ISBN

Ol codex ISBN (de l'ingles International Standard Book Number, "numer de riferiment internazional del liber") l'è una sequenza numeriga de 13 cifre dovrada in manera internazionala per la classificazion dei liber (l'è dovrada anc'mò la codifega de prima del 2007, con 10 cifre dei quale l'ultema la pœl vesser una letera maiuscola X). L'è definid de un standard ISO, derivad de la codifega SBN ingles del 1967. Anca se l'è miga obligatoria, ol so uso l'è oramai deventad essenzial per i liber qe i vegn for ind la granda distribuzion.[1]

Ogne codex ISBN l'è associad in manera unega a una specifega edizion del liber (i ristampe i tegn però l'istess codex) e, una volta daits, al pœl plu vesser dovrad.

EAN-13-ISBN-13
Esempe de codex ISBN.

Riferiments

  1. (IT) Le domande più frequenti in www.isbn.it.
Bayreuth

Bayreuth l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de l'Alta Francònia.

Bayreuth l'è 'na cità extra-circondariàl (kreisfreie Städte) che völ dì che la fà circondàre (Kreis) de per sò cönt. El distrèt omònim el g'ha séde 'n cità, ma la cità la na fà mìa part.

Bergamàsch

Ol Bergamàsch l'è ü dialèt che l'è parlàt a Bèrghem e in de la sò pruìnsa. 'Nsèma a 'l bressà e a 'l cremàsch, a 'l fa part di dialèt orientài de 'l lumbàrd (oròbech). Ach se 'l se 'nsömèa ai dialècc lombàrcc ocidentài compàgn del milanés, ol ticinés e ol briansöl, de l'aspèt de la gramàtica, chi che i parla sti dialècc i capéss mìa töt chèl che'l dis ü che 'l parla bergamàsch. A l'è consideràt ol dialèt piö difìcel de la lèngua lombarda, la funetica l'è guttüral e forta, e ach ü di piö cugnussìcc fò de la regiù, 'nsèma col milanés.

Ol Bergamàsch a 'l gh'a ü gran nömer de varietà. A l'è stat dovràt da l'Ermanno Olmi cóme lèngua de la sò pelìcola del 1978, L'albero degli zoccoli.

Ol Bergamàsch a l'gh'a di orìgen antiche. Ü di prim esèmpe de Bergamàsch a 'l se tróa 'n del lìber del Dant Alighié, che 'n del sircà ol volgàr italià pö bèl, a 'l gh'a scriìt issé di dialècc lumbàrcc:

Chèsta l'è però dóma öna testimoniansa stòrega, che la gh'à gnà ü falì de valùr leterare o linguìstegh. Ol Dant Alighié de fati in del sò De Vulgari l'à pensàt bé de dì pèste e córegn de töte i maderlèngue e pò di persune che i a dovràcc: per esèmpe, a stà a chèl che 'l dis ol Dant, ol romà l'è la lèngua piö ergognusa de töte e chèi de Róma i è di miserabei, 'nvéce i sardi i è gnà di òmegn, ma di sömie e ghe n'è 'nfina a' per i fiorentì, che a sènt ol Dant, i è issé tat rembambìcc in de la sò stüpidità de pensà che ol fiorentì 'l sées la lèngua piö bèla.

'n del De Vulgari ol Dant 'l völ portà 'nacc l'idèa che gh'è dóma öna lèngua buna: chèla del Cino da Pistòia, del Guido, del Lapo e del sò amìs, amìs che l'è pròpe lü, ol Dant.

Bira

La bìra l'è 'na beànda alcòlica, mìa distilàda, de saùr piö o méno amàr, che se oté de la trasformasiù de cereài maltàcc dei quài la part de àmit la vé trasfurmàda 'n söcher (per la gran part maltòzio, ma 'n percentuài diferènte pò a dei óter söcher) e fermentàda per mès de leàt (perlopiö Saccharomyces cerevisiae o S. carlsbergensis) e de spès aromatizàda coi fiùr de luertìs.

Par che la bira la sàpe la beanda alcòlica piö antìca del mónt., la piö cönsömada, e la tèrsa piö popolàr dopo de l'àiva e del tè.

