1792

Gebäörtenisse

LouisXVI-France1
Lodewijk XVI van Frankriek
  • 20 fibberwarie - 't Arnhemse geleërde genaotsjap Prodesse Conamur wirt opgerich.
  • 16 miert - Biej ein gemaskerd bal in de Opera van Sjtockholm wirt de Zjweedse keuning Gustaaf III neergesjaote. Hae sjturf op 29 miert. Kroanprins Gustaaf is nog minderjaorig, en de broor van de keuning, prins Karel nump 't regentsjap op zich.
  • 25 april - In revolutionair Frankriek is Nicolas Jacques Pelletier 't eësjte sjlachoffer van de guillotine.
  • 17 mei - De New York Stock Exchange, Effectenbeurs van New York op Wall Street wirt gesjtich door 't teikene van ein euvereinkóms door 24 beursjhanjelaere, wodoor New York City 't financiële centrum van de Verenigde Sjtate van Amerika wirt.
  • 14 juli - In de Kaiserdom St. Bartholomäus in Frankfurt am Main wirt Franz II gekroand tot keizer van 't Heilig Roamse Riek. Hae zal de lètste zeen.
  • 30 juli - Revolutionair troepe oet Marseille marchere Paries bènne. Ze zènge 't marsjleed van 't Rienleger, dat saer de Marseillaise wirt geneump.
  • 10 augustus - Eine groate groep Pariezenaers vilt de Tuilerieën aan. Ónger de Zjwitserse garde valle väöl doaje.
  • 2 september - Begin van de blodigste daag in de Franse Revelutie. In paniek door de Oasteriekse invasie wirt ein bloodbaad aangerich ónger de politieke gevangene van 't regime. Dees wandaode sjtaon bekènd es de septembermaorde.
  • 20 september - De Assemblée Nationale in Paries kört ein wèt op de burgerlike sjtand good. Ouch wirt echsjeijing gelegaliseerd.
  • 20 september - Nederlaog van ein Prusjes invasieleger in de Sjlaag biej Valmy in de Champagne.
  • 22 september - Keuning Lodewijk XVI van Frankriek wirt aafgezat op besjöldiging van samesjpanning mèt de boetelandjse legers. Oetroping van de Franse Repebliek. Begin van de Repeblikeinse jaortèlling.
  • 27 oktober - Generaal Dumauriez vilt de Zuidelike Nederlande bènne.
  • 6 november - De Franse generaal Charles-François Dumouriez versjleit in de sjlaag biej Jemappes de Oasteriekse en Belzje troepe.
  • december - Franse troepe bezètte Remunj. De bisjop vluch nao Venlo.
zónger datum
  • D'r vundj ein oetbarsjting plaatsj van de vulkaan Unzen op Japan dae neet minder es 15.000 miensjelaeves eis.
  • Claude Chappe demonstreert in Frankriek de semafoor, 't eësjte praktisch telecommunicatiemiddel.
  • Opheffing van de Wes-Indische Compagnie.
  • Ex-sjave oet Nova Scotia beginne mèt de boew van Freetown in 't hujige Sierra Leone.
  • 't Lètste officiële hekseproces in Europa vundj plaatsj in Pole.

Gebore

Gesjtorve

  • 29 miert - Gustaaf III van Zjwede (46), keuning van Zjwede van 1771-1792
  • 24 mei - Jakob Michael Reinhold Lenz (41), Duutsje sjriever
  • 17 - Jan Jáchym Kopřiva (38), Boheemse componist en organist
  • 15 december - Joseph Martin Kraus (36), Duutsje componist en hofkapelmeister van Gustaaf III van Zjwede
10 augustus

Heiligedaag van Laurentius

13 mei

Heiligedaag van Sint Servaos, 3e daag van de iesheilige (11 t/m 14 mei)

13 oktober

Heiligedaag van Geraldus van Aurillac

1789

1786 - 1787 - 1788 - 1789 - 1790 - 1791 - 1792

1789 (MDCCLXXXIX) waor e gewoen jaor wat begós op 'nen donderdag op de Gregoriaanse kalender.

1790

1787 - 1788 - 1789 - 1790 - 1791 - 1792 - 1793

1791

1788 - 1789 - 1790 - 1791 - 1792 - 1793 – 1794

1791 (MDCCXCI) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne zaoterdag op de Gregoriaanse kalender.

1793

1790 - 1791 - 1792 - 1793 - 1794 - 1795 – 1796

1794

1791 - 1792 - 1793 - 1794 - 1795 - 1796 – 1797

1794 (MDCCXCIV) waor e gewoen jaor wat begós op 'ne goonsdag op de Gregoriaanse kalender.

1795

1792 - 1793 - 1794 - 1795 - 1796 - 1797 – 1798

1795 (MDCCXCV) waor e gewoen jaor wat begós op 'nen donderdag op de Gregoriaanse kalender.

