Tûnis

Tûnis (bi erebî: الجمهورية التونسية‎, al-Jumhuriyat at-Tunisiyyah) dewletek li Afrîkaya Bakur ye. Li wir nêzîkî 10.982.754 (sal: 2014) kes hene. Paytextê xwe Tûnis e.

Tunisia nûnerê nîv-serokatiyek yekîtiya komara demokrasiyê ye. Ew tenê demokrasî di cîhana erebî de tête dîtin. [21] [22] Lîsteya pêşveçûna mezin a mirovî ye. [17] Peymana peymana ku bi Yekîtiya Ewropayê heye; Endamê La Francophonie, Yekîtiya Ewrûpa Mediterranean, Yekîtiya Lîberê Ereb, Lîgar Ereb, OIC, Zeviya Bazirganiya Azad ya Erebî, Civaka Sahel-Saharan, Civaka Yekîtiya Afrîkayê, Tevgera Niştimanî ya Niştimanî, Koma 77 û helwesta ne-NATO-yê ya Dewletên Yekbûyî qebûl kir. Ji bilî Tunisia jî endamê Neteweyên Yekgirtî û partiyek Dewleta Yekîtiya Rûmetê ya Dadgeha Cezayê ya Navnetewî ye. Têkiliyên nêzîkî bi Ewrûpayê-taybetî bi Fransayê re [23] û bi Îtalyayê [24] [25] - bi rêya hevkarîya aborî, pispor û pîşesazîkirinê têne kirin. Di demên kevnar de, Tunisia bi sereke ji aliyê Berbers ve hatibû rûniştin. Koçberiya Phoenician di 12-a Sedsala BZ de destpê kir; Ev koçberan Carthage ava kirin. Hêza mercantileya mezin û dijberiya leşkerî ya Komara Romayê, Carthage ji hêla 146 BC di Rûsyayê de hate şewitandin. Rûsyayê, ku ji bo heşt hezdeh salan ji Tunisia dagir kir, xiristî kir û ji mirinên architectural ên mîna El Djem amphîthevan derket. Piştî ku gelek hewldanên 647-ê dest bi dest pê kir, misilman tevahî Tunisia ji hêla 697 ve hat serkeftî, piştî şoreşa Ottoman di navbera 1534 û 1574. Ottomans ji bo sê sed salan vekişîn. Dabeşkirina fransî ya Tûnis di 1881 de bû. Tûnisî bi Habib Bourguiba re û serxwebûna Tunisî ya di sala 1957 de ragihand. Di sala 2011 de, Şoreşa Tunisî di encamê de serokwezîrê Zine El Abidîn Ben Ali hilweşand. Welat ji bo 26ê cotmeha 2014ê de, ji bo [26] û parlamentoyê li 23ê çiriya paşîna 2014ê de parlamentoyê.[çavkanî pêwîst e]

الجمهورية التونسية
al-Jumhuriyat at-Tunisiyyah
Komara Tûnis
Alê Tûnisê Arma Tûnisê
(Ala) (Nîşan)
Gotina netewî: "Liberty, Justice, Order"
Sirûda netewî: Humat al-Hima
Tunisia (orthographic projection)
Zimanên fermî Erebî
Paytext Tûnis
36°50′Bk 10°9′Rh / 36.833°Bk 10.150°Rh
Bajarê mezin Tûnis
Sîstema siyasî Komar
 - Serkomar
 - Serekwezîr
Beji Caid Essebsi
Youssef Chahed
Rûerd
 - Giştî
 - Av (%)

163,610 km2
5.0
Gelhe
 - Giştî (2014)
 - Berbelavî

10,982,754 kes
65 kes/km2
Dirav Dînarê Tûnisî
Dem UTC+1
Nîşana înternetê .tn
Koda telefonê +216
Tunisia-CIA WFB Map

Dîrok

Tûnis heta dawiya sedsala 20emîn de ji layê begên Tûnisê ve bi awayek xweser di nav Osmaniyan de dijiyan lê li sala 1881ê de ji layê Fransayê ve hate dagir kirin.

Cografiya

Erdê Tûnisê 163.610 km² ye. Tûnis digê Deryaya Navîn (Deryaya Sipî). Ew digê Cezayirê û Lîbyayê.

