1996

1996 OK yw blydhen lamm y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Lun.

Hwarvedhyansow

  • 20ves a vis Genver: Yasir Arafat yw dewisys avel Lywydh an Awtorita Palestinek
  • 29ves a vis Genver: Lywydh Jacques Chirac a Bow Frynk a dhiskleryas diwedh diblans (fin definitive) orth profyansow frynkek a arvow nuclearek
  • 30ns a vis Genver: Gino Gallagher, penn an Lu Rydhheans Kenedhlek Wordhonek (Irish National Liberation Army) yw ledhys
  • 9ves a vis Hwevrer: Oghlaigh na hEireann a besyas aga has arvys gans bomba a unn tonn orth Canary Wharf, Loundres; dew dhen o ledhys

Mernansow

  • 20ves a vis Kevardhu: Carl Sagan
  • 13ves a vis Meurth: Krzysztof Kieślowski, gwrier filmow Polonek
1993

1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996

1993 OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Gwener.

1994

1991 - 1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996 - 1997

1994 OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sadorn.

1995

1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998

1995 OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sul.

1997

1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998 - 1999 - 2000

1997 OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Mergher.

1998

1995 - 1996 - 1997 - 1998 - 1999 - 2000 - 2001

1998 OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Yow. Hi o Blydhen Geswlasek an Keynvor.

1999

1996 - 1997 - 1998 - 1999 - 2000 - 2001 - 2002

1999 OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Gwener.

An Bibel yn Kernewek

Nans yw kansblydhynyow, an Bibel y'n tavosow Kembrek ha Bretonek a veu dyllys. An bibel Kembrek a veu skrifys gans William Morgan yn 1588 ha'n Testamenth Nowydh Bretonek gans Yann-Frañsez ar Gonideg yn 1827.

Temmigow a'n Bibel a veu treylys yn Kernewek y'n 18ves kansblydhen, avel lyver Jenesis ha Mathew gans John Keigwin, John Boson ha Wella Rowe.

A-dhia 1996, kesoberoryon Epskop Truru re beu bysi ow treylya an Bibel oll yn Kernewek.

Nicholas Williams a wrug treylyans diblans a'n Testament Nowydh ynwedh yn 2002.

Treylyans yn Kernewek Kemmyn a'n Testament Nowydh a veu lonchys yn Eglos Sen Petrok mis-Est 2004.

Treylyans leun a'n bibel, skrifys gans Nicholas Williams, a veu dyllys yn 2011, y'n skrifa-komposter Kernowek Standard.

Beunans Meriasek

Beunans Meriasek (Latin: Ordinale de Sancti Mereadoci Episcopi et Confessoris) yw gwari gwers Kernowek gorfennys yn 1504. Hanow an prydydh (po onan anedha) yw Mester Rad(ulphus) Ton, po Mester Hadton, herwydh redyans an tekst. Bywnans ha hwelyow Sen Meryasek yw mater an gwari. Kernewek yw yeth an tekst oll, saw niver a lavarow yn Latin, Sowsnek ha Frynkek (yma notennow routyans yn latin ynwedh). Yma'n gwari owth ystynna bys 4 568 a linyow, diberthys yn diw rann ow kasa gwrythyans dres dhew jorna. Y skrifys ev orth Kollji Glasneth, herwydh tybyansow pals.

Kollys o an gwari dreus lies blydhen kyns das-dyskudhans an tekst yn 1869 yn Pennyarth, konteth Meryonydh, yn Kembra, gans W. W. E. Wynne. Whitley Stokes, skoler keltek a Wordhon, a dhyllas treusskrif gans treylyans sowsnek yn 1872, ha'n dyllans ma a furv sel rag das-dyllans gans Ray Edwards ha Keith Syed (1996) gans lies ewnans ha treusskrif Kernewek Kemmyn. Myrna Combellack-Harris a wrug treylyans sowsnek nowydh ynwedh.

Bywnans Meryasek yw hwel pur boesek rag dasserghyans Kernewek. Warbarth gans an Ordinalia, ev yw pennfenten chyf rag geryow ha gramasek Kernewek Kres. Ha Kernewek Kemmyn a dhiskwa, dre vras, studh fonologiek an yeth yn termyn an gwari ma.

