Robert Morton Nance

Robert Morton Nance (1873-1959) o person a rowedh dres eghenn y'n Dasserghyans Kernewek. Yma tri a'n peswar vershyon skrifys a GernewekKernewek Unys, KUA, ha Kernewek Kemmyn – yw grondys yn y ober ow savonegi Kernewek Kres.

Den klor o Robert Morton Nance na vostya nevra yn kever y wriansow ha sewenyansow. Dres y vywnans ev o lymner, skrifer, arbenniger y’n destenn a worholyon a’n Oesow Kres, oberer rag an wonisogeth kernewek hag onan a’n hembrenkysi – an brassa hembrenkyas, martesen – a dhasserghyans an yeth.

Bywnans a-varr

Dineythys veu Mordon, ow ri dhodho y hanow bardhek, mis-Ebrel y’n vlydhen 1873 yn Tredegaville yn Kembra. Kernowyon o y dhew gerens – William Edwin Nance o den dhiworth Lannwedhenek ha’y vamm, Jane Morton, o benyn dhiworth Porth Ia. Y’n vlydhen 1878 y tiannedhis an teylu dhe Benarth, ogas dhe’n lestriva yn Kardydh, ha mevys o Mordon gans an gorholyon ow mos hag ow tos y’n porth bysi. Ev a wrug lies patron ha lies delinyans a lestri a weli ev pup dydh hag ev ow kerdhes y’n stretow ogas dhe’n porth. Yth esa gorholyon yn y woes, drefenn bos lies henedh a varners y’n dhew denewen a’y deylu. Gwrier skathow o y dhehengeugh ha tas gwrier an kynsa skath-sawya yn Porth Ia. Mordon a dhyski moy yn kever skathow dhiworth y das-gwynn pan eth ev dhe Borth Ia rag gortos ena erna dhaskavas ev wosa kleves.

Maw kosel o, neb a gara redya lyvrow, kepar hag Antiquities gans William Borlase, ha Cornish Legends gans Hunt; hag ev a skrifa gwariow byghan, war an voes y’n stevell hansel, rag y vreder ha’y hwoer. Mes ev a fyllis an apposyansow arsmetryk (rag entra dhe bennskolyow Rysoghen po Kargront), ha rakhenna ev eth dhe Gollji Art Kaerdydh le may hwre ev lies tenn a Gernow, Porth Ia ha’y deythogyon. Diwettha yth eth ev dhe Skol Herkomer yn Bushey, Pow Sows, le may tyski ev delinya, hag omma ev a vetyas orth studhyores, Beatrice Michell hy hanow, an venyn hag eth ha bos y wreg yn 1895. Difennys o dhodho pesya y’n skol drefenn an demedhyans, ytho ev a dhewelis dhe Benarth gans Beatrice, le may feu dineythys aga myrgh Jeniver. Y’n termyn ma y hyllys gweles onan a’y dhelinyansow y’n Royal Academy hag y liwyansow a waynya piwasow orth an Eisteddfod Kenedhlek a Gembra. Herwydh kusul Professor Herkomer ev a fondyas Skol Liwyans gans y wreg, mes drog o hy kleves, ha res o dhedha mos dhe Borthcawl, le mayth o gwella an ayr.

Lymner ha skrifer

Beatrice a verwis, hag yn 1902, Mordon eth dhe Baris, Pow Frynk, rag studhya liwyans, mes ev a dhehwelis tre wosa nebes misyow drefenn bos savon y dhyskadoryon mar isel, dell grysi.

Mordon a erviras attendya orth y gerensa a worholyon, hag ev a dhiskwedha y ober y’n ‘New Gallery’ yn Loundres hag ev a dhellos nebes lyvrow – Britain’s Sea Story, gans E.E. Speight (1905), The Romance of the Merchant Venturers (1906), hag ev a dhyghtyas an delinyansow rag Voyages gans Hakluyt.

Y’n vlydhen 1906 Mordon a dhemmedhis Annie Maud Cawker re vetsa ev orti y’n skol yn Bushey. I a’s teva tri flogh, Robert, Richard ha Phoebe, hag i a driga yn Nankledra, yntra Pennsans ha Porth Ia, le may skrifas ev an ‘Gwariow Kledri’. Ev a brenas pennti yn Trevail, ryb an arvor ogas dhe Sennen, mes yn 1914 y tiannedhas an teylu dhe Garrbons, le may pesya ev gul patronow a worholyon ha may skrifas ev lyver arall, Sailing Ship Models, dyllys yn 1924.