Clasificasiù scentìfica

La clasificasiù scentìfica o clasificasiù biològica l'è 'n método dopràt dei biòlogi per ragrupà e categorizà le spéci de organìsmi vivèncc. La clasificasiù scentìfica l'è ciamàda apò tasonomìa scentìfica.

L'ütilità principàl de la clasificasiù l'è che isé a leèl scentìfich se g'ha 'n consèns generàl e quàze üniversàl per stabeléser en ùrden scemàtich sùra la enòrme diversità dei organìsmi.

El modèl de clasificasiù dopràt al dé d'encö la g'ha urìgin endèl'òpera de Carl von Linné, che 'l g'ha clasificàt le spéci segónt le sò caraterìstiche fìziche. De alùra, chèsti grùpi i è stacc ritocàcc e risistemàcc per migliuràn la concordànsa col prensépe Darwinià de l'urìgin cümü. La filogenìa molecolàr, che la analìza le sequènse de DNA, la g'ha provocàt divèrse reviziù endèi öltem tép e facilmènt la na provocarà amò. La clasificasiù scentìfica la fà part de la scènsa de la tasonomìa e de la sistemàtica.

Franch (pòpol)

I Franchi (latì: Franci o gens Francorum) i è stacc giü dei tacc pòpoi germànich ucidentài che 'ndèl öltem perìodo del Impéro Romàno i éra stacc facc nì dét endèl impéro come foederàcc e i g'ha mitìt en pé 'n régn stàbil, endèna zòna che ciàpa dét 'na bùna part de la Francia e de la Germania del dé d'encö. I éra uriginàre de le spónde nord e est del fiöm Reno

El régn dei Franchi l'è sta spartìt sö e ripartìt divèrse ólte, perchè lur i spartìa sö i sò posedimèncc 'ntra i sò fiöi e, dàto che i gh'ìa mìa 'l concèt de res publica, i vidìa 'l régn come 'na fùrma slargàda de proprietà privàda. Chèsta üzànsa la spiéga alméno 'n part el perchè l'è isé difìcil descrìer de precìs le dàte, i cunfì fìzich dei régn dei Franchi e chi che goernàa le sò pursiù. La diminusiù de l'alfabetizasiù sóta i regn barbàrich la fà nàser a 'n óter probléma: i póch docümèncc scriìcc. El crìtich de art austrìaco Julius von Schlosser el pensàa però che i Franchi i födès «...el pòpol de urìgin germànica piö dotàt de 'nteligènsa...».

Che g'ha goernàt el stat dei Franchi i è stàde dò dinastìe, i Merovingi e i Carolingi.

Fröt

En botànica, el fröt (anca früt in Lumbard ucidental) l'è l'ovàre fecondàt de le piànte de fiùr (Magnoliophyta). La parét del ovàre la se 'ngròsa e la se trasfùrma 'ndèla parét del fröt ciamàda perecàrpe, che 'l g'ha la funsiù de protèger la somésa. Endèle gymnospermae e 'ndèle piànte che fa mìa fiùr, gh'è mìa dei fröcc véri, aisebé che a sèrte strütüre de reprodusiù compàgn de le pìgne dei pì, de sòlit se le ciàpe per fröcc.

Divèrse piànte le vé cultiàde perchè le da dei fröcc che i è bù de maià; a chèsti fröcc se ghe dà 'l nòm coletìf de fröta.

El fröt l'è, ensèma col fiùr, el rezültàt de l'adatamènt che g'ha cuntribüìt al söcès evolütif de le angiospermae. Isé come i fiùr i g'ha la particularità de tìra i 'nsècc per fà che i traspórtes el pòlen, apò a divèrsi fröcc i sérca de tirà i anemài perchè i pórtes atùren la somésa. Quan che 'na bès•cia la màia 'n fröt, divèrsi dei granì de somésa che chèsto 'l g'ha dét i percór l'aparàt de digestiù de l'anemàl sènsa patéser dei dagn, e dòpo, condèn bris de fürtüna i bùrla zó 'ndèn pòsto che 'l se adàta bé per turnà a bötà. Adognimòdo, mìa töcc i fröcc i g'ha de éser maiàcc per fas minà atùren. Dei óter, compàgn dei càrdi, i vé portàcc en gir del pél dei anemài endóche i se tàca. Dei óter i fùrma de le strütüre a fùrma de àla perchè isé i vé tracc atùren del vènt, compàgn dei fröcc del òpol e del fràsen. La varietà de tìpi de fröcc che le g'ha svelöpàt le angiospèrme dré a la sò evulusiù la g'ha pirmitìt de colonizà töcc i habitat pusìbii de la tèra.

