Groeët-Brittannië

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Breuker. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

LocationIslandGreatBritain
Groeët-Brittannië ligkt tösje Ierland en 't vasland van Europa
Satellite image of Great Britain and Northern Ireland in April 2002
Satellietfoto

Groeët-Brittannië is 'n Europees eiland in de Atlantische Oceaan, ten noordweste van 't Europees vasland gelaeëge en daova gesjeije doer de Noordzieë en 't Kanaal. Mit 'n opperflaak van 209,331 km² is 't eiland 't op ach nao groeëtste eiland van de welt es aoch 't groeëtste eiland van Europa en de Britse Eileng, woeë aoch Ierland en Man bie huëre. 't Gans eiland behuurt tót 't Veraenig Kuëninkriek en vestigt de drie 'constituente leng' Ingeland, Sjotland en Wales.

'ne Aowere naam vuur Groeët-Brittannië is "Albion". D'r naam "Brittannië" woert vuur 't ieësj gebroek doer de Romeine, die 't eiland "Britannia" neumde. 't Vuurvoogsel 'groeët' waert gebroek óm 't va Bretagne te óngersjeije, dat oersjprunkelik d'rzelfde naam houw.

D'r naam Groeët-Brittannië waert aoch waal gebroek vuur 't gans Veraenig Kuëninkriek.

Geografie

Groeët-Brittannië is nao Java en Honshū 't dichtsbevolkde eiland van de welt mit (in 2011) mieë es 70.100.000 i-weunesj. Behalve Ierland in 't weste waert 't ómringk doer mieë es hónderd klaenere eileng, woeëvan 'n aantal aoch tót Groeët-Brittannië waert geraeëkend, zoeëwie Wight, Anglesey, de Scilly-eileng, de Hebride, de Orkney-eileng en de Shetlandeileng, aevel neet Man of de Kanaaleileng.

't Landsjap va Groeët-Brittannië waert gekinmerk doer lieëgland in 't oeëste en zuje en huëvele en berg in 't noorde en weste. Vuur 't ing van d'r lètste iestied waor Groeët-Brittannië e sjeereiland van Europa; doer 't gesjmólte landies woert 't Kanaal gevormd. D'r kórtste aafsjtand tót 't vasteland is 34 kilometer bie Dover, gevormd doer 't Nauw va Calais.

Historie

Groeët-Brittannië woert óngevaer 9000 jaor geleje gevormd in 't Pleistoceen. Daovuur zoot 't vas aan 't Europees vasland.

De ieësjte beweunesj va Groeët-Brittannië kaome van 't vasteland. De beweunesj in d'r Iezertied sjtónt bekind es de Brythonne, e Keltisch-sjpraeëkend volk. In d'r Romeinse tied woert 't groeëtste dael van 't eiland, op 't utersjte noorde nao, de Romeinse provins Britannia. Nao d'r val van 't Romeins Riek trókke Germaanse sjtamme nao 't oeëste en zuje van 't eiland, die huuj d'r daag bekind sjtónt es de Ingelsje.

't Kanaal

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Breuker. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

't Kanaal is 'n zieësjtraot in 't weste van Europa die Groeët-Brittannië va Frankriek sjeit en de Noordzieë mit de Atlantische Oceaan verbingt. In 't Frans waert dees zieësjtraot La Manche ("d'r moew") geneumd, vawaege de trichtervorm die aoch aan 'ne moew deit dinke. Same mit 't zudelik deil van de Noordzieë is 't 't dröks bevare sjieëpvaartgebeed op de welt.

Baskeland

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Breuker. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

't Baskeland (Baskisch: Euskal Herria) is 'n sjtrieëk in 't zuudweste van Europa, in 't Frans-Sjpaanse grensgebeed, dat bewoeënd waert doer e volk genaamd de Baske. De sjtrieëk ligkt aan de westelike oetlaopesj van de Pyreneje en aan de Golf va Biskaje en is mit 'n oppervlak va bekans 21.000 km² óngevaer twieë kier zoeë klaen es Nederland, meh haat mer 3 miljoeën inweunesj.

De Baske höbbe 'n aege sjpraok, 't Baskisch, dat allewiel nog mer doer juus get minder es aen driede van de gans bevolking gekald waert. Dees sjpraok is uniek i westelik Europa es aenige neet-Indo-Europese sjpraok.

