Parochie

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

'n Parochie vörmp binne 'n (katholiek) biesjdóm 'n umsjreve gebied mèt 'n eige kèrk en 'ne pestoar. De parochiane drage bie aan 't ónderhoud van kèrk en de geisteleke. In diezelfde kèrk goon de luuj nao de mès. Es baby zint ze dao geduip en es 8-jaorige höbbe ze dao de communie gedoon. Dèks weurt dao ouch getrouwd.

't Parochiebesjtuur, woavan de pestoar de veurzieter ies, haet de leiding euver de parochie en geuf de nuèdige assistentie bie 't realisere van de zièlzörg van de pestoar en zörg veur de materiëel infrasjtructuur van de parochie. De lede weure op veurdrach van de parochievergadering, dat zin de parochiane, beneump door de biesjop. Tot in de jaor 70 van de 20e ièw kreeg de pestoar dèks assistentie van eine of miè kepläöns. Dat zint ouch geistelike, die gewiejd zin. De take van de keplaon, zint, door 't klein aantal preesterwiejinge, euvergenómme door diakes en leke.

Parochie ies ouch de wereldlike bestuursjeinheid van 't dwergsjtäötsje Andorra.

't Poelveld

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Èèsjdes. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Poelveld (Nederlands: Het Poelveld) is 'n buurtsjap van Èèsjde ien de gemejnte Èèsjde-Mergraote, ten zujde van Mesjtreech.

Awwer naome zien: In den Poel en In den Pael. Poelveld is de jongsjte woonwiek van de gemejnte. 't Is gelège te oêsjte van Breusj, oe 't eigelik ummer bie huurde. De buurt huurt noe bie de parochie Mariadörp. Ien Poelveld ligge 500 hoezer. Vanwege de fruitteelt draoge de sjtraote naome van (aw) fruitsoerte. 't Sjpoer van Mesjtreech nao Lùk (Belsj) löpt langs dis wiek.

Amie

Dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs. Ómdat 't plaatsgebónge is, maogs doe 't ómzètte nao 't Amies, as te dit dialek sjpriks.

Amie (officieel Amby) is 'n aajd dörp in de gemeinte Mestreech, allewijl min of mie 'n stadswiek. Tot 1 juli 1970 vörmde Amie 'n eige gemeinte.

In Amie stoon de studio's vaan de regionalen umroop L1.

D'n Deelgaard

Dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs. Ómdat 't plaatsgebónge is, maogs doe 't ómzètte nao 't Deelgaards, as te dit dialek sjpriks.D'n Deelgaard (Nederlands: Maria-Hoop) is 'n dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Ech-Zöstere, aon de grens mèt Duutsland, t'n ooste vaan Ech en Pej en ten zuie vaan Mofert. Mèt oongeveer 1400 inwoeners is 't ein vaan de kleiner kerne in de gemeinte, allewel tot 't groondoppervlak 't groats vaan alle kerne is. Bie D'n Deelgaard huert ouch de naobersjap D'n Echterbós (Echterbosch). D'n Deelgaard heet 't karakter vaan e lintdörp.

D'n Deelgaard vörmp 'n zelfstendege parochie; besjèrmvrouw is Maria, Mojer vaan de H. Houp. 't Mis evels eder vörm vaan middestand. Bovedeen is de kern de leste jaore sterk vergrijs.

Bij D'n Deelgaard ligk 'ne kestielheuvel oet de twelfde iew, dee de Bolleberg geneump weurt en veural es archeologische vindplaots vaan belaank is. In 1931 kaom de plaots negatief in de publiciteit door 'ne miervoudege maord gepleeg door 'ne jaeger. De naam Maria-Hoop is pas in 1953 ingeveurd; daoveur hètde de plaots offesjeel Diergaarde.

Dörp

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

E dörp is de verzaomelnaom veur versjèllende type vaan woenplaotse, die in princiep op 't platteland vint. Dörper versjèlle vaan verspreide bewoening door de concentratie in 'n kóm, vaan gehuchter door de presintie vaan 'n kèrk en/of sjaol en vaan stei door de aofwezegheid vaan stadsrechte, aoneingeslote bebouwing of ander kinmerke die groete plaotse karakterisere.

