Fins

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

't Fins is 'n Oeralische, Finoegrische taol die in Finland gesproke weurt door zoe 4,7 miljoen lui en daoboete in Zwede door e stök of 300.000. Es me 't Karelisch, wat in Karelië (Rusland), gesproke weurt, es Fins dialek reikent, is 't aontal sprekers nog e stök groeter. Ouch 't Meänkieli en 't Kven, in respectievelek Zwede en Noorwege, koume veur 'ne status es Fins dialek in aonmerking. Ing verwant aon 't Fins zien de aander Finse taole, wie 't Estisch, Liefs en Vespisch.

't Fins is typologisch 'n agglutinerende taol mèt e paar flecterende kinmerke. 't Heet neet minder es vieftien naomvalle. De taol steit gein consonantclusters touw; tösse twie mètklinkers moot ummer minstens eine klinker koume. E wijer kinmerk is vocaolhermenie.

't Fins is ind negentienden iew es cultuurtaol opgekoume neve 't Zweeds, wat tot daan touw in Finland mie prestiesj had. In deen tied is 't nationaal epos Kalevala opgeteikend.

Extern linke

Wikipedia
D'r is 'n Finse editie van Wikipedia, de vriej encyclopedie.


Wiki letter w.svg  Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle

12 juni

12 juni is de 163ste dag van 't jaor (164ste daag in een sjrikkeljaor) in de Gregoriaanse kalender. Nog 202 daag pès 't eindj van 't jaor.

1951

1948 - 1949 - 1950 - 1951 - 1952 - 1953 - 1954

1986

1983 - 1984 - 1985 - 1986 - 1987 - 1988 - 1989

1986 begos op 'ne goonsdig.

9 april

Nationale fièsdaag in GeorgiëHeiligedaag van Prochorus

Esland

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Esland is e land in Noordoos-Europa en eine vaan de Baltische staote. 't Land grens aon Rusland en Letland en ligk ten ooste vaan de Ooszie en zuidelek vaan de Finse Golf. Hoofstad is Tallinn; dit is mèt aofstand de groetste stad vaan 't land. Veur de kös ligke twie groete eilen, Hiiumaa en Saaremaa, en väöl kleiner eilendsjes.

De inwoeners vaan Esland heite Eslanders of Este.

Estisch

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

't Estisch is 'n Finoegrische taol die gesproke weurt in Esland. Ze is sterk verwant aon 't Liefs in Liefland (Letland) en aon 't Fins, woemèt 't in 'n relatie steit vergliekbaar mèt die tösse 't Nederlands en 't Duits. 't Voro, gesproke in 't zuidooste vaan Esland, is 'n zöstertaol vaan 't Estisch, die soms es dialek vaan dees taol weurt gezeen. Sins de touwtrejjing van Esland tot de EU is 't Estisch ouch 'n officieel taol vaan de Europees Unie.

Finland

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Finland (Suomen tasavalta, Republiken Finland) is 'n rippubliek in Noord-Europa en maak deil oet vaan Scandinavië. 't Land grens aon Zwede, Noorwege en Rusland, en ligk aon de Botnische Golf en de Finse Golf. De hoofstad is Helsinki; aander belangrieke stei zien Oulu, Tampere en Turku.

Geul

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

De Geul ies 'n rivier in Belsj en Nederland. De Franse naam veur de Geul ies Gueule.

Ander plaatselike name zint: Guuël en Gäöl.

De naam zou kènne sjtamme van de waternaam Gulia (908) of van 't Fins kulju (plas). Ouw benaminge zint: middelned. goele (moeras), middelhd. gülle, Gullo (922), Guel en Goel (15e ièw in Valkeberg) en Gule. Geul beteikent sjmaal water, watergank, göt, vaargeul

Helsinki

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Remunjs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Helsinki (Fins: [ˈhɛlsiŋki], Zjweeds: Helsingfors [hɛlsɪŋˈfɔrs]) is de houfsjtad van Finlandj en 't Fins gewès Uusimaa (of Nyland), mit 'n bevölking van 605.022 inweuners (31 jannewarie 2013).

Helsinki is de grótste sjtad van Finlandj en is ouch 't politisch, ikkenomisch, kultureel, opbringkóndig en geiselik centrum van 't landj. Meer es e kwart van de Fins bevölking wóntj in 't grootsjteielik gebeed van Helsinki det 1,3 miljoen inweuners haet. Helsinki is 'n tweesjpraokige sjtad; 6,2 percent van de inweuners kalt Zjweeds. Naeve de Finssjpraekende meerderheid van zoget 88 percent, hoesves de sjtad ouch 't grótste aantal boetelenjers van Finlandj.

De sjtad waerde in 1550 door de Zjweedse keuning Gustav I Vasa bie de munjing van de Vantaareveer in de Finse Golf gesjtif en is in 1640 verplaats nao de hujige ligking. Nao 'ne grote brandj in 1807 is e grootsjaolig heropboewpergram opgezatte en in 1812 haet Helsinki mit destieds 4.000 inweuners Turku (of Åbo) vervange es de houfsjtad van 't landj. In 1828 is ouch de Finse universiteit nao Helsinki gekómme.