Lod

Lod (Lodi in italiàn; Laus Nova in latìn; Lauden in tudèsch) l'è 'na cità italiàna de 44 945 abitant (dàto del Dic 2015 ) d'la Lumbardìa céntro-meridiunàl. La se tröva ind la basa Val Padana lungh el fiüm Ada. L'è la capitàl de l'umònima pruìncia, furmàda ind el 1992.

L'è stàia fundàda el 3 agùst dal 1158 da Federìch el Barbarùsa, dopu la distrüsión del burgh antìch de Laus Pompeia, bele municipium rumàn, sit vescuvìl e liber cumün. Ind el curs dal Rinasimént, la gh'ha avüd un perìud de grand splendùr artìstich e cultüràl, dopu che l'ha uspitàd ind el 1454 el storich tratàd tra i stat regiunài italiàn cunusüd cume la Pace de Lod.

Al dì d'incö, Lod l'è un impurtànt nöd stradàl e cénter indüstriàl (ind i setùr d'la cuzmézi, dell'artigianàd e d'la prudüsión de lat e furmài). L'è ancasì el punt de riferimént de un teritòri vutàd a l'agricultüra e a l'alevamént. Par mérit de quést, la cità l'è stàia scelta cume sit dal Parch Tecnològich Padàn, vün di cénter de ricérca püsè qualificàd a livèl européo ind el camp d'le biutecnulugìe agrualimentàr.

I èn svilüpàde anca atività ligàte al setùr tersiàri; dai an dümila, in particulàr, l'è in espansión el türìzm: Lod la fa part dal grüp d'le cità d'art d'la Pianüra Padàna, anca parchè la gh'ha d'impurtànt munümént, tra cui el Dom, el Témpi Civich de l'Incurunàda, la Céza de San Francesch e'l Palàs Mozzanica.

Ludesan

El Ludesàn l'è vüna d'le variànt lenguìstiche d'la Lengua Lumbarda, parlàd ind la pruincia de Lod, ind i cumün d'le pruince de Milàn (Paü) e Pavìa (Chignö e Miradò) atàch al ludesàn, ind i paés püssè ucidentài dal teritori cremàsch (Pandìn e Rivolta) e ind la exclava milanesa in teritori ludesàn de San Culumbàn al Lambor. La parlada de Melegnàn l'è cunsiderada cume una transissión tra el milanés e el ludesàn.

Safien

Safien [ˈsaːfɪ.ən] (in del parlà del lögh: [ˈsɔːfjə] u anca [ˈsɔːfjæ]; Rumanc: Stussavgia) l'è un cumün svizzer del distret de Surselva, in del Cantun Grisun. El gh’ha pü u manch 294 abitant, una süperfis de 100.6 km², e 'l se tröva a una altitüden de 1315 meter sura 'l nivel del mar.

El cumün de Safien l'è tacaa ai cumün de Casti-Wergenstein, Duvin, Flerden, Mathon, Nufenen, Pitasch, Portein, Präz, Riein, Sankt Martin, Sarn, Splügen, Sufers, Tenna, Tschappina, Vals.

San Fratello

San Fratello (endèl dialèt Gall-Itàlech locàl: San Frareau, Sicilià: Santu Frateddu, Latin: Apollonia), l'è ün cumün da la Provincia de Messina ent la regiun Italiana da la Sicilia, localisaa a c.ca 110 km a est da Palermo e 90 km a ovest da Messina. Al 31 da Dezember dal 2004, al gh'eiva üna popülazion da 4.371 e üna area da 67,1 km².San Fratello l'è daspaira Acquedolci, Alcara li Fusi, Caronia, Cesarò, Militello Rosmarino, Sant'Agata di Militello.

Santa Cristina Valgardena

Sànta Cristìna de Valgardéna (en ladì: S. Cristina-Gherdëina; en todèsch: St.Christina in Gröden; en italià: Santa Cristina Valgardena) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha 1 927 abitàncc (dàto del Dicember 2013), 'na superfìce de 31 km² e 'na densità de 62 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campitello di Fassa (TN), Castelrotto, Funes, Ortisei, San Martino in Badia, Selva di Val Gardena.

