Vereineg Keuninkriek

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Vereineg Keuninkriek

Vlag van 't Vereineg Keuninkriek

Waope van 't Vereineg Keuninkriek

Lokasie van 't Vereineg Keuninkriek

Basisgegaevens
Officieel taal gein, Ingels gebrukelek
Huidsjtad Londe
Sjtaotsvörm Constitutioneel monarchie
Sjtaotshoof (lies) Elizabeth II (sinds 1953)
Premier Boris Johnson (lies)
[[{{{titelhoofregering1}}}]] {{{naomhoofregering1}}}
[[{{{titelhoofregering2}}}]] {{{naomhoofregering2}}}
[[{{{titelhoofregering3}}}]] {{{naomhoofregering3}}}
Religie {{{religie}}}
Opperflaakde
– % water
244.820 km²
1,3%
Inwoeners
Deechde:
64,5 miljoen (2014)
256,6/km²
Biekómmende gegaeves
Munteinheid Brits poond (GBP)
Tiedzaone UTC 0
Nationale fiesdaag 2e zat. in juni
Vouksleed God Save the Queen
Web | Code | Tel. .uk | GBR | +44

't Vereineg Keuninkriek (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) is e land in Wes-Europa, dat oet veer min of mie otonoom stökker besteit: Ingeland, Sjotland, Wales en Noord-Ierland. Ingeland weurt es kerngebeed gezeen, zeker umtot dao de hoofstad ligk en 't groetste deil vaan de bevolking woent. D'n Ingelse keuning heet de titels Keuning vaan Ingeland en Keuning vaan Sjotland, de kroenprins hèt Prins vaan Wales. 't Eiland boe-op Ingeland, Sjotland en Wales ligke weurt Groet-Brittannië geneump. Officieel hure 't Isle of Man en de Kenaaleilen neet bij 't Vereineg Keuninkriek. Dees eilen hure, same mèt 't Vereineg Keuninkriek zelf en 'n aontal kolonië en geweze kolonië, wel tot 't Gemeinebès vaan Naties.

Bestuurleke indeiling

Wie heibove aongegeve weurt 't Vereineg Keuninkriek in veer stökker verdeild. Op lieger niveau zien Ingeland en Wales in counties verdeild, Sjotland in regions en Noord-Ierland in districts. Zuug veur de indeiling bij de apaarte landsdeileuverziechte.

't Vereineg Keuninkriek in Internationaal Verband

Sins de jaore zeveteg is 't Vereineg Keuninkriek lid vaan de Europese Unie; 't land koos evels in 2016 veur dit verband te verlaote. 't Stoont ummer al drum bekind hiel kritisch mèt zie lidmaatsjap um te goon. Zoe heet 't 't Verdraag vaan Schengen noets geteikend en d'n euro neet ingeveurd. 't Vertrèk vaan 't Vereineg Keuninkriek oet de EU steit gepland veur 31 oktober 2019.

Es eine vaan de euverwinners vaan d'n Twiede Wereldoorlog heet 't land 'ne permaninte zetel in de Veilegheidsraod gekrege. Ouch is 't land sinds de opriechting lid vaan de NAVO.

Historie

Al sinds de dertiende iew behiersde Ingeland Wales en sinds 1603 waor de keuning vaan Sjotland ouch keuning vaan Ingeland. Wales woort in 1536 officieel geannexeerd en mèt de Act of Union (1707), woort ouch Sjotland formeel debij betrokke: 't Keuninkriek Groet-Brittannië woort daomèt opgeriech. In 1800 woort door weer 'n aander Act of Union noe ouch Ierland debijgevoog: 't Vereineg Keuninkriek vaan Groet-Brittannië en Ierland waor e feit. In de negentiende iew wón 't land, mechteg op zie, ummer mier kolonië op alle kontinente, en tege 1900 besloog 't Brits Riek e kwaart vaan 't eerdoppervlak (zoonder Antarctica). Laank kós 't zien mechteg positie neet vashawwe: al gaw verklaorde Canada en Australië ziech oonaofhenkelik. In d'n Ierste en Twiede Wereldoorlog voch 't land succesriek aon Geallieerde zij mèt, al mós 't touwstoon tot de Vereinegde Staote lankzaam aon de leiende rol gónge euvernumme. Nao d'n Twiede Wereldoorlog woorte lankzaam aon ouch de mieste ander kolonië oonaofhenkelek of geannexeerd door ander len, 't lès gebäörde dat mèt Hong Kong in 1997. De Falkland-eilen kóste ze evels nao 'nen oorlog mèt Argentinië in 1986 behawwe.

