Economie

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Nuts. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Economie is 'n sociaal weitensjap die zich bezighèlt mit 't voertbringe en de verdeiling van sjaarse gojere en middele. Sjaarste haet in de economie neet de beteikenis van zeldzaam mer van beperkt besjikbaar. D'r zal get gekoze motte weure want neet alles kint tegeliek. 't Keuzevraagsjtuk determineert 't zogenaamde economisch prebleim.

De sjaarste van gojere en productiemiddele, en 't behere daovan is de vraogsjtèlling veur de economie as weitensjap. De kernvraog veur de economie as weitensjap is de optimaal verdeiling van de sjaarste. Dees vraog haet ouch raakvlakke mèt de politiek en de politieke filosofie. 't Economisch vraogsjtök omvat ónger angere produktie, distributie, welvaart en consumptie. Economisch handele ontsjtit omdat vaak neet alles tegeliek kint.

In de economie óngersjieje zich meistes de volgende vakgebejer: de mikro-economie, de makro-economie, en de econometrie.

Economie as Yochai Benchler besjtudere de economie van de creatie en versjpreiding van informatie mèt behölp van nuuj technologië zoas 't internet.

Gesjeedenis vaan de Economie

Oorsjpronk

De wortels vaan de economie es ongerwerp vaan discussie gaon truuk op auw Griekse verhenjelinge euver politiek, ut middeliewse debat euver de richtige pries, en zewiejer, maer meistes weurt 't begin vaan de economie es weitesjap gelegk bie de physiocrate, 'n groep geljaerde oet Fraankriek in de 17e iew dae veur 't jaetst de ganse economie es ein grwoat systeim vaan opein wirkende krachte zaoge: 't zwaogeheite tableau economique. Maer de economie es weitesjap kaom veur 't jaetst ech richtig op gang wie de Sjotse wiesgaer Adam Smith zien beuk The Wealth of Nations (Riekdom vaan Lenjer) en Theory of Moral Sentiments (Theorie vaan Moreel Geveul) sjreef.

Smith besjreef wie de henjelinge vaan luuj dae veural om eige belaang gaove toch koste lieje tot 'n vorm vaan saomewirking waobie de ein veur de behoefte vaan de anger wirkt en angesom. 'T is neet vaan de gooje zin vaan de sjlechter, sjreef Smith, tot veer verwachte dat er os vleisj göf, maer veur es tot 't in zien eige belang is. Maer zwao ein transaksie is oeteinjelik good veur de sjlechter, en auch veur de klaantsj. Es genog luuj op dae manier mitein henjel drieve, dan is 't oeteindelik zjus of ze geleid woarte deur een onzichbare haandj. (En oet de beuk van Smith hubbe v'r dan auch noch tot op vaandaog 't fameuze concept vaan de onzichbare haandj vaan de mert.)

De marginaalrevoluusje

De moderne economische weitesjap haet noch ummer veil te danke aon Smith, maer natuurlik zint ongertusje auch veil nuuj ideeë bedach. De wichtigste daovan waor zwoa ein groate verenjering tot me noe noch sjprök vaan de marginaalrevoluusje—ein weitesjappelike revoluusje wobie de klassieke economie vaan Smith, Ricardo, en Mill in een gans nuuj lich waort gezat.

Zuuch ouch


Wiki letter w.svg  Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle

Afghanistan

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Afg(h)anistan (officieel (Pathaans) د افغانستان اسلامي دولت; (Darisch) دولت اسلامی افغانستان [Islamitische Rippebliek Afganistan]) is e land in Azië, op de geografische grenze vaan Wes-, Middel- en Zuidazië. 't Land heet gein kös en grens aon Pakistan, Iraan, Toerkmenistan, Oesbekistan, Tadzjikistan en Sjina. 't Land is hiel bergechteg, mèt de Nowsjak (7485 m.) es hoegste punt. De noordgrens weurt gevörmp door de revier de Amoe-Darja. Hoofstad is Kaboel, aander stei zien Mazar-e-Sjarif, Kandahar, Dzjalalabad en Herât. Door aonhawwende börgeroorloge is Afganistan ein vaan de ermste len t'r wereld gewore.

Aoke

Dit artikel is in mierder Limburgse dialekte gesjreve. Perbeer estebleef waal mer ei dialek per alinea aan te hauwe.

Aoke (Ripuarisch Óche, Duuts Aachen, Frans: Aix-La-Chapelle) ies 'n kreisvrij stad in de Duutse deilstaot Noordrien-Wesfale, zjuus aan de Nederlandse grèns bij Vaols, wat, zjuus wie 't Belzje Kelmis, de facto es wiek vaan dees stad functioneert. Aoke houw per 30 juni 2004 256.486 inweunersj. 't Oppervlak bedreug 160,83 km².

Ardooie

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Ardooie is 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, in 't arrondissemint Tielt, mèt 'n oppervlak vaan 34,58 km² en per 1 januari 2008 9.086 inwoeners. Sjötspetroen is Sint-Maarte.

