1916 жыл

1916 жыл — Григориан күнтізбесі бойынша аптаның 6-шы күні, яғни сенбіде басталады. Кібісе жыл.

Бұл біздің заманымыздың 1916 жылы, II мыңжылдықтың 916 жылы, 20 ғасырдың 16 жылы, 20 ғасырдың 2-ші онжылдығының 6 жылы, 1910-шы жылдардың 7 жылы болып табылады.

Жылдар
1912 · 1913 · 1914 · 1915 1916 1917 · 1918 · 1919 · 1920
Онжылдықтар
1890 жж. · 1900 жж.1910 жж.1920 жж. · 1930 жж.
Ғасырлар
XIX ғасыр
XX ғасыр

XXI ғасыр

II мыңжылдық
XVIII ғасыр
XIX ғасырXX ғасыр

XXI ғасыр

— XXII ғасыр
1890 жж. 1890 1891 1892 1893 1894 1895 1896 1897 1898 1899
1900 жж. 1900 1901 1902 1903 1904 1905 1906 1907 1908 1909
1910 жж. 1910 1911 1912 1913 1914 1915 1916 1917 1918 1919
1920 жж. 1920 1921 1922 1923 1924 1925 1926 1927 1928 1929
1930 жж. 1930 1931 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1938 1939
1940 жж. 1940 1941 1942 1943 1944 1945 1946 1947 1948 1949
1950 жж. 1950 1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958 1959
1960 жж. 1960 1961 1962 1963 1964 1965 1966 1967 1968 1969
1970 жж. 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1978 1979
1980 жж. 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989
1990 жж. 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999
2000 жж. 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009

Туғандар

Тағы қара: Санат:1916 жылы туғандар

Қайтыс болғандар

Тағы қара: Санат:1916 жылы қайтыс болғандар

Тағы қараңыз

1916 жыл (поэмасы)

11 мамыр

Мамырдың 11 — Григориан күнтізбесінде жылдың 131-ші күні (кібісе жылдарда 132-ші). Жылдың аяғына 234 күн қалады.

1916 жыл (поэма)

«1916 жыл» – Біржан Берденұлының поэмасы.

Бұл шығарма майдан жұмысына алуды, әскерге шақырылған адамдарды майданға жөнелту, олардың жолдағы, майдандағы өмірін, көңіл–күйін суреттеуге арналған.

АҚШ Ұлттық футбол құрамасы

АҚШ Ұлттық футбол құрама командасы — Халықаралық футбол жарыстарында АҚШ-тың атынан сынға түсетін ұлттық құрама.

Баян (дастан)

Баян — тарихи дастан. Халық ақыны Көшен Елеуов 1939 жылы жазып, 1947 жылы қайта өңдеген. Дастанда Баян өңірінде болған 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс суреттеледі.

Шығармада бас кейіпкер - халық және осы наразылықты ұйымдастырушы ержүрек жігіттердің көтеріліс кезіндегі қам-қарекеті мен жазалаушы әскерге қарсы батыл іс-қимылдарын тізбектеп, суреттеп жырлау арқылы ұлт-азаттық күрес дәуірінің шындығы айқын көрсетіледі.

Дастан 15 тарауға бөлінген де, әр тарауға қойылған тақырып (“Баянның екі сыры”, “Болыс үйінде”, “Малшының сезімі”, “Тұңғыш төбелес”, “Аттаныс” және т.б.) сол тақырыпқа сай нақты сюжеттік оқиғаны өрбітеді, бір оқиға желісі екінші оқиға кезеңіне ауысқанда жырдың жалпы сюжет өрісінің дамуы қызықты да тартымды болып отырады. Дастанның өзіне тән сюжеттік, композициялық ерекшелігі бар: шығарманың соңғы бөлімінде көтерілістен кейінгі ел өмірінің екінші бір тың бейнесі айқын көрініп, жас ұрпақтың жаңа өмір орнатудағы айшықты істері сөз етіледі. Шығарма бұрын еш жерде жарияланбаған, өлең құрылысы он бір буынды қара өлең үлгісімен жазылған. Дастанның қолжазба нұсқасы Қазақстан Ғылым Академиясының Орталық ғылыми кітапханасы қорында сақтаулы тұр.