't Vereineg Keuninkriek heet probleme gehad mèt de integratie nao 't Europees vasteland, en steit als "euro-sceptisch" bekind. In 1973 trooj 't land touw tot de EEG. Wie in 1997 Tony Blair aon de mach kaom gaof heer Sjotland, Ingeland en Noord-Ierland 'n eige parlemint, en sjafde heer 't middelieuws systeem vaan 't Hoegerhoes aof. De monarchie is in de jaore negenteg ter discussie gekoume; toch blijf nog ummertouw twie daarde vaan de Britte veurstander vaan 't keuningsjap. Nao 2000 naom de intern verdeildheid sterk touw. E groet deil vaan de bevolking kierde ziech tege Europese samewèrking, dewijl veural in Sjotland separatistische sentiminte opkaome. E rifferendum euver Sjotse oonaofhenkelekheid woort in 2014 zjus verlore, e rifferendum euver 't verlaote vaan de EU in 2016 haolde 't wel.

Lenj in Europa
Albanië · Andorra · Armenië¹ · Azerbeidzjan¹ · Belsj · Bosnië en Herzegovina · Bulgarieë · Cyprus¹ · Daenemarke · Duutsjlandj · Eslandj · Finlandj · Frankriek · Georgië¹ · Griekelandj · Hongarieë · Ierlandj · Ieslandj · Italië · Kroatië · Letlandj · Liechtenstein · Litouwe · Luxemburg · Macedonië · Malta · Moldavië · Monaco · Montenegro · Nederlandj · Noorwege · Oekraïne · Oesteriek · Pole · Portugal · Roemenië · Ruslandj¹ · San Marino · Servië · Sjlovenië · Sjlowakieë · Sjpanje · Turkieë¹ · Tsjechië · Vaticaansjtad · Vereineg Keuninkriek · Wit-Ruslandj · Zjwaede · Zjwitserland
Betwis of neet-erkèndj: Abchazië¹ · Donetsk · Hoeg-Karabach¹ · Kosovo · Naord-Cyprus¹ · Transnistrië · Zuud-Ossetië¹
Aafhenkelike gebejer: Akrotiri en Dhekelia¹ · Faeröer · Gibraltar · Guernsey · Jan Mayen · Jersey · Eilandj Man · Sjpitsberge
1. Dit landj lik gedeiltelik of gans in Azië meh weurt óm cultureel en historische raejes bie Europa ingedeild.
1997

1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998 - 1999 - 2000

1997 (MCMXCVII) waor e gewoen jaor wat begós mit goonsdig. 't Woort door milieuorganisaties en door de Vereinigde Naties oetgerope tot Jaor van 't Koraalrif.

2001

1998 - 1999 - 2000 - 2001 - 2002 - 2003 - 2004

2001 (MMI) waor e gewoen jaor wat begós mèt 'ne maondag. 't Waor 't ierste jaor vaan de einentwintegste iew en 't daarde millennium. 2001 waor 't Europees Jaor van de Tale, woe-in veural mènjerheidstale in de belanksjtèlling sjtoonte.

6 fibberwarie

6 fibberwarie is de 37en daag vaan 't jaor.

Anguilla

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Anguilla is 'n eiland in 't Caribisch gebeed en 'n euverzies territorium vaan 't Vereineg Keuninkriek. 't Maak deil oet vaan de Klein Antille bove de wind en vörmp 't noordelek ind vaan dees arsjipel. Anguilla heet wie zoeväöl naobereilen 'n Brits-Creoolse cultuur; allewijl geneet 't veural bekindheid es belastingparadies.