Dîn

Li Tûnisê dora 98% misilman in, yên din xiristiyan û cihû ne.

.tn

.tn navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Tûnis ye. (ccTLD)

Afrîka

Afrîka, parzemîna cîhaneyê, gorî pîvana rûerdê xwe, ji pê Asyayê re duyem mezin e. Reşahiyên wê li rojhilat ji Okyanosa Hindê de dest pê dike û li rojava digihe Okyanosa Atlasê ango Atlantîkê re dawî dibe û li bakur jî ji Deryaya Navîn de dest pê dike û li başûr nêzî Antarktîkê dawî dibe.

Afrîka, li gorî nifûs û rûberê, parzemîna herî mezin a duyem ya cîhanê ye. Bi giravên ku li rex hev tê pejirandin qada wê digihîje 30,8 milyon km û ev hejmar ji sedî 24,4'ê erdên ku li ser cîhanêye digirê. Bi gelheya xwe ya 1 milyarî ve ji sedî 15ê gelheya cîhanê digire. Li parzemîn 54 heb dewletê serbixwe yê wek dîplomatîk hatine naskirin û 9 herêm heye. Di navbera hemû parzemînan de gelheya herî ciwan li Afrîkayê ye. Ji sedî 50yê Afrîkayiyan di bin 19 salî ne. Cezayîr li gorî rûberê dewleta herî mezin ê Afrîkayê ye û li gorî gelheyê jî Nîjerya dewleta herî mezin ê Afrîkayê ye.

Nifûs: 875.030.000 (sal: 2004)

Rûerd: 30 243 910 km²

Afrîkaya Bakur

Afrîkaya Bakur navçeya bakura parzemîna Afrîkayê li bakura çola Sahara dikeve ye.

Bexdenûs

Bexdenûs, bilêvkirinên din bexdenûz, bextenûs, bexdûnis (navê zanistî yê latînî: Petroselinum crispum), hêşînahiyek ji koma gêjnakan a famîleya bexdenûsan e.

Pelên wê yên kesk ji bo tamxweşkirin û xweşikahî, wek garnîtûr tevlî şorbeyan, giraran û seleteyan tê kirin. Du cureyên wê tên çandin, ya belgmezin û ya belghûr û xingilok. Ji ya belgmezin re bexdenûs, a belghûrik re cehperî dibêjin. Pincar an jî dikakek ku di her malê û pêjgehê (midbex, kulîn, kûxnî) de wek biharbêhn (biharat) tê bikaranîn e.

Cezayir

Cezayir (wekî Aljeriye, Alcizayir, Alcizîr û Aljîr jî tê nivîsandin) an jî Komara Cezayira Demokratîk a Xelk (bi erebî: الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية Al-Jumhūrīyah al-Jazā’irīyah ad-Dīmuqrāṭīyah ash-Sha’bīyah, bi fransî: République algérienne démocratique et populaire) welatekî li bakurê (Mexrib) Afrîkayê ye. Paytexta Cezayirê bi hevşêwe nav e.

Cezayir ji serxwebûniya xwe û vir de ye, endamê Yekitiya Afrîkayê, û Lîga Ereban e. Cezayir di avakirina Yekitiya Mexribê (UMA) ya 1988an de jî cih girtiye.

Cezayir piştî Sûdanê duyemîn dewletê herî mezin ê Afrîkayê ye. Sînorên Cezayirê li bakur-rojava Tûnis, li rojhilat Lîbya, li başûr-rojhilat Nîjer, li başûr-rojava Sahara rojava, Malî û Morîtanya û li Rojava jî bi Maroko re ye.

Cezayir welatekî ereb e. Ola Cezayirê îslam e.

Deryaya Navîn

Deryaya Navîn an Deryaya Sipî deryayeke pir mezin e. Ew teqrîben 2,5 milyon km² mezine, çîçkê ji Erebistana Siyûdî mezintire. Deryaya Navîn navberê Asya, Ewropa û Efrîqîya ye.