Cyprus

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Norbiks. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Cyprus is, vólges sommige definities van Europa, op Rusland nao, 't mèts oosteleke laand in Europa en mèts oosteleke sjtaat van de EU. 't Eiland is nao Sicilië en Sardinië 't driejde eiland in de Middellandse Ziè. Cyprus is 80 km breed en 230 km laank en haat 'n oppervlakte van 9525 km2.

Dentergem

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Dentergem is 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, in 't arrondissemint Tielt aon de grens mèt Oos-Vlaandere. De gemeinte heet 'n oppervlak vaan 25,94 km² en had op 1 januari 2008 8.223 inwoeners.

Frankriek

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Frankriek ies e land in Wes-Europa en lidsjtaat van de EU. 't Ies ein van de groatste leng van Europa, mèt 'n oppervlakte van 547.030 km². De hoofsjtad van Frankriek ies Paries.

De inwoeners vaan Frankriek heite Fransoze.

Griekeland

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Griekeland (Grieks: Ελλάς, Elláda) is 'n rippebliek op 't zuie vaan de Balkan, Zuid-Europa en 'ne staot vaan de EU. 't Land grens aon Albanië, Macedonië (boemèt 't e conflik euver de naom vaan dat land heet), Bölgarije en Törkije. 't Laand ligk aon de Mediterraonse Zie en aon de Adriatische en Egeïsche Zie en heet wel 1.300 eilen. De Griekse naom veur 't laand is al sins de ajdheid (H)ellas; de Latiense naom Graecia, woort oorsprunkelek inkel veur de Griekse kolonies in Zuid-Italië gebruuk. Neve de benaoming Elláda veur Griekeland, is de historische naom Ellas nog ummer populair. Evels allein in 't gebied in en roond Attika. De zouws de benaomingscultuur vaan Ellas dus kinne vergelieke mèt die vaan Holland veur Nederland.

Industrie

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Norbiks. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Industrie haat mieërdere betekenisse:

Economische of anderszins productief activitèèt

'n Specifiek deil van de economische productie ("de kledingindustrie" of de "lake-industie")

Alle economische fabricaasj oet groondstoffe behalve mienboew, d'r boew en nutsbedrieve (energie en water).De driejde betekenis is de mèts gebroekde in 't taalgebroek van alle daag, ooch al kan de betekenis variëre.

Industrie is in dès betekenis d'r sjläötelsector van de productie in de mètste leng. Industrie tèlt väör ongeveer 'n driejde van de waelteconomie. Mieë wie d'r landboew, maar huutsedaag minder wie d'r deenstesector.

Kortemark

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Kortemark is e dörp en 'n gemeinte in de Belzje provincie Wes-Vlaandere, in 't arrondissemint Diksmuide. Kortemark heet 'n oppervlak vaan 55,00 km² en had op 1 januari 2008 12.019 inwoeners.

Landboew

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Nuts. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Mit landboew weurt 't proces van 't producere van voeding, blomisterie- en boumkwaekeriegewasse aangeduud, zoawaal doer 't gruje van gewasse as doer 't fokke van viè. 't Gruje van landboewgewasse weurt akkerboew genumd, 't houwe van taam dere weurt vièteelt genumd. Verder zunt d'r ouch noch de greunteteelt, fruitteelt, blomisterie en boumkwekerie. De landboew is globaal gezeen de economische sector mit de meiste wirknummersj.

Londe

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Londe (Ingels: London) is de hoofstad vaan 't Vereineg Keuninkriek en ein vaan de groetste stei vaan Europa. De agglomeratie Londe, gevaange in de county Greater London, heet zeve miljoen inwoeners. 't Is zetel vaan de Britse regerende voors en vaan 't parlemint en de regering, e veurnaom financieel centrum en 'n veurnaom toeristische attractie. De stad weurt doorsnoje door de revier de Teems (Thames).

Luuk

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Norbiks. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Dit artikel gèèt över de sjtad Luuk. Väör de provincie Luuk zuug Luuk (provincie)

Luuk of Luik (Frans: Liège, Nederlands: Luik, Duutsj: Lüttich, Waols: Lidje) is de cultureel hoofsjtad va Wallonië, de hoofdsjtad va glieknaomeg provincie en 't bisdom Luuk. De sjtad liegkt 'n daarteg kilometer te zuide vaan Mestreech en ten weste va Aoke an de samevloeiing van de Ourthe en de Maos. De gemèngde Luuk haat op 1 juli 2007 188.907 inwoners. De gaanse agglomeratie, die besjtèèt oet de sjtad Luuk en Seraing, Saint-Nicolas, Ans, Herstal, Beyne-Heusay, Fléron, Chaudfontaine, Esneux en Flémalle heet mieë wie 'n haof miljoeën inwoners.

