana ary namono ny mpitarika azy dia i Zebaha sy i Salmona. Nandritra ity ady faharoa ity no nandresen'i Gideona ny mpanohitra an'i Penoela sy i Sokota tao amin'ny lohasahan'i Jordana. Taorian'ireo fahombiazana ara-tafika ireo dia nisy ireo namporisika azy ho mpanjaka nefa nandà izany izy.

I Jefta na Jiftà

I Jefta dia isan'ireo atao hoe mpitsara lehibe (Mpits. 10.7 - 12.7). Amin'ny hebreo dia tononina hoe Yip̄tāḥ io anarana io.

Notendren'ireo mpitondra an'i Gileada i Jefta mba hitarika ny ady tamin'ny Amonita izay nandrahona azy ireo. Nandresy izy ka izany dia niteraka fialonana teo amin'ny fokon'i Efraima, Nanafika azy ny Efraimita nefa tsy nahomby ka nahatonga an'i Gileada ho afaka nizaka tena ary angamba tsy niankina tamin'ny firenen'i Manase raha tsy taorian'ny fandresen'i Gideona ny Midianita.

I Samsôna

I Samsôna dia isan'ireo atao hoe mpitsara lehibe (Mpits. 13-16). Shimshôn no fanononana ilay anarana amin'ny teny hebreo.

I Samsona izay avy amin'ny firenen'i Dana, dia niady tamin'ny Filistina. Namono Filistina arivo tamin'ny valanoranom-boriky izy. Namadika azy anefa i Dalila tamin'ny nanetezany ireo volony izay itoeran'ny heriny sady nanolotra azy tamin'ny fahavalony izay nitondra azy ho gadraina. Rehefa niverina aminy ny indray ny heriny, dia narodany ny tempolin'i Dagona, andriamanitry ny Filistina, ka maty niaraka taminy ireo Filistina nanatrika an'izany.

Ireo mpitsara madinika

I Samgara na Samigary

I Samgara na Samigary dia mpitsara nandimby an'i Ehoda sady nodimbiasin'i Debora (Mpits. 3.31). Shamgar no fiantsoana azy amin'ny teny hebreo.

Tamin'ny nahafatesan'i Ehoda dia nanao izay tsy sitrak'Andriamanitra ny Zanak'i Isiraely ary voageja teo ambany ziogan'ny Filistinina. I Samgara zanak'i Anata, tamin'ny fotoana naha mpitsara azy, dia nahafaty Filistina eninjato tamin'ny fanindroman'omby sady nanafaka ny Zanak'i Isiraely. I Debora no nandimby azy hitsara ny Isiraely.

I Abimeleka

I Abimeleka, zanakalahin'i Gideona, dia nanambara tena ho mpanjaka tany Sekema. Nikomy ny vahoaka ka nampandoroin'i Abimeleka ny tanàna nandritra ny ady nisy ra mandriaka. Maty voan'ny tora-bato izy tamin'ny ady izay nataony hanandevozany tanàna iray hafa (Mpits. 9).

I Tola

Tôlāʻ no fanononana fiantsoana an'i Tola amin'ny teny hebreo. Nitondra ny Zanak'i Israely nandritra ny 23 taona i Tolà (Mpits. 10:1-2.).

I Jaira

Yā’îr no fanononana an'i Jaira amin'ny teny hebreo. Nitondra ny Zanak'i Israely nandritra ny 22 taona i Jaira (Mpits. 10.3-5).

I Ibzana na Ibtsàna

Iḇṣān no fiantsoana an'i Ibzana na Ibtsàna amin'ny teny hebreo. Amin'ny teny grika izy dia atao hoe Ἀβαισσάνn / Abaissanê fa amin'ny teny latina kosa Abesan. I Betlehema any Galilia no fiaviany (Jos. 19.10-15). Nandimby an'i Jefta izy ka nitsara nandritra ny fito taona (Mpits. 12.18-10).

