Кипр

Кипр Республика — айрыкам къралды, турмушу Джерле арасы тенгизни кюнчыгъыш кесегиндеди.

Cyprus in its region (de-facto)

Экономикасы

Sm-Wikipuzzlepiece.png  Бу, тамамланмагъан статьяды. Сиз болушургъа боллукъсуз проектге, тюзетиб эм информация къошуб бу статьягъа.
  1. Constitution of the Republic of Cyprus (Кипр Республиканы Конституциясы): "The official languages are Greek and Turkish" (Appendix D, Part 01, Article 3)
  2. Шимал Кипрни Тюрк Республикасын къошмагъанлай.
  3. Total population as of 1 January. Eurostat. Тинтилгенди: 24 июнь 2009.
  4. Дагъыда .eu, Европа бирликге киргени себебли.
Акротири эм Декелия

Акротири эм Декелия — эки британ аскер базаладыла Кипр айрымканда.

Араб алфавит

Араб алфавит, араб джазма, арабица — араб тилде эмда башха тилледе, сёз ючюн — къаджар тил, эмда талай башха тюрк тилледе джазар ючюн хайырланылады. 28 харифден къуралады, эмда онгдан солгъа джазылады.

Араб алфавит финикий алфавитден къуралгъанды, болгъан харифлеге кесини энчи тауушларын кёргюзген харифле къошулгъанды. Ала — са, ха, заль, дад, за, гъайн харифледиле.

Асмакъ

Асмакъ — закон бла эркинлик берилиб, аманлыкъгъа джолукъдуруу болуб (кёбюсюне ауур аманлыкъ этгенлеге) джашауну алыу.

«Асмакъ» деген сёз аллындан бойнундан асылгъаннга айтылгъанды, алай а бусагъатда аманлыкъгъа джолукъдурулуб джашауун алыннганны къауумуна да айтылады.

Афинле

Афи́нле (грек. Αθήνα) — Грецияны, Аттика номну эмда Афинле номархияны (префектураны) ара шахарыды. Орналгъаны Ара Грециядады эмда къралны экономика, культура эмда административ аралыгъыды. Атын грек мифологияда Афинадан алады. Афинлени тарихи бек байды. Классика кёзюуде (б. э. д. V ёмюр) кърал-шахар кесини айныуунда эм мийиклеге чыкъгъанды, анда европа цивилизацияны айныууну тенденцияларыны белгилейди. Бу шахар бла Сократ, Платон эм Аристотель кибик философланы, Эсхил, Софокл эм Еврипид кибик драманы тамалында тургъан трагиклени атлары байламлыды. Афинледе кърал оноу система — демократия болгъанды.

Афин агломерацияны джери — 412 кв.км. болады. Бу территория: Эгалео (Αιγάλεω), Парнита (Πάρνηθα), Пендели (Πεντέλη) эм Имито (Υμηττό) таула бла къуршоуладыла. Былайда Грецияны адам санындан юч этиб бириси джашайды, эмда 2001 джылны санаууна кёре 3 361 806 адам болады. Алай бла 1 кв.км. джерде 160 адам джашайды. Шахарны арасында тенгизни дараджасындан мийиклик 20 метрди, алай а шахарны территориясыны рельефи бирча тюлдю, тюзле таула бла алмашадыла.

Джазма

Джазма — билгилени джазыуну графикалыкъ системасыды, адам тилни джашау шекиллерини бириди.

Евро

Евро (валюта белгиси — €, банк коду: EUR) — «еврозонаны» 18 къралында официал Валютады (Австрияда, Бельгияда, Германияда, Грецияда, Ирландияда, Испанияда, Италияда, Кипрде, Люксембургда, Мальтада, Нидерландлада, Португалияда, Словакияда, Словенияда, Финляндияда, Францияда, Эстонияда, Латвияда, Литвада). Аны тышында бу валюта дагъыда 9 къралда джюрюйдю, аладан 7 — европа къралла. Алай бла евро 320 миллиондан артыкъ европачыгъа официал валютады, официал тышында хайырланнган территорияла бла бирге уа 500 миллион адам бу валютаны баш тёлеу амал кибик хайырланадыла. 2006 джылны декабрында къолда 610 млрд евро джюрюгенди, бу кёргюзюм дунияда джюрюген ачхалада эм кёбдю, бу кёргюзюм бла АБШ-ны долларын огъунакъ озгъанды.

Дуния финанс саудада евро 1999 джыл чыкъгъанды, 2002 джылны 1-чи январында уа къолдада джюрюб башлагъанды. Евро, европа валюта биримни (ЭКЮ) орнуна келгенди, алай а ЭКЮ къуру банк операциялада хайырландырылгъанды, евро эсе уа къралланы валюталарыны орнунада келгенди.

Еврогъа Франкфуртдагъы Европа ара банк (ЕАБ) бла еврозонагъа кирген къралланы ара банкларындан къуралгъан Ара банкланы европа системасы (АБЕС) оноу этедиле. ЕАБ бойсунмагъан ара банкды, эмда аны къолунда еврозонада монетар политиканы бардырыуу турады. АБЕС эсе уа къагъыт ачхала бла темир ачхаланы, еврозонаны къралларында къолда джюрюрюк ачханы джайыу аны тышында еврозонада тёлеу системаланы ишлеулери барды.

