Antigonosy II Matatià

I Antogonosy II Matatià na Antigonosy Hasmoneana dia faralahin'i Aristobolo II sady mpanjaka farany avy amin'ny fianakaviana hasmoneana. Teraka tamin'ny taona 80 tal. J.K. izy ary maty tamin'ny taona 37 tal. J.K.

Antigonus II Mattathias

Jereo koa

Aleksandro Janeo

I Aleksandro Janeo na Aleksandro Jonatàna dia rahalahin'i Aristobolo I, mpanjaka tamin'ny taona 103 tal. J.K. ka hatramin'ny taona 76 tal. J.K. Tonga mpanjaka sy mpisoronabe izy tamin'ny nanambadiany ny vady navelan'i Aristobola I rahalahiny, dia i Salome Aleksandra, ka nanohy ny politikan'i Joany Hirkano tamin'ny nanafihany sy nahazoany ireo tany maro manodidina sady nanereny ny vahoaka tao amin'ireo faritra ireo hanaraka ny fivavahana jiosy, dia ny jodaisma. Izany no nahatonga ny fanjakana hasmoneana ho tonga amin'ny fara tampon'ny fiitarany. Mpanao didy jadona i Aleksandro Janeo sady nahery setra ka nahatonga ny fanjakany hisehoan'ny fifamonoana anaty lapa sy ady an-trano matetika. Nisy namono i Aleksandro Janeo teo am-panaovana fahirano tanàna grika iray tamin'ny taona 76 tal. J.K.

Aristobolo I

I Aristobolo I dia zanaka lahin'i Joany Hirkano I tao amin'ny fianakaviana mpanjaka mpisorona hasmoneana, izay nanankinan-drainy ny fahirano natao an'i Samaria ka nandreseny an'i Antiokosy VIII Griposy, zanak'i Demetriosy II Nikatora.

I Aristobolo I no nandimby an'i Joany Hirkano I amin'ny asan'ny mpisoronabe sady niantso ny tenany ho mpanjaka. Resiny ka nofeheziny ny ampahany amin'ny faritr'i Itorea (na Itoria). Novonoiny noho ny fiahiahian-tsy marina azy ny rahalahiny atao hoe Antigono I, izay nanampy azy tamin'ny fazoany an'izany fandresena izany. Nogadrany koa ny reniny izay niady fahefana taminy sady nomen'i Joany Hirkano I ny fandovana ny fitondrana araka ny didy fahavelony. Noho ny haratsiam-panahiny dia navelany ho maty noana tao am-ponja ny reniny. Iray taona monja no naharetan'ny fanapahan'i Aristobolo I, teo anelanelan'ny taona 104 sy 103 tal. J.K.

Rehefa maty i Aristobolo I taorian'ny namonjany an-dreniny sy ny rahalahiny, dia i Salome Aleksandra vady navelany no nanafaka ireo rahalahiny ireo avy tao am-ponja sady nanambady an'i Aleksandro Janeo.

Aristobolo II

I Aristobolo II dia mpanjakan'i Jodea (na Jodia) tao amin'ny fianakaviana hasmoneana, zanaka lahin'i Aleksandro Janeo sy Salome Aleksandra. Nanongana ny rahalahiny Joany Hirkano II izy ary lasa mpanjakan'i Jodea tamin'ny taona 70 tal. J.K. ka i Hirkano II nataony mpisoronabe.

Hasmoneana

Ny Hasmoneana dia fianakaviana tonga teo amin'ny fitondrana ara-politika sy ara-pivavahana tao Jodea (na Jodia) tamin'ny vanimpotoana nisian'ny fikomian'ny Makabeo natombok'ilay mpisorona atao hoe Matatia na Matatiasy avy amin'ny taranak'i Jehojariba (Yehoyarib) tamin'ny taona 168-167 tal. J.K. sady nohatevenin'ireo Jiosy atao hoe Hasideana. Ao amin'ireo boky kristiana dia atao hoe Makabeo koa ny Hasmoneana. Maty i Matatià iray taona taorian'ny nipoahan'ny fikomiana. Ny zanany lahy atao hoe Jodasy Makabeo (na Jodà Makabeo), izay tsy lahimatoa, no nandimby an'i Matatià. Maro ny ady natrehin'i Jodasy Makabeo talohan'ny hahazoany indray an'i Jerosalema sy hamerina indray ny fanompoam-pivavahana jiosy ao amin'ny Tempoly tamin'ny taona 164 tal. J.K. I Jonatàna, izay nandimby an'i Jodasy Makabeo, no nisalotra voalohany ny anaram-boninahitra hoe mpisoronabe nandritra ny folo taona, teo anelanelan'ny taona 152 sy 142 tal. J.K.

