Brazîl

Brazîl (carina wek Berazîl jî tê nivîsandin), an Komara Federal a Brazîlê, (República Federativa do Brasil), welatê nifûsa wî herî zêde yê Amerîkaya Latînî e û ji aliyê axa xwe jî pêncemîn di nav mezintirîn dewletên cîhanê de ye. Ji xeynî Şîle û Ekuadorê sînorê hemî welatên Amerîkaya Latînî bi Brazîlê re heye. Sînorê Brazîlê bi Okyanûsa Atlantîk re 7 360 km ye.

Komara Federal a Brazîlê
República Federativa do Brasil
Alaya Brazîl Mertala Brazîl
Ala Mertal
Dirûşm: 
  • Ordem e Progresso  (portûgalî)
  • (bi kurdî: "Pergal û Pêşveçûn")
Sirûd: 

  • Sirûda alayê:
  • Hino à Bandeira Nacional[1]
  • (bi kurdî: "Sirûda Alaya Netewî")

Mertala netewî
  • Selo Nacional do Brasil
  • Mertala Netewî ya Brazîlê
  • National Seal of Brazil (color).svg
Brazil (orthographic projection)
PaytextBrasília
15°47′Bş 47°52′Ra / 15.783°Bş 47.867°Ra
Bajarê mezin São Paulo
23°33′Bş 46°38′Ra / 23.550°Bş 46.633°Ra
Zimanên fermî Portûgalî[2][3]
Komên etnîkî (2010[4])
  • 47.73% Spî
  • 43.13% Qehweyî
  • 7.61% Reş
  • 1.09% Asyayî
  • 0.43% Gelên resen ên Brazîlê
Demonîm Brazîlî
Rêveberî Komara federaliya serokatiyê
 •  Serokdewlet Dilma Rousseff
Rawestandin, wek 12'ê gulanê, 2016
 •  Cîgirê Serokê Michel Temer
Cîgirê serokê wek 12'ê gulanê, 2016
 •  SerokêMeclîsa Parlementer Rodrigo Maia
 •  Serokê Senato ya Federal Renan Calheiros
 •  Serokê Dadgeha Federal a Bilind Ricardo Lewandowski
Pêşvebirî Encûmena Netewî
 •  Meclîsa jorîn Federal Senato
 •  Meclîsa jêrîn Meclîsa Parlementer
Serxwebûn ji Keyaniya Yekbûyî ya Portûgalê, Brazîl û Algarves
 •  Îlankirin 7'ê rezberê 1822 
 •  Naskirin 29'ê tebaxê 1825 
 •  Komar 15'ê mijdarê 1889 
 •  Yekûna Destûra Bingehîn 5'ê kewçêrê 1988 
Rûerd
 •  Giştî 8.515.767 km2 (5.)
 •  Av (%) 0.65
Gelhe
 •  2015 Texmînkirin 205,338,000[5] (5.)
 •  Tîrbûn 23.8/km2} (190.)
TBH (PHK) 2016 texmînkirin
 •  Giştî $3.208 trîlyon (7.)
TBH (nomînal) 2016 texmînkirin
 •  Giştî $1.534 trîlyon (9.)
Gini (2012) 51.9[6]
bilind
PPM (2014) 0.755[7]
bilind · 75.
Dirav Real (R$) (BRL)
Demjimêr BRT (UTC−2 heta −5)
 •  Havîn (DH) BRST (UTC−2 heta −5)
Celebê dîrokê rr/mm/ssss (CE)
Hatûçûna ajotinê rast
Koda telefonê +55
ISO 3166 BR
Înternet TLD .br
a. Piretnîkî
Brazîl is located in Brazîl

Dewletên federal ên Brazîlê

Brazîl ji 26 dewlet û ji herêmek federal pêk tê. Dewletên federal ên Brazîlê gorî herêman:

