Галисиэ

Галисиэ (эсп-бз. Galicia, гал-бз. Galiza) — аутоном лъэпкъыгъуэ Эспаниэм и ишъхъэрэ-къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм хэт. И къалэнэхъышъхьэр Сантиаго де Компостела.

Галисиэ
эсп-бз. Galicia
гал-бз. Galiza
Нып
Flag of Galicia
Дэмыгъэ
Escudo de Galicia 2
Галисиэ шӀыпӀэтхыпхъэм
Къэрал Эспаниэ
Къэрал уэрэд: Os Pinos
Статус Автоном лъэпкъыгъуэ
Хиубыдэр Провинциэхэр:
Ла Коруниа
Луго
Оренсэ
Понтеведра
Къалэнэхъышъхьэ Сантиаго де Компостела
ПэмыкӀ къалэшхуэхэр Виго
Ла Коруниа
Президент Алберто Нуниесе Фейхоо
Нэхъышъхьэбзэр эспаныбзэ, галисиэбзэ
Джылэр (2005)
2,760,000 млн (5-рей пӀэ)
Ӏувагъыр 93,6 цӀыху/км²
Инагъыр 29,574 км² (7-рей пӀэ)
Аббревиатурэр 3166-2
Кодыр ISO 3166-2 GA
Официал сайтыр

Хэкумэтхыр

Аутоном Лъэпкъэгъум и гъунапкъэхэр здыӀухьэхэр: къуэкӀыпӀэм — Астуриэмрэ Кастиджэрэ Леонымрэ; ипшъэм — Португалым; къуэхьэпӀэмкӀэ — Атлантикэм и Ӏуфэм Ӏохьэ; ишъхъэрэм — Бискай хыжэм и Ӏуфэм Ӏохьэ.

Галисиэм и шӀыпӀэр къуэкӀэ-бгыкӀыу щыт, Ӏуащхьэхэм я лъэгагъыр метрэ 975—1985 хуэдиз мэхъухэ, бгытх бжыгъу зэхэкӀху къуэ, псыхъуэ бжыгъэ яшъу.

Атлантикэм зэрпэщылъым шъхьэкӀэ Галисиэр Удзыфэ Эспаниэм хеубыдэ — пэштыхьейм и шӀыпӀэ нэхъ лъапӀу къалъытэр. И климатыр шъабу щыт, ауэ уэшхкӀэ бэгъуа икӀи хуэбэ Ӏэуэ гъэмахуэм щымыту щыт.

Тхыдэр

Пэсырей лъэхъэнэхэм иджырей Галисиэм и шӀыпӀэм цӀэ зэрихьэтэр «finis terrae» — дунем и гъунэ, исахэр абдей келт лъэпкъ галекхэр. Хэкум и цӀэр яужым къызхэкӀар ара.

136 гъэм иджырей Галисиэм и шӀыпӀэр урымхэм яубыд, ауэ Эспаниэм а и лъэныкъуэм лъэшу зэрщымытахэм шъхьэкӀэ келтхэм я хабзэхэр ягъэкӀуэдакъым.

711 гъэм Переней хы тӀыгуныкъуэр хьэрыпхэм яубыд, ауэ Галисиэм и нэхъыбэм ар нэӀусакъым. Галисиэм и шӀыпӀэм ипшъэ лъэныкъуэм къикӀа джылэ бжыгъэм зыщахъума абы щыгъуэ. 718 гъэм, Астуриэм и пэштыхьыр хьэрыпхэм ятекӀуа яуж Галисиэр еубыдри и ӀэнатӀэм кӀегъэхьэ.

1065—1072 гъэхэм Галисиэр пэштыхьей хуиту щыта, 1072 гъэм Кастиджэ пэштыхьейм хохьэ.

XV лъэхъэнэхэм Кастиджэр Галисиэм и къэралыгъуэ Ӏохухэм хэхьэн кӀедзэ, абым шъхьэкӀэ Галисиэм и джылэм бжыгъэрэ зыкъиӀэтын кӀедзэ. Кэстиджэм и пэштыхьым дзэ егъакӀуэ хэкур игъэзэгъэным шъхьэкӀэ, хуитыныгъэ пӀалъу иӀауэ хъуар трехри, Эспаниэм и зы провинциэ мэхъур.

Япэрей Эспаниэ республикэм щыкӀэдзауэ (1931 гъэм) Галисиэр яуж ита аутономиэ къиштэным шъхьэкӀэ, ар зэфӀэкӀа щыхъуар 1981 гъэм, аутоном лъэпкъыгъуэ хъуа, Эспаниэ пэштыхьейм хэту.

Администациэ гуэчыгъуэр

Comarcas de Galicia
Галисиэ и куейхэр

XV лъэхъэнэм щыкӀэдзауэ XIX лъэхъэнэм и кум нэс Галисиэр хэкуиблкӀэ гуэчауэ щыта: Коруниа (La Coruña), Сантиаго (Santiago), Бетансос (Betanzos), Мондониэдо (Mondoñedo), Луго (Lugo), Оренсе (Orense), Туй (Tuy) джоуэ.

1833 гъэм хэку хъуар провинциэплӀыуэ яшъа: Ла Коруниа, Луго, Оренсэ, Понтеведра.

Провинциэхэр куейкӀэ мэгуэчхэ. Куейу хъуар мыниципалитеткӀэ зэхокӀыжь, езы муниципалитетхэр чылисэ ӀухьэгъуэкӀэ гуэчыгъуэ яӀэ.

Гуэчыгъуэр псоуэ зэрекӀуэкӀыр мыра: провинциэплӀы, куей 53, муниципалитет 315, чылисэ Ӏухьэгъу 3,778. Чылисэ Ӏухьэгъуэр — хэкум и хабзэжь лъэпкъыгъу щыт.