I Elôna

I Elôna dia mpitsara nandimby an'i Ibzana. Elon no fanononana azy amin'ny teny hebreo. Ny teny grika dia manao azy hoe Αἰλώμ / Ailôm fa ny teny latina kosa manoratra azy hoe Ahialon. Nitondra ny Zanak'i Israely nandritra ny folo taona izy (Mpits. 12.11-12).

I Abdôna na Habdôna

‘Aḇdōn no fanononana an'i Abdôna amin'ny teny hebreo. Nitondra ny Zanak'i Israely tanatin'ny valo taona izy (Mpits. 12.13-15).

Jereo koa:

Boky ara-tantana ao amin'ny Baiboly, naman'ny Bokin'ny Mpitsara:

Abdona

I Abdona na Habdôna dia mpitsara teo amin'i Israely. Aḇdōn (עַבְדּוֹן) no fanononana io anarana io amin'ny teny hebreo. Nitondra ny Zanak'i Israely tanatin'ny valo taona izy aralka ny Bokin'ny Mpitsara (Mpits. 12.13-15). Izy no nandimby an'i Elôna sy nodimbasan'i Samsona.

Abimeleka

I Abimeleka dia mpitsaran'ny Zanak'i Israely izay nanao ny tenanay ho mpanjaka. Zanak'i Gideona mpitsara tamin'ny vadintsindranony avy any Sikema izy. Izy no nandimby an-drainy ary i Tola no nandimby azy. Atao hoe אֲבִימֶלֶךְ ’/ Ǎḇîmeleḵ ny anarany amin'ny teny hebreo. I Gideona no nodimbiasiny ary i Tola no nandimby azy.

Taorian'ny nahafatesan'i Gideona dia namono an'ireo rahalahiny miisa 70 izay tsy iray reny aminy i Abimeleka alohan'ny handreseny lahatra ny vahoaka hanao azy ho mpanjakan'i Sikema. Nanandrana fitondrana mpanjaka tanatin'ny telo taona i Israely tamin'izay. Tsy nahomby izany noho ny halozan'i Abimeleka izay niteraka fikomiana ka nahafaty azy tamin'ny fahirano tao Tebeza, araka ny Bokin'ny Mpitsara (Mpits. 9.1-5).

Boky ara-tantara (Baiboly)

Ny boky ara-tantara na bokin-tantara dia fitambarana boky ao amin'ny Testamenta Taloha ao amin'ny Baiboly izay mirakitra amin'ny ankapobeny ny tantaran'ny Zanak'i Isiraely tao amin'ny tany Kanana hatrany amin'ny fahababoany tany Babilona.

Ireto avy ireo boky ireo: Josoa (na Jôsoe), ny Mpitsara, ny Rota, ny Samoela voalohany, ny Samoela faharoa, ny Mpanjaka voalohany, ny Mpanjaka faharoa, ny Tantara voalohany, ny Tantara faharoa, ny Ezra (na Esdrasa) ny Nehemia ary ny Estera. Ny Baiboly katolika dia ahitana boky deoterokanonika dia ny Tobià, ny Jodita ary ny Makabeo voalohany sy ny Makabeo faharoa.

Dalila

I Dalila dia vehivavy resahina ao amin'ny Baiboly izay isan'ireo vehivavy nampitondra faisana ny Zanak'i Israely noho izy nasain'ny fahavalon'i Israely, ny Filistina, hamantara ny tsiambaratelon'ny herin'i Samsona izay niraiki-pitia taminy. Ao amin'ny Bokin'ny Mpitsara toko faha-16 no ahitana ny fitantarana ny amin'i Samsona sy i Dalila.

Debora

I Debora na Debôrà dia mpaminanivavy izay nitsara ny Zanak'i Israely tanatin'ny 40 taona sady anisan'ireo atao hoe mpitsara lehibe araka ny Bokin'ny Mpitsara (Mpits. 4-5). Nandimby an'i Samgara izy sady nodimbasan'i Gideona. Atao hoe דְּבוֹרָה / Dəḇōrāh izy amin'ny teny hebreo, izay azo adika hoe "renitantely".