Bretagne

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Bretagne, (Bretoens: Breizh; Gallo: Bertaègn) is d'r naam van ing regio en gelieknamig sjiereilank i Frankriek. Bis 1941 hoeëte 't departement Loire-Atlantique, mit Nantes as hoofsjtad, óch tot Bretagne. De hüj regio kunt vuur 80% uëveree mit de kultoer-historische regio die 't ganse sjiereilank umvatde. De hoofsjtad is Rennes en anger groeëte sjteëj zint Brest, Vannes, Quimper en Saint-Malo.

Cambrium

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

't Cambrium is inne geologisje tiedpèrk die óngerdeel oetmakd va de era Paleozoïcum. De periode löp va 541 ± 1,0 bis 485,4 ± 1,9 meljoen joare geleje. 't Tiedpèrk is d'r ieësjte binne de era Paleozoïcum en weëd ópgevolgd durch 't Ordovicium. 't Woad Cambrium is vuur 't ieësj gevalle in 1835, toen de Britse wetesjapper Adam Sedgwick. Heë benumte 't gesjteente dat heë óngerzócht noa 't gebeed Cambria, de auw Romiense benaming vuur Wales (en durch de Welsje óch zoeë genömt: Cymru). I 't Cambrium woeëde óp groeëter sjaal de ieësjte mieëcellige dere gevörmt (de Metazoa). Doa vuur, i de era Ediacarium dat vilt ónger 't Proterozoïcum, besjtónge inkel zjwemme, meh óch al incellige (wie Heteronema medusae). I 't begin va 't Cambrium versjint zikker de helf va alle bekangde soarte (mieëcellig) leëve, oane (noasjpöarbare) vuurawwesj. Dit weëd aagedoed mit Cambrisje explosie. Plenter góf 't nag alling i water en alge woare talriek. Óp lank besjtónge inkel köame en bacterieje.

Durch de Cambrisje explosie óntsjtónge óch de ieësjte fossileerbare dere, mietstes mit kalkachtige sjaal. Óch trilobiete (en anger kreefachtige) woare vöalvuurkómmengd. Dit makd gesjteente oet 't Cambrium beëter te óngersjeie va awwer gesjteente. Pas in 1991 woeëd de persesie definitie va Cambrisj en awwer gesjteente, boete 't Fanerozoïcum (va Cambrium bis noe) aa de hank va gesjteente va 't Canadese eilank Newfoundland bepoald. 't Cambrium is óntsjtange noa 't öapebreke va 't superkontint Pannotia. Noard-Amerika en Europa mit Afrika zótte toen nag aaneen vas. Oet ieëder tiëde vóng er gebirgsvaawing plaatsj, oeë durch 't noa gebirgdes guëf mit Cambrisj gesjteente i Scandinavië, Groeët-Brittannië en aa d'r anger ziej ligke de bergkete va de Appalache en óch anger gesjteente aan de Amerikaansje oeëskös herinnere aa 't Cambrisj geologisj verleje. Óch i d'r Belsje Condroz en aa 't aangrénzengde, noardelige rank va de Ardenne kumt Cambrisj gesjteente aa d'r óppervlaak. Dit gebeed ligk aa de gréns mit 't jungere Massief va de Ardenne en d'r Eifel. Durchdat i 't sjpieër era va 't Devoon de naobei geleëge Ardenne óngerhevig woar aa gebirgsvaawing en d'r Condroz aa d'r anger kank al grénste aa 't nog groeëtere Cambrisje massief va Noardwes-Europa, koam 't ónger zölke drök te sjtoa, dat 't awwer Cambrisj gesjteente verticaal umhoeëg sjót. Zölke geologisje fermasies zint zildzaam in Europa.

Damascus

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Damascus (Arabisch: دمشق, Dimasjq of (Dimasjq) al-sham; Syrisch: ܕܪܡܣܘܩ, Darmsuq) is de hoofsjtad va Syrië. 't Is e gouvernement en óch hoofsjtad van 't gouvernement Rif Damashq. 't Is boavedeen ee van de aodste sjteë óp g'n welt. D'r woeëne óngeveër 1,8 mieljoeën lüj. De agglomeratie hat 2,8 mieljoeën lüj. I d'r volksmónk heesj de sjtad óch Sjam.

Seër d'r oetbraak van d'r Syrische Burgerkreeg in 2011 weëd de sjtad regelmieësig getróffe durch terroristische aasjleëg en kreegsgeweld.