De arsjitektuur van Helsinki is veurnamelik door 't classicisme beïnvlood gewaore. 't Sjtadscentrum mit 't Senaatsplein (Senaatintori), 't houfgeboew en de bieb van de Universiteit van Helsinki, 't Prizzendentspalies en de Kattedraol zeen in de negeteenden eew door de Duutsje arsjitek Carl Ludwig Engel óntwórpe. Danaeve weurt ouch de arsjitek Johan Albrecht Ehrenström mit de heropboew van Helsinki verbónje.

't Hujig sjtadskarakter is e mingsel van aaj en nuuj boewsjtiele en óndanks de rol es houfsjtad van Finlandj zeen nag tal van roewige sjtadsbuurte en parke. De kórtbieheid van de Ooszee geuf de sjtad daonaeve ouch e maritiem karakter.

Hongaars

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

't Hongaars (magyar) is 'n Oeralische taol, behurend mèt 't Chanty en 't Mansi tot de groop vaan Oegrische taole. Ze weurt gesproke door de Hongare en is de officieel taol in Hongarije, woe 9,5 miljoen lui de taol es mojertaol spreke. Daoneve is ze endemisch in Transsylvanië (Roemenië; zeker 1,4 miljoen sprekers), Vojvodina (Servië-Montenegro; 285.000 sprekers in 2002) en in de grensgebejer mèt Hongarije vaan Slowakije (mie es e haaf miljoen sprekers), de Oekraïne (ca. 150.000), Burgenland (Oosteriek, 20.000) en Slovenië (mer ca. 9000). Same mèt gemeinsjappe vaan emigrés kump me op oongeveer 15 miljoen sprekers. 't Hongaors is ouch in officieel gebruuk in Vojvodina, Burgenland, Slovenië en in de Europees Unie.

Lapland

Dit is 'n verdudelikingspazjena.

Lapland kènt verwieze nao:

Sapmi, d'r sjrieëk in 't noorde va Noorwege, Zwede, Finland en Rusland oeë de Saami van aodsher wonne;

Lapland (etymologie), artikel mèt etymologie Lapland en Lappe;

Laponia, 'n natuurgebied in Noord-Zjwede;

Lapland (Fins), de noordelijkste provincie va Finland.

Lapland (Fins)

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Norbiks. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Lapland is de noordelijkste regio (maakunta) va Finlaand en liegkt vör e groeët dèèl baove d'r poolcirkel. Dis provincie makt same mèt dele van Zjwede, Noorwege en Rusland deel oet va Sapmi. Nuorgan is de noorderlijkste plaatsj van de provincie mae ooch van de Europese Unie.

Liefs

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Norbiks. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

't Liefs is 'n oetgesjtorve Finoegrische taal, verwant aan 't Fins, 't Samisch, 't Estisch of 't Hongaars.

Same mit 't Fins, Estisch, Ingrisch, Karelisch, Wepsisch en Wotisch huurt 't Liefs tut 't Oost-Zieëfins.

't Liefs vilt oet-een in twieë variaante:

't Lieflaand Liefs

't Koerlaand Liefs.'t Lieflaand Liefs is allang oetgesjtorve. Van 't Koerlaand Liefs hauw 't bis vör kort nog modertaalsjpraekers. In 2013 sjtorf d'r lètste geëmigreerde modertaalsjpraeker. 't Haat wel nog e hemfelke gouw twieëdetaalsjpraekers. Momenteel gief 't zoen vaertig sjpraekers op Europees B1-niveau en 210 sjpraekers op A1-A2-niveau. De mietste Lieve kalle allewiel 't Lets. Ömdat 't nog zoe wieënig sjpraekers gief, is 't Liefs gèè ömgangstaal. De Liefse gemèngsjap haat daodör väöl meujte de taal laevendig te haote.

Oeralische taole

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

De Oeralische taole zien 'n taolfemilie vaan inkel tientalle taole in Noord- en Oos-Europa en Siberië mèt same oongeveer 20 miljoen sprekers. De belaangriekste vertegenwoordegers zien 't Fins en 't Hongaars. In vreuger tije waor 't verspreiingsgebeed vaan de Oeralische taole groeter; ze höbbe veural terrein op 't Russisch ingelieverd. Daorentege zien ze sinds de middeliewe mèt de Hongare ouch in Midde-Europa vertegenwoordeg. De naom Oeralisch stamp vaan 't Oeral-gebèrgde, wat es de Urheimat vaan dees volker gezeen weurt.

Oetsjpraok

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Nuts. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Oetsjpraok nump me de wirkelike klank van weurd van de gesjpraoke taal, in taegesjtilling tot 't sjrifbeeld. Ze is 't ongerwerp van de fonetiek. De sjriftsysteme van de versjillende tale zunt op versjillende menere sjterk aan de oetsjpraak ge-oriënteerd (Fins sjterker as Duutsj, Duutsj sjterker as Ingelsj). Ginne enkele historisch ontwikkelde ortografie is evels consequent fonetisch. Om 'n vraem taal te liere kint daorom 't artifisjeil gecre-eerde sjrift van de Association Phonétique International van pas komme.