Nikambana tamin'i Debora, izay avy any amin'ny tendrombohitr'i Efraima, i Baraka avy any Kadesy any Naftaly raha nahita ny fandrahonana nataon'i Sisera avy any Haroseta ha-Goima. (I Sisera dia mety ho mpitari-tafik'ireo Mponina avy any an-dranomasina.) Nandresy ny tafik'i Sisera izy ireo teo akaikin'ny ony Kisona, noho ny firotsahan'ny oram-batravatra izay nahatonga ny fiaran'ireo fahavalo ho rendrika. Izany no ady tao amin'ny ranon'i Megido.

Elona

I Elona na Elôna dia mpitsara tao amin'i Israely avy amin'ny fokon'i Zebolona. Elon (אֵילֹן) no fanononana azy amin'ny teny hebreo. Ny teny grika dia manao azy hoe Αἰλώμ / Ailôm fa ny teny latina kosa manoratra azy hoe Ahialon. Nitondra ny Zanak'i Israely nandritra ny folo taona izy araka ny Bokin'ny Mpitsara (Mpit. 12.11-12). Izy no mpitsara nandimby an'i Ibzana sady nodimbasan'i Abdona.

Gideona

I Gideona na Gidehôna dia isan'ireo atao hoe mpitsara lehibe tao amin'ny Israely araka ny Bokin'ny Mpitsara (Mpits. 6-8). Giḏʻôn (גדעון) no fanononana io anarana io amin'ny teny hebreo. Atao hoe Yĕrubba`al ("hiaro tena anie i Baala" / "hiady anie i Baala") koa izy. Ity nanarana ity dia soratana hoe Jerobaala ao amin'ny Baiboly malagasy. Zanak'i Soara avy any Ofra izy. I Debora no mpitsara nodimbasiny ary i Abimeleka zanany no nandimby azy.

I Gideona no mpitarika ny fokon'i Manase, ary nitarika ny ady tamin'ny Midianita izay mpandroba avy any atsimo sy atsinanana nampiasa rameva. Voatosiny izy ireo nandritra ny ady voalohany tany ivelan'ny tanin'i Isiraely, tao Eina-Haroda. Novonoin'ny Efraimita izay nanakana ny fiampitana an'i Jordana i Orebita sy i Zeba, mpitarika ny tafiny. Taorian'ny fanafihana nataon'ny Midianita teo akaikin'ny Tendrombohitr'i Tabora dia nanenjika azy ireo i Gideona tany atsinanan'ny reniranon'i Jordana ary namono ny mpitarika azy dia i Zebaha sy i Salmona. Nandritra ity ady faharoa ity no nandresen'i Gideona ny mpanohitra an'i Penoela sy i Sokota tao amin'ny lohasahan'i Jordana. Nisy ireo namporisika azy ho mpanjaka, taorian'ireo fahombiazana ara-tafika ireo, nefa nanda izany izy.

Hiran'i Debora

Ny Hiran'i Debora na Antsan'i Debora na Tononkiran'i Debora dia tonon-kira hita ao amin'ny Bokin'ny Mpitsara (Mpits. 5.2-31). Hiram-pandresena izy io, izay nohirain'i Debora sy i Baraka noho ny nandresen'ny fokon'i Israely sasany ireo Kananita fahavalony.

Ibzana

I Ibzana na Ibtsàna dia mpitsara tao Israely. Iḇṣān (אִבְצָן‎) no fiantsoana azy amin'ny teny hebreo. Ny teny grika manao azy hoe Ἀβαισσάνn / Abaissanê fa ny teny latina kosa Abesan. I Betlehema any Galilea no fiaviany, araka ny Bokin'i Josoa (Jos. 19.10-15). Nandimby an'i Jefta izy ka nitsara nandritra ny fito taona, araka ny Bokin'ny Mpitsara (Mpit. 12.18-10). I Elona no nandimby azy.