An Dasserghyans

Hag ev ow triga yn Kernow, Mordon a oberi pur grev rag an wonisogeth kernewek. Ev a fondyas an kynsa Kowethas Kernow Goth yn Porth Ia yn 1920, ‘Kuntellewgh an Brewyon’ hy lavar arwoedhek, hag eth ha bos kovadhor a’n unnyans a gowethasow yn 1924. Dres y vywnans ev o Pennskrifer a’n lyver-termyn Kernow Goth, Esel-vynari a’n ‘Royal Cornwall Polytechnic’, Lywydh a’n ‘Royal Institution of Cornwall’ yntra 1951 ha 1955, Lywydh an Asrann Gernewek a’n Kuntellyans Keltek ha Lywydh an Unnyans Kowethasow Kernow Goth.

Hwath y kavas Mordon termyn dhe studhya hag oberi rag an yeth. Ev a dhiskas nebes geryow kernewek avel flogh, pan geheveli y das an henwyn-tylleryow kembrek ha kernewek, ha pan redya ev Antiquities gans Borlase, ha Specimens of Cornish Provincial Dialect gans Sandy. Ev a studhya an yeth dhiworth Handbook of the Cornish Language gans Henry Jenner, mes ny assaya ev kewsel po skrifa Kernewek y’n termyn na, dell skrif ev yn erthygel "Cornish Beginnings" yn Kernow Goth. Ev a dhallathas kuntell geryow kernewek dhiworth an rannyeth hag ev a vetyas orth Henry Jenner pan esa ev ow kul hwithrans yn Aberfal rag y lyver Glossary of Sea Words na veu dyllys saw wosa y vernans avel lyver kovadh. Ev eth gans Jenner dhe Dreorchy yn Kembra mis Hedra, 1928, rag mos ha bos bardh kembrek, ow kemmeres an hanow ‘Mordon’, hag yn 1929 ev a dhellos y lyver Cornish for All wosa ervira bos Kernewek kres an gwella sel rag dasserghyans an yeth. Yn 1934 y feu ev ynstallys avel Bardh Meur. Ev a skrifa lies erthygel yn kever an yeth ha’n tekstow koth, lies lyther yn Kernewek, ha lies lyenn, kepar ha’n gwari An Balores, ha’n hwedhel "Lyver an Pymp Marthus Seleven". Mes y vrassa ober, pur dhe-les hwath rag Kernewegoryon hedhyw, o y erlyver, Gerlyver Noweth Kernewek ha Sawsnek.

Mordon a besya oberi rag an yeth bys yn y vernans yn Heyl an 28ves a vis Me 1959. Ev a veu ynkleudhys yn Senor, ha war ven y vedh yma an geryow mar wir ‘Oberow y vewnans yw y wir kovadh’.

Bleynyes gans:
Gwas Myhal
Bardh Meur
1934–1959
Holyes gans:
Talek

An erthygel ma yw skrifys yn Kernewek Kemmyn.

Torque gaulois en bronze An erthygel ma re henwis avel erthygel a vravder ow kul enor dhe Wikipedi, an godhoniador rydh. Rag derivadow pella, mirewgh orth dhadhelva an erthygel hag orth an rol a erthyglow brav.

Kevrennow yn-mes

Flag of Cornwall.svg Porth Kernow – Tre rag folennow ha klassys Wikipedya a-dro dhe Gernow.
1929

1926 - 1927 - 1928 - 1929 - 1930 - 1931 - 1932

1929 OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Meurth.

1959

1956 - 1957 - 1958 - 1959 - 1960 - 1961 - 1962

1959 OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Yow.

A.S.D. Smith

A. S. D. Smith (1883-1950; y henwyn o Arthur Saxon Dennett, mes aswonnys yw pupprys avel A.S.D. Smith) o hembrenkyas a dhasserghyans an yeth Kernewek warbarth gans Robert Morton Nance. Bardh a Orsedh Kernow o ev, gans an hanow bardhek "Caradar". Genys veu y'n vlydhen 1883 yn Sussex, Pow Sows, yn teylu kernewek.

Ev a studhyas Kembrek pan o ev yowynk, hag ev a skrifas dornlyver Kembrek, Welsh Made Easy y hanow, kyns ervira dyski Kernewek gans an lyver Kembrek Llawlyfr Cernyweg Canol skrifys gans Henry Lewis.

Y'n vlydhen 1930 yth o Smith dyskador yn Tiverton le may tyski ev Kernewek dhe'n vebyon y'n skol. Pur sewen o an klassow ha rakhenna Smith a dhellos dornlyver an taves Kernewek, Lessons in Spoken Cornish y hanow. Yn 1933 yth eth dhe driga yn Kernow le may tallathas dyski an yeth yn klassow gorthugherweyth. Ev a oberi gans Nance rag askorra an English-Cornish Dictionary (Gerlyver Sowsnek-Kernewek) yn 1934.