In de meiste tale is de officieel oetsjpraok vuur bijveurbeeld radio en televisie genormeerd. 't Normaal sjpraakgebroek en de regionaal dialecte versjille sjterk of minder sjterk van de sjtandaardoetsjpraok.

Scandinavië

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Norbiks. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Scandinavië is 'n gebied in Noord-Europa. D'r term kan betekene:

Geografisch gezieë: 't Scandinavische sjiereiland mèt de leng Noorwege en Zjwede en 't noordweste van Finland.

Polletiek bezieë: de leng Denemarke, Noorwege en Zjwede.

Historisch en cultureel bezieë bestaat Scandinavië oet de lidsjtaote van d'r Noordse Raod: Denemarke, Finland, Iesland, Noorwege en Zjwede. In 't Deens, Noors en Zjweeds wert dit gebied aangeduid es "Norden" en in 't Fins es "Pohjoismaat".Mètstens wert de twiede of de driejde definitie gebruukd.

Stumhöbbendje glottale fricatief

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

De stumloeaze glottale fricatief of stumloeas glottaal wriefklank is 'ne mitklinker dae in sómmige gespraoke tale veurkump. 't Symboeal det bie 't Internationaal Fonetisch Alfabet gebroek wuuertj is [ɦ].

Dees klank gedruueg zich fonologisch gezeen wie 'ne fricatief of 'nen approximant, mer 't óntbrèk zich ane gebrukelike karakteristieke van 'ne mitklinker. In väöl spraoke haet [ɦ] gein oetspraokplaats of meneer van artikulaasje. Daoveur wuuertj t'r ówwels ómsjreven es 'nen ge-aomp-stumhöbbendjen taengenhenger vannen opvolgendje klinker, vanoet e puur fonetisch opzich. Zien kèmirke zeen aevel ouch beïnvloodj dore veuraafgäöndje klinkers en welche anger klenk dao den ouch ómhaer kómme, zodet me 'm kan ómsjrieven es e segment wovan 't ènsigste stèlselmaesige kènmirk de geaomp-stumhöbbendjheid is, in zölche spraoke. Daotaenge steit waal det t'r ouch daodwirkelik 'n glottaal vernejjing kan höbben in 'n aantaal aan spraoke, worónger 't Fins, wo d'r dus 'ne waore fricatief is.

Zwede

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Dit artikel geit euver 't land Zwede; veur 't Zweeds volk, zuug: Zwede (volk).Zwede (Konungariket Sverige) is e land in Scandinavië. 't Grens aon Noorwege en Finland en ligk aon de Ooszie. Hoofstad en groetstse stad is Stockholm; aander stei zien Göteborg, Helsingborg, Luleå en Malmö.

Ålandj

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Ålandj (oetspraok: ['ò:lánc]; Zweeds: Åland; Fins: Ahvenanmaa) is 'n Finse regio wit 'n wiedgäöndje autonomie. 't Gróndjgebied vèltj same mitte gelieknamige eilandjgroep de Ålandjseilenj inne mónjing vanne Botnische Golf, helverwaeges van Zwede en Finlandj. Vanne ruum 26.000 eilenj en sjaere höbbe 6.757 'nen officiële naam en zeen zón 65 bewóndj. 't Inweunersaantaal bedroog anen ènj van 2014 zoeaget 29.000 luuj; zoeaget 40% daovan wóntj inne houfstad Mariehamn. Ålandj haet mer ei klei stökske grens op landj: op 't ónbewóndje eilandj Märket, det veure helf Zweeds gróndjgebied is. Ålandj is gans einspraokig; 't Zweeds is de ènsigste officieel spraok en kómmunikaasje mitte Finse euverheid geit in 't Zweeds. De regio is gedemilitariseerdj enne beweuners hove neet te voldoon ane Finse deensplich.

De naam Ålandj kump oet 't Oergermaans en mèntj "waterlandj".

De economie van Ålandj is veural gerich op sjeepvaart, hanjel en toerisme. 't Toerisme is gegróndj op 't zaach klimaat en 't feit det tródsdet Ålandj binne de Europese Unie vèltj, 't boete de btw-unie vèltj, wodoor 't belastingveurdeiler haet. Zoea kónne de sjeper die Ålandj aandoon toebakswaar en alcoholische drank btw-vrie verhanjele.

Ålandj ligk strategisch oppen euvergank tösse de Oeaszieë enne Botnische Golf, tösse Stockholm en Turku en kortbie de Finse Golf. 't Besteit oet väöl eilenj; Ålandj óngervindj posglaciaal ophöffing, wobie 't landj ederen ieëf zoeaget 70 cm baove de zieë oetstieg. Hiedoor óntstaon nuuj eilenj, meh verdwienen 's ouch, doordet eilenj samegreuje.

De ccTLD-code veur Ålandj is .ax.

In anger sjpraoke

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.