Scartament standard

El scartament standard a l'è el scartament pussee doperaa in sui lign ferroviari del mond, doperaa del George Stephenson e largh 1'435 mm o 4 pee, 8 polles e 1⁄2. L'è soratutt doperaa, anca indova el scartament a l'è on alter, in sui lign a volta velocità, foeura che per Russia, Portogall, Finlandia e Uzbekistan.

Schwarzhäusern

Schwarzhäusern a l'è un cumün svizzer del circol aministrativ del Oberaargau, region aministrativa del Emmental-Oberaargau, in de la part del Canton Berna a magioranza linguistega todèsca. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 3.7 km² e in del Dicember 2010 al gh'eva una popolazion de 480 abitant.

El cumün de Schwarzhäusern al se tröva a una altitüden de 427 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Wolfwil, Wynau, Aarwangen, Bannwil, Niederbipp, Kestenholz.

Scriver Lombard

La grafia de Scriver Lombard, anc cognissida con la breviadura "SL", l'è una grafia polinomega per la lengua lombarda nassida de l'idea del Lissander Brasca ind i prim agn del terz milleni. La SL la fonda i so radix ind i tradizion plu vegie de la lengua, e l'è spiegada in detai ind el liber omonem, publegad (cond una prefazion del professor Marc Tamburell) ind la so prima edizion de la cà editrix Menaresta ind el dexember del 2011.

Scumagna

La scumagna (anca scormagna, scolmagna o scormegna; en lombàrt orientàl la corespónt al scotöm o suernòm) l'è 'na parola lumbarda che la stà a indicà un schers o anca un suranum dai a 'na persuna, a 'na famija, a un grüp de persune o ai abitànt de un paés o de una sò zona.

Südtirol

El Südtirol, (definiziun üfiziai: Tudesch: Autonome Provinz Bozen–Südtirol; Talian: Alto Adige, u Provincia Autonoma di Bolzano–Alto Adige; Ladin: Provinzia Autonòma de Balsan–Südtirol), l'é part de la pruvinzia taliana püssée a nord e insema a la pruvinzia de Trent la fa sü la Regiun Ütonuma Trentino-Südtirol. Grazia 'l "Pachet de Ütonumía" ("Südtirol-Packet") del 20 de Sgenee del 1972, el Südtirol el gh'ha un bèl puu de driss speciaj. La capital del Südtirol l'è Bulsan.

Püssée de düü terz de la pupulaziun la parla el Tudesch, un cicinin püssée de un quart la parla Talian, e un tuchelin de la pupulaziun che la viv int i Dulumit, la parla Ladin. I Ladin fan sü el 4% de la pupulaziun del Südtirol.

El Südtirol el fa part de l'Üroparegiun Tirol-Südtirol-Trentino, che la ocüpa l'area istorega del vegg Tirol.

Tenna (GR)

Tenna [ˈtɛna] (in de la parlada del lögh: [ˈtɛnːə] u [ˈtɛnæ]) l'è un cumün del Kreis (circul) Safien in del destret de Surselva in di Grisun. El paes el se tröva in sü 'n plató bel volt de la Val de Safien a 1654 meter in sül nivel del mar e l'è, sia in inverna che in estaa, un center türistegh pütost amaa. El gh'ha una süperfis de 11.28 km² e 'l gh'ha pü u manch 110 abitant.

El cumün de Tenna l'è tacaa ai cumün de Riein, Safien, Valendas, Versam.

Treviso

Treviso L'è 'na cità italiàna, capolöch de la pruvìncia omònma endèla regiù del Vèneto, El cümü de Treviiso 'l g'ha 82.000 abitàncc, 'na superfìce de 55 km² e 'na densità de 1452 ab./km². El cunfìna coi cümü de Carbonera, Casier, Paese, Ponzano Veneto, Preganziol, Quinto di Treviso, Silea, Villorba, Zero Branco.

Vilnius

Vilnius, (vardii anca d'olt nomm da la citaa) a l'è la capitala e la püssée granda citaa da Lituània, cont una povülazzion da 553.904 (1.4milion insema con la contea da Vilnius) in Dicémbru 2005 .

Alter lenguv

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.