Бейнеу

Бейнеу — Маңғыстау облысындағы ауыл. Бейнеу ауданының орталығы, темір жол стансасы.

Бухарест

Бухарест — Румыниядағы қала, ел астанасы, ірі өнеркәсіп орталығы.

Есдәулет Қандеков

Есдәулет Қандеков (Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Ақтерек ауылында туған, 1887-сонда, 1971) — ақын, жырау.

1916 жылы Жетісудағы Нұрғожаүлы Әли бастаған ұлт-азаттық қозғалыстың жасақшы-жыршысы болған. Бостандыққа шақырған көптеген өлеңдері мен «1916 жыл», «Тауда» деген дастандарын осы тұста шығарған. Көтерілісті күшпенбасқан, патша жандармдары қолға түскендерді қатаң жазалайды. Ес дәулетті 20 жылға жер аударады.

Кеңес дәуірінің тынысын арқау еткен «Заманың туды, кедейлер» (1928), т.б. өлең-жырларын шығарды. Ұлы Отан соғысы жылдары ұстазы Жамбылға ұн қосып, «Жеңіс үшін», «Жауынғерлер», «Жылы киім береміз», «Ерлер естен шыға ма», «Күн бүгін» деген өлең-толғауларын жырлап, елді жеңіске шақырады. «Жетіген батыр», «Күреңбай батыр», «Шаян батыр», «Қос жұлдызды Жазылбек» дастандары бар.

Ол Ү.Кәрібаев, К.Әзірбаев, Ж.Жантөбетов, Қ.Жапсарбаев, Ә.Жүргенбаев, Р.Мәзқожаев сияқты ақындармен айтысқа түскен.

Ақынның шығармалары жергілікті баспасөзде, жинақтарда жариялайды. Өлеңдер жинағы 1964 жылы жеке кітап болып шықты.

1982 жылы «Жазушы» баспасынан «Тұлпар тұяғы» атты өлеңдері мен дастандары, айтыстары жеке кітап болып шықты.

Жоао Авеланж

Жан-Мари Фостен Гедефруа де Авеланж (порт. Jean-Marie Faustin Goedefroid de Havelange; João Havelange, 8 мамыр, 1916 жыл - 16 тамыз, 2016 жыл) — ФИФА-ның жетінші президенті (1974- 1998 жыл).

Легия (футбол клубы)

Легия Варшава — Польшадағы кәсіби футбол клубы. 1916 жылы құрылған. Варшава қаласының Поляк әскері стадион стадионы клубтың базасы болып табылады.

Леопольд Антонович Сулержицкий

Леопольд Антонович Сулержицкий (1872 жыл 27 қыркүйек, Житомир - 1916 жыл 30 желтоқсан, Мәскеу) - орыс әдебиетшісі, суретші, режиссер, театр қайраткері.

Молдажан Жадайұлы

Молдажан Жадайұлы (1879, Ақмола облысы Еңбекшілдер немесе Егіндікөл ауданы – 1958, сонда) – халық ақыны. Арғын тайпасы Қанжығалы руынан шыққан. 1916 жылы патша жарлығына наразылығын білдіріп, Ерейментау өңірінде болған көтеріліске қатысқан. “1916 жыл оқиғасы” поэмасында осы ұлт-азаттық көтеріліс шынайы суреттелген. Оның “Бөгембай батыр”, “Сабалақ”, “Олжабай батыр” дастандары қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы күресіне арналған. Молдажан шығармалары ҚР ҰұА орталық ғылыми кітапханасының қорында сақтаулы.

Мәмен Ерғалиұлы

Мәмен Ерғалиұлы (1868, қазіргі Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданы — 1931, сонда) — күйші-композитор.

