Stato

Stato esas politikala konceptajo pri organizo sociala, ekonomikala e politikala kun extera suvereneso ed interna koercitiva povo, qua formacesas per ensemblo di institucuri, qui havas povo por regular la vivo en komuneso di lua civitani, ordinare sub definita teritorio.

L'agnosko da altra stati pri la deziro di nedependo di un stato permisas ol enirar en internaciona konkordi, ed esas ofte importanta per establisuro di esar stato, tamen kelka teorii facas to nepostulo - exemple, la konvenciono di Montevideo. Stati povas anke esar definita segun termi di interna kondicioni, exemple monopolo pri l'uzo "legitima" di la forco en ula lando, segun Max Weber.

Alabama

Alabama esas stato an la sudo di Usa. Lu havas kom vicini Tennessee norde, Georgia este, Florida sude, e Mississippi weste. Sud-weste jacas Gulfo di Mexikia. Ol esas la 30ma maxim granda stato di Usa segun surfaco totala.

Bazala fakti pri Alabama.

Chefo di stato

Chefo di stato o statestro esas la persono qua reprezentas publike un monarkio, republiko, federuro, kunfederuro o kelka altra tipi di stato. Lu exercas povi ed ofici establisita en la konstituco.

Kande Charles de Gaulle skribis la moderna konstituco di Francia, ilu deskriptis roli, quin ilu konsideris importanta por la Franca prezidanto, exemple "enkorpigar la karaktero di la naciono" por la naciono ipsa e por la mondo: une certe idée de la France ("certena ideo pri Francia"). Nune, multa landi expektas ke lua chefi di stato personigez nacionala valori en simila maniero.

Chefo di stato di un lando anke povas esar chefo di un komitato, exemple en Suisia, od un diktatoro, quale eventis en nacional-socialista Germania sub sua Führer Adolf Hitler. En oligarkala republiko, exemple la Republiko di Venezia o Romana Republiko, la chefo