Joany Hirkano I

I Joany Hirkano I dia zanaka lahin'i Simona Makabeo sady mpandimby azy, izay nanapaka teo anelanelan'ny taona 134 sy 104 tal. J.K. Izy no faralahin'i Simona izy nandimby azy tamin'ny andraikiny talohan'ny nitakian'ireo mpanohitra azy an'izany andraikitra izany. Nanafaka an'i Jodea (na Jodia) tamin'ny fangejan'ny Siriana i Joany tamin'ny alalan'ny fandefasana tafika hiady amin'ny tafik'i Siria i Joany Hirkana. Nanitatra ny veleran-tany notapahiny izy ka isan'izany ny faritanin'i Idomea, ny faritanion'i Samaria, ny ampahan-tanin'i Galilea (na Galilia) ary ny tany ao atsinanan'i Jordàna. Nanjanaka an'ireo faritra ireo izy sady nanery ny ankamaroan'ny mponina tao aminy hanaraka ny fivavahana jiosy, dia ny jodaisma izany. Na dia tsy nanao ny tenany ho mpanjaka aza i Joany dia nanapaka tanaty lapa ka nanao ny tenany ho mpisoronabe sy lohan'ny vahoaka jiosy sady nanamboatra vola nisy ny sariny. Nankasitraka zavatra sasany tamin'ny kolontsaina grika izy ka maneho izany ny nanovany ny anarana hebreon'ny zanany lahy ho anarana grika. Ny fihatahany tamin'ny tanjon'ireo Hasmoneana voalohany dia niteraka fanoherana avy amin'ny ampahan'ny vahoaka izay nantsoina amin'ny anarana hoe Fariseo (na Farizianina) taty aoriana.

Maty tamin'ny taona 104 i Joany Hirkano.

Joany Hirkano II

I Joany Hirkano II dia mpanjakan'i Jodea (na Jodia) tamin'ny taona 67 tal. J.K. hatramin'ny taona 63 tal. J.K., zanaka lahin'i Salome Aleksandra sy Aleksandro Janeo. Tamin'ny taona 76 tal. J.K. i Joany Hirkano II dia notendren-dreniny ho mpisoronabe sy andrian'i Jodea (na Jodia). Lasa mpanjaka izy tamin'ny fahafatesan-dreniny. I Aristobolo II anefa naka an-keriny ny fitondrana ka nanery an'i Hirkano II hanaiky ny fifanarahana izay nametraka an'i Aristobolo II hitana ny fahefana ara-politika fa i Hirkano II kosa ny fahefana ara-pivavahana.

Tamin'izany fotoana izany dia nanampy an'i Hirkano II hiverina indray eo amin'ny maha mpanjaka azy i Antipatrosy Idomeana (na Antipatera Idomeana), izay mponin'i Jerosalema notoavin-teny sy be hambom-po. Nikononkonona fikomiana hanonganana an'i Aristobolo II mba hamerena an'i Joany Hirkano II i Antipatrosy ka niteraka ady an-trano tao Jodea izany tamin'ny taona 67 tal. J.K. hatramin'ny taona 63 tal. J.K.

Tamin'ny taona 63 tal. J.K. dia nandray anjara tamin'ny ady hakana an'i Jerosalema i Pompeio, mpitari-tafika romana, ka nahatonga an'i Aristobolo II sy ny fianakaviany akaiky ary ny Jiosy hafa maro koa hisesy tany any Roma. Naverina amin'ny maha mpanjaka sy mpisoronabe azy indray i Joany Hirkano II. Nahenan'i Pompeio ny tanin'ny Jiosy tao Palestina. Taorian'ny fahafatesan'i Pompeio (taona 48 tal. J.K.) dia nanohana an'i Jolio Kaisara i Joany Hirkano II sy Antipatrosy ka ho takalon'izany dia natao governora romanan'i Jodea (prokoratora) i Antipatrosy. I Hirkana II kosa natao mpisoronabe izay nomena ampaham-pahefana ara-politika. Naverina amin'ny Jiosy indray ireo tany nesorin'i Pompeio taminy sady nesorina avy ao Jodea ny miaramila romana.

