Ovest

L'òvest al è vün di quatru puunt cardinaal. Al gh'a anca ul nomm d'ucideent u puneent, gja che al è al òvest ch'al sa posa ul suu.

Compass
Büssula, l'òvest al è marcaa cunt una W (dal Inglees West)
Austria

L' Austria (Österreich in tudesch) a l'è un paes de l'Europa.

La cunfina cun la Svizzera e'l Liechtenstein a ovest, l'Üngheria e la Sluachia a est, l'Italia e la Sluenia a süd, la Germania e la Repübliga Ceca a nort.

La capital a l'è Viena.

La gh'ha una süperfiss de 83.858 km² e una pupulaziun de pressapoch 8 miliun d'abitant.

A l'è un member de l'Üniun Eurupea.

Baviera

La Baviera u Bavaría (Bayern in bavares e tudesch; Bavaria in latin e ingles; Bavière in frances; Bavorsko in cech) a l'è vün di 16 stat federaj (Bundesländer) de la Germania.

La gh'ha 12.483.000 abitant (2006) e la gh'ha una süperfiss de 70.551,57 km².

La sua capital a l'è Münegh.

Belgi

El Belgi (België in Flamengh, Belgique in Frances, Belgien in Tudesch) l'è un stat de l'Europa ucidental.

A nord l'è tacaa ai Pais Bass, a est a la Germania e el Lüssembürgh, a sud e süd-ovest a la Francia e a nord-ovest el da ins el Mar del Nord.

Gh'è pö da dì ch'el Belgi l'è al cunfin tra l'Europa germanofuna e l'area linguistica rumanza. L'è divis in tre region: i Fiander, induè che se parla el flamengh (pü o meno el 58% de la pupulazion); la Valonia (con el 32% de la pupulazion); e la region de la cità de Bruxelles, uficialment bilinguv e induè che ghe sta el 10% de la pupulazion.

El Belgi l'è staa vün di fundadur de l'Ünion europea e la so capital l'è la sed d'un bel po d' istituzion cumünitari.

Cocài

Cocài o Cucài (Coccaglio en Italià) l'è 'n cümü de 8 767 abitàncc (dàto del Dic 2015 ) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa a 25 chilòmetri a Sud-Ovest de Brèsa, en Franciacürta, ai pè del Mont Òrfen.

El sò teretóre el cunfìna coi cümü de Castrezàt, Ciàre, Cològne, Erbösch e Roàt.

Comm

Còmm (in lengua italiana Como; Latin: Novum Comum; Francees: Côme) l'è una cittàa italiana de 83.200 abidant , capital de la sò pruincia. Sitüada in funt al Lach de Còmm, la cunfina a nord-ovest cun la Svizera.

Cüren

Cüren (nòm uficiàl en italià: Curno) l'è ü cümü de la Pruinsa de Bèrghem. El g'ha 7 651 abitàncc (dàto del Dicember 2015), 'na superfìce de 4,6 km² e 'na densità de popolasiù de 1 663 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bèrghem, Bunàt Sùra, Móss, Put San Piéro e Treviöl. L'è sitüacc a 5 km a ovest de Bèrghem, söl fiöm Brèmb.

Hinterrhein (distret)

El distrèt de Hinterrhein l'è 'n distrèt del Canton Grisun, en Svìsera. El cunfìna coi distrècc de Surselva a nord-ovest, col distret de Imboden a nòrt, col distrèt de Plessur a nord-est, col distrèt de Albula a est, col ditrèt de Malögia a sud-est e col distrèt de Moesa a sud-ovest. En piö 'l cunfìna apò a co l'Italia (Pruvincia de Sundri 'n Lombardia) a sud e col Canton Tesin (distrèt de Bregn) a òvest. El capolöch l'è la citadìna de Thusis.

La superfìce totàl del distrèt l'è de 617,63 km² e la popolasiù l'è de 12774 abitàncc (dàto del 2011).

Lumbardia

La Lumbardia (anca Lombardia o Lombardéa; Lombardia in Italian) l'è una regiun de l'Italia del nord; la gh'ha una süperfis de 23.861 km2 e una pupulaziun de 9.973.397 abitant (2013).

La cunfina cunt i regiun italian del Piemunt a ovest, del Veneto a est, de l'Emilia-Rumagna a süd e del Trentin-Süd Tirol a nordest; a setentriun la cunfina cun la Svizzera.

Parè

Parè (inscì anca in Italian) l'è ona frazion del comun comasch de Colverd.

El paes el se troeuva a ovest de Drezz e a nord de Gironegh (i alter duu center del comun), e al confin cont el comun tesines de Ciass. A Parè ghe viven 1.786 personn.