Ottomma berrskrif a hwarvedhyansow an gwari:

KYNSA RANN

Meryasek yw mab dug bretonek, mes nagha y eretons a wra rag fondya oratri yn Kernow, ogas ha Kammbronn. An arloedh Tewdar (usurpyer pagan, y lys yn Menek) a fes Meryasek a Gernow, hag eev a dhehwel dhe Vreten Vyghan. Oratri nowydh ev a dhrehev ogas ha Josselin yn bro yurlys Rohan. (ll.1-1152)Y'n keth prys, Emperour Kostentin a Rom yw sawyes orth kleves meur gans an Pab Sylvester I, ha rag henna yma eev ow tos ha bos kristyon. (ll.1153-1865)Rag mayn Yurl Rohan, Meryasek a fes ladron a-dhiworth Josselin der bysadow. Dug Kernow (kristyon) a gessydh Tewdar rag pellheans Meryasek. (ll.1866-2498)NESSA RANN

Meryasek a saw lies person, ow synsi ynni yurl dall a lys Kostentin (Globus y hanow). Yurl Venetens a vynn avonsya Meryasek ha bos epskop Venetens. Meryasek a nagh an ofis, mes epskop Kernow, Globus, ha yurl Venetens a'n mynn ortho. Gwell yw hwath dhe Veryasek yaghus klavorogyon es lys fethus. (ll.2513-3155)Turant pagan po yedhowek a omsett Massen Wlesik ow helghya. An turant a'n feth hag a gyv dalghenn yn prisner. Mes diank a wra an prisner wosa pysi y vamm orth Varia. (ll.3156-3802)Der wovynnadow Kostentin, Sylvester a dhov dragon hag a dhasvyw dew berson ledhys gensi (huder hag epskop pagan). Ynsi a dheu ha bos kristonyon rag henna. (ll.3896-4180)Megys gans eledh, Meryasek a saw hwath klevyon hag evredhogyon. Ow merwel, ev a ambos y fydh sans dhodho y oratri yn Kammbronn nevra. Kynys yw ev y'n Norvys, mes y enev yw kemmerys gans Yesu y'n Nev. (ll.3803-95, 4181-4568)

Conteth Evrek

Conteth Evrek (Sowsnek: Yorkshire) yw conteth hengovek yn Pow Sows cledh. In 1974, Conteth Evrek a veu dyberthys in pajar conteth noweth: Conteth Evrek North, Soth, ha West, ha Humberside (warbarth gen radn a gonteth Lincoln). Ma udn ranvro sowsnek arnoweth, Conteth Evrek ha Dowr Humbyr, ûsya hanow an conteth ha senjy eta an pajar conteth na. A-dhia 1996, Conteth Evrek yw dyberthys in try conteth ha pemp awtorita udnyk.

Evrek o an cita a'n moyha poos istorek bes in termyn an Domwhelans Dywysyanjek. Ena Leeds, Sheffield ha tylleryow erell a wrug gwaynya poos erbysiek ha poblanjek. Byttegens, Conteth Evrek yw whath onen a'n glassa ha rycha yn abmeth in Pow Sows oll. Rag an acheson ma, ma lies tus owth henwy hy God's Own Country, "pow Duw y honen".

An erthygel-ma yw screfys yn Kernowek Standard.

Cornish Today

Cornish Today yw lyver le may tispleg Nicholas Williams y amendyans a Gernewek Unys, dyllys gans Kernewek dre Lyther yn 1995.

Jakobitydh

Jakobitydh yw person ow skoedhya an eretons a Jamys I ha VII ha'y eryon dhe gurun Pow Sows, Alban, Pow Frynk ha Wordhen wosa Domhwelans 1688. An Domhwelans na re jassyas Jamys VII a Ji Stuart dhiworth Vreten Veur. Pur gemmyn o Jakobitieth y'n powyow keltek. An Jakobitydhyon a omladha skoedhoryon Wella IV a Oranje yn Wordhen 1688-1691 hag yn Alban 1689-1692 (yn-dann Isyurl Dundee). Yth esa rebellyans jakobitydh meur yn 1715, hag onan arall yn 1745, mes an lelysi a Ji Hannover a fethas an dhew. Bonnie Prince Charlie a verwis yn 1788 heb er saw y vreur Henry IX, dug Evrek, neb o Kardinal y'n Eglos Katholik Romanek. Ny alla an Kardinal Evrek demmedhi drefenn y alwesigeth, ha nagonan a'y eryon bell (eseli a jiow ryal italek hag almaynek) re jalenjyas aga studh avel eryon an Gurun bredennek.