Deryaya Navîn digê van dewletan:

Spanya

Fransa

Îtalya

Yûgoslaviya kevin

Albanya

Yewnanistan

Tirkiye

Sûrî

Libnan

Îsraîl

Urdun

Misir

Lîbya

Tûnis

Alcerya

Maroko

Kartaca

Kartaca an jî Kartago (bi latînî: Carthago; bi erebî: قرطاج‎; bi yewnaniya kevn: Καρχηδών, lat. Karkēdōn; bi zimanê fenîkî: קרת חדשת , Qart-Hadašt ango bi kurdî "dewleta Nû") dewleteke dema Antîk li Afrîkaya Bakur nêzî îroj Tûnis serfirazî ajotî bû. Paytexta Kartacayê bi hevşêwe navê bû. Niştêwarên Kartacayê ji aliyê romayiyan de wek pûnikan (ji Fenîkeyê hat afirandî bû) dihat navandin. Ew dera Kartacayê serfirazî ajotî bû îroj di fransî de wek Carthage, erebî jî wek قرطاج Qartaca) tê navandin û li Tûnis e.

Lîbya

Lîbya (bi erebî: ليبيا‎, lat. Libya) welatekî li bakurê Efrîqayê ye.

Lîsteya dewletên cîhanê

Li cîhanê de 193 dewletên serbixwe hene. Ji van 192 endamên rêxistina Neteweyên Yekbûyî (UNO) ne. Herweha Vatîkan jî dewleteke lê ne endamê Neteweyên Yekbûyî ye.

Di vê lîsteyê de çend herêmên otonom jî hene yên ku bi eşkereyî daxwaza serbixwebûnê dikin û di dawiya lîsteyê de jî van dewletên ku serbixwebûna xwe diyar kiriye lê ji hêla rêxistinên navneteweyî ve nehatin pejirandin an jî di riya serbixwebûnê de ne bi nivîsa xwarik (îtalîk) tên nivîsandin.

Sardînya

Sardînya (bi îtalî: Sardegna; bi sardî: Sardigna an Sardinna) ji pê Sîcîlya re girava duyem mezina Deryaya Navîn e. Ew navbera Îtalya, Spanya, û Tûnis li başûra Korsîkayê dikeve û yek ji navçeyên otonom ên Îtalya ye.

Nave giravê dema antîk de Hyknusa (bi latînî: Ichnusa) bû. Navê îroj "Sardînya" ji Şardana, gelê berê li Sardînyayê dijî bû, de hatî ye.

Tûnis (bajar)

Tûnis (bi erebî: تونس‎, lat. Tunis), paytexta welatê Tûnisê ye. Nifûsa wî bajarî, di sala 2004'an de 728.463 kes bûye.

Tûnis (cudakirin)

Du manên Tûnisê hene.

Paytextê Tûnis (dewlet), seke Tûnis (bajar).

Dewletê li bakurê Efrîqiya, seke Tûnis (dewlet).

Xelîfetî

Xelîfet an Xelîfetî (bi erebî: خليفة رسول الله‎, lat. Xelîfet er-resûlallah an xelîfeyê pexamberê Xwedê) bi peyvik tê manê paşwerê pexemberekî. Lê ji pê Ûmeyyeyan re ew êdî wek kargerekî olî, siyasî û dadî hat bikaranîn û ew kargerî li cîha Xelîfetî de wek Xelîfe dihat navandin.

Zimanê erebî

Erebî (bi erebî: اللغة العربية al-luġatu al-ʿarabiyya) zimanê erebî ji Malbata zimanê Hamî−Samî ji baskê Samî ye.Qurana Pîroz bi zimanê erebî ye. Alfebeya erebî ji 28 tîpan pêk tê. Ew li welatên mîna Maroko, Cezayir, Tûnis, Misir, Surî, Îraq, Erebistana Siyûdî û din tê gotin. Di heman demê de, di van welatan de zimanê yekem fermî ye.

Zimanê fransî

Zimanê fransî zimanekî ji malbata zimanên hind û ewropî ji şitlê zimanên romanî ye. Ew wek zimanê zikmakî ji aliyê 77 milyon kes, bi yên wek zimanê duyem û bi tevahî 130 milyon kesan ve tê axaftin.

Bi zimanên din

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.