Европа бирликни бютеу къраллары еврозонагъа кирирге эркиндиле, алай ала кеслерини кредит-ачха политикаларында талай шартха сыйыныргъа керекдиле. Европа союзну джангы къралларына уа эртде кеч болсада еврогъа кёчюу зорунлу шартды.

Европа

Европа — дунияны алты кесегинден бири, Азия бла бирге Евразия континентни къурагъан. Джер ёлчеми 10 млн км², адам саны 733 млн.

Европа бирлик

Европа Бирлик — Маастрихт кесаматха къол салгъан, Европаны 28 къралыны биригиуюдю. Европа Бирлик — уникал халкъла арасы къуралышды: ол халкъла арасы организацияны эм къралны белгилерине иеди, алай а аладан бири да тюйюлдю.

Кипр (магъаналары)

Кипр:

Кипр — уллулугъу бла ючюнчю айрымканды Джерле арасы тенгизде.

Кипр — Кипр айрымканны территориясыны 60 %-ин эмда талай къатындагъы айрымканланы контролда тутхан, Кипр Республиканы къысха атыды.

Кипр — Римни провинцияларыдан бири болгъанды.

Кипр (сайланыу округ) — Европа парламентге сайланыулада сайланыу округду.

Кипр (Лондонну району) — Лондонну районуду.

Кипр (метро станция) — Лондон метрополитенни станциясы.

Къабарты-Малкъар

43.583333, 43.4

Къабарты-Малкъар Республика (орус. Кабардино-Балкарская Республика, къаб.-черк. Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ) — Россия Федерацияны къурамында республикады. Шимал-Кавказ Федерал бёлгеге киреди.

1922 джылны 1-чи сентябрында къуралгъанды. Ара шахары Нальчикди.

Къазакъстан

Къазакъстан (каз. Қазақстан), официал аты Къазакъстан Республика (каз. Қазақстан Республикасы) — Орта Азияда эм Европада орналгъан кърал.

Къарачай-Черкесия

43.773056, 41.916944

Къарачай-Черкес Республика (Къарачай-Черкесия; орус. Карача́ево-Черке́сская Респу́блика, къаб.-черк. Къэрэшей-Шэрджэс Республикэ, абаз. Къарча-Черкес Республика, ногъ. Карашай-Шеркеш Республикасы) — Россия Федерацияны къурамына кирген республикады (къралды), Россия Федерацияны субъектиди, Шимал-Кавказ федерал бёлгени къурамына киреди.

Ара шахары — Черкесскеди.

Республика, 1922 джылны 12 январында къуралгъанды.

Къралланы телефон кодларыны тизмеси

Бу Дунияда къралланы телефон кодларыны списогуду.

Ла-Манш

50.183611, -0.531111

Ла-Ма́нш (фр. la Manche — дженг), неда Ингилиз илипин (ингил. English Channel) — Уллу Британия айрымкан бла Францияны арасында ачыкъ богъазды.

Латин алфавит

Герман, роман эмда башха кёб тилни джазма системасы болгъан бусагъатдагъы латин алфавит 26 харифден къуралады. Тюрлю-тюрлю тилледе харифлени башха атлары барды. Таблицада Россияда джюрюген атла бериледи, ала француз тилде адетдеча бериледиле.

Латин алфавитни тамалында джазманы балтий, герман, роман эмда кельт къауумланы тиллери хайырландырадыла, аны тышында башха къауумланы тиллери да хайырланадыла: бютеу кюнбатыш эмда къыбыла-славян тиллени бир къаууму, бир-бир фин-угор эм тюрк тилле, албан бла вьетнам тилле.

Орта Кюнчыгъыш

Орта Кюнчыгъыш, Къыбыла-Кюнбатыш Азияда тарих, маданият джууукълугъу болгъан къралладан къуралгъан бир география бёлгеди. Джерле арасы тенгизден Пакистаннга дери узалгъан бир регионду. Орта Кюнчыгъыш деген термин европачыланы континентлерини дунияны аралыгъына санаб дуниягъа къарамларындан тамалланады. Ингилизлиле 19 ёмюрде бу терминни хайырланыб башлагъандыла .

Бу ангыламгъа кёре Орта Кюнчыгъышны къралларына: Тюрк, Сирия, Катар, Ирак, Кипр, Иордания, Израиль, Ливан, Иран, Палестина, Сауд Арабия, Бирлешген Араб Эмиратла, Оман, Кувейт, Бахрейн, Йемен эмда Мисирди.

Танылмагъан кърал

Танылмагъан къралла — къраллыкъны бютеу ышанлары болгъан (халкъы, территориясында контроль, хакъ бла оноу системасы, фактлы суверенитети) алай а БМО-ну членлери болгъан къралланы джанындан дипломатия танымы болмагъан кърал къуралышладыла.