Jaira

I Jaira dia mpitsara tao Israely nandimby an'i Tola sady nodimbasin'i Jefta. Yā’îr (יָאִיר) no fanononana ilay anarana amin'ny teny hebreo. Nitondra ny Zanak'i Israely nandritra ny 22 taona i Jairo, araka ny Bokin'ny Mpitsara (Mpits. 10.3-5).

Jefta

I Jefta na Jiftà na Jefte dia mpitsara tao Israely araka ny Bokin'ny Mpitsara (Mpits. 10.7-12-7). Isan'ireo atao hoe mpitsara lehibe izy. Amin'ny teny hebreo dia tononina hoe יפתח / Yip̄tāḥ io anarana io. I Jaira no mpitsara nodimbasany ary i Ibzana no nandimby azy.

Notendren'ireo mpitondra an'i Gileada i Jefta mba hitarika ny ady tamin'ny Amonita izay nandrahona azy ireo. Nandresy izy ka niteraka fialonana teo amin'ny fokon'i Efraima izany. Nanafika azy ny Efraimita nefa tsy nahomby ka nahatonga an'i Gileada ho afaka nizaka tena, ary angamba tsy niankina tamin'ny firenen'i Manase raha tsy taorian'ny fandresen'i Gideona ny Midianita.

Kanaana (faritra)

I Kanaana na Kanana na Kanahana dia faritra tao andrefan'i Jordana (na Jordany) izay resahina ao amin'ny Testamenta Taloha ao amin'ny Baiboly sady anaran'ny razamben'ireo mponina tao amin'io firenena io koa ny hoe Kanana na Kanaana na Kanahana, ka izany no iantsoana ilay firenena hoe Tany Kanaana indraindray mba hiavahany amin'ilay razambe. Taty aoriana ny Tany Kanana dia niova anarana ho Palestina na Palestinina. Izy ilay tany nampanantenain'Andriamanitra ny Israelita araka ny Baiboly. Nonina tsikelikely tao Kanana ny Israelita nanomboka tamin'ny taonarivo faha-2 tal. J.K. na mety efa talohan'io aza. Angamba koa avy amin'ny fitenin'ireo Kananita no nahazoan'ny Israelita ny fiteny hebreo.

Mpitsara ao amin'ny Baiboly

Ny mpitsara ao amin'ny Baiboly dia olona nomen'Andriamanitra fahefana ka tsy hoe hitsara fotsiny fa indrindraindrindra hitondra ara-politika na ara-tafika ihany koa mba hanafaka ny firenena israelita amin'ny fangejan'ireo firenena miady aminy. Amin'ny teny hebreo dia שופט‬ / shofet (raha tokana) na שופטים‬ / shoftim (raha maro) no ilazana ny mpitsara.

Ao amin'ny Baiboly hebreo dia voalaza fa shofet ("mpitsara") teo amin'ny Israelita i Mosesy ary nanendry mpitsara hafa izay nomeny fahefana amin'ny zavatra sasany araka ny tolokevitr'i Jetro, rafozan-dahiny madianita (Eksodosy 18.13-26), izy. Ny Bokin'ny Mpitsara dia miresaka ny amin'ny mpitsara roa ambin'ny folo izay nitsara an'i Israely: i Otniela, i Ehoda, i Samgara, i Debora (vehivavy), i Gideona, i Tola, i Jaira, i Jefta, i Ibtsana (na Ibzana), i Elona, i Abdona ary i Samsona. Ny Boky voalohan'i Samoela dia miresaka an'i Ely sy i Samoela, ary koa i Joela (na Jôely) sy i Abia (izay samy zanaka lahin'i Samoela). Ny Boky voalohan'ny Tantara dia miresaka an'i Kenania sy ireo zanany lahy. Ny Boky faharoan'ny Tantara dia miresaka an'i Amaria sy i Zebadia (zanak'i Ismaela).