Huls (plant)

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

D'r huls (Ilex aquifolium; anger Limburgse name: höls, s(j)tachelder) is 'n plant oet de hulsfamilie (Aquifoliaceae), deë vuurkunt in 't weste en zude van Europa, 't noardweste van Afrika en 't zuudweste van Azië. Heë is d'r innige greunblievende loofboom van d'r Benelux. D'r huls kunt vöal vuur in eke- en beukebussje, 't leefs in d'r sjieëm van dizze beum. D'r boom kin teëge zoere zank - of leemgrónk. Heë gruit lankzaam en kin hóngerd joare aod weëde. D'r bluitied is va mei bis juni.

De blaar van d'r huls zint leerechtig en hant sjerpe sjtachele. Typisch zint de roeë bere, die durch vuëgel gegeëte weëde. Vuur d'r miensj zint ze evvel zjwak giftig. Boekpieng en göbbele zint mieëtstes de gevolge van 't eëte van de bere. Van de jóng blaar kin me tieë make. Vreuger woeëde de blaar en de bere óch es medicien gebroek teëge krenkdes wie malaria, epilepsie en versjtopping.

Kaboel

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Kaboel (Pasjtoe: کابل, kābol) is de hoofsjtad van Afghanistan. In 2015 houw de sjtad mieë es 3,6 miljoen iwuënesj. In 1979, vuur d'r ival van de Sovjet-Unie, waore dat nog get mieë es 910.000. Urbanisatie maak de sjtad ee va de sjnels gruiende sjteëj i g'n ganse welt.

Meugelig is de sjtad 3.500 joare aod. In 't verleie loog de sjtad aa g'n sjtrategische Ziederoute, en woar 't knooppunt tussje versjillende angere handelsroutes i g'n regio. Kaboel ligk semlig hoeëg: 1.791 meter boave zieë. 't Is umgeëve durch de berg van 't Hindukoesj.

Kaboel is seër 't ing va d'r achtiende ieëw hoofsjtad van 't lank. In d'r nuëgetiende ieëw bezatte de Britte de sjtad en deler van Afghanistan, meh 't is Groeët-Brittannië noeëts gelök 't lank ech te kolonisere. In 1979 vóng de ival va de Sovjet-Unie sjtat. De Sovjet-tróppe trókke zich in 1988 wier trük. I de joare '90 verwikkelde 't lank zich in 'nen börgerkreeg, oeëbei vöal lüj óm 't leëve koame. In 1996 nam de islamitische terreurorganisatie Taliban de sjtad uëver, meh in 2001, noa de aansjleëg van 11 september 2001 óp de Twin Towers in New York, woeëd de Taliban durch 'n Amerikaansje coalitie oet de sjtad gedreëve. Seër deë tied is 't nog ummer kreeg, en vinge regelmieësig bómaansjleëg sjtat.

Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle

Lanktóng

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

'n Lanktóng is e sjmaal sjtök lank dat zich oetsjtik i g'n zieë of e anger oppervlakwater. Dit betref dök 'ne kaap of e sjmaal sjiereiland. Typerend is i jieëker geval dat de verbinding mit 't vastelank neet sjmaler is wie höar groeëtste breidte, zoeëdat de oetintelige vorm zich sjterk deet dinke aan 'n tóng. Wen ing tóng e water gans of bekans aafsjleet, dan sjprik me va 'ne sjoeërwal.Bekangde lanktónge zint Beachy Head (Groeët-Brittannië), Cape Canaveral (Vereënigde Sjtate), Gibraltar, Kaap Arkona (Dütsjlank), Kaap d'r Goje Hoeëp (Zuud-Afrika), Kaap Hoorn (Chili), Kaap Verde (Senegal), Land's End (Groeët-Brittannië), de Noardkaap (Noeërwege), Point du Raz (Frankriek).

Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle

Last Post

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

D'r Last Post is e tröatsignaal dat weëd gebroek i versjillende leëgers óp g'n welt, in 't bezónger bei militair herdinkinge en begreffenisse i Groeët-Brittannië en 't Gemenebes.

Oersjprunkelig woeëd 't vuural gesjpild, um d'r daag aaf te sjlete en de poste te inspectere. 'n Anger functie van 't signaal woar 't formeel beëindige van 'ne sjlaag. D'r Last Post is óntsjtange oet d'r taptoe, e signaal dat Ingelsje soldate in d'r 17e ieëw oet de Lieëg Leng mit noa hoes han genoame. In de Verenigde Sjtate weëd 'n variant gesjpild, de taps. Volges 'n anger theorie zouw Joseph Haydn in ópdrach van d'r Britse kuëning George III 't sjtuk gecomponeerd han of i jieëker geval mitgewirk han aan 't sjtuk.