Mestreech

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Mestreech (Nederlands en de mieste aander taole: Maastricht; Frans: Maëstricht of Maestricht (verawwerd); Spaons: Mastrique (verawwerd)) is neet allein de hoofstad vaan Nederlands Limburg mer ouch de groetste gemeinte: 122.418 inwoeners in april 2016. Annemarie Penn is börgemeisterse. 't Is nao of neve Nijmege de ajdste stad vaan Nederland. In Nijmege zien awwer euverbliefsele vaan Romeinse bewoening gevoonde, meh Mestreech is sinds de stiechting continu bewoend gewees. De bijnaom vaan de Mestreechtenere is Sjenge; de petroenheilege vaan de stad is Sintervaos.

Nigeria

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Nigeria is e land in Wes-Afrika mèt wiedoet de groetste bevolking vaan Afrika en 'n groete versjeieheid aon bevolkingsgróppe. In Nigeria vleujt de Niger in d'n Atlantischen Oceaan oet. Nigeria grens aon Benin, Niger, Tsjaad en Kameroen. Hoofstad is Abuja, meh Lagos is väöl groeter en economisch nog ummertouw de belangriekste plaots. Nigeria, veurheer, 'n Britse kolonie, maakde nao de oonaofhenkelekheid in 1960 meujeleke jaore door, mèt groete ermooj, oorlog en chaos. Nog ummertouw is 't land erm en instabiel, meh in de nuien iew maakde 't land 'nen euvergaank nao laankdorege democratie en 'ne sterken economische greuj door. Sinds 2014 is 't de groetste economie vaan Afrika; wereldwied is Nigeria de twintegste economie.

Nobelpries

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

De Nobelprijze (Zweeds: Nobelpriset) zien vief of zes prijze die sinds 1901 jaorleks weure oetgereik volges 't testemint vaan de Zweedse chemicus Alfred Nobel (1833-1896). De categorieë zien geneeskunde, natuurkunde, chemie, literatuur en vrei; 'ne zèsde Nobelpries, dee in de economie, weurt oetgereik sinds 1969 en is semi-officieel. De prijze gelle allemaol es d'n iervolste in hun respectief gebeed. De Keuninkleke Zweedse academie vaan wetensjappe reik de prijze in de natuurkunde, chemie en economie oet, 't Karolinisch Instituut bepaolt de pries in de geneeskunde, de Zweedse Academie dee in de literatuur en 't Noors Nobelcomité de vreidespries. De Nobelprijze weure jaorleks in oktober touwgekind en in december in Stockholm oetgereik, op de vreidespries nao, dee in Oslo weurt aofgegeve. De laureaot oontvingk 'n gouwe medajel, 'n diploom en e prijzegeld, boevaan de huugde aofhingk vaan wat de Nobelstiechting dat jaor heet opgehaold. De pries maag weure oetgereik aon maximaol drei laureaote (bij de vreidespries maag e laureaot ouch 'n organisatie zien); 't gemiddeld aontal is (zeker bij de natuurwetensjappeleke prijze) door de jaore heer touwgenome.

Paries

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Paries (Frans: Paris [pa'ʁi]) ies de hoofsjtad van Frankriek. 't Ies ouch de zetel van de Franse regering. De sjtad haet 2 miljoan inweunersj. Es me de boetewieke (banlieue) mèttèlt zint dat d'rsj zelfs 10 miljoan. Paries weurt in twièje gedeild door de rivier de Seine.

Texas

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Texas is ein vaan de staote vaan de VS. Op Alaska nao is 't qua oppervlak de groetste, qua inwoenertal de groetste op Californië nao. De standaardaofkorting veur de staot is TX. De hoofstad is Austin, mer de groetste stad is Houston.

Toerisme

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Nuts. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Toerisme is 't reize met recreatieve doeleinde. 'ne Toerist reis en verblief op plaatsje die neet zien gebroekelike verbliefsplaatsj zint. Dit is 'n doel op zich (in taegesjtèlling tot bevuurbild 'n pelgrimstoch of zakenries) en de toerist kiert nao rejelik korte tied wier truuk nao hoes (in taegesjtèlling tot bevuurbild nomade).

'ne Toerist kint interesse höbbe in (onger angere) de cultuur of de natuur van de bezochte leng en sjted. Rieke luuj höbbe ummer al nao verre gebede gereisd: om fantastische geboewe te zeen, nuui taole te liere of nuui gerechten te aete.

't Toerisme is oetgegrujd tot ein van de meist winstgaevende bedriefstak ter welt. In väöl leng of sjtreke is 't zelfs (ein van) de belangriekste bronne van inkomste geweure.

Venezuela

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Venezuela is e land aon de noordkös vaan Zuid-Amerika. 't Is 'n presidentieel rippubliek, mèt 'n Spaonse historie. Venezuela grens aon de Caribische Zie en d'n Atlantischen Oceaon in 't noorde, Guyana in 't ooste, Brazilië in 't zuie en Colombia in 't weste.

In anger sjpraoke

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.