Amin'ny ankapobeny dia tsy manao ireo mpitarika ireo ho "mpitsara" ny lahatsoratry ny Baiboly, fa milaza fotsiny fa "nitsara an'i Israely" izy ireo, amin'ny fampiasana ny matoanteny hoe שָׁפַט / sh-f-t. Ohatra, "nitsara an'i Israely" i Otniela (Mpits. 3.10), "nitsara an'i Israely i Tola nandritra ny telo amby roapolo taona" (Mpits. 10.2) ary i Jaira nitsara an'i Israely nandritra ny roa amby roapolo taona (Mpits. 10.3).

Otniela

I Otniela na Hôtniela dia mpitsara israelita. Isan'ireo atao hoe mpitsara lehibe izy. Otniel Ben Knaz (עתניאל בן קנז) no anarany feno amin'ny teny hebreo, izay azo gasina hoe Otniela zanak'i Kenaza, araka ny Bokin'ny Mpitsara (Mpit. 3.8-11). Mety hidika hoe "Heriko Andriamanitra" na "Namonjy ahy Andriamanitra" io anarana io. I Kosama-Riseataima, mpanjakan'i Arama no nifanandrina taminy. Tamin'ny androny dia nandry fehizay tanatin'ny 40 taona i Israely. I Ehoda no nandimby azy.

Isan'ny fokon'i Joda izy ary i Kenaza izay zandrin'i Kaleba no rainy. Izy no mpitsara voalohany nandimby an'i Josoa (na Josoe) ary i Ehoda no nandimby azy. Ao amin'ny Bokin'i Josoa sy ny Bokin'ny Mpitsara (Mpits. 1 sy 3) no ahitana ny tantarany.

Nandresy an'i Hebrona teo akaikin'i Beni-Anaka i Kaleba tao atsimo, izay avy amin'ny fokon'i Jodà. Naka ny tananàna Kiriata-Seferay ny zana-drahalahiny atao hoe Otniela, zanak'i Kenaza. Izy koa dia niady amin'ny Edômita. Niditra tao amin'ny tany Kanana i Kosama-Riseataima, mpanjaka avy any amin'ny faritr'i Eofrata, mba hanafika sy haka koa an'i Ejipta. Resin'i Farao anefa izy ka nanao taridositra nitondra ny tafika sady nandroba ny firenena izay nolalovany. Nahangona tafika i Otniela ka afaka nanenjika sy nandroaka azy.

Samgara

I Samgara na Samigary dia mpitsara ao nandimby an'i Ehoda sady nodimbiasin'i Debora araka ny Bokin'ny Mpitsara (Mpits. 3.31). שַׁמְגַּר / Shamgar no fiantsoana azy amin'ny teny hebreo. I Anata no anaran-drainy.

Tamin'ny nahafatesan'i Ehoda dia nanao izay tsy sitrak'Andriamanitra ny Zanak'i Isiraely ary voageja teo ambany ziogan'ny Filistina. Nahafaty Filistina eninjato tamin'ny fanindroman'omby sady nanafaka ny Zanak'i Israely i Samgara, tamin'ny fotoana naha mpitsara azy.

Samsona

I Samsona na Samsôna dia mpitsara tao Israely tamin'ny andron'ny mpitsara, araka ny Bokin'ny Mpitsara (Mpits. 13-16). שִׁמְשׁוֹן / Shimshôn no fanononana ilay anarana amin'ny teny hebreo. Isan'ireo mpitsara lehibe izy. Nandimby an'i Abdona izy sady nodimbasan'i Ely. I Samsona izay avy amin'ny firenen'i Dana, dia niady tamin'ny Filistina. Namono Filistina arivo tamin'ny taolam-balanoranom-boriky izy. Namadika azy anefa i Dalila olo-tiany tamin'ny nanetezany ireo volony izay itoeran'ny heriny sady nanolorany azy tamin'ireo fahavalony izay nitondra azy ho gadra. Rehefa niverina aminy indray ny heriny, dia narodany ny tempolin'i Dagona, andriamanitry ny Filistina, ka maty niaraka taminy ireo Filistina nanatrika lanonana tao.