Nisy namono i Jolio Kaisara tamin'ny taona 44 tal. J.K. ary i Antipatrosy koa tamin'ny taona 43 tal. J.K. Tamin'ny taona 40 tal. J.K. dia nisambotra an'i Joany Hirkano II tamin'ny alalan'ny tafiky ny Parta i Antigonosy II zanak'i Aristobolo II. Nanandratra ny tenany ho mpanjakan'i Jodea i Antigonosy II nefa tamin'ny taona 39 tal. J.K. ny Loholona romana dia nametraka an'i Heroda I Lehibe ho mpanjakan'i Jodea. Nalefa tany Jodea i Heroda nitondra tafika romana ka nisambotra an'i Antogonosy II tamin'ny taona 37 tal. J.K. sy namono azy avy eo.

Naverina hody any Jerosalema i Joany Hirkano II izay efa antidahy. Nandray anjara tamin'ny tetika hamonoana an'i Heroda anefa i Hirkano II ka novonoina tamin'ny taona 30 tal. J.K.

Jodasy Makabeo

I Jodasy Makabeo na Jodà Makabeo dia mpisorona isan'ireo atao hoe Kohena, zanaka fahatelo sady mpandimby an'i Matatià (na Matatiasy) rainy tamin'ny fitarihana ny fikomian'ny Jiosy hanohitra ny mpanjaka seleokida Antiokosy IV Epifanesy, izay nanazimbazimba ny Tempoly jiosy, sy niady tamin'ny Jiosy mankasitraka ny fampivoarana ny kolontsaina jiosy amin'ny fampifangaroharoana azy fomba grika. Isan'ireo mpitari-tafika nalaza teo amin'ny tantaran'ny Jiosy izy izay nahataona lehilahy mpiady anarivony ka nandresy ny tafika siriana tamin'ny ady nifanaovany tamin'ny taona 166 sy 165 tal. J.K.

Atao hoe יהודה המכבי / Yehudah ha-Makabi izy amin'ny teny hebreo.

Tamin'ny volana Desambra taona 165 tal. J.K. izy dia nitarika ny tafiny hatrany Jerosalema ka nahazo ny Tempoly izay efa nampiasaina hanompoana ireo andriamanitra grika nandritra ny telo taona teo aloha, ka nanao fanadiovana ny Tempoly sady namerina indray ny fombam-pivavahana jiosy. Nanao fanafihana mitam-piadiana matetika i Jodasy mba handreseny ny fahavalony ao Jodea sy ny manodidina. Taorian'izany, tamin'ny taona 163 tal. J.K. dia nanome fahaleovan-tena ara-pivavahana ny Jiosy ny fanjakan'i Siria. Nilofo koa i Jodasy avy eo hahazo ny fahaleovan-tena ara-politikan'ny Jiosy, ka ny Romana no nanampy azy tamin'izany. Ny tsy fifanarahan'ny samy Jiosy no tsy nampahomby an'izany fihetsiketsehana izany. Tamin'ny taona 161 i Jodasy dia nahazo fandresena miezinezina ny tafika siriana tao Beta-Horona (Beth-Horon) ao avaratra andrefan'i Jerosalema, nefa maty tamin'ny ady nifanaiovany tamin'ny Siriana tao akaikin'i Elsa izy taorian'izay.

Mba fahatsiarovana ny fanadiovana sy famerenana ny hasin'ny Tempoly dia mankalaza ny fety atao hoe Hanokà (Hannukkah) isan-taona ny Jiosy mandraka ankehitriny.