In Ieper weëd jieëkere daag um ach oer soaves gesjpild ónger de Menepoat durch de lede van de Last Post Association. Dat deet me um de gevalle soldoate van d'r Ieësjte Weltkreeg te herdinke.

Lebensraum

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Lebensraum is e Dütsj woad dat oersjprunkelig alling in de biologie woeëd gebroek um d'r habitat van 'n deer- of plantesoart aan te geëve. In de sociaal wetesjappe weëd doamit 'n ruumde gemind, die door 'n groop miensje weëd bewoeënd. In 't Derde Riek óngergóng 't begrip beteëkenisverangering en begós 't synoniem te sjtoa vuur de genocide op Joede en Sjlavische volkere in Oeës-Europa. 't Begrip is doarum vuural in de sociaal wetesjappe belane. In de biologie weëd 't evvel nog waal gebroek.

Lies vaan Britse voorste

Wienie me begint te spreke vaan Ingelse keuninge is neet gans dudelek. Soms begint me pas bij Wöllem de Vereuvereer. Dat zuut me beveurbeeld trök in de nommering vaan keuninge mèt de naom Eduard neet weure mètgenome. Ouch veur de Normandischen tied waor Ingeland evels e keuninkriek, en dao weer veur 'n federatie oonder hegemonie Wessex. 'n Exak stiechtingsjaor vèlt neet te geve.

De keuninge vaan Groet-Brittannië en later 't Vereineg Keuninkriek draoge ummer 't raanknómmer es keuning vaan Ingeland.

Ordovicium

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

't Ordovicium is e geologisje tiedpèrk die óngerdeel oetmakd va de era Paleozoïcum. De periode löp va 485,4 bis 443,4 meljoen joare geleje. 't Is 't twieëde tiedpèrk va de era Paleozoïcum en weëd vuuraafgegange durch 't Cambrium en ópgevolgd durch 't Siluur. Kinmarkengd woar de werme temperetuur en e hoeëg zieënivo, mit as oetzungering ing kótte iestiëdperiode i 't Sjpieër-Ordovicium en 't Cambrium haw wermere tempereture en e hoeëger zieënivo. 't Mieëtste mieëcellige leëve woar te vinge i 't water, allewaal 't de ieësjte insecter en primitieve vuurluëpers va plenter óp lank góf. Prominint marien leëve woare inkvisse en grapoliete en óp lank woare sjlekker vöalvuurkómmengd. Óch koame de ieësjte kaakluëse visse en sjpieër óch de kaakvisse i 't Ordovicium vuur. Óch de ieësjte korale, Bryozoa en zieësjtare óntsjtange.

't Ordovicium woeëd vuur 't ieësj vermild durch d'r Britse geoloog Charles Lapworth en 't vernömt noa de Keltisje sjtam de Ordovices. Get vuftig joare doa vuur woeëde de geologisje tiedpèrke 't Siluur en 't Cambrium óntdak en besjreve durch Roderick Murchison en Adam Sedgwick, allewaal de persieze definities va de tiedpèrke elkeen korrespondeërde. 't Ordovicium woeëd i 1906 officieel erkangd durch IGC. I Groeët-Brittannië woeëd 't Ordovicium, wie de anger tiedpèrke die durch Britse försjes zint óntdak, 't mieëts óngerzeukt. De series i 't Ordovicium zint vernömt noa Britse geografisje aadedinger. I de joare '90 woeëd ing weëltwiede indeling gemakd, die neet alling gebaseërd is óp Britse namer.

't Gesjteente va 't Ordovicium is mit 't Cambrisje gesjteente as ieësjte gevörmt en gevaawd tiedes de caledonisje orognese en hercynisje orognese en me kint Ordovicisj gesjteente vinke i de gebirgdes va Noardwes-Europa en Noard-Amerika. I de Ardenne kint me leech metamorf Ordovicisj zaanksjteë en leisjteë vinke. Mieëstes bevatte de undepere sedimente va Ordovicisje oersjprung óch fossiele.

Picardië

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Picardië (Franzuësisj en Picardisch: Picardie) is 'n sjtrieëk en woar 'n regio in 't noarde va Frankriek. De hoofsjtad va de regio woar Amiens en ze woar ópgedild i de departemente Somme, Oise en Aisne. De administratief regio heelt óp te besjtoa toen ze i jannewarie 2016 woeëd samegevoog mit Nord-Pas-De-Calais. Bei regio's make hüj deel oet va e nui regio Hauts-de-France. De ouw regio Picardië houw i 2014 1,9 mieljoeën iwuënesj en 'n óppervlakde van 19.399 km².