  • Herêma Bakur (Região Norte)
    • Acre
    • Amapá
    • Amazonas
    • Pará
    • Rondônia
    • Roraima
    • Tocantins
  • Herêma Bakur-rojhilat (Região Nordeste)
    • Alagoas
    • Bahia
    • Ceará
    • Maranhão
    • Paraíba
    • Pernambouc
    • Piauí
    • Rio Grande do Norte
    • Sergipe
  • Herêma Navîn-rojava (Região Centro-Oeste)
    • Goiás
    • Mato Grosso
    • Mato Grosso do Sul
  • Herêma Başûr (Região Sul)
    • Paraná
    • Rio Grande do Sul
    • Santa Catarina

Çavkanî

  1. Exército Brasileiro. "Hino à Bandeira Nacional" (in Portuguese). Retrieved 29' rêbendanê, 2014. Check date values in: |accessdate= (help)CS1 maint: Unrecognized language (link)
  2. "Demographics". Brazilian Government. Archived from the original on 17 November 2011. Retrieved 8'ê kewçêrê 2011. Check date values in: |accessdate= (help)
  3. Libras, Brazilian Portuguese sign language, is officially recognized as a legal means of communication in "Lei 10.436". Brazilian Government. Retrieved 23'ê tîrmehê 2015. Check date values in: |accessdate= (help)
  4. "Caracteristicas da População e dos Domicílios do Censo Demográfico 2010 — Cor ou raça" (PDF). Retrieved 7'ê avrêlê 2012. Check date values in: |accessdate= (help)
  5. "Brazil". IBGE population estimates.
  6. Country Comparison to the World: Gini Index – Brazil The World Factbook. Standin: 3'ê avrêlê 2012.
  7. "2015 Human Development Report Summary" (PDF). United Nations Development Programme. 2015. Retrieved 14'ê berfanbarê 2015. Check date values in: |accessdate= (help)
.br

.br navê navperê asta bilind e, ku ji bo bikaranîna înternetê ya koda welat Brazîl e. (ccTLD)

Amerîkaya Başûr

Amerîkaya Başûr an jî Emerîkaya Başûr parzemînê çarî di cîhanê da ye. Asya, Afrîka û Amerîkaya Bakur ji vê parzemînê mezintirin. Rûberê xwe 17.843.000 km² ye û li wir nêzîkî 355.070.000 kes hene.

Arjentîn

Arjentîn an jî Komara Arjentînê (bi spanî: República Argentina), welatekî li Amerîkaya Başûr e. Welatiyên Arjentînê bi zimanê spanî diaxivin. Ev welat dikeve navbera zincîra çîyayên Andê û li başûr rojava jî dikeve ser Okyanûsa Atlantîk. Herwiha Arjentîn dikeve ser sînorên çend welatan jî: Ûrûguay, Brazîl, Paraguay, Bolîvya û Şîle. Navê Arjentînê ji peyveka latînî Argentumê peyda bûye û wateya wê jî zîv e.

Awistralya

Awistralya (bi înglîzî: Commonwealth of Australia) welat û parzemînek e, dikeve başûrê rojavayê cîhanê. Ev erdzemîna cîhanê di nava okyanûsan de ye û bejahiya wê para bêhtir giravek e.

Cîranên Awistralyayê Îndonêziya, Tîmora Rojhilat, Papûa Gîneya Nû, Giravên Salomon, Vanûatû, Kaledonya nû û Zelanda Nû ne.

Awistralya grava herî mezin a cîhanê û erdzemîna herî biçûk a cîhanê ye. Piştî Rûsya, Kanada, DYE, Çîn û Brazîl şeşemîn dewletê herî mezin ê cîhanê ye. Xwediyê kevn ên axa Awistralyayê aborjîn in û nêzîkî 100.000 sal in ku li vir dijîn. Bajarê herî navdar ê Awistralyayê Sydney e.

