Sefardita

I sefardiit (dal ebràich ספרדים, Spagnöö), a inn i dessendeent di ebrei ch'i viveva a la Penísula Ibérica, finn al 1492, in che a inn-a-staa mandaa fö. Sefarad al è ul nomm ch'i dava a la Spagna. I aveva vivüü insema aj musulman e aj cristian da manera pacífica par un bell puu da teemp e la suva cültüra l'eva prusperada püssee che in òltar lööch.

Düraant l'Etaa media, i sefardiit i era recugnussüü cuma i líder da la feet e da la cültüra ebràica da chell teemp. Un lideracc religjuus, però sura tütt cültüraal, ch'al sa parlunga par diveers sécul dopu l'espülsiun.

Mandaa fö daj Ré Catòlich Spagnöö Isabela e Ferran, i sefardiit sa van a stabilí al nòort da l'Africa, al süüt da la Francja e sura-tütt, al andeech Imperi Otoman, intúe i funda cumünitaa e cunserva el sò patrimoni cültüraal.

Al è remarcàbil ul mantenimeent da la suva lengua, cugnussüda cuma "Spagnöö sefardita", "judezmo", "haquitia", "judeoespanyol" o "ladino". La suva urígen la sa tröva intal Spagnöö dal sécul XV, al s'evöölf cul passá dal teemp e al cunserva una graan vitalitaa finn al Olocaust, ch'al stermina la plüpaart di sò parlaant e provoca ul muvimeent da sussenn di süperviveent.Al dí d'incöö, diveers istitüzziun d'Israeel i è dree a lavurá par recüperá l'üüs da chesta lengua. Fra i tant artist, se ricorda la cantanta brasiliana Fortuna.

Al esiist anca una wikipedia in Ladino.

Jews mosaic
Un quàl sefardita famùs[1]

Riferimént

  1. 1ª fila: Maimonide; Claude Cohen-Tannoudji; Jacques Derrida - 2ª fila: Baruch Spinoza; Jacques Attali; Jean-Pierre Bacri; 3ª fila: Alain Chabat; Patrick Bruel; Enrico Macias

Ligam de föra

Lundra

Lundra (London in ingles; Lunden in ingles antich; Londinium in latin) a l'è la capital de ìl Regn Ünì e de l'Inghiltera.

Cunt una pupulasiun de 8 416 535 (2013) e on'area metrupulitana de 15 miliunde abitant, Lundra a l'è la cità püssee pupulusa de l'Regn Unì e vüna di püssee pupulus de l'Europa. Un grant nümer di sò abitant, ciamaa lundinees (londoners in ingles), i vegnen de l'ester o hinn de urigin furest: Lundra a l'è, infatt, vüna di cità püssee cusmupulide dul mund.

Lundra, che la se tröva in sü'l fiumm Tamis, l'è staa vün di cità püssee impurtant per püssee de dò mila agn: la storia de Lundra la scuminscia, infat, cunt l'arriv di Ruman ch'hann fundaa la cità chì cunt ul nom de Londinum. A 'l di d'incö, Lundra a l'è una metropula internasiunal, cunt una grand influensa in dul mund. A l'è la prima piazza bursistica de l'Europa e la g'ha ul püssee olt PIL di tücc i alter cità eurupee, ul quint püssee olt dul mund.

I sò cinch aeruport interasiunai fann de Lundra ul püssee grand snodo de traffich aer mundial; chì se tröva anca la püssee vegia red de metropolitana dul mund, la London Undergrond (ciamada da i ingles anca Tube).

Lundra a l'è stada anca la capital de l'Imper bretanegh, e, dunca, l'è stada la destinasiun de un grand nümer de migrant, durant e depus l'era culunial.

La superfis de la cità l'è la püssee granda di tücc i alter cità eurupee, seguida da Ruma e da Berlin.

A Lundra gh'è ul center de un grand nümer de istiusiun, urganisasiun e sucietà internasiunai. G'hinn impurtant musej, teater e sale di cuncert; la cità la g'ha anca quater patrimoni de l'umanità: la Tur de Lundra, i Giardin de Kew, l'area de Westminster (due g'hinn ul Palaz de Westminster, l'Abasia de Westminster e la Gesa de Santa Margarita) e ul storegh paes de Greenwich. Inultre, chì viven stabilment la fameja real e ul munarca dul Regn Ünì, indul Palaz de Buckingham, e ul Primm minister bretanegh, indul 10 de Downing Street.

Per quai carateristigh chì elencaa, Lundra la g'ha ul titul de Cità glubal e l'è l'unica cità bretanega in de l'elench di Cità Mundiai Alfa.

A partì da 'l 2000, cunt i rifurm vörsüüda 'l guverno dul Tony Blair, Lundra a l'è aministrada in maniera federal da un'unica auturidà central, l'Auturidà de la Granda Lundra cunt un propi Sindich e una propia Asemblea, e da 33 burgh lundinees, 'me la Cità de Lundra e la Cità de Westminster.

Al dì d'incö, ul nom de Lundra 'l indica tuta la Granda Lundra (Greater London) e minga apena a la Cità de Lundra (City of London); tücc i istitusiun guvernativ ('me anca l'incurunasiun di re, in de l'Abasia de Westminster), infatt, hinn in de la Cità de Westminster.

Salunich (cità)

Salonica (in grech Θεσσαλονίκη, Thessaloníkē o Thessaloniki; in latin Thessalonica; in italian Salonicco; in frances Thessalonique; in spagnö: Salónica; in di lenguv slav:Solun; in türch e in sefardita: Selanik; in rumen: Salonic) l'è la seconda cità d'la Grecia per nümer d'abitant (363.978) e la püssee impurtant d'la region d'la Macedonia.

São Paulo

San Paul del Brasil (in purtughes São Paulo) a l'è la capital del stat federal de São Paulo e la prima cità del Brasil.

Al gh'ha püssee de 11.016.703 abitant (2006).

Alter lenguv

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.