Bermuda

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Bermuda is 'n eiland in de Atlantische Oceaan en 'n euverzees gebied vaan het Vereineg Keuninkriek. Het ligk naoventrint 1770 km. vaan de kus bij Miami en naoventrint 1350 km. vaan de kus bij Halifax. Ouch is Bermuda 't aajdste euverzees gebied vaan het Vereineg Keuninkriek.

Allewel 't eiland normaal es ein entiteit geneump weurt besteit 't oet naoventrint 138 eilendsjes mèt 'n oppervlakte vaan 53.3 km². Mèt betrèkking tot de naomenclatuur kin me zègke tot Bermuda 'n meujeleke situatie heet; me heet neiginge gehad tot 't döbbel gebruke vaan naome op 't eiland en vaan mierdere naome gebruke veur ein plaots.

Elizabeth II

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't AGL. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Elizabeth II, officieel Elizabeth Alexandra Mary (* Lónde, 21 april 1926) is saer 1952 de keuningin van 't Vereinig Keuninkriek, Canada, Australië en Nuuj-Zielandj. Zie is ouch sjtaotshoof van de zoegeneumde "Commonwealth Realms", de euverziese gebeje die ónaafhenkelik woorte nao häör aantreije: Jamaica, Barbados, de Bahama's, Grenada, Papoea-Nuuj-Guinea, de Salomonseilenj, Tuvalu, Saint Lucia, Saint Vincent en de Grenadines, Antigua en Barbuda, Belize en Saint Kitts en Nevis. Zie is de veerde monarch van de Windsor-dynastie.

In 2012 vierde zie häör diamante jubileum es vorstin. Saer 9 september 2015 is zie ouch de langs zittende monarch in de Britse gesjiedenis. In 2016 euverleed de Thaise keuning en saer daen dag is zie ouch de langs regerende monarch oppe waereld.

Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle

Europa

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Europa is 'n continent op de Noordeleke Hemisfeer. Nao oppervlak (naoventrint 10.600.000 km2) is 't 't ein-nao-kleinste (nao Australië), meh nao bevolking (oongeveer 800 miljoen lui) 't derde. Europa heet de aofgelope iewe 'n centraal rol gespeuld in de historie. Väöl cultuurgood wat in Europa ontstande of tot bleuj gekoume is, heet ziech euver de gaanse wereld verspreid, zoewel in nui, door Europeane bevolkde len (wie de Vereinegde Staote vaan Amerika) es in len die vaanajds 'n aander cultuur höbbe. Europa heet noe 'n eigen Unie genaomp de Europese Unie, boe e groet deil vaan Europa lid vaan is. Europa weurt dèks opgedeild in Oos-, Noord-, Wes-, Zuid- en soms Centraol-Europa.

ISO 3166-1

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

De ISO 3166-1 norm is 't ierste deil vaan ISO 3166 en lègk alle len vaan de wereld vas mèt unieke dreicieferege landcodes, dreilètterege landcodes en twielètterege landcodes.

D'n derde kolom (in de vörm vaan twie klein lètters) weurt ouch gebruuk es Internet top level Domain — mèt oetzundering vaan de code vaan 't Vereineg Keuninkriek, die es top-level UK gebruke, en de Vereinegde Staote, boe veurnaomelik COM, NET, ORG, GOV weurt gebruuk (allewel US ouch gebruuk weurt).

Ierland

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Ierland (Iers: Éire, Ingels: Ireland) is de naom vaan 'n eiland te weste vaan Groet-Britannië. Daoneve is 't ouch de naom vaan 't land dat vief zesde deil vaan dat eiland besleit, bekind es de Rippebliek Ierland (Poblacht na hÉireann, Republic of Ireland). De res, e gebeed in 't noordooste, huurt bij 't Vereineg Keuninkriek en steit bekind es Noord-Ierland.

Hoofstad en groetste stad is Dublin, aander stei zien Cork, Galway, Limerick en Waterford.

De inwoeners vaan Ierland heite Iere.

Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle

Ingeland

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Ingeland (Ingels: England) is ei vaan de veer staote boe-oet 't Vereineg Keuninkriek is opgebouwd. 't Is e keuninkriek mèt keuningin Elizabeth II aon 't hoof. In 't noorde grens 't aon Sjotland, in 't weste aon Wales. Vaan de landsdeile is Ingeland mèt 130.395 km² 't groetste en mèt 49,1 miljoen inwoeners is de bevolking zelfs wiedoet de groetste. De hoofstad vaan 't Vereineg Keuninkriek, Londe, ligk in dit landsdeil en de mach en cultuur is vaanajds hei gecentreerd; de ander landsdeile zien Keltische len die door de Ingelse door de jaore eweg geannexeerd zien. Daorum vint me 't neet nudeg Ingeland 'n eige regering en parlemint te geve, wie dat in de ander deilstaote wel 't geval is.

De naom Ingeland beteikent land vaan de Angele, boemèt de Angelsakse bedoeld weure: zuug oonder Historie. In 't daogeleks spraokgebruuk weurt d'n tèrm Ingeland dèks gebruuk veur 't gans Vereineg Keuninkriek.

Ingels

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

De Ingelse taol is in 't huideg internationaal verkier de belangriekste taol vaan de wereld. Ze is de meist gesproke taol vaan Groet-Brittannië, Ierland, Canada, de Vereinegde Staote en Australië en in talrieke ander len en binne de meiste internationaal organisaties de officieel taol. Op de meiste sjaole in de wereld weurt 't Ingels es ierste vreem taol oonderwieze.

Es gesproeke taol is 't Ingels nommer drei, nao 't Chinees en 't Spaons, es me entans Chinees es ein taol zuut. 't Ingels weurt gesproke in versjèllende dialekte en heet ein zöstertaol: 't Sjots. Ouch gief 't talloes creooltaole gebaseerd op 't Ingels. Wijer is 't vaan oersprunk ing verboonde mèt 't Fries.

De taol is in de vijfden iew oonstande oet de verminging vaan de Angelse, Saksische en Deense dialekte die de Germaanse vereuvereers vaan 't Keltisch Groet-Brittannië mètbrachte. De ierste documinte in 't Ingels datere oet de zevenden iew; 't belangriekste taoldocumint oet deen tied is 't epos Beowulf. Me neump dees taol Aajdingels of Angelsaksisch. Dees taol góng in d'n twelfden iew euver in 't Middelingels, wat in de zèstienden iew weer tot Vreugmodern Ingels evolueerde.

Lies vaan Britse voorste

Wienie me begint te spreke vaan Ingelse keuninge is neet gans dudelek. Soms begint me pas bij Wöllem de Vereuvereer. Dat zuut me beveurbeeld trök in de nommering vaan keuninge mèt de naom Eduard neet weure mètgenome. Ouch veur de Normandischen tied waor Ingeland evels e keuninkriek, en dao weer veur 'n federatie oonder hegemonie Wessex. 'n Exak stiechtingsjaor vèlt neet te geve.

De keuninge vaan Groet-Brittannië en later 't Vereineg Keuninkriek draoge ummer 't raanknómmer es keuning vaan Ingeland.

Londe

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Londe (Ingels: London) is de hoofstad vaan 't Vereineg Keuninkriek en ein vaan de groetste stei vaan Europa. De agglomeratie Londe, gevaange in de county Greater London, heet zeve miljoen inwoeners. 't Is zetel vaan de Britse regerende voors en vaan 't parlemint en de regering, e veurnaom financieel centrum en 'n veurnaom toeristische attractie. De stad weurt doorsnoje door de revier de Teems (Thames).

Man (eiland)

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

't Eiland Man (officieel [Ingels]: Isle of Man; [Manx] Ellan Vannin) is 'n eiland in de Ierse Zie wat formeel neet bij 't Vereineg Keuninkriek huurt meh direk oonder de Kroen vaan dat land vèlt. De keuning vaan 't Vereineg Keuninkriek is Hier vaan Man en 't eiland huurt bij 't Brits Gemeinebes es dependency (kroendomein), wie ouch de Kanaaleilen.