Provincia de Ast

La Provincia de Ast (Provincia di Asti in Italian; Provincia ëd Ast in Piemontes) a l'è ona provincia italiana del Piemont, con capploeugh Ast. Ghe viven circa 220.000 abitant.

La confina a nord-ovest con la Provincia de Turin, a est con la Provincia de Lissandria, a sud con la Provincia de Savona (Liguria) e a ovest con la Provincia de Coni.

Pruvincia de Bressa

Süperfiss: 4.784 km²

Pupulazziun (ISTAT 2002): 1.126.249 ab.

Densitaa: 235 ab./km²

Nümer de cumün: 206

Capitaal (pup. 2004): Brèssa (191.114 ab.)La pruvinzia de Brèssa la sa tröa in de la Lumbardía urientala; la cunfina cunt la Pruvinzia de Sundri a Nord, quela de Bergum a ovest, quii de Trent e Veruna a est, Cremuna e Mantua a süd.

La pruvinzia l'è la püssée granda de la Lumbardìa, e la gh'ha dent tücc i ambient ch'in Lumbardía se poden truà: el lagh (quel de Garda, a est), la pianüra, i Prealp, i Alp, cunt di muntagn ch'è tra i püssee impunent d'Itàlia (l'è assée pensà a l'Adamèl), i runch de la Franzacürta.

El teritòri 'l quata la Val Camònega, la Val Sabia, la Val Trumpia, la còsta est del lagh d'Isee, quèla ovest del Lagh de Garda, la zenta de runch e runchèt murenegh, la volta pianüra.

La pruvinzia la gh'ha püssee de un mijun de abitant; i muntagn hin poch pupulaa, anca se i scirö dij valad püssee impurtant hin semper pütost pièn de gent; i zòn bass hin pupulaa propi de bun. Föra de Brèssa, cità grand ghe n'è minga: i paesòt püssee impurtant hin Muntciar, Lümezàn, Urs Növ, Gheet (indua 'l gh'è l'eruport).

Pruvincia de Comm

Süperfiss: 1.288 km²

Pupulazziun (ISTAT 2001): 537.500 ab.

Densitaa: 417 ab./km²

Nümer de cumün: 162

Capitaal (pup. 2001): Còmm (78.680 ab.)

La pruvincia de Comm la cunfina a sud cun la pruvincia de Milan, a Est cun la pruvincia de Lecch e de Sundri, a Nord cunt el cantun Grisun, a ovest cun el cantun Tisén. La pruvincia de Comm l'è prevalentemeent muntana e culinaar, la pianüra ghè dumaa al cunfìn cun la pruvincia de Milan.

Quela de Comm l'è la prima pruvincia lumbarda ad avegh pü una aministrazziun pulitica. La giünta del Leunard Carioni, de la Lega Nord, l'è difati decadüda el 31 de magg dal 2012.

Pruvincia de Lissandria

Süperfiss: 3.560 km²

Pupulazziun (2001): 418.231 ab.

Densitaa: 118 ab./km²

Nümer de cumün: 190

Capitaal (pup. 2001): Lissàndria (85.438 ab.)La Pruvincia de Lissandria l'è una pruvincia del Piemunt che la cünta 438.383 abitant. La se tröva in del süd-est de la regiun, al cunfin con la Pruvincia de Vercei a nord, a ovest con la Pruvincia de Türin e cun la Pruvincia de Ast, a est cun la Lumbardia (Pruvincia de Pavia), a süd con la Ligüria (Pruvincia de Genuva e Pruvincia de Savona) e a süd-est cun l'Emilia-Rumagna (Pruvincia de Piasenza).

La se tröva dunca in d'una pusiziun centrala tra i vari pruvincc del nord-ovest de l'Italia, e per quest la gh'ha avüü l'inflüenza da tüt i cultür regiunal de la zona.

Pruvincia de Vares

Süperfiss: 1.199 km²

Pupulazziun (2001): 812.477 ab.

Densitaa: 678 ab./km²

Nümer de cumün: 141

Capitaal (pup. 2001): Vares (80.511 ab.)Punüda int la Lumbardìa ucidentala, e bagnada a Ovest del Lagh Magiur, la cunfina a Est cunt el Cantun Tesin, a Süd cunt la Pruvinzia de Milan e a Süd-Ovest cunt la Pruvinzia de Nuara.

La püpart del sò teritori l'è fáa sü de runch (46%) e de muntagn (32%); i toch de pianüra se tröen dumà int la part püssée a süd. Una carateristega del teritori varesòt l'è 'l gran nümer de lagh: el Lagh Magiur l'è 'l püssee grand, ma gh'è anca 'l Lagh de Vares e 'l Lagh de Munáa.

La gent la viv asquas tüta int i toch (de pianüra): i center abidáa püssée grand hin Vares, Büst, Galaráa, Sarogn e, in sül lagh, Lüin.