Gäöl (dörp)

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Gäöls. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Gäöl (Nederlands: Geulle) is ein dörp in de gemeinte Maersje en is gelaege aan 't Julianakanaal en de Maas. Tösje 't Julianakanaal en de Maas ligk Gäöl aan de Maas, dat eigelek de ouw dörpskern is. De knaal splits Gäöl dus in twje deile.

De naam is aafgeleid van de Geul, die vreuger ónger of tegenéuver 't dörp in de Maas oetmóndde. Dat gebäört noe, naodat de Maas lang geleje de struim van 't letste deil van de Geul is gaon volge, 5 km zudeliker bie 't Voelwames. Ouwer sjriefwieze zin: Goila, Guel en Goelle.

't Kestjièl van Gäöl en ouch de ouw parochiekèrk (Sint Maarten) ligke in de vreuger dörpskern. In 1953 is 'n nuu parochie gestich mèt de kèrk van 't Ónbevlek Hart van Maria. Dees bevungk zich eigelek in de bövenste kern van Gäöl: Mwórveld.

Op de Sniedersberg drièjt de óngerste watermeule oet 1850 in de Meulebaek.

't Dörp haet gein eige NS-stasje mje aan 't spaor van Mestreech nao Remung.

Vreuger werd eder jaor Knastercross gehaute.

Heëlehei

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Heëlehei óf G'n Hei (Nederlands: Heerlerheide) is e dörp i 't noarde va de gemingde Heële. 't Aantal inwuënesj (2005) is 3.318, same mit de boeteveëdel va dit sjtadsdeel is dat ungeveër 22.000.

Heëlehei is bekank vaweëge de mien Oranje-Nassau III. De exploitatie va dees mien beguës in 1917. In 1973 góng de Oranje-Nassau III tów, en in 1974 sjloopde me de miensjaach.

Heëlehei is 'ne beëvaartplaatsj vuur d'r hillige Cornelius. Wie Heëlehei in 1839 'n zelfsjtandige parochie woeëd, kroog me óch 'n reliek va g'ne hillige. De Corneliuskèrk is geboewd i neoromaanse sjtiel noa e óntwirp va Joseph Cuypers en Jan Stuyt.

In Heëlehei ligk Kesjtieël Passarts-Nieuwenhagen

Hoontem

Dit artikel is gesjreve in 't Valkebergs. Ómdat 't plaatsgebónge is, maogs doe 't ómzètte nao 't Mergraotes, as te dit dialek sjpriks.Hoontem (Nederlands: Honthem) ies 'n buurtsjap van Mergraote in de gemeinte Èèsjde-Mergraote op 't plateau in Zuud-Limburg. 't Achtervoogsel hem wies nao 'n heim of weuning oet de Mieddelièwe.

Tot 1982 huèrde 't gehuchske tot de gemeinte Groeselt (Gronsveld). De 120 inweunersj (2003) wone rónd de weeg Honthem tösje Keer en Mergraote. Hoontem huèrt bie de parochie Cadier.

Kunder

Dit artikel is gesjreve in 't Valkebergs. Ómdat 't plaatsgebónge is, maogs doe 't ómzètte nao 't Voelenders, as te dit dialek sjpriks.Kunder (Nederlands Kunrade) ies 'n dörp, dat allewiel aan Voelender (Zuud Limburg) ies vasgegreujd. Dao sjteit 'n eige plaatsnaambord.

't Haet 'n eige parochie en kèrk, die gewiejd ies aan Sleve Vrouw van Ummerdoerende biesjtand.

Ouwer sjriefwies zint Konnenrade (14e ièw) en Conraedt (16e ièw). Kuno zou 'ne persoonsnaam zin.

In Kunder wone 3000 luuj.

Lummel

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Lummel (Nederlands Limmel) is 'n wiek vaan Mestreech, mèt e redelek dörps karakter. 't Is gelege in 't noorde vaan Mestreech. Tot 1920 hoort Lummel bij de gemeinte Meerse. In 1840 woende dao 372 lui in ca 72 hoezer. Bij d'n aonlèk vaan 't spoor van Mestreech nao Remun in 1850 woort de parochie Lummel (die oonder mie Nazareth, Wiekerpoort, en 't Vrouweveld umvatde) in twieje gedeild. 't Dörp had toen 'n eige statie, statie Mariënwaard. Nao de vesteging vaan 't glaasfebrik en steinfebrik wèrkde hei in 1911 mie es 2000 arbeiders en tèlde Lummel mie es 40 kaffees.