Құрманғазыдан тағылым алып, халық арасында оның күйлерін (“Адай”, “Байжұма”, “Төремұрат”, “Терісқақпай”, тағыда басқа) насихаттады. өстазының орындаушылық нақышын терең меңгерген Мәмен өз жанынан “Ақ Шолпан”, “Қайғылы қара”, “Қаражан ханым”, “Кербез ақжелең”, тағыда басқа күйлер шығарған. 20 ғ-дың басында қазақ даласында болған аласапыран кезеңді меңзейтін “1916 жыл”, “1917 жыл” атты күйлері бар. Мәмен күйлері терең толғаныспен, серпінді де ойнақы әуен ырғағымен жігерлендіретін оралымдарға бай шығармалар. Шәкірттері — домбырашылар Р.Омаров, Ә.Есқалиев, Б.Қарабалина, тағыда басқа.

Омар Шипин

Шипин Омар(1879 – 1963) – ақын, Қазақстанның халық ақыны (1961). 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліске қатысқан. Шығармаларының негізгі тақырыбы азаттық пен тәуелсіздік жолындағы күрес. Ұлытаудың түлегі. 1916 жылда халық азаттық көтерілісіне белсене қатысушы, Амангелді Имановтың сенімді серіктерінің бірі. 1916 жылында патшаның қазақ және басқа да бұратана халықтар жастарын майданның қара жұмысына алу туралы жарлығына карсы көтерілген сарбаздар қатарына қосылған. Сол жылдары шығарған «Арман», «1916 жыл», «Амангелдінің айбаты»,

«Торғай соғысы» толғаулары халыққа кең тараған. «Сарбаз ақын» атанып, азаттык жаршысы болған Шипин Қазан төнкерісінен кейін «Патша тақтан түскенде», «Октябрь нұры», «Ақын үні» тағы басқа жырларын шығарды. Ақын 1942 жылында «Амангелді батыр» деген дастанын жеке кітапша етіп бастырды.

1943 жылдын жазында Қостанай облысының еңбекшілерінің сөлемдемелерін апарған делегация құрамында Ленинград майданына барып, жауынгерлер алдында жыр толғады. Осы сапары жөнінде ол

«Майдан жолында» атты ұзак жыр шығарды. Ә. Жангелдиннің өмір жөлына арналған «Әлидастанын», ұлы ағартушы, педагөг-жазушы Ыбырай Алтынсарин туралы «Ыбырай» дастанын, әйелтендігі, махаббат бостандығы тақьірыбына арнап «Масаты Қыз» дастанын шығарды. 2-4-сайланған ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты, Ленин орденімен марапатталған.

Сайкс-Пико келісімі

Сайкс- Пико келісімі (1916)-түркияның азиялық аймағын бөлісу туралы 1916 жылы 16 мамырда (Ресеймен келісіп) қол қойылған ағылшын-француз жасырын шарты. Сайкс- Пико келісімі тәуелсіз араб мемлекетін құру жөніндегі 1915 жылғы шешімге қайшы болды. Англия мен Франция оны араб елдерінен жасырды. Келісім бойынша, Англия,Иракты, Трансиордания мен Пакистанның Хайфа және Акка порттарын, ал Франция – Сирия мен Ливанды, Москул т.б. Түркия аймақтарын аннекциялауға құқылы болды. Россия бүкіл келісімді қолдағаны үшін өзіне Эрзурум, Трапезунд, Ван т.б. жерлерді беруді талап етті.

Сәт Есенбаев

Сәт Есенбаев(1893, қазіргі Қостанай облысы,Амангелді ауданы- 1975, сонда) - ақын. 1916 жылы ұлт-азаттық көтеріліске қатысып, оның жалынды жыршысы болды, көтерілістің мәнін, елдің ахуалын, халықтың мұңын бейнелейтін өлең-жырлар шығарды. 1944—50 жылы Амангелді ауданы,Сартал ауылдық кеңесінің төрағасы болды. 2-дуниежүзілік соғыс жылдарында патриоттық жырларымен ел еңсесін көтеруге атсалысты. Отанды, туған жерді жырлаған өлеңдері «1916 жыл» (1940), «Ақын жырлары» (1958), «Пернедегі термелер» (1965), «Айтыс» (3-том, 1966) жинақтарында жарияланған. Халық батыры А.Имановтың өмірі мен қаһармандық күресін бейнелейтін «Амангелді» (1944) дастанын жазды. Халық акыны Н.Ахметбековпен 2 рет (1943, 1958) айтысқан. Ақын қазақ ауыз әдебиеті нұсқаларын жинауға елеулі үлес қосты.

