Zuurstof

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Periodiek systeem
H He
Li Be B C N O F Ne
Na Mg Al Si P S Cl Ar
K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr
Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe
Cs Ba * Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn
Fr Ra ** Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Nh Fl Mc Lv Ts Og
* La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
** Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr
Algemein
Naom Zuurstof/Oxygenium
Symbool O
Atoomnómmer 8
Gróp Zuurstofgróp
Periode Periode 2
Blok P blok
Reeks Neet-metale
Kleur Kleurloos
Sjemische eigenschappe
Atoommassa (u) 15,999
Elektroneconfiguratie [He]2s2 2p4
Oxidatietoestande -2
Elektronegativiteit (Pauling) 3,44
1e ionisatiepotentiaol (kJ×mol-1) 1313,95
2e ionisatiepotentiaol (kJ×mol-1) 3388,33
3e ionisatiepotentiaol (kJ×mol-1) 5300,51
Fysische eigenschappe
Deechde (kg·m-3) 1,429
Smiltpunt (K) 54,8
Kaokpunt (K) 90,2
Aggregatietoestand Gas
Smiltwermde (kJ·mol-1) 0,223
Verdampingswermde (kJ·mol-1) 3,41
Van der Waalse straol (pm) 152
Kristalstructuur Kub
Molair volume (m3·mol-1) 14,0
Geluidssnelheid (m·s-1) 317
Specifieke wermde (J·kg-1·K-1) 920
Wermdegeleiding (W·m-1·K-1) 0,0265
SI-einhede en standaardtemperatuur en -drök waere gebroek,
tenzij angers aongegeve

Zuurstof is e chemisch illemint wat bij kamertemperatuur in oongeboonde staot 'n kleurloos gaas is (meh in hiel groete concentraties weurt 't blaw vaan kleur). 't Is 't meis veurkoumend illemint op Eerd en ein vaan de veer noedzakeleke illeminte veur eerds leve (neve waterstof, koolstof en stikstof). In de atmosfeer kump 't veur oongeveer 18% in zuvere vörm veur (es twieledeg molecuul O2, of in de ozonlaog es dreiledeg molecuul ozon, O3), en in speurkes vaan kooldioxide (CO2, oongeveer 0.04%). Aon 't oppervlak, en meistal ouch in de atmosfeer, tröf me 't aon in water (H2O); wijer kump 't in de eerdkoors veur in hiel väöl oxides (veural siliciumdioxide, SiO2) en zoere (daorum de naom).

Zuurstof heet de eigensjap tot 't ziech mèt de meiste illeminte gemekelek verbint, gemekeleker es eder ander materiaol daan ouch. 'n Reactie mèt zoerstof neump me verbranding; chemisch gezeen valle dao ouch corrosie en oontsteking vaan springstoffe oonder.

Zuurstofverbindinge make e good deil oet vaan väöl levende organismes, in 't bezunder vaan de bieste. Zuurstof inaosemende organismes kóste miljarde jaore trök oontstoon doortot bacterië en archaeë, die zjus wie plante zuurstof es afvalproduk oetaoseme, zoeväöl kooldioxide umgezat hadde tot de atmosfeer vol raakde mèt zuvere zuurstof. 't Neet oontstoon vaan diereleve zouw op d'n doer 't leve op eerd tot 'n ind gebrach höbbe.

In minseleke techniek is zuurstof ouch vaan vitaol belaank. Verbrandingsmotore höbbe door hun werkprincipes per definitie zuurstof nudeg, die ze meistal oet de loch hole. In rakètte gebruuk me evels tanks mèt vloejbare zuurstof. Zuurstoftanks weure gebruuk veur lui die op extreem huugde, in aofgeslote ruimtes of oonder water wèrke.

Zuurstof woort in 1771 door de Zwitserse apotheker Karl Wilhelm Scheele oontdèk, mer de heroontdèkking door Joseph Priestley maakde 't pas in wijere krink bekind. De naom oxygenium, "zoer-verwèkker", woort gegeve umtot me iewelaank meinde tot alle zoere zuurstof bevatte en dit illemint nudeg waor um zoere te verwekke (inderdaod zit in de meiste zoere zuurstof, mer 't is neet nudeg um 'n zoer te vörme).