Jonatàna Makabeo

I Jonatàna Makabeo na Jonatàna Apefosy dia rahalahy sady mpandimby an'i Jodasy Makabeo izay samy zanaka lahin'i Matatià (na Matatiasy). Taorian'ny fahafatesan'i Jodasy rahalahiny dia nanohy ny fitarihana ny mpikomy izy nandritra ny telo taona. Tamin'ny taona 157 tal. J.K. izy sy ny Siriana, izay sahirana noho ny ady an-trano nisy tao amin'izy samy izy noho ny antony politika, dia nanao fifanarahana mba tsy hiady intsony. Tamin'ny taona 152 i Jonatàna dia lasa mpisoronaba tao Jerosalema sady mpandraharaha mpanapaka an'i Jodea (na Jodia). Taorian'izany dia mbetika izy manohana ireo mpanjakan'i Siria mbetika manohana ireo te haka ny fanjakana. Tamin'izany koa no nanitaran'i Jonatàna ny fanjakany sy nampitomboany ny tanjaky ny Jiosy. Tamin'ny taona 143 tal. J.K. dia niady tamin'ny tafik'i Jonatàna i Diodotosy Trifona, izay isan'ireo te haka ny fahefana ao amin'ny fanjakan'i Siria, ka nandresy an'i Jonatàna izay nampidiriny am-ponja tao akaikin'i Beta-Shana sady novonoiny taty aoriana.

Atao hoe יונתן אפפוס / Yonatan 'Apefus i Jonatàna amin'ny teny hebreo.

Matatià

I Matatià na Matatiasy na Matatiasa dia mpisorona, isan'ireo atao hoe Kohena, tao Modina ao avaratra andrefan'i Jerosalema, izay tsy nanaiky ny fampidirana ny kolontsaina grika hifangaro amin'ny kolontsaina jiosy, na dia nisy aza ny Jiosy sasany nankasitraka izany fifangaroana izany, ka nitarika ny Jiosy mpandala ny jodaisma nentim-paharazana hikomy.

Atao hoe מתתיהו בן יוחנן הכהן / Matityahu ben Yohanan HaKohen i Matatia amin'ny teny hebreo fa Ματταθίας / Mattathias kosa amin'ny teny grika.

Tamin'ny taona 168 tal. J.K. dia noraran'ny mpanjaka seleokida Antiokosy IV Epifanesy ny fivavahana jiosy ka namoahany didy koa ny fanorenana alitara (na ôtely) ho an'ireo andriamanitra grika tao amin'ny Tempolin'i Jerosalema sy tamin'ny tanàna lehibe tao amin'ny tanin'ny Jiosy. Tamin'ny taona 167 i Matatia izay efa antitra dia nandositra niaraka tamin'ny zanany dimy lahy sy Jiosy hafa koa tany amin'ireo tendrombohitra manodidina mba hikononkonona fikomiana hanoherana an'i Antiokosy IV. Rehefa maty i Matatià dia ny zanany lahy Jodasy no nandimby azy nitarika sy nanamafy ny fikomiana.

Ireto avy ireo zanaka dimy lahin'i Matatià: i Jodasy, i Eleazara, i Simona, i Joany Gady ary i Jonatàna.

Salome Aleksandra

I Salome Aleksandra dia mpajakavavin'i Jodea (na Jodia) teo anelanelan'ny taona 76 sy 67 tal. J.K., izay vadin'i Aristobolo I avy eo lasa vadin'i Aleksandro Janeo rehefa maty i Aristobolo I rahalahiny. Nanohana ny Fariseo (na Farizianina) i Salome ary ireo lohan'ny Fariseo no nataony mpanolotsainy tamin'ny politika anatiny. Maty i Salome taloha kelin'ny hipoahan'ny ady nifanaovan'ireo zanak'i Hirkano II sy i Aristobolo II.

Simona Makabeo

I Simona Makabeo dia zanaka lahin'i Matatià (na Matatiasy) sady mpandimby an'i Jonatàna rahalahiny. Tamin'ny taona 142 tal. J.K. izy dia nanao fifanarahana tamin'ny fanjakana siriana fa i Jodea (na Jodia) dia hatao fanjakana mahaleo tena. Noroahina hiala amin'ny tanànan'i Jerosalema ny Siriana rehetra. Tamin'ny taona 141 dia nivory ny vahoaka sy ny mpisorona jiosy rehetra ka nifidy an'i Simona ho mpisoronabe sady ho mpanapaka (governora), ka nanomboka tamin'izay ny raharahan'ny mpisoronabe sy ny an'ny governora dia nifandovan'ny fianakavian'i Simona, izay atao hoe Hasmoneana. Rehefa nanapaka nandritra ny enina taona i Simona dia novonoin'ny vinantolahiny, tamin'ny taona 135 tal. J.K. no nisehoan'izany.

Atao hoe שמעון התסי / Shimeon HaTasi izy amin'ny teny hebreo.

Amin'ny tenim-pirenena hafa

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.