Джарым танылгъан къралла — БМО-ну бир-бир къраллары таныгъан, алай а БМОгъа кирмеген къралладыла; ол себебден аланы халкъла арасы илишкилери ала бла аланы таныгъан БМО-гъа кирген эмда алача джарым танылгъан, танылмагъан къралланы арасы бла чеклиди.

Джарым танылмагъан къралла — БМО-ну члени болгъанлыкъгъа, БМО-гъа кирген талай кърал таныргъа унамагъан къраладыла.

Танылмагъан къралланы виртуал къралдан айырыргъа керекди. Алай а аланыда талайы танылмагъан статусха келише кетедиле.

Филиппинле

Филиппинле Республика (тагал. Republika ng Pilipinas), неда Филиппинле (Pilipinas) — Къыбыла-Кюнчыгъыш Азияда къралды. Шош океанда, Индонезия бла Тайванны арасында орналады эмда кёб айрымканладан къуралады.

Экинчи дуния къазауат

Экинчи дуния къазауат 1939 джылны 1-чи сентябрында башланыб — 1945 джылны 2-чи сентябрында бошалгъанды. Эки аскер-политика коалицияны сауутлу урушу, адам улуну тарихинде эм уллу, эм къанлы къазауатха саналады. Бу къазауатха 62 кърал къатышханды. Сермешиуле юч континент бла терт океанны сууларында болгъандыла.

Азияны къраллары
АзербайджанЭрменияАфганистанБангладешБахрейн • Бруней • Бутан • Кюнчыгъыш Тимор • ВьетнамГюрджю • Мисир1 • Исраил • Инд • Индонезия • Урдун • Иракъ • Иран • Йемен • Къазакъстан2 • Камбоджия • Къатар • Къыбрыс • Къыргъыз • Къытай • Шымал Корея • Кувейт • Лаос • Любнан • Малайзия • Мальдивле • Монгъол • Мьянмар • Непал • БАЭ • Оман • Пакистан • Россия2Сауд Арабия • Сингапур • Сирия • Таджикистан • Таиланд • Тюркмен • Тюрк² • ЮзбекФиллипинле • Шри-Ланка • Къыбла КореяЯпония

Танылмагъан къралла эм башха территорияла: Абхазия4 • Вазиристан • Шан кърал
Филистин кърал3 • Тау-Къарабах Республика • Иракъ Кюрд • Къытай Республика • Шимал Кипрни Тюрк Республикасы • Къыбыла Тегей4


1Кёбюсюне Африкада; 2Кесеги Европада; 3100 чакълы бир кърал (БМО-ну членлери) таныгъан; 43 кърал (БМО-ну членлери) таныгъан
Европаны къраллары
АвстрияАзербайджанАлбанияАндорраБелоруссияБельгияБолгарияБосния эм ГерцеговинаВатиканГерманияГрецияГюрджю1ДанияИрландияИсландияИспанияИталия • Кипр2Къазакъстан1КъаратауЛатвияЛитваЛихтенштейнЛюксембургМаджарШимал МакедонияМальтаМолдавияМонакоНидерландлаНорвегияПольшаПортугалияРумынияСан-МариноСербияСловакияСловенияТуркия1УкраинаУллу БританияФинляндияФранцияХорватияЧехияШвейцарияШвецияРоссия1Эрмения2Эстония

Бойсуннган территорияла: Акротири эм Декелия • Аланд айрымканла • Гернси • Гибралтар • Джерси • Мэн айрымкан • Фарер айрымканла • Шпицберген • Ян-Майен


Танылмагъан къралла: Абхазия3 • Косово4 • Тау-Къарабах Республика • Приднестровье • Силенд • Шимал Кипр5Къыбыла Тегей3


1 Бир бёлюмю Азияда. 2 Географиягъа кёре саулайда Азияда орналгъанлыгъына, культурасы бла Европагъа кирген.


3 Юч БМО-ну члени кърал таныгъанды. 4 60 БМО-ну члени кърал таныгъанды. 5 Туркия таныгъанды.
Британ миллетлени биригиую
Членле Австралия • Антигуа бла Барбуда • Багамала • Бангладеш • Барбадос • Белиз • Ботсвана • Бруней • Уллу Британия • Вануату • Гайана • Гамбия • Гана • Гренада • Доминика • Замбия • Индия • Камерун • Канада • Кения • Кипр • Кирибати • Лесото • Маврикий • Малави • Малайзия • Мальдивы • Мальта • Мозамбик • Намибия • Науру • Нигерия • Джангы Зеландия • Пакистан • Папуа — Джангы Гвинея • Руанда • Самоа • Сент-Люсия • Свазиленд • Сейшелле • Сент-Винсент бла Гренадинле • Сент-Китс бла Невис • Сингапур • Соломонну айрымканлары • Сьерра-Леоне • Танзания • Тонга • Тринидад бла Тобаго • Тувалу • Уганда • Фиджи1 • Шри-Ланка • КъАР • Ямайка
Алгъыннгы членлери Зимбабве • Ирландия Республика
1 Членлиги тыйылыбды

Башха тилледе

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.