17 mei

Nationale fièsdaag in Noorwege

18 mei

Heiligedaag van Johannes I

21 september

Heiligedaag van Deborah en MattheüsNationale fièsdaag in Armenië en Malta

22 september

Heiligedaag van MauritiusNationale fièsdaag in Bölgarieë

4 augustus

Heiligedaag van Johannes Maria Vianney

Achtiende iew

zeventiende iew -- achtiende iew -- negentiende iew

D'n achtienden iew vaan de christeleke jaortèlling leep vaan 1701 tot 1800. In Wes-Europa zuut me laankzaam mer zeker d'n euvergaank vaan de Vreugmodernen tied nao de Nuisten tied. E wetensjappelek wereldbeeld, de Verleechting, verspreit ziech oonder de bovelaog vaan de bevolking, mèt talloes tegereacties. 't Ind vaan d'n iew weurt gekinmerk door anti-koloniaol revoltes in Amerika, en door de Franse Revolutie in Wes-Europa.

Franse Rivvelutie

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

De Franse rivvelutie of Révolution française waor 'n rivvelutie in gans Fraankriek en specefiek Paries vaanoet de Franse börgers, die rizzelteerde in de aofsjaffing vaan de Franse monarchie, de stiechting vaan 'n seculair en demokratisch rippebliek (die al gauw mie authoritair en militair zaw weure), 'n radicaal sociaal umslaag in Fraankriek en de res vaan Europa die gebassierd waor op liberalisme en aander principes vaan de Opklaoreng, de opkoms vaan Napoleon Bonaparte en oetindelek versjillende oorloge mèt Europese len en Rösland.

Me zaw de Franse Rivvelutie kinne opdeile in ach periode, al is d'r altied 't risiko 'n historische gebäörtenis te versömpele door middel vaan euverrationele terme. Neettemin geef 't 'n euverziechtelek idee van wat 't allemaol goof in dees rivvelutie.

't Polletiek en Ikkenomisch faillissement vaan 't Ancien Régime (1787 – 1789)

De Rivvelutie te Versailles (5 mei – 15 oktober 1789)

De Periood vaan Mirabeau (Oktober 1789 – April 1791)

De Greui vaan 't Frans Republikanisme (April 1791 – September 1792)

't Konflik vaan Girondinne en Jacobinne (Oktober 1792 – oktober 1793)

De Rijzing en Val vaan Robespierre (November 1793 – juli 1794)

't Moderaot Frans Republikanisme (Augustus 1794 – oktober 1795)

't Directoir (Oktober 1795 – november 1799)

Franse tied in de Limburge

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Dit artikel geit euver de Franse tied in Limburg.

De Franse tied ies de populair benaming van d'n tied, dat de Franse militaire in Nederlands Limburg en in Belsj Limburg verbleve. Dat waor nao de Franse revolutie, tösje ca 1792 en 1815.

De ièrsjte inval door de Franse troepe vóng plaats in december 1792 in Remung. Dat woort toen veroverd. In 1793 woort in Mestreech 'ne Franse aanval aafgesjlage meh in 1794 veel 't in Franse heng, same mèt de Maassjtreek.

In 1795 woort 't Departement van Nedermaas opgeriech woa, boete Zitterd (Departement van de Roer) en Voere (Departement Ourthe), de beide Limburge van allewiel deil van oetmaakde. Van 1797 tot 1801 vóng kèrkvervolging plaats. Kèrke woorte gesjlote of es hospitaal, paerdsjtal of magazien ingeriech. Deenste en vieringe gebeurde in 't geheim, o.a. in de mergelgrotte. Kloastersj woorte geconfisceerd of in besjlaag genómme en verkoch.

In 1798 vóng de sjlaag bie Hasselt plaats, de zgn boere-oorlog.

Van 1799 tot 1804 waor Napoleon ièrsjte consul.

In 1801 woort 't biesjdóm Luuk en Aoke veur de Maassjtreek opgeriech. Dit waor ouch 't ing van de kèrksjtried.

Mestreechs

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

't Mestreechs is e Limburgs dialek. 't Behuurt tot 't Centraal-Limburgs (zuug de indeiling bij Limburgse dialekte) en is 't meis gesproke vaan alle Limburgse dialekte in Nederland, 't Bèlsj en Duitsland; 't gief zoe'n 70.000 sprekers, es me de lui vaan boete Mestreech mètrekent en de aw dörpsdialekte vaan Ittere, Borghare, Amie en Hier neet oonder "Mestreechs" wegzèt. Binne Mestreech zelf gief 't nog altied liechte dialektische versjèlle per wiek, al verdwijne die snel. Ouch gief 't nog twie sociolekte: 't Kort Mestreechs en 't Laank Mestreechs (zuug oonder). Door Limburgers vaan boete Mestreech weurt 't dialek wel Sjengs geneump.

In anger sjpraoke

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.