Ev a askorras an kynsa lyver-termyn yn Kernewek yn tien, Kernow y hanow, mes an dyllans ma a worfennis pan dhehwelis Smith dhe Sussex yn 1936. Ev a besyas gans y studhyansow hag yn 1939 y tellos ev Cornish Simplified (Kernewek Sempelhes), lyver aswonnys yn ta. Dyllansow erell a vri yw Nebes Whethlow Ber, The Story of the Cornish Language (Hwedhel an Yeth Kernewek), How to learn Cornish (Fatell dhyskir Kernewek), Whethlow an Seyth Den Fur A Rom hag ev re worfennsa an brassa rann a dreylyans a'n hwedhel Trystan hag Ysolt: an hirra hwel gwers y'n yeth Kernewek, pan verwis ev yn 1950. Dyllys veu an gwers na yn 1951, unn vlydhen wosa y vernans. Ynkleudhys yw yn korflann eglos Amberley yn Sussex.

Bardh Meur

An Bardh Meur yw an bardh penn yn Gorsedh Kernow.

Berdh Veur o an dus a-is:

Gwas Myhal (Henry Jenner) 1928-1934

Mordon (Robert Morton Nance) 1934-1959

Talek (E.G.R. Hooper) 1959-1964

Gunwyn (George Pawley White) 1964-1970

Trevanyon (Denis Trevanion) 1970-1976

Map Dyvroeth (Richard Jenkin) 1976-1982

Den Toll (Hugh Miners) 1982-1985

Map Dyvroeth (Richard Jenkin) 1985-1988

Gwas Constantyn (Dr John Chesterfield) 1988-1991

Caradok (Jori Ansell) 1991-1994

Cummow (Revd Brian Coombes) 1994-1997

Bryallen (Ann Trevenen Jenkin) 1997-2000

Jowan an Cleth (John Bolitho) 2000-2003

Tewennow (Rod Lyon) 2003-2006

Gwenenen (Vanessa Beeman) 2006-2009

Skogynn Pryv (Mick Paynter) 2009-

(Mo Fuller)

(Merv Davey) 2015-2018

(Liz Carne) 2018-

Dasserghyans Kernewek

Dasserghyans an taves Kernowek a dhallathas yn 1904 gans dyllans Handbook of the Cornish Language, gans Henry Jenner.

Henry Jenner

Henry Jenner (1848-1934) o hembrenkyas a dhasserghyans an yeth Kernewek a-varr. Ev a veu genys yn Sen Kolomm; pronter o y das. Wosa 1869, y'n jevo soedh yn Asrann Hen Dhornskrifow an Gwithti Predennik der gerensa y das gans Arghepskop Kargens. Jenner a bresentyas skrifenn dhe'n Kowethas Filologiek a-dro dhe'n tavas Manowek yn 1874.

Jenner a dhiskwedhas Keynskrif an Chartour orth an Gwithti Predennik yn 1877. Y hwrug ev lies kevrenn gans omsav bretonek keltek y'n blydhynyow 1890 ha 1900. Yn 1903, y hwrug ev pregoth yn Kernewek orth Lesneven, Breten Vyghan. Y'n keth vlydhen, Jenner eth ha bos bardh a Orsedh Breten Vyghan, hag a fondyas an Cowethas Kelto-Kernuak. Gras dhodho y teuth Kernow ha bos esel leun a'n Kuntelles Keltek yn 1904 ynwedh. Ev a skrifas Handbook of the Cornish Language yn 1904, an lyver a dhyskas Robert Morton Nance an yeth dhiworto.

Yn 1909, yth omdennas Jenner ha'y wreg Kitty dhe Heyl (an dre le may feu Kitty genys). Jenner o soedhek Lyverva Morrep a 1912 dhe 1927. Gorsedh Kernow a selyas ev yn 1928, hag y teuth va ha bos kynsa Bardh Meur an Orsedh. Gwas Myghal o y hanow bardhek kyn skrifas ev 'Gwas Myhal' y honan.

Yma sampel a skrifennow Jenner orth wikisource, h.y. an gan Dhô'm Gwrêg Gernûak.

An Bibel yn Kernewek

Kernewek Unyes

Robert Morton Nance (Mordon) hag A.S.D. Smith (Caradar) a fastyas Kernewek Unys yn kensa hanter an 20ves cansbledhen. Rod Lyon a dhefendyas an lytherenyeth ma erbyn Kernewek Kemmyn.

Yn 1997, N.J.A. Williams a wruk chanjys dhe Gernewek Unys. Hanow an lytherenyeth ow-sewya yu Kernewek Unys Amendys (KUA). Mes ny-dhegemeras leverysy Kernewek Unys oll an chanjys ma.

Kernewek Unys yu scodhyes gans Agan Tavas ha Gorseth Kernow.