Kebek

Kebek (Frynkek: Québec) yw pow yn Kanada gans poblans a-dro dhe 7.5 milyon triger. Hemma yw an pow unnik war vrastir Amerika Gledh le may kows an brassa rann a'n bobel an taves Frynkek. Yma 24% a boblans Kanada ow triga yn Kebek. Yeth soedhogel unnik an pow yw Frynkek (mes yth yw Sowsnek ha Frynkek yethow soedhogel a wovernans an Kesunyans). Pennsita an pow yw Sita Kebek (henwys Québec yn Frynkek); mes unn brassa sita yw Montreal, hag yw sort a 'bennsita' erbysiethek ha gonisogethek.

Yma'n brassa niver a dus ow triga war hys Dowr Sen Lorens, fest yn soth an pow. Ottomma an bastell-vro le may ma Kebek, Montreal, Trois-Rivières, h.e. An mynydhyow Appalachi a ystynn a howlsedhes Nans Sen Lorens bys y'n Konnna-Tir Gaspé. Mes tireth Kebek a ystynn ynwedh pur bell dhe'n north: a-dreus an mynydhyow Lorens ha koesow ledan an Gogledh bys y'n tiredhow Arktik a Nunavik.

Tus Kebek a aswonn unnikter krev an pow – yn fenowgh yth ombrederons bos aga fow kenedhel dhiblans dhiworth Kanada (an kryjyans ma yw kreffa yn mysk Frynkegoryon).

Kelliwik

Kelliwik (Sowsnek Callington) yw tre yn soth-est Kernow, Breten Veur, yn Ranndir Karadon. Desedhans an wig yw yntra Goen Brenn ha Bronn Kit. Kowethyans pastiow Ginsters a's peus y hweythva omma. Poblans Kelliwik o 4,048 yn 2001 ha 3,511 yn 1996.

Y'n 18ves kansblydhen, kyrghynn Kelliwik o onan a'n poesikka ranndiryow balyow y'n Ynysek Predennik. Y hevis arghans y'n Nans Arghans kentrevik. Y'n eur ma, y hyllir gweles lies bern bal y'n dirwel, mes nyns eus balyow snell namoy saw mengleudh growan war Woen Hingston.

Yma'n kyns tre varghas ammeth orth le kuntellyans fordh Plymouth-Bud (ow mos a-gledhbarth hag a-dheghowbarth der Essa (Saltash) ha Lannstefan) (Launceston) ha fordh Tavistock-Lyskerrys (Liskeard) (ow mos dhe'n howlsedhes ha dhe'n howldrehevel). (Town in Cornwall)

Kembra

Kembra (Kembrek: Cymru) yw unn a'n powyow Keltek. Rann yw a'n Rywvaneth Unys. Pow Sows yw y gentrevek unnik, mes yn ogas yma Wordhen, Kernow, Alban, hag Ynys Manow (powyow keltek erell) a-dreus Mor Wordhon, an Mor Keltek, po Mor Havren.

Kembra yw konna-tir menydhek yn Howlsedhes Breten Veur. Glow hag owr o poesek yn erbysieth Pow Kembra seulajydh, mes yma an balyow ow nagha a-dhia an blydhynyow 1970.

Hanow usys treweythyow rag an pow yw Prynseth Kembra (Tywysogaeth Cymru yn Kembrek, Principality of Wales yn Sowsnek), mes nyns eus gans Pryns Kembra gweythres marnas arwoedhek yn governans an pow.

Yma omrewl finwedhys dhe'n pow a-dhia 1999, pan omguntellas Kuntelles Kenedhlek Kembra yn Kardydh wostalleth.

Abertawe ha Kasnowydh yw an trevow chyf wosa an benncita. Trevek ha diwysyansek yw glynnow Deghow Kembra, mes nyns eus poblans meur yn menydhyow Kres ha Gogledh Kembra.

An Normanyon a dryghas Kembra dre nebes tonnow, ha'n diwettha yn 1282. Rebellyans Owain Glyndŵr a-dhia 1400 bys 1409 a dhaswrug prynseth anserghek dres termyn. Yn 1536, Kembra a dheuth ha bos rann a Ruwvaneth Pow Sows.

Kloes

Kloes yw kyfythyes keverang Kembry. Dyworth 1974 bys 1996, ef a vue keverang, gans keverang konsel, hag a vue dyberthys yn whegh pastellow bro:

Alyn ha Deesyde,

Kolwyn,

Delyn,

Glyndwr,

Rhudhlan,

Wreksam

Ef a vue shapyes kensa yn 1974 yn dan an governans a'n le gwyth 1972 del merger an keverangow menystransek Konteth Flint ha (an mogha) Konteth Denbygh a dhe wans an Edeyrnyon a'n pow pastel vro dyworth Konteth Meyryon.