Джылэр

Галисиэм дэсхэм зэреджэр — галисийхэ (гал-бз. galegos). Илъэсишъэ хуэдизкӀэ Галисиэм и джылэ бжыгъэр нэхъ хому хэхъуэт Эспаниэпсом елъытамэ, ар зтеухуар нэхъыбу Латин Америкэмрэ Эспаниэм и пэмыкӀ лъэныкъуэхэмрэ эмиграциэ зэрекӀуэкӀам шъхьэкӀэ. 1857 гъэм, Эспаниэпсом елъытамэ Галисиэм нэхъ Ӏуву джылэ здыдэса щыӀэкъым, къэрал псом и 11,49 % хъут, 2007 гъэм 6,13 % нэхъ хъуакъым.

Галисиэм и демографиэ зэхъуэкӀыгъуэр
процентымкӀэ хуэлъытэгъуэ иӀу[1]
1857 1887 1900 1910 1920 1930 1940 1950
Джылу 1.776.879 1.894.558 1.980.515 2.063.589 2.124.244 2.230.281 2.495.860 2.604.200
Проценту 11,49 % 10,79 % 10,64 % 10,32 % 9,93 % 9,42 % 9,59 % 9,26 %
1960 1970 1981 1991 1996 2001 2006 2008
Джылу 2.602.962 2.583.674 2.753.836 2.720.445 2.742.622 2.732.926 2.767.524 2.794.796
Проценту 8,51 % 7,61 % 7,30 % 6,90 % 6,91 % 6,65 % 6,19 % 5,99 %
Къалэ мин 50.000 фӀэкӀыу джылэ здыдэс
Къалэр Escudo Vigo.jpg
Виго
Escudo de A Coruña.svg
Ла Коруниа
Provincia de Ourense - Escudo.svg
Оренсэ
Escudo Lugo.jpg
Луго
Escudo de Santiago de Compostela.svg
Сантиаго деКомпостела
Escudo de Pontevedra.svg
Понтеведра
Escudo Ferrol.jpg
Феррол
Джылу 295,703 245,164 107,186 95,416 93,712 80,096 75,181
Къызхэхар: Эспаниэм и Лъэпкъэгъу Институт СтатистикэмкӀэ.

Экономикэр

Лэжьыгъэм щыщу нэхъ зэфӀэгъувар Галисиэм шхыным епхахэра (нэхъыбу бжъэжъей консевхэм), кхъухьшъыгъэ, фатэгынлэжьыгъэ. Галисиэм и нэхъышъхьэ къалэхэр а лэжьыгъэхэмкӀэ Вигорэ Ла Коруниарэ.

Аграриэ лэжьыгъэм пӀэ нэхъ иныр иӀыгъ Галисиэм. Губгъуэ-былым лэжьыгъэмрэ бжъэжъей ешъэнымрэ галисиэм и 50 % джылэр хэт. Губгъуэ-былым лэжьыгъэхэм нэхъ зыпылъхэр: лы, шэ, санэ щӀыгъэ, жыгхадэ зехьэным джоуэ.

Гулъытэгъуэ

  1. Къызхэхар: Эспаниэм и Лъэпкъэгъу Институт СтатистикэмкӀэ. Тыныгъэ къызхэхар INE. 1857гъэм и цензыр Эспаниэм и джылэбжыгъэр провинциэхэмкӀэ 1787—1900 гъэхэм Эспаниэм и джылэбжыгъэр 1900—1991 гъэхэм Эспаниэм и джылэбжыгъэр 1996гъэм.

ТехьэпӀэхэр

Эспаниэм и нып Мыр тхыгъэ нэмгъэсащ Эспаниэ теухуауэ. Проектым удэӀэпыкъуфынущ, бгъэтэрэзу нэхъыбэ иптхэм.
Эспаниэ

Эспаниэ (эсп-бз. España; ицlэдыдэр псоуэ эсп-бз. Reino de España — Эспаниэ Пэштыхьей) — къэрал Еуропэм ипшъэ-къуэхьапlэм деж. Переней хы тlыгуныкъуэм инэхъыбэр еубыд. Къэралым ицlэр финикий бзэм къытокlыр "и-шпаним" - "тхьакlумэкlыхьхэм яlуфэ". Къалэ нэхъышъхьар Мадрид

Къэралгъунэр зэрыкlуэр:

Португалым Переней хы тlыгуныкъуэм икъуэхьапlэм;

Британиэшхуэм и шlыпlу Гибрэлтарым Переней хы тlыгуныкъуэм ипшъэм

Мэроккэм Африкэм ишъхъэрэм ( аутэном къалу Сеутэрэ Мелилиэрэ )

Фрэнджымрэ Андоррэмрэ ишъхъэрэмкlэЭспаниэм къуэхьапlэмрэ ипшъэ лъэныкъуэм Атлантикэ lуфэм lохьа, ишъхъэрэ къуэкlыпlэмрэ Хы Средиземнэм lохьа.

Эспаниэм и гуэшыгъуэр администрациэкӀэ
Автоном хэку Андалусиэ | Арагон | Астуриэ | Балеар тӀыгухэр | Баскхэм я Къэрал | Валенсиэ | Галисиэ | Канар тӀыгухэр | Кантабриэ | Кастилиэ — Ла-Манча | Кастилиэрэ Леонрэ | Каталониэ | Мадрид | Мурсиэ | Наваррэ | Риоха | ЭстремадурэSilhouette Spain with Flag
Автоном къалэхэр Сеутэ | Мелилиэ

НэмыщӀ бзэхэмкӀэ

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.