In Lummel ligk ouch 'n sluis in 't Julianakanaal.

Merkelbek

Dit artikel is gesjreve in 't Valkebergs. Ómdat 't plaatsgebónge is, maogs doe 't ómzètte nao 't Merkelbeks, as te dit dialek sjpriks.Merkelbek (Nederlands: Merkelbeek) is 'n dörp aan de beek de Merkel in de gemeinte Baekdale in Nederlands Limburg. Tot 1982 waor 't ein zelfsjtendige gemeinte. In 2002 wone d'r 1600 luuj.

Kerne:

Doevergenhout (waor vreuger groater es Merkelbek).

De Kling (Onderstje Merkelbek) huèrt bie de gemeinte Brunsum.Saer 1234 is Merkelbek 'n eige parochie. In 1876 weurt de Heilige Clemenskèrk geboewd in neo-gotische sjtiel. In 1935 volg 'n oetbreiing. De ouwe kèrk van Merkelbek die vuur 1876 deens deeg bevingk ziech op 't gróndgebeed van Brunsum in de buurtsjap De Kling. In 2005 woerte de klokke oet dees ouw kèrk gesjtoale, mer keeme weer terech bij inne ouwt iezer henjeleer.

Moersjelt

Dit artikel is gesjreve in 't Valkebergs. Ómdat 't plaatsgebónge is, maogs doe 't ómzètte nao 't Se-Gietersj, as te dit dialek sjpriks.Moersjelt (Nederlands: Moerslag) ies 'n buurtsjap van Se-Gietere (Sint Geertuid) gemeinte Èèsjde-Mergraote op 't plateau van Zuud-Limburg. De naam kump van moer, dat zómpetige grónd beteikent. Moersjlaag zou 'ne weeg door 'n vochtig gebeed zin. 't Gehuch, dat bove-n op 'ne berg liek, dateert oet de 14e ièw. Op 't ing van de 19e ièw ging 't bekans gans in vlamme op. Dao ies nog ein vakwerkboerderieke oet de 18e ièw euvergebleve. Dit sjteit achter 'n kapel. Dit heilig huuske ies in 1959 geboewd en later nog ins gerestaureerd. 't Mariabeeld ies gemaak door de Mestreechse beeldhouwer Frans Gast.

De paar hoezer aan de Heiweeg huère bie de parochie van Misj (Mesch).

Oêsj-Moarend

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Èèsjdes. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Oêsj-Moarend (Nederlands: Oost-Maarland) is 'n saomevoging van de gehuchte Oêsj en Moarend ien de Nederlands-Limburgse gemejnte Èèsjde-Mergraote. Op 1 miert 2006 woene d'r 997 luj. 't Dörp hèèt 'n eige blôw plaotsnaombord.

Oêsj-Moarend huurde tot ien de jaore 20 van de 20e iew tot de parochie Breusj.

Pesjtoar

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

'ne Pesjtoar ies 'ne katholieke preester dae beneump ies door de biesjop um leiding te geve en zörg te drage euver 'n bepaalde parochie. Volges de kèrkelike wèt haet hae 't rech um te duipe en te trouwe ('t inzegene van 'n huwelik). Hae maog sjtervende bedene en doaje begrave. In groate parochies houw 'ne pesjtoar vreuger de hölp van eine keplaon.

'ne Pastor ies emes dae binne en boete de parochie wèrkzaam ies in de zièlzörg. Hae kèn tegeliek ouch pesjtoar zin, meh sóms ies 'r diake of geistelike. In hospitale, bejaardehoezer en gevangenisse höbbe ze dèks 'ne eige pastor of aalmoezenier.

In de protestantse ièredeens weurt de veurgenger ouch pastor geneump.