Tabernakely

Ny tabernakely, izay atao hoe koa tranolain'ny fihaonana, dia tranolay nisy ny Fiaran'ny Fanekena tamin'ny andron'i Mosesy (na Moizy). Ny nikarakara ny fanorenana azy dia i Beseleela izay notondroin'Andriamanitra tamin'i Mosesy.

Ny teny hebreo ilazana ny tabernakely dia ny hoe משכן / mishkan, izany hoe "fonenana" na אוהל מועד / izay midika hoe "tranolay fihaonana". Teo amin'ireo Hebreo dia toerana fanaovana fanompoam-pivavahana ny tabernakely taorian'ny fivoahan'izy ireo avy tany Egipta sy tamin'ny nakan'izy ireo ny tany Kanaana izay tantaraina ao amin'ny Bokin'ny Mpitsara, mandra-pahavitan'ny Tempoly tamin'ny taonjato faha-10 tal. J.K. Avy amin'ny teny latina hoe tabernaculum izay midika hoe "tranolay" na "tranotomboka" ny hoe tabernakely.

Ao amin'ny Testamenta Taloha dia voalaza fa fonenan'Andriamanitra vonjimaika ny tabernakely sady toerana fihaonan'ny vahoakany. Fonenana hita maso eo amin'ny firenena nanao azy ho andriamaniny, araka ny Bokin'ny Eksodosy (Eksaody) (Eks. 25.8).

Tahirin-kevitra deoteronomista

Ny tahirin-kevitra deoteronomista na loharano deoteronomista, izay hafohezina amin'ny litera D, dia mahafaoka ny Bokin'ny Deoteronomia manontolo izay niavian'ny anarany. Hita ao amin'ny Bokin'i Josoa sy ny Bokin'ny Mpitsara anefa ny fomba fanorany sy ny foto-pampianarany: ireo lahatsoratra ireo sy ny Bokin'ny Deoteronomia dia manome zavatra miendrika tahirin-kevitra tokana. Hita koa ao amin'ny bokin'ny mpaminany, indrindra ao amin'ny Bokin'i Hosea sy ny Bokin'i Jeremia koa ny hevitra sy ny toetra mampiavaka indrindra io tahirin-kevitra io. Hita matetika sy miharihary mazava ao amin'ny Bokin'ny Deoteronomia ny fomba fiheverana sy ny fomba fanaovan-javatra ao aminy izay nakana ny aingam-panahin'ny faminaniana ao amin'i Israely, ka izany no anaovana ny anaran'io tahirin-kevitra io hoe "deoteronomista".

Ny tahirin-kevitra deoteronomista dia lahatsoratra vinavinaim-pisiana araka ny hevitry ny mpikaroka momba ny Baiboly (i Karl Heinrich Graf, Julius Wellhausen sns) tamin'ny taonjato faha-18 nefa misy ireo mpikaroka taty amin'ny taonjato faha-20 izay nitsikera izany petra-kevitra izany ka namela azy. Araka ny mpomba io petra-kevitra io dia iray amin'ireo loharano na tahirin-kevitra nakana singa nakambana hiforonan'ny Baiboly hebreo (Tanakh) izy io, ka ny telo hafa dia ny tahirin-kevitra elohista sy ny iahvista ary ny an'ny mpisorona.

Tola

I Tola na Tôlà dia mpitsara tao Israely izay nandimby an'i Abimeleka mpitsara nanandrana ny ho mpanjaka. Tôlāʻ (תּוֹלָע) no fanononana ilay anarana amin'ny teny hebreo. Nitondra ny Zanak'i Israely nandritra ny 23 taona i Tola, araka ny Bokin'ny Mpitsara (Mpit. 10:1-2.). I Jaira no mpitsara nandimby azy.

Amin'ny tenim-pirenena hafa

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.