Rak governans a'n le mynnasow, Kloes a vue felsys yn 1996 y'n unytary auctorytys Konteth Flint, Wreksam keverang borgh, Konteth Dinbygh, ha rannow Konwy ha Powys. Yn 2003, an kyfythyes keverang Kloes a vue trelyes dhe gudha an remenant Kloes (py a'n jeva kens a ve gwreugh dyberth Gwynedh).

Lien Kernowek

Yma dew vagas a oberow lien Kernowek, herwydh an prys. An kynsa yw an lien hengovek, ha'n nessa yw lien an Dasserhyans. Manahow gatholik ha pronteryon erell a skrifas oberow chyf a'n lien hengovek. An lien arnowyth yw askorras kenedhlogoryon hag erell neb a erviras gul devnydh a'n 'eth. Y'n termyn ma, brassa yw korf an lien arnowyth ages an korf hengovek, hag yma'n lien dasserghys ow tevi.

Gwelewgh ynwedh an rol a skriforyon yn Kernowek yn reyth an lytherennek, ha Studhyansow Kernowek rag rol a levrow gramasek, gerlevrow, h.e.

Ordinalia

An Ordinalia yw bagas a dri gwari gwers Kernewek, skrifys yn kwirhaval gans managhow yn Kollji Glasneth y'n 14ves kansblydhen. Mater chyf an gwariow ma yw kryjyans kristyon: yma themow dhiworth an Bibel hag a'n henhwedhlow kryjyansek a o kemmyn yn Europa y'n Oesow Kres. Y's gwariys onan pub dydh yn "plenys an gwari" rownd hag o igor dhe'n ayr.

Aswonnvos an Ordinale re besya bys yn termyn Kernewek Diwedhes. William Jordan a dreylya Origo Mundi yn furv nowydh (Gwryans an Bys) y'n 17ves kansblydhen, ha'n antikwaris a Skol Lulynn a aswonni an gwariow ha gwitha aga mammskrifow. Yn 1859, Edwin Norris a dhyllas an Ordinale yn-dann an hanow The Ancient Cornish Drama, warbarth gans Sowsnekheans ha gramasek Kernewek.

The Railway Series

The Railway Series (Kernowek: Kevres an Hyns-horn) yw kuntel a lyvrow drolla a-dro dhe gevreyth hyns-horn trigys war an enys fugiethek a Sodor. Yma 42 lyver y'n kevres, dyllas o an kensa yn 1945. Skrifas o hwegh warn ugens gans an Revrond Wilbert Awdry bys 1972. Skrifas o 16 moy gans y vab, Christopher Awdry; 14 yntra 1983 ha 1996, ha dew yntra 2007 ha 2011.

Grondyas war dharvosow gwir o ogasti oll an drollow The Railway Series. Awos enthusyast hyns-horn o Awdry, y fynni va bos y dhrollow mar wir dhe vewnans avel possybyl. Ogasti oll an gnasow jynnow o grondyas war glasys jynn gwir, ha neb a'n hensi-horn o grondyas war hensi gwir y'n Enesow Bretenek.

Gnasow ha drollow a The Railway Series a wrug grond a'n kevres pellwolok fleghes Thomas and Friends.

Aswiwans sonskrifys a The Railway Series re beu sonskrifas lower gweyth gans hanow The Railway Stories.

Wella Brown

Wella Brown yw Kerneweger, yethor ha dyskajor. Ev a skrifas A Grammar of Modern Cornish (1984; yn y 3ª dyllans a-dhia 2001), hag yw gramasek tien lowr a Gernewek Kemmyn. An tri lyver a Skeul an Yeth (1996–98) a dhysk an taves der dhyskansow, gerva, h.e. rag an peswar gradh a apposyansow a Gesva an Taves. Brown re gesoberis yn projekt Kernewekheans a'n Bibel ynwedh. Ev a dreylyas pymthek chaptra a Lyver Ysay ('Nessa Ysay' po Dewtero-Ysay avel y'ga helwir nepprys) ha peswar epystyl an Testament Nowydh – tri lyther Yowann ha huni Pawl dhe'n Romanyon. Brown yw Skrifennyas an Gesva ha Bardh an Orsedh a-dhia lies blydhen.

Yn tavosow erel

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.