Preester

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

'ne Preester ies in de Katholieke kèrk en bie de Juudde 'ne man (gein vrouw) dae es bemieddelaer sjteit tösje God en de luuj. Bie de Juudde waor 't oarsjprónkelik eder familie- of sjtamhoof. Nao de boew van de tempel in Jeruzalem door Salomon ies 't erfelik preestersjap óntsjtange. Versjeie generaties houwe ums de beurt de tempeldeens. In 't Christendom ies Jezus de hoagepreester veur ièwig. Door zien zelfopoffering ies hae de enigste bemiddelaer tösje God en de luuj. Naodat de Hemelvaart van Christus houw plaatsgevónge, weure in de kèrk preestersj gewiejd, es vertegenwoordigersj van Christus.

Nao 't concilie van Trente volge aansjtaonde preestersj 'n weitesjappelike en geistelike sjtudie aan 'n seminarie. 't Groat seminarie van 't biesjdom Remung bevingk ziech in Rolduc bie Kèrkrao. Allewiel gebeurt de opleiding ouch aan theologische faculteite van universiteite. Sóms vingk de sjoaling en vörming in kloastersj plaats.

Nao de sjtudie weure ze door de biesjop gewiejd. Dat ies 't sacrament van 't preestersjap.

Allein de preester maog veurgoon in de viering van de Heilige Mès of Eucharistie. Hae maog ouch bepaalde sacramente toedene zoa-es huwelike inzegene, duipe, de biech huère en kranke zauve.

'ne Preester dae leider ies van 'n parochie weurt pesjtoar geneump. Ziene helper ies de keplaon of diake. 'ne Diake haet de ièrsjte van de hoager preesterwiejinge, 't diaconaat, gehad. Sóms zint diakes getrouwd in tegesjtèlling tot preestersj, die de belofte van 't celibaat höbbe aafgelag. De preester of pastor van 'n priorie woa-in zuustersj leve, hèt proos. De geistelike in 'n hospitaal of in 't leger weurt aalmoezenier geneump.

Sintunnis

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Sintunnis (Nederlands: Sint Anthonis) is e dörp en 'n gemeinte in de Nederlandse provincie Noord-Braobant, in 't Land vaan Kuuk, mèt 'n oppervlak vaan 98,90 km2 (daovaan 0,21 km2 water) en 11.688 inwoeners per 1 januari 2006 (daovaan oongeveer 4200 in 't dörp Sintunnis). Neve de hoofplaots kint de gemeinte ouch de kerne Landhorst, Laejakker (Ledeacker), Óppel (Oploo), Riekevaort-De Walsert (Rijkevoort-De Walsert), Staevesbaek (Stevensbeek), Wanrooj (Wanroij) en Westerbaek (Westerbeek). Besjèrmheilege is Sint-Anthonius-Abt.

Sintunnis ligk um 'ne brink, boe-aon de R.K. Kèrk vaan de H. Anthonius Abt en 'n monumentaol boerderij, de Bottermien, ligke. De gemeinte reik jaorleks 'ne cultuurpries oet mèt de naom Ut Pèèrd.

Sintunnis is sinds 1477 'n eige parochie. Vreuger huurde 't bij de hierlekheid Boksmaer, die weer oonderdeil vaan 't land vaan Kuuk waor.

Sjteil

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Tegels. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Sjteil (Nederlands: Steyl) is ein dörp in de Nederlands-Limburgse gemeinte Venlo, ten weste van Tegele aan de Maas, met good 3.000 inwoeners.

Sjteil is verdeild in Aad Sjteil en Niej Sjteil.

Sjteil waar oorsjprónkelik ein gehuch (rectoraot, gen zelfstjendige parochie) bi-j Tegele. De bleuj begós wie 't ingerich woort as vluchplaats veur tegestjenders van 't rezjiem van Otto von Bismarck in Pruses. In 1875 stichde pater Arnold Janssen ein seminarie in Sjteil, wat ónger zien leiding toet ein ech kloësterdörp zoe oetgreuje: hae stichde dreej kóngregaties (die alledreej nag bestjaon) en nao zienen doëd volgde nag ein veerde (nów opgehaeve). De missiepaters van Sjteil woorte alöm bekind en in 't dörp vingk me 't Missiemuseum, met vuël veurwerpe oet oetheimse kulture die de missionarisse metgebrach hadde. In 1933 woort Sjteil 'n zelfstjendige parochie. Wies 2001 huërde Sjteil bi-j de gemeinte Tegele.