L'ecunumìa de la pruvinzia l'è bela forta: anca se l'agricultüra al didincö la dà 'l pan a ben poca gent, l'è ben mudernisada e intensiva (fiur, agricultüra in sèra, e.i.v.); l'indüstria che l'è ben spantegada in sü tüt el teritori, a l'è forta suratüt in di broch tessij, eletrumecanegh, chimegh, e erunategh (basta dumà pensà a l'Aermacchi a Venegon e l'Agusta a Samaraa). Pö, al didincö, el setur di servizzi el giüga un röl semper püssée impurtant. Anca 'l Türisem 'l ciapa semper püssée pè, suratüt int i paisit lacüster. Bögna pö desmentegass nò de la Malpensa, vün di erupòrt püssée grand e impurtant d'Itàlia, e ben cugnussüü a nivell ürupee.

Sluachia

La Slu(v)àchia (nom uficial Slovenská republika in sluach, repüblica sluvaca) l'è una repüblica de l'Europa central, e la so capital l'è Bratislava. A nod-ovest l'è tacaa a la Repüblica Ceca, a nord a la Pulonia, a est a l'Ücraina, a süd a l'Üngaria e a süd-ovest a l'Austria. la gh'ha una süperfiss de 49.037 km² e una pupulaziun de pressapoch 5.400.000 abitant.

La capital a l'è Bratislava.

A l'è un member de l'Üniun Eurupea e de Visegrád

Sluenia

La Sluenia (Slovenija in sluen; Slovenia in italian) a l'è un paes de l'Europa center-urientala.

A l'è tacada a ovest a l'Italia, a nort a l'Austria, a est a l'Üngheria, a süd e a est a la Cruazia. A süd-ovest el mar Adriatich el bagna i sò cost.

La capital a l'è Lübiana.

La gh'ha una süperfiss de 20.273 km² e una pupulaziun de pressapoch 2 miliun d'abitant.

A l'è un member de l'Üniun Eurupea.

Stat Ünì d'America

I Stat Ünii d'America (United States of America o USA in ingles) a hinn un paes del America del Nort. I sò cunfin a hinn: el Canada a nort e'l Messich a süd. I bagnen a est l'Ucean Atlantich e a ovest l'Ucean Pacifich.

La capital a l'é Washington.

La gh'ha una süperfiss de 9.826.630 km² e una pupulaziun de 303.833.000 abitant (2008).

Udine

Udine (en furlà: Udin; en slovéno: Videm; en todèsch stòrich: Weiden; en latì: Utinum) l'è 'n cümü italià de 100.178 abitàncc, capolöch de la pruvincia omònima, part de la regiù Friuli-Venesia Giulia. La cità l'è 'l cör de n'area urbàna de piö o méno 174.000 abitàncc. L'è cunsideràda la capitàl stòrica del Friuli.

La cità l'è colocàda en mès a la regiù friulàna. La se tróa a póch de piö de 20 km en lìnea d'aria de la Slovenia, e 54 km de l'Austria, per cui l'è 'ndèna puzisiù stratégica, arènt a l'intersesiù de le diretrìci europèe est-ovest (Curidùr 5) e nord-sud (Via Iulia Augusta), sö la via che la mìna 'nvers l'Austria e l'Euròpa orientàla.

L'è postàda 'ntùren a 'n còl söl qual gh'è colocàt el castèl, a póch chilòmetri de le culìne, e le bagnàda del torènt Cormor a ovest e del torènt Torre a est.

Del cümü de Udine fà part apò a le frasiù de Baldasseria, Beivars, Casali Sartori, Chiavris, Cormor, Cussignacco, Gervasutta, Godia, Laipacco, Molin Nuovo, Paderno, Paparotti, Rizzi, San Bernardo, San Domenico, San Gottardo, Sant'Osvaldo, Sant'Ulderico, Vât e Villaggio del Sole.

Umbria

L'Umbria l'è 'na regiù de l'Italia centràla abitàda da piö o méno 900.000 abitàncc. L'è sitüàda 'ndèl cör de la penìzola italiàna. Condèna superfìce de 8.456 km² (6.334 la pruvincia de Perugia e 2.122 chèla de Terni) l'è giöna de le piö picinìne 'ntra le regiù italiàne. L'è l'ünica a mìa ìga cunfì estèrni, de tèra o de mar. E l'è apò a l'ünica regiù de l'itàlia peninsulàra a mìa éser bagnàda del mar.

L'Umbria la cunfìna a est e nord-est co le Marche, a ovest e nord-ovest co la Toscana e a sud e sud-ovest col Làsio. El capolöch de l'Umbria l'è Perugia.

Alter lenguv

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.