Siluur

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

't Siluur is e geologisje tiedpèrk dat óngerdeel oetmakd va de era Paleozoïcum. De periode löp va 443,4 ± 1,5 bis 419,2 ± 3,2 Ma. 't Tiedpèrk weëd vuuraafgegange durch 't Ordovicium en weëd ópgevolgd durch 't Devoon. I 't Siluur woar de algemene zieënivo hoeëger en de tempereture wermer as i 't Ordovicium. De dominante lankmassa i 't Siluur woar 't superkontinint Gondwana. Tusje de klieëner kontininter Laurentia ('t hütse Noard-Amerika en Greunlank) en Baltica ('t hütse Noard-Europa) vóng caledonisje orognese plaatsj, wie i 't vuuraagegange Cambrium en Ordovicium, oeë-durch in Noardwes-Europa en d'r oeës-kös va Noard-Amerika gebirgdes óntsjtónge. Tiëdes 't Siluur greujde de ieësjte echte plenter óp lank. Gewervelde biester koame nag neet vuur óp lank. I zieë ónjtónge de ieësjte beenvisse, die jets d'r groeëtste gróp vörme binne de visse. Brachiopode, graptoliete en trilobiete zint algemene fossiele oet de geologisje periode. I de mieëstes óndepe zieëje góf 't neëve de kaakvisse, óch groeëte koraalriffe. Óp lank woare de ieësjte óngerwervelde biester talriek, wie insekter, sjorpioene en sjpinechtige. De peilsjtaatkreëfte leëve nag sjteets i ge köswatere va de Amerikaanjse oeëskös en hawwe Siluur as oersjprung.

't Siluur woeëd rónk 1830 gedifinieërd durch d'r Sjotse wetesjapper Roderick Murchison. Murchison koam tót dees óntdekking noa geologisj óngerzeuk i 't zude va Wales. Heë benömte 't gesjteente oet 't Siluur noa de Silure, e Keltisje vólk dat leëfde óp g'n grénsj tusje Wales en Ingelank. Zingen collega Adam Sedgwick óngerzeukde 't awwer Cambrisj gesjteente en beë publiceërde same dön wirk. Óndudeligheed sjöpte verwarring uëver de persieze indeling va de geologisje tiedsjaal. D'r geoloog Charles Lapworth vóng hei-durch i de indeling 't systeem Ordovicium oet, dat de geologisje tiedperke oeteen hawwe mós.

't Silurisj gejsteente kumt i Noardwes-Europa bekans uëveral vuur, meh óft hat 't ónger g'n linje Groeët-Brittannië-Scandinavië metamorfose óngergange tiëdes de sjpieër hercynisje orognese i de tiedpèrke Devoon en Carboon. Wieër i Noard-Europa, wie i Sjotland en Noorweëg, guëf 't óch Silurisj gesjteente dat metamorfose óngergegange hat tiëdes de ieëder caledonisje vaawing. Hei kumt Silurisj gesjteente óch aa de óppervlaak.

Sjelde

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

De Sjelde (Franzuësisj: Escaut) is 'n reveer die untsjprink i g'n Franzuësisje gemingde Gouy i g'n Noard-Franzuësisje regio Picardië. De reveer sjtruimt dan wieër via de Belsje provincies Henegouwe, durch de sjtad Gent in Oeës-Vlaandere en neëve Antwerpe en höare gelieknamige sjtad. Bei Gent begós 't estuarium mit de Noardzieë (oeë de Sjelde i terech kunt), dat in 't Belsj de Zieësjelde weëd genumt en vanaaf de grensj mit de Nederlankse provincie Zieëlank begós de Westersjelde.