Bolîvya

Bolîvya (/boˈliːvja/; Spanî: [boˈliβi̯a]; bi quechua: Buliwya [bʊlɪwja]; bi aymara: Wuliwya [wʊlɪwja]; bi guaranî: Mborivia [ᵐboˈɾiʋja]), bi awayekî fermî wekî Dewleta Pirneteweyî yên Bolîvyayê (bi spanî: Estado Plurinacional de Bolivia) tê zanîn, welatekî parzemînî ya li navenda rojavayê Amerîkaya Başûr de cih digre. Sînorê Bolîvyayê bi deryayê re tune ye. Cîranên wî li aliyê bakur û rojhilat Brazîl, li başûr rojhilat Paraguay, li başûr Arjentîn, li başûr rojava Şîle û li bakur rojava Perû ne. Yek sisyan welatekî rêzeçiyaya li Andesê ye, ku yektir bajarên herî mezin û navendên aborî yên sereke yên wê El Alto û Altiplano ne. Bolîvya yek ji du welatên parzemînan e, ku li derveyî herêmê Afro-Ewrasyayî cih digre (yên din Paraguay e). Bolîvya mezintirîn welatê parzemînan a li Amerîkayê ye. Şoreşgerê internasiyonalîst ê navdar Che Guevara gava amadekariya şoreşa vî welatî dikir li vir, li bajarê Hîgûera di cotmeha sala 1967'an de hate kuştin.

Berî ku dagirkerî Spanî ya li herêma Ant'ê ya li Bolîvya bû, ji ber ku beşek ji Împeratoriya Înkayê li bakur û rojhilatê aliyê eşîrên serbixwe yên erdên nizm de dijîn çê bûn. Spanî conquistadors de ji Cuzco û Asunción kontrola herêmê di sedsala 16'an de pêk hat. Di serdema koloniya spanî de Bolîvya ji aliyê Keyaniya Charcasê ya Audiencia bi rêvebirin kirin. Spanyayê împaratoriya xwe bi beşek mezin li ser kolandinên zîvên Mayinên Bolîvyayê avakirin.

Piştî banga yekem ji bo serxwebûnê di sala 1809'an de kirin, 16 salan şer li pey damezirandina Komara li ser 6 Tebax 1825'an de ji bo Simón Bolívar binavkirin. Ji serxwebûnê ve, Bolîvyayê demên bêaramî yên siyasî û aborî ragirt, tevî yên ku derdorên cuda yên ji cîranên xwe re wenda kirin, wek bi Acre û beşên bi Gran Chaco pêk hatiye. Dema ku destdanîna herêmên beravên Pasîfîkê ev di Şerê Pasîfîkê (1879-84) piştî erdgirêdayîna ji alîyê Şîleyê ve hatiye dîtin, di heman demê de peymanên bi bigiştina welatên cîran nerasterast ji Okyanûsên Pasîfîkê û Atlantîk de jî hatine.

Şêniyên welat wek texmînkirin li ser 11 milyon kes in, ku di nav piretnîk ên wê de Amerîkiyên resen, Mestîzo, Ewropayî, Asyayî û Afrîkayî hene. Cûdaxwaziya nijadî û civakî ku ji kolonîyalîzma Spanî ve rabûn bûye, heta ku di serdema modern de jî berdewam dike. Spanî zimanê fermî û piraniyê de ye, tevî ku 36 zimanên binkî ya statûya fermî jî heye. Zimanên herî tê axaftin Guaranî, Aymara û Quechua ne.

Bolîvyaya modern destûra bingehîn a komara demokratîk bi tevî neh beşan parvekirin. Erdnîgariya wî, di nava Basin Amazon li rojavayê Andesê, ku ji bo Nizmerdên Rojhilatî jî diguhure. Ev welatekî pêş e ku bi rêzika navîn de, di Endeksa Pêşveçûna Mirovî û asta xizaniyê de ji sedî 53'emîn e. Çalakiyên aborî yên serekî di nav de çandinî, daristan, masî, berbesvanî û destegehên wek tekstîl, cil, metalên refînekirin û petrolê safîkirin in. Bi taybetî Bolîvya di mîneralên pilanan de pir dewlemend e.

