Орта Кюнчыгъыш

Орта Кюнчыгъыш, Къыбыла-Кюнбатыш Азияда тарих, маданият джууукълугъу болгъан къралладан къуралгъан бир география бёлгеди. Джерле арасы тенгизден Пакистаннга дери узалгъан бир регионду. Орта Кюнчыгъыш деген термин европачыланы континентлерини дунияны аралыгъына санаб дуниягъа къарамларындан тамалланады. Ингилизлиле 19 ёмюрде бу терминни хайырланыб башлагъандыла[1] [2].

Бу ангыламгъа кёре Орта Кюнчыгъышны къралларына: Тюрк, Сирия, Катар, Ирак, Кипр, Иордания, Израиль, Ливан, Иран, Палестина, Сауд Арабия, Бирлешген Араб Эмиратла, Оман, Кувейт, Бахрейн, Йемен эмда Мисирди[3].

Middle east graphic 2003
Бусагъатдагъы Орта Кюнчыгъышны политика эмда джол картасы
GreaterMiddleEast1
Орта Кюнчыгъыш дуния картада

Джууукъ Кюнчыгъыш бла Орта Кюнчыгъышны къатышдырыу

Орта Кюнчыгъыш кюнбатыш къраллада бир-бирледе Джууукъ Кюнчыгъыш ат бла белгиленеди, алай а Джууукъ Кюнчыгъыш Орта Кюнчыгъыш бла бирге Балканланыда къошады кесине[4].

Бу ат бериуде къатышыу Осман Империяны чачылыуу бла башланнганды. Осман Империяны заманында Балканлада империяда болгъаны себебли Месопотамиягъа дери джерге Джууукъ Кюнчыгъыш дегендиле, Месопотамиядан Индостаннга дери джерге Орта Кюнчыгъыш дегендиле.

Балканлада азат къралла къуралгъанындан сора бу ангылам унутулгъанды. Орта Кючыгъыш деген магъана уа Тюркден Индостаннга дери джерге айтылыб башлагъанды[5].

Орта Кюнчыгъыш къралладан кёрюнюуле

Dubai night skyline

Дубаи, БАЭ

Cairo by night

Каир, Мисир

St sophia

Левкоша (Никосия), Кипр

Белгиле

  1. Beaumont, Peter , Gerald H. Blake, J. Malcolm Wagstaff (1988). "The Middle East: A Geographical Study." David Fulton, p.16.
  2. Adelson, Roger. London and the Invention of the Middle East: Money, Power, and War, 1902-1922. New Haven: Yale University Press, 1995. ISBN 0-300-06094-7 p. 22-26
  3. http://www.mep-online.org Ortadoğu Paktı (MEP)
  4. Oxford Dictionary of English 2e, 2003, Oxford University Press, Near East maddesi
  5. http://www.stradigma.com/turkce/kasim2003/makale_01.html Ortadoğu Neresi?
Commons-logo.svg  Викигёзенде (Wikimedia Commons'да) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: Орта Кюнчыгъыш.
Кюнбатыш Европа

Кюнбатыш Европа — Европаны, политика неда культура-география ышаннга кёре бирикген бир къауум къралыны белгилеген терминди. Сууукъ къазауатны заманында Кюнбатыш Европагъа НАТО-ну членлери болгъан къралла саналгъандыла, Кюнчыгъыш Европаны къралларына уа Варшава кесаматны организациясын къурагъандыла. ВКО-ну чачылгъанындан сора Европада шимал, къыбыла эм ара регионла айырылгъандыла. Бусагъатда кёбюсюне Кюнбатыш Европаны къралларына Австрия, Бельгия, Германия, Люксембург, Монако, Нидерландла, Франция, Уллу Британия, Ирландия эм Швейцария саналадыла.

Шош океан

6, -160

Шош океан — Джер джюзюнде эм уллу майданы эмда теренлиги болгъан океанды. Кюнбатышында Евразия бла Австралия континентле бла чекленеди, кюнчыгъышында — Шимал эм Къыбыла Америка бла, Антарктида бла уа къыбыласында чекленеди.

Шош океан шималдан къыбылагъа 15,8 минг км чакълы бир узунлукъгъа иеди, кюнчыгъышдан кюнбатышха уа узунлугъу 19,5 минг км-ди. Тенгизлери бла бирге майданы — 179,7 млн км²-ди, орта теренлиги — 3984 м-ди, сууну къалынлыгъы — 723,7 млн км³-ди (тенгизлени санамасакъ: 165,2 млн км², 4282 м эмда 707,6 млн км³). Шош океанны эмда бютеу Дуния океанны эм терен джери — 11 022 м Мариан къырыкъдады. Шош океанны юсю бла 180-чы меридианда даталаны ауушуу сызы ётеди.

Башха тилледе

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.