Sjtieëfteciefer

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Mit inne Sjtieëfteciefer (óch: mortaliteet) is e begrip i de demografie, oeë-mieë me 't aatal gesjtórvene per 1000 lüj in 'ne joar i e aafgebakenk gebeed aadoed. Normaal óngersjieëd me 't:

Bruto sjtieëfteciefer, 't aatal gesjórvene per 1.000 lüj

Zoegelingesjtieëfteciefer, 't aatal gesjtórve kinker die junger as 1 joar zing per 1.000 lüj.As me de demografie uëver de ganse weëlt besjoewt, zeet me twieë tendense deë gereleteërd zint tót 't sjtieëfteciefer. I rieker lenger weëde minder lüj gebuëre, oeë-durch kót gezag i verhawwing tót 't aatal gebuërene mieër lüj sjtieëfe. Dees óntwikkeling blieëf zich vuëtzatte i mitnaam Wes-Europa. I de armer lenger, de zoeëgeneumde derde weëlt, is 't sjtieëfteciefer vöal hoeëger es i de rieker lenger. 't Guëf óch mieëstens e zieër hoeëg zoegelingesjtieëfte durch tekót aa medisje zórg e 't tekót aa de kwaliteet d'r va. Óch guëf 't i derde weëlt e hoeëger algemeë sjtieëfteciefer, dat mieëstens óch te linke is aa sjlechte medisje vuurzieninge en interne uurzaker, wie netuurramper (en sjlechte vuurberiedinge), krieëge óf 'n insjtabiel politieke situaasj (waat gewalt mit zich mieëbrink).

Doa teëngeuëver sjteet dat de lenger i d'r derde weëlt e gans hoeëger gebuërteciefer hant, oeë-durch toch e positieve bevólkingsgreuj is. Óch migraasj noa anger (rieker) lenger beivuurbild, drök d'r bevólkingsgreuj neet. De rieker lenger hant e zieër lieëg zoegelingesjtieëfte mit e lieëger gebuërteciefer en e rilletief hoeëg sjtieëfteciefer, allewiel de mieëste Wes-Europese lenger toch 'n lichte greujende bevólking hant, dat deels óch te make hat mit immegraasj.

I de demografie sjpreëkt me uëver e sjtieëfteuëversjót, went 't sjtieëfteciefer hoeëger is as 't gebuërteciefer óf algehele bevólkingsgreuj. 't Teëngeuëvergesjtilde is 't gebuërteuëversjót, oeë sjprake va is went 't aatal gebuërte's hoeëger is as 't aatal sjtieëfgevelle.

Wales

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Breuker. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Wales (Welsh: Cymru) is 'ne daelsjtaat van 't Veraenigd Kuëninkriek. Dit gebeed, dat i sjtrikte zin gaen ónaafhenkelik land is, ligkt in 't zuudweste va Groeët-Brittannië en grenst aan de Ingelsje graafsjappe Cheshire, Shropshire, Herefordshire en Gloucestershire in 't oeëste, 't Kanaal va Bristol in 't zuje, 't Sint-Georgekanaal in 't zuje en de Ierse Zieë in 't weste en noorde.

Sóms waert Wales aoch 't Vorstedóm Wales geneumd, allewaal d'r Prins va Wales neet bie de regiëring va Wales is betrókke en dizze titel neet doer alle beweunesj va Wales goodgekäörd waert.

De hoofsjtad va Wales is saer 1955 Cardiff, wiewaal de ambtelijke residentie van d'r Prins va Wales zich i Caernarfon bevingt. 't Parlemènt van d'r daelsjtaat is gevormd i 1999.

Ziëve weltwóngere

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Breuker. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

De ziëve weltwóngere waoëre al in de klassieke aodhaed 'n opaenvolging va bezónger boewwirke of sjtandbilder. 't Getal 7 góld in de aodhaed es 'perfek', wat de boewwirke in hun betaekenis zou verhuëge. D'r Fenicische sjriever Antipater va Sidon (2e ieëw v.Chr.) besjrieëf de huuj bekinde lies van de 'klassieke ziëve weltwóngere'. Dao-i woerte de imposantste en groeëtste boewwirke geneumd va ziene tied:

D'r Piramide va Cheops in Egypte

De Hangende gaardes va Semiramis i Babylon

D'r Tempel van Artemis in Efeze

't Bild va Zeus in Olympia

De graaftombe va Mausollos in Halicarnassus

D'r Kolossus va Rodos

D'r vuurtoeëre op 't eiland Pharos vuur AlexandriëVan dees weltwóngere besjtaet huuj allaen nog mer d'r Piramide va Cheops. De anger woerte doer aeërdbaeëvinge en krege verweust of vervole in d'r laop van d'r tied. De oersjprónkelik aoch in de lies opgenómme Sjtadsmoere va Babylon woerte doer Gregorius va Tours in de 6e ieëw oet de lies genómme en doer de vuurtoeëre van Alexandria vervange, aagezieë ze verweust waoëre.

In anger sjpraoke

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.