Demonîm

Demonîm (ji îngilîzî demonym ya ku ji yewnanî tê: δῆμος, demos "xelk" û -onîm, bi wateya "nav", ango "navê xelk, navê nîştecihan"), peyvekî ji navê cihê ku di pirsa ji bo diyarkirina nasnameya welatiyên an şûnewarên ji cihekî taybetî yên navdêr e. Bi kurdî, paşgira ku demonîm, niştecih û mensûbiyetê nîşan dide -î ye.

Ev di demên dawî de têgihek nûvedan e. Berê ev laîk, ji aliyê Oxford di ferhenga Îngilîzî de hat bikaranîn. Çînî ji bo gelên xwecî yên li Çînê, Peravê Swahiliyan ji bo gelên xwecî yên Swahili an Vasvahiliyan, Amerîkî ji bo Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê an jî wek Kurd ji bo Kurdistanê.

Golker (futbol)

Golker an jî Qalevan, yek yarîkerê di fûtbolê da, li herî paş de radiweste û yekem erka parastina netêketiya goga li dergeha desteya xwe dike. Di nav golkerîyê de li qada dergehê de destnedayî ye. Bi sînordariyê di hebûna nav Qada cezayê de, yek yarîkerek bi rêzika destdana gogê ye. Egeer golker seqet bibe, lîstik disekine û başkirin di nav qadê de pêk tê.

Golker, bi piranî b kurt kirina GK (Îngilîzî golker: goalkeeper) tê zanîn. Hejmara formayê, bi gelemperî 1 e. Daxuyaniya IFFHS'ê ya herî dawî, got ku golkerê herî baş di desteya Real Madrid de xwekirina forma Iker Casillas e.

Guyanaya Fransî

Guyanaya Fransî (fransî Guyane française ) yek ji navçeyên Fransayê ser derya li Amerîkaya Başûr beravên Okyanûsa Atlantîk de navbera Brazîl û Sûrînam de ye.

Ew ji bo yek ji navçeyên Fransa ye bi Yekitî Ewropa ve girêde ye û wek dirav Euro tê bikaranin.

Kolombiya

Kolombiya (/koˈlombija/ ko-LOM-biya; Spanî: [koˈlombja] ( Guhdar bike)), bi fermî Komara Kolombiyayê (bi spanî: República de Colombia ), yek welatekî derî parzemînê ya bi giranî li bakurê Amerîkaya Başûr û bi herêmên di Amerîkaya Navîn hatiye rewanekirin. Sînorên Kolombiyayê li bakurê rojava bi Panama, li rojhilatê bi Venezuela û Brazîl û li başûr bi Ekuador û Perû re parve dike. Sînorên deryayî yên Kolombiyayê jî wek bi Kosta Rîka, Nîkaragua, Hondûras, Jamaika, Komara Domînîk û Haîtî re parve dike. Makezagona komara dewleta yekîne bi sî-û-du departementan pêk tê. Herêmên tiştên ku niha Kolombiya di destpêkê de ji aliyê niştevanên gelên resen ên Kolombiyayê tevî ku Muisca, Quimbaya û Tairona bû.

Destpêkirina spaniyan a di sala 1499'an de pêvajoyekî fethê û mêtîngeriya di dawîya afirandina Cîgirkeyane ya Nû Grenada, bi paytexta wê ya li Bogotá hatibû.

Lîmon

Leymûn an jî lîmon (latînî: Citros Limon) fêkiyek e.

Lîsteya dewletên cîhanê

Li cîhanê de 193 dewletên serbixwe hene. Ji van 192 endamên rêxistina Neteweyên Yekbûyî (UNO) ne. Herweha Vatîkan jî dewleteke lê ne endamê Neteweyên Yekbûyî ye.