't Eiland is vrij klein - oongeveer zoe groet wie zuidelek Nederlands Limburg - en heet door de zie 'n erg gemaoteg klimaot. Man mit oongeveer 50 kilometer in noord-zuidriechting en 20 in oos-wesriechting en heet 'n köslengde vaan oongeveer 160 kilometer. D'n top vaan de berg Snaefell is mèt 621 meter 't hoegste punt vaan 't eiland. De langste reveer is de Sulby, die nao zeventien kilometer in zie struimp. De einege echte stad is Douglas.

Negentiende iew

achtiende iew -- negentiende iew -- twintegste iew

De negentienden iew vaan de christeleke jaortèlling leep vaan 1801 tot en mèt 1900. Dezen iew kinmerk ziech door e groet aontal politieke veraanderinge (revoluties en contrarevoluties), die direk voortkaome oet de gebäörtenisse in Fraankriek. Me sprik daorum soms vaan de laange negentienden iew, dee löp vaan 1789 (Franse revolutie) tot aon 1914. Neet allein op politiek gebeed, ouch op 't gebeed vaan wetensjap en kuns waor dezen iew 'ne sleuteltied.

Noord-Ierland

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Noord-Ierland (Ingels: Northern Ireland, Iers: Tuaisceart Éireann, Ulstersjots: Norlin Airlan(n)) is dat deil vaan 't Vereineg Keuninkriek wat op 't eiland Ierland ligk en aon de Rippubliek Ierland grens. 't Is ein vaan de veer vörmende len (constituent countries) vaan 't Vereineg Keuninkriek, neve Ingeland, Sjotland en Wales. Informeel weurt 't wel Ulster geneump; dees regio ligk evels veur e deil in de Rippubliek. Hoofstad is Belfast, 'n aander groete stad is Londonderry (dèks gezag Derry). De deilstaot kint zoe'n 1,8 mieljoen inwoeners.

Noord-Ierland kraog zien eigen identiteit in de zeventienden iew, wie de Britse keuninge 't gebeed dege kolonisere mèt (veural protestantse) Ingelse en Sjotte. Wie Ierland ziech in 't begin vaan d'n twintegsten iew aofsjeide vaan 't Vereineg Keuninkriek, beslote in 1921 zès county's (graofsjappe) tot ze bij de Unie wouwe blieve. Bij de stiechting vaan de Ierse Vrijstaot 't jaor dao-op gebäörde dat ouch, hendeg tege de zin vaan de groete kathelieke minderheid. Intern spanninge veurde in de jaore zèsteg oetindelek tot The Troubles, e laankdoreg conflik tösse de bei etno-religieus gemeinsjappe, boebij väöl maorde en aonsleeg woorte gepleeg en mie es 3000 lui d'n doed voonte. 't Geweld woort in 1998 mèt 't Gojevriedagakkoord beïndeg. In 2007 kraog Noord-Ierland zien ieder opgelufde regionaol parlemint en regering trök.

Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle

Roemenië

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Roemenië (Roemeens: România; Hongaars: Románia; Duits: Rumänien) is 'n rippebliek op de noordeleke Balkan aon de Zwarte Zie. De hoofstad is Boekarest (Bucureşti), ander groete stei zien Brăila, Cluj-Napoca, Constanţa en Timişoara. 't Westelek deil vaan 't land steit bekind es Transsylvanië. 't Land grens aon de Oekraïne, Moldavië, Hongarije, Servië en Bulgarije. Roemenië is lid vaan de EU.

Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle

Sjotland

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Sjotland is e land mèt eige parlemint in 't noorde vaan Groet-Brittannië en volges de naom eine vaan de hoofpijlers oonder 't Vereineg Keuninkriek. Ten zuie grens 't aon Ingeland.

Twintegste iew

negentiende iew -- twintegste iew -- einentwintegste iew

D'n twintegsten iew vaan de westerse (christeleke) jaortèlling leep vaan 1901 tot 2000. Heer heet ziech gekinmerk door groete politieke veraanderinge, wereldoorloge en 'nen invlood vaan technische oontwikkelinge op 't daogeleks leve wie noets teväöre.

In anger sjpraoke

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.