Veur ein dörp van dezen ömvangk kwaam de vastelaovendsviering in Sjteil vruug op geng: in 1883 begós 't Kaetelgerich: ein volksgerich woëbi-j luu oet 't dörp die zich misdrage hebbe te kieke gezatte waere.

Sjuuëlder

Dit artikel is gesjreve in 't Valkebergs. Ómdat 't plaatsgebónge is, maogs doe 't ómzètte nao 't Wieldersj, as te dit dialek sjpriks.

Sjuuëlder (Nederlands: Scheulder) ies ’n gehuch in de gemeinte Èèsjde-Mergraote op ’t plateau in Zuud-Limburg. De naam haet get mèt sjoele (schuilen) te make. In vreuger jaore loog hie aan de heerbaan ’n gashoes tegeneuver de kèrk woa me koes sjoele.

De waeg waor in vreuger tieje ‘ne verbingingswaeg en pelgrimsroute tösje Mestreech en Aoke. Onder ander de heilige Lambertus, Wilibrordus en Gerlachus en ouch Karel de Groate maakde dao gebruuk van. De ander gashoezer aan deze waeg liegke op ‘t Gastes en in Gulpe.

De ongevaer 150 häöf en hoezer liegke in lintbeboewing aan weerszie van de waeg tösje Iezere en Ingber. De meiste boerderieje (sómmige oet de 19e ièw) zint geboewd van Suubber mergel en ’n aantal valle ónder ’t Limburgse, gesjlote carrétype.

Aan de noordkant van 't dörpke bevingk ziech ’t natuurgebeed en reservaat de Gieëlender (Gerendal) en aan de zuudkant liegke de Sjuuëlderhuuëgde (Scheulderhoogte) en de Lammerdel.

Sub

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Sub of Suub (Nederlands: Sibbe) is e dörp in de gemeinte Valkeberg aan de Geul in Nederlands Limburg. De luuj van Sub zègke zelf "Suub" tege hun dörp, terwiel me in de res va Limburg meistal "Sub" detege zaet, wat ouch de sjpelling volges Veldeke is. In Sub kalle ze Subs, dat ies óngevaer 't zelfde es 't Valkebergs van boete de paort.

Besjtuurlik haet Sub ièwelank bie Oud-Valkeberg gehuèrd. In Sub sjtóng ouch 't raodhoes van de gemeinte Oud-Valkeberg, dat woort later 't oud greun kruusgeboew. Dao sjteit noe de St.Rosa-den die eder jaor in augustus, mit de kèrmes geplant weurt.

De mergele kèrk van Sub is gewiejd aan de heilige Rosa van Lima. Bies 1844 huèrde Sub en Iezere ouch bie de parochie Oud-Valkeberg; doe woort in Sub 'n kapel geboewd ónder arsjitek T. Dumoulin. Vanaaf 1866 woort de kèrktore geboewd door dezelfde arsjitek. De kèrk woort oetgebreid in 1927 nao 'n óntwerp van J. Beurskens. Tot 1948 waor de kèrk rectoraatskèrk, denao woort Sub 'n zelfsjtendige parochie.

't Belangriekste geboew van Sub is 't Subberhuuske (ouch waal Villartshoof geneump) , 'ne hièrehoof oet de 16e ièw. 't Geboew haet sjpeklaoge en 'ne hooktore en is geboewd in Maaslandse Renaissance-sjtiel. In de loup van d'n tied is 't Subberhuuske bewoond gewaes door versjillende adellike families. Ouch tegewoordig is 't geboew es woonhoes in gebruuk door de familie Bennen.

Vaosje

Dit artikel is gesjreve in 't Valkebergs. Ómdat 't plaatsgebónge is, maogs doe 't ómzètte nao 't Vaosjes, as te dit dialek sjpriks.Vaosje (Nederlands Vaesrade) ies 'n dörp op 'ne heuvel in de gemeinte Baekdale in Zuud Limburg. 't Lètste deil van de naam, rade, beteikent gerooide of óntgonne plek.

Vaosje ies 'n veurmalige hièrlikheid en tot 1821 ein eige gemeinte.

De Naanhaof ies 'n groate carréboerderiej

In 1856 krieg 't dörp 'n eige parochie mèt 'n (rectoraats)kèrk. Ze weurt geseerd mèt 'ne typisch Limburgse toresjpiets.

In anger sjpraoke

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.