An erthygel ma yu screfys yn Kernewek Unys.

Kernowek

Kernowek yw yeth keltek Kernow. Bretonek yw y gar nessa, hag yma an dhiw yeth na, gans Kembrek, ow kul an bagas Brythonek a'n kordh keltek.

Yma Kernowek ow kevrenna 80% a'y erva selvenek gans Bretonek, 75% gans Kembrek, ha 35% gans an yethow Godhelek, Iwerdhonek ha Gwydhelek an Alban. Yma Kembrek ow kevrenna 70% a'y erva selvenek gans Bretonek.

Avel yeth ranndiryel a Bow Kernow, yma Kernowek dhe les dh'unn gre sodhogel, hag yma Konsel Kernow (gwelewgh Politegieth Kernow) ow ri arhans rag hwarvedhyansow y'n yeth dasserhyes.

Lien Kernowek

Yma dew vagas a oberow lien Kernowek, herwydh an prys. An kynsa yw an lien hengovek, ha'n nessa yw lien an Dasserhyans. Manahow gatholik ha pronteryon erell a skrifas oberow chyf a'n lien hengovek. An lien arnowyth yw askorras kenedhlogoryon hag erell neb a erviras gul devnydh a'n 'eth. Y'n termyn ma, brassa yw korf an lien arnowyth ages an korf hengovek, hag yma'n lien dasserghys ow tevi.

Gwelewgh ynwedh an rol a skriforyon yn Kernowek yn reyth an lytherennek, ha Studhyansow Kernowek rag rol a levrow gramasek, gerlevrow, h.e.

Palores

Palores (Pyrrhocorax pyrrhocorax) yw eghenn a edhen ow kul rann a'n teylu a vrini, Corvidae. Eghenn arall y'n keth bagas yw Pyrrhocorax graculus. Yma'n balores ow triga yn Ynysow Breten Veur, Manow, ha Wordhon warbarth gans powyow Europa dheghow, an Alpow, ha mynydhyow a-dreus kres Asi bys Eynda ha China.

Yn Breten Veur, yma paloresow ow triga yn ugheldiryow hag alsyow howlsedhes Kembra hag Alban, mes yn tiwedhes i re drevesigas yn Kernow arta.[1] Yma'n balores war gota arvow Kernow, hag aswonnys avel edhen genedhlek Kernow yw hi. Yth esa paloresow moy kemmyn nans yw niver a vlydhynyow, mes an chogha (Corvus monedula) re gesstrivas erbynn an balores rag tiredh.

Diwwarr an balores yw kogh; hy fluvennow yw du; ha'y gelvin yw kogh. Yma hi ow tybri hwesker ha miles heb mell keyn. Kri an balores yw galow hir – sort a "kyy-oo" ughel – hag yw moy diblans ages huni an chogha.

An balores a's teves nij neuvelladow hag es.

Neyth an balores yw tew, gonedhys a rug, eythin, po plansow erell, ha linys gans gwlan po blew. Yma tri bys hwegh oy brith, dedhwys mis Ebryl po mis Me.

"An Balores" yw hanow gwari berr gans Robert Morton Nance ynwedh.

Richard Gendall

Richard Gendall re beu hembrenkyas chyf an movyans rag Kernewek Diwedhes a-dhia 1986. Gendall re gesoberas gans Robert Morton Nance, hag a skrifas Kernewek Bew – lyver gramasek a vri yn Kernewek Unys. Ev yw awtour a niver a skrifow yn kever an yeth Kernewek, hag a wre kanow y'n taves warbarth gans Brenda Wootton. Yma ev ow hwithra orth an Fondyans rag Studhyansow Kernewek, Pennskol Karesk. Gelvinak yw y hanow bardhek.

Rol a dus a Gernow

Notenn: Yma an rol ma ow synsi ynni tus aga genesigeth, kerens po trigas seuladhyth yn Kernow. Rol a Gernowyon ethnek a via martesen moy finwedhys.

Skriforyon yn Kernowek

Yma an rol-ma ow sensy ynny screforyon neb re dhyllo oberow i'n tavas Kernowek. Nyns yw hy oll yn tien, martesen.

Gweles lien Kernowek rag pella kedhlow.

Studhyansow Kernowek

Ottomma rol a skrifow ow tochya an yeth Kernewek: lyvrow gramasek/yethonieth, steusow rag tus ow tyski an taves, gerlyvrow, ha studhyansow kemmyskys. (Nyns yw an rol ma kowal, mes leun lowr yw.) Gwelewgh Lyenn Kernewek rag rol a tekstow gwruthys y'n taves, ha Skriforyon yn Kernewek rag rol a dus ow skrifa ynno.

Yn tavosow erel

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.