Триптих

Триптих (гр. trіptychos – үш қаттау, үш қаттап қою) – бейнелеу өнерінде жалпы тақырыбы, сюжеті немесе композициясы бойынша біріктірілген үш картина, рельеф я болмаса сурет туындысы. Триптихтің ортаңғы бөлігі композициясы мен көлемі жағынан мәнділеу болып ерекшеленеді. Батыс еуропалық өнерде алтарь деп аталатын Триптих 14 – 16 ғасырларда кең өріс алды. 20 ғасырдағы Қазақстан суретшілері шығармасыннда да (М.Кенбаев, “Сабан той” тұс киіз Триптих, 1960; Т.Тоғысбаев, “Соғыс триптихы”, 1968; Ә.Сыдыханов, “1916 жыл”, 1969; А.Г. Школьный, “Дала балладасы”, 1970; қаласыТелжанов, “Бозаралдықтар”, 1972; Ә.Иса, “Мұқам”, 1996; т.б.) Триптих бой көрсетті.

Ықылас Дүкенұлы

Ықылас Дүкенұлы (1843 жыл, Қарағанды облысы, Жаңаарқа ауданы – 1916 жыл, Жамбыл облысы, Сарысу ауданы, Шу өзеннің бойы, бұрынғы «Сарысу» кеңшарының батысына қарай 30 км Қуарал деген жерде) – қазақтың атақты күйші қобызшысы, композитор, қылқобызда ойнаудың асқан дүлдүл шебері.

Эрнест Вилимовски

Эрнест Оттон Вилимовский (пол. Ernest Otton Wilimowski, нем. Ernst Otto Willimowski; 23 маусым 1916 жыл, Катовице — 30 тамыз 1997 жыл, Карлсруэ) — Польша және Германия ұлттық құрамаларының футболшысы. Шаубыл шебінде ойнаған.

Қуанышбай Бозаев

Қуанышбай Бозаев(1894, Ақмола облысы, Атбасар ауданы, Қарақойын ауылы - 1937, сонда) - ақын. 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісіне қатысқан. Осы тарихи оқиғаға арнап жазған "Қарақойын көтерілісі" дастаны жеке кітап болып басылып шыққан ("1916 жыл", 1936, 1940). Ақын шығармашылығы туралы Е.Ысмайыловтың, Б.Кенжебаевтың, М.Жармұхамедовтың зерттеу еңбектерінде жазылған.

1916 жылға арналған күнтізбе
Қаңтар
Дс Сс Ср Бс Жм Сн Жк
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31
Ақпан
Дс Сс Ср Бс Жм Сн Жк
1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29
Наурыз
Дс Сс Ср Бс Жм Сн Жк
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31
Сәуір
Дс Сс Ср Бс Жм Сн Жк
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
Мамыр
Дс Сс Ср Бс Жм Сн Жк
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31
Маусым
Дс Сс Ср Бс Жм Сн Жк
1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30
Шілде
Дс Сс Ср Бс Жм Сн Жк
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31
Тамыз
Дс Сс Ср Бс Жм Сн Жк
1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31
Қыркүйек
Дс Сс Ср Бс Жм Сн Жк
1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30
Қазан
Дс Сс Ср Бс Жм Сн Жк
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31
Қараша
Дс Сс Ср Бс Жм Сн Жк
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30
Желтоқсан
Дс Сс Ср Бс Жм Сн Жк
1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31

Басқа тілдерде

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.