Di vê lîsteyê de çend herêmên otonom jî hene yên ku bi eşkereyî daxwaza serbixwebûnê dikin û di dawiya lîsteyê de jî van dewletên ku serbixwebûna xwe diyar kiriye lê ji hêla rêxistinên navneteweyî ve nehatin pejirandin an jî di riya serbixwebûnê de ne bi nivîsa xwarik (îtalîk) tên nivîsandin.

Perû

Perû (spanî República del Perú, fermî Komara Perûyê) yek ji dewletên Amerîkaya Başûr e. Ew li bakur Ekuador û Kolombiya, li rojhelat Brazîl, li başûr-rojhelat Bolîvya, li başûr Şîle û li rojava jî Pasîfîk re sînor kirî ye.

Sûrînam

Komara Sûrînam, (bi holandî: Republiek Suriname; bi kreola sûrînamî ya Sranan Tongo: Sranan ) dewleteke li Amerîkaya Başûr li beravên Okyanûsa Atlas de ye. Ew li rojhelat Guayanaya Fransî, başûr Brazîl û li rojava jî bi Gûyana têye sînor kirin. Navê xwe bi gumanî ji gelekî bi navê Surinan de tê ye. Ew di 25'ê sermawezê 1975 vir de serbixwe ye.

Venezuela

Venezuela an jî Komara Bolîvarî ya Venezuelayê (bi spanî: República Bolivariana de Venezuela) dewletek li beravê Karîbîk ê Amerîkaya Başûrê ye. Bi Brazîl, Kolombiya û Guyana re sînorên wê hene.

YouTube

YouTube (wekî Yûtyûb bixwîne) malpareke înternetê ye ku bikarhênerên wê dikarin videoyên xwe lê bar bikin û li videoyên bikarhênerên din temaşe bikin û videoyan daxînin kompûtera xwe û herwiha wan şîrove û parve bikin. Di 14ê reşemiya 2005an de ji aliyê sê karkerên kevin ên PayPalê ew Chad Hurley û Steve Chen û Jawed Karim ve hate pêkanîn li bajarê San Bruno li Kalîforniyayê. Niha 67 xebatkarên wê hene û di cotmeha 2006an de ji hêla Google ve beramber 1,65 mîlyar dolar, bi qasî 1,31 mîlyar euro hate kirîn[çavkanî pêwîst e].

Zimanê almanî

Almanî (yan jî German ango Deutsch) Zimanê fermî yê Welatên Belgiya, Almanya, Îtalya (Südtirol), Liechtenstein, Lûksembûrg, Nemsa, Romanya (Siebenbürgen) û Swîsreyê ye. Li gorî hîn çavkaniyan (Jacques Leclerc, Quebec 2001) hejmara kesên ku almanî weke Zimanê Dayîkê diaxifin 105 milyon e.

Ûrûguay

Ûrûguay (/uːruːˈɡuaj/; Bilêvkirina spanî: [uɾuˈɣwai̯]), bi fermî Komara Rojhilatnasiyê ya Ûrûguayê (bi spanî: República Oriental del Uruguay), welatekî li başûrê Amerîkaya Başûrê ye. Sînorên xwe li bakur bi Brazîl, li rojava çemê Ûrûguay û Arjentîn, li başûr û rojhelat jî Okyanûsa Atlantîk re hene. Li Arjentîn bi çemê Ûrûguay û devoka (ango li ku çem digîhî deryayê) wî çemî, Rio de la Plata vediqete. Ew li Sûrînam şunda welata herî biçûkê duyemê Amerîkaya Başûrê ye. Nêzî nîviya nifûsa xwe li bajarê herî mezin û paytexta Montevideoyê dijî ye.

Welatên Amerîkayê
Amerîkaya Bakur
Amerîkaya Navîn
Karîb
Amerîkaya Başûr

Bi zimanên din

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.