Achtiende iew

zeventiende iew -- achtiende iew -- negentiende iew

D'n achtienden iew vaan de christeleke jaortèlling leep vaan 1701 tot 1800. In Wes-Europa zuut me laankzaam mer zeker d'n euvergaank vaan de Vreugmodernen tied nao de Nuisten tied. E wetensjappelek wereldbeeld, de Verleechting, verspreit ziech oonder de bovelaog vaan de bevolking, mèt talloes tegereacties. 't Ind vaan d'n iew weurt gekinmerk door anti-koloniaol revoltes in Amerika, en door de Franse Revolutie in Wes-Europa.

Apollo-program

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

't Apollo-program waor 'n program vaan de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA. 't Projek leep vaan 1961 tot 1972, en had es doel um bemande vlöchte nao de maon oet te veure. President John F. Kennedy kondegde 't projek aon op 25 mei 1961 mèt de mededeling tot veur 1970 de ierste mins op de maon geland zouw zien. De missie boebij dat gebäörde waor Apollo 11. De ierste mins op de maon waor Neil Armstrong, dee op 20 juli 1969 voot zat op de maon.

Assimilatie (biochemie)

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Norbiks. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Assimilatie is 'ne term dae wordt gebroekd wert vör e biochemisch proces oeëbie 'n organische verbeending wert ópgeboewd oet eenvoudiger organische componaente en/of oet anorganische sjtoffe zoewie kooldioxide en water. Hieväör is energie nuëdig.

Alle organismes vertuëne assimilatie.Autotroof organismes veure assimilatie oet mèt energie oet de ömgaeving. Ze kènne dör fotosynthese of chemosynthese zelf energie oet de ömgaeving vaslieken in chemische verbeendinge.Heterotroof organismes deunt ooch an assimilatie, evvel de energie die daorvör nuëdig is wert gewónne oet de dissimilatie van organische verbeendinge die oxidere.

Dör de activiteet van autotroof organismes nèmt de biomassa toe, dör de activiteet van heterotroof organismes nèmt de biomassa aaf.

E belangriek assimilatieproces is de vorming van glucose of droevesoeker in de fotosynthese:

6 H2O + 6 CO2 + licht → C6H12O6 + 6 O2

In wäöërd is dit:

(zès) water + (zès) koolstofdioxide + licht(energie) → (één) glucose + (zès) zuurstof

Atoomnómmer

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

De atoomnómmer (soms ouch atoomgetal) gief 't aontal protone in de kern en 't aontal elektrone in de elektronewolk vaan 't atoom aon. De atoomnómmer is 'n belaankriek begrip oet de chemie en de kwantummechanica. 'n Illemint en zien plaots in 't periodiek systeem zien heidoor vasgelag. Es 't atoom es gehiel elektrisch neutraal is, is de atoomnómmer geliek aon 't aontal elektrone in de elektronenwolk roond de kern. Zjus die elektrone bepaole 't chemisch gedrag vaan 'n atoom. Bij atome die neet elektrisch neutraal zien (ione) is 't aontal elektrone groeter es de atoomnómmer (bij de negatieve anione) of kleiner (bij de positieve katione).

De atoomnómmer kin links oonder 't symbool vaan 't illemint weure gezat, beveurbeeld:

1H (Waterstof) en 8O (Zuurstof)'t Aontal neutrone in de kern weurt neet door de atoomnómmer bepaold, mer kin soms van atoom tot atoom vaan 'tzelfde illemint versjèlle. Zoe kinne d'r dus atome veurkoume mèt dezelfde atoomnómmer mer versjèllende massa. Deze atome vaan 'tzelfde illemint mer mèt versjèllend gewiech weure isotope geneump. Veural bij de zwoerdere atome, die mèt 'n hoeger atoomgetal, is 't aontal neutrone groeter es 't aontal protone in de kern.

Het liechtste atoom, mèt atoomnómmer 1, is waterstof, aongeduid mèt H. Dat atoom heet 'ne kern dee oet 1 proton besteit. Vaan waterstof bestoon nog twie variante: 'ne kern dee besteit oet 1 proton en 1 neutron. Dit isotoop vaan waterstof heit "zwoer waterstof" of Deuterium. Dao besteit ouch 'ne variant mèt 'ne kern dee besteit oet 1 proton en 2 neutrone. Dit isotoop heit Tritium. 't Atoom vaan tritium is instabiel en vèlt nao einigen tied oeterein (halfwaardetied oongeveer 11 jaor). Tritium is dus radioactief. Alle variante vaan waterstof höbbe evels dezelfde atoomnómmer, naomelek 1, en zie höbbe in neutralen touwstand ouch 'tzelfde aontal elektrone, naomelek 1.

Bieste

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

De bieste (ouch wel d(i)ere; wetensjappelek Latien Animalia) zien de lede vaan 't diereriek, eint vaan de rieke boe-in de modern biologie organismes indeilt. Ze vörme de bès gedocumenteerde hoofgróp vaan organismes. 't Aontal bekinde levende biestesoorte ligk wied euver 't mieljoen; mie es de hèlf daovaan zien insekte. Versjèllende soorte, mesjiens mieljoene, wachte nog op besjrieving.

Fossiel bieste kint me vaanaof 't Ediacarium; dinkelek zien ze awwer. De groete diversiteit aon bieste kaom pas vaanaof 't Cambrium tot uting (in de zoegeneumde Cambrische explosie); de mieste stamme zien in dit tiedperk oontstande. Vaanaof 't Siluur begóste de bieste 't land te kolonisere.

Krypton

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Krypton is 'n sjeikundig element mit symbool Kr en atoomnómmer 36. 't Is 'n kleurloos edelgaas.

Kwakkers en króddele

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Kwakkers en króddele (padde), Kwakvörs (wetensjappeleke naom Anura "startloze"; vreuger ouch Salientia "springers") zien 'n umvaankrieke (mie es 5000 soorte, oongeveer 88% vaan alle bekinde soorte amfibieë) orde vaan amfibieë. Vaan de salamanders en wörmsalamanders oondersjeie volwasse kwakvörs ziech door (inderdaad) 't oontbreke vaan 'ne start, lang achterpu, e relatief kort lief, vingere mètein verboonde door zwumvlieze en beter aonpassing aon 't leve op 't land.

In 't daogeleks spraakgebruuk maak me versjèl tösse kwakkers (glad, springer en väöl in 't water te vinde) en króddele/padde (rouw, louper en es volwasse bies veural op 't land). In de taxonomie is dit versjèl neet vaan groet belang. Toch weure dees naome veur twie families oet de orde Anura gebruuk: Bufonidae zien "echte króddele", Ranidae "echte kwakkers". Bij soorte oet ander families bepaolt 't uterlek of d'n triviaole naom kwakker of króddel/pad luit.

Leve

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Veur 't dörp Leeve (Leeuwen) kiek biej Leeve; veure roufdere, kiek bie Liew.

Wat leve precies inhèlt is lesteg te zègke. Eigelek is de vraog wat leve is triviaal, mèh toch is 't begrip leve oetveureg bestudeerd in de wetensjappe. Zoe besteit d'r 'ne gansen tak vaan de natuurwetensjappe, biologie, die gewijd is aon 't leve. Toch is de discussie euver "wat is leve" nog steeds neet aofgeloupe.

Lies van illemènte op naom

Lies van sjemische illemènte, gerangschikt nao naom.

Mars (planeet)

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

De planeet Mars is de veerde planeet vaan 't Zonnestèlsel, getèld vaanaof de Zon. Zie is genump nao de Roemeinse oorlogsgod. De planeet heet 'n roej kleur en weurt daorum vrij algemein de "Roej Planeet" geneump. Allewel tot de planeet kleinder en kawwer is es de Eerd, en de geringen atmosferischen drök vloeibaar water neet meugelek maak, weurt de planeet dèks gezeen es deginnege die binne 't Zonnestèlsel in väöl opziechte 't meiste op de Eerd liekent. Allein daorum is ze al subjek vaan väöl wetensjappelek oonderzeuk gewees.

Mercurius (planeet)

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Mercurius is de planeet die 't kortst bij de zon steit en is, sinds Pluto de status planeet heet verlore, de kleinste planeet van eus zonnestèlsel. De planeet is verneump nao de Romeinse god Mercurius vaanwege de snelle drej um de zon. Zjus wie de Eerd is 't 'n terrestrische planeet mèt 'n vas oppervlak wat väöl euvereinkomste vertoent mèt dat vaan de maon. Opmerkelek is tot dees klein planeet 'n vrij sterk magnetisch veld heet. Mercurius heet gein maone.

Metabolisme

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Metabolisme of stofwisseling is de biologische eigesjap vaan organismes um ziech mèt sjemische reacties in stand te hawwe, zoewel veur de greuj es veur de vernuiing vaan (potentieel) versjendeleerd materiaol. Neve voortplanting is metabolisme ein vaan de twie vaste kinmerke vaan levende wezes.

Plante en blauwalge metabolisere door fotosynthees: ze aoseme koledioxied (CO2) in, sjeie dat mèt energie oet 't zonleech in koolstof (C) en zuurstof (O2), gebruke de koolstof um ziech vaan op te bouwe en aoseme de zuurstof oet. Mèt speciaol orgaone (beveurbeeld wortele) kinne ze eventueel ouch aander essentieel bouwstoffe opnumme. Bieste metabolisere door verbranding: ze ete bronne vaan koolstof en aoseme zuurstof in; de koolstof gebruke ze deils veur ziech op te bouwe en deils veur energie, die ze hole oet de reactie mèt de geaosemde zuurstof. De mieste bieste aoseme de koledioxied oet en stoete de aander (vaste en vleujbaar) resprodukte aof mèt d'n anus.

't Resproduk ('aofval') vaan ein organisme zien stofwisseling is dèks weer de veujing veur aander organismes: plante aoseme de koledioxied vaan bieste, bieste de zuurstof oet plante, en versjèllende organismes leve vaan de vaste aofvalstoffe vaan bieste. Ouch doej organisme weure gere veur 't metabolisme vaan levende gebruuk. Dees tegestèlling maak de krinkloup vaan 't leve en 't bestoon vaan ecosysteme meugelek.

Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle

Plante

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

De Plante (Plantae) zien e riek vaan eukaryote organismes. Ze oondersjeie ziech vaan bieste, käöme en die hun ingste verwante door celle mèt celwand en bladgreunkórrele. Ze kriege hun energie door fotosynthees (wat ze mèt de bladgreunkórrele doen), boebij ze oet kooldioxied koolstof opnumme en zuurstof es aofvalproduk oetaoseme. Ze kinne ziech in 't algemein neet bewege en zeker neet verplaotse; daorum höbbe ze ziech oontwikkeld um begrazing door diere (herbivore) te kinne euverleve. 't Riek vaan de plante umvat in de strikste zin allein landplante (Embryophyta), in minder strikte zin landplante en greun alge (same de zoegeneumde Viridiplantae), en in breie zin alle echte alge (in dat geval stoon de plante geliek aon de Archaeplastida). In de strikte definitie zien de plante e relatief joonk riek: de ierste greun alge zien pas oet 't vreug Cambrium bekind, de ierste landplante pas vaanaof 't laat Siluur. Vaan de nao sjatting 300.000 soorte plante op de wereld is bekans 90% bedèkzaodeg; dees gróp is zelfs pas bekind sinds 't vreug Kriet.

Raffinaderij

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

'n Raffinaderij is 'n sjemische installatie boe me door 't destillere (oetkoke) en aander sjemische percesse vaan rouw olie versjèllende bruukbaar olieprodukte krijg. De zoe gemaakde produkte kinne daan weure opgeslaoge, mèt 'n pieplijn weure getransporteerd of per wage weure verveurd. Dit is nujeg umtot rouw olie 'nen hendeg vervojlende, neet zier efficiënte en potentieel explosiegevierleke brandstof is. Door de raffinaasj oontstoon brandstoffe veur gans versjèllende apparaote, wie ouch zwoer produkte die neet veur de verbranding zien bedoeld.

De veurnaomste bewèrking vaan de olie is de destillatie. Heibij weurt de rouw olie in 'nen ove verwermp tot 'n graod of 400. De mieste stoffe in de olie verdaampe daan, meh sommege blieve vleujbaar en zakke nao oonder. D'n daamp stijg op in d'n destillatietorie, boe de temperatuur gestiedeg aofnump. Bestanddeil veur bestanddeil condenseert daan en weurt aofgeveurd, tot me bovenin op kamertemperatuur oetkump. Oonder dees condities zien nog e paar liechter stoffe gaasvörmeg; die verlaote d'n torie daan es gaas. De zwoerste deile (die oonderin wegzakke) bestoon oet/weure verwèrk tot asfalt, kunswas (paraffine) en smeerolie (in aofloupende volgorde vaan diechde), daonao volge de hoofbesten vaan steukolie (mazout), daan die vaan diesel, daan vaan kerosine, daan vaan benzine en bovenin butaan en propaan (die kinne weure verwèrk tot lpg).

Dit is de veurnaomste bewèrking in de raffinaderij, meh feitelek is 't nog mer stap ein. Allewel tot rouw olie veur 't euvergroet deil besteit oet koolwaterstoffe (in 't bezunder alkane en cykloalkane), zitte toch ouch väöl aander stoffe drin, vaan water en zaajt tot opgelosde amorfe koolstof, wie ouch stikstof (diverse verbindinge), zuurstof (idem), solfer (soms hiel väöl) en spore vaan metale. Väöl vaan die stoffe höbbe hun eige touwpassinge, meh ze mote wel vaan de aander bestanddeile weure gesjeie. Naotot de olie gedestilleerd is, goon de versjèllende stoffe nog door diverse apparaote, die variëre vaan aander destillatietories tot filters en oontluchters. Sommege produkte weure synthetisch gemaak. In rouw olie zitte naomelek neet alle groondstoffe in de verhajding die de merret nujeg heet. Daorum weure zwoerder deile (wie steukolie) dèks gekraak tot liechtere. Oongewunsde isomere weure ouch 'umgeboge' tot bruukbaarder vörm. Dit perces vint neet per se gans in de raffinaderij plaots: dèks weure tösseprodukte, oonder de verzaomelnaom nafta, getransporteerd nao 't achterland boe ze beveurbeeld tot benzine weure gecombineerd. Ouch de productie vaan diverse plastics vint boete de raffinaderij plaots.

Raffinaderije zien veural in haves te vinde, boe tankers de rouw olie direk in de ketel kinne poompe. Bij veurkäör stoon ze aon 't begin vaan 'n have: dit heet de gecombineerde veurdeile tot de dèks enorm tankers neet deep 't binneland in mote en tot de vervojlende, stinkende installatie rillatief wied vaan bewoend gebeed kump te stoon. 'n Oongelök in 'n raffinaderij kin veur hendeg gevierleke situaties zörge.

Space Shuttle

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

De Space Shuttle (in 't Nederlands eigelek spaceshuttle) is 't Amerikaans ruimteveer dat is oontwikkeld in de jaore '70 vaan d'n twintigste iew door NASA, 't Amerikaans ruimtevaartagentsjap. De ierste vaan veer tesvlöchte voont plaots in 1981, operationeel vlöchte begóste in 1982. Nao 't noe oetzuut weure de Space Shuttles nao 2010 oet gebruuk genome, nao in totaal 134 lanceringe.

Bij de lancering besteit 't zoegenaomde Space Transportation System oet de combinatie vaan Space Shuttle, 'ne oranjekleurege externen tank en twie witte rakètte (de zoegenaomde Solid Rocket Boosters, of SRB's).

't STS weurt verticaal gelanceerd, zjus wie 'n conventioneel rakèt, vaanaof 'n mobiel lanceerplatform. De krach die nudeg is veur de lancering weurt veur 80% geleverd door de SRB's en veur de resterende 20% door de drei rakètmotors vaan de Space Shuttle, boeveur de brandstof (vloeibare waterstof en vloeibare zuurstof) is opgeslage in d'n externen tank. Oongeveer 2 minute nao de lancering weure de SRB's losgelaote, boenao die trökvalle in d'n Atlantischen Oceaan. Zie weure door 'n sjeep weer opgehaolt en weer klaorgemaak veur 'n volgende lancering. De motors vaan de Space Shuttle blieve branne en es de baon um de Eerd is bereik weurt de externen tank losgekoppeld. Tot noe touw is de externen tank altied trök nao de Eerd gevalle en verbrand in de dampkrink. 't Is evels meugelek um de externen tank in 'n baon um de Eerd te hawwe. Heinao weure de Orbital Maneuvering System (OMS) motors gebruuk um de baon um de Eerd aon te passe.

De Space Shuttle maak 't meugelek um astronaute en vrach in de ruimte te bringe (in 'ne zoegenaome Low Earth Orbit (LEO), 'n lieg baon um de Eerd), in de boetenste atmosfeer of thermosfeer. Normaal goon 5 tot 7 astronaute mèt, allewel 'rs mer 2 nudeg zien veur 'ne minimaal vlöch (dit waor 't geval bij de ierste veer tesvlöchte STS-1 tot en met STS-4). Aon vrach kin oongeveer 25.000 kg weure mètgenome. De vrach weurt vervoerd in 't vrachruim, wat door middel vaan 2 groete deure geopend kin weure. Dit maak 't meugelek um groete satelliete, zoewie de Hubble ruimtetelescoop in de ruimte te bringe, en ouch um groete vrachte te 'vaange' en trök te bringe nao de Eerd.

Es de missie klaor is weurt gebruuk gemaak vaan de OMS rakètmotors um de Space Shuttle oet zien baon te bringe en trök te goon nao de liegere atmosfeer. De Space Shuttle zal daan door middel vaan aerobraking steeds lankzamer goon, en oeteindelek es 'n zweefvleegtuig gecontroleerd dale. Daonao zal 't 'n landing make op 'n lang landingsbaon es 'n 'normaal' vleegmasjien. Umtot de vörm vaan de Space Shuttle 'n compromis is um mèt versjèllende snelhede te kinne vlege, is de daalsnelheid extreem hoeg, zoe'n zeve kier sneller es 'n gewoen vleegmasjien.

Spaceshuttleprogram

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

't Spaceshuttleprogram is e program vaan de NASA veur 't vervoere of bringe vaan lui en vrach in 'n baon um de Eerd. Heibij weurt gebruuk gemaak vaan de Space Shuttle, of in good Nederlands, 'n ruimteveer. De oontwikkeling devaan begós ind vaan de jaore '60 vaan de twintigste iew, wie de Amerikane 't idee hadde um 'n herbruukbaar ruimtevaartuig te goon gebruke, mèt 't idee tot dat kostebespaorend zouw zien. Op 12 aprèl 1981 woort de ierste Space Shuttle gelanceerd, de lèste woort in juli 2011 gelanceerd, boemèt 't program 'n ind kraog.

Spoonze

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Spoonze (Porifera (Grant in Todd 1836)) zien 'ne stam vaan in zie levende bieste, en same mèt de Plakbieskes (Placozoa) eine vaan de twie stamme oet 't oonderriek vaan de Spoonsechtege (Spongiformes). Ze hure tot de primitiefste diere die 't gief en bestoon al väöl hoonderde mieljoene jaore. Ze versjèlle (mèt de Placozoa) vaan aander bieste doortot ze gein (of koelek) orgaone höbbe en veur hun metabolisme aofhenkelek zien vaan 'ne constante waterluip door ze heer. Ouch misse ze symmetrie. Nao de inziechte vaan modern biologe zien de Spoonze parafyletisch; ze deile geine veurawwer dee aander bieste neet höbbe en cladistisch gezeen weure ze daorum negatief geformuleerd: alle levende bieste die gein Placozoa of Eumetazoa zien. Op groond vaan de moleculair klok en de veurvaajerpositie die de spoonze in de cladistiek bekleie, maag me aonnumme tot ze al in groete deile vaan 't Neoproterozoïcum höbbe bestande; fossiele zien evels, wie mèt zoeväöl aander ziebieste, pas mèt zekerheid bekind oet 't Cambrium.

Water

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Water is 'n chemische verbinding vaan ein zuurstofatoom en twie waterstofatome (H2O). Water is 'n stof die prominent aonwezig is op Eerd, mie es 70% vaan de oppervlakte besteit oet water. Al 't leve is aofhaankelek vaan water. 't Is daoneve de einige stof die vrij in de netuur in alle drei de fases (vas, vloeibaar, gaas) veurkeump.

Zeut (smaak)

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Zeut is ein vaan de vief smake, neve zaajt, zoer, bitter en umami.

't Gief versjèllende stoffe die 'ne zeute smaak oprope, woevaan sókkers de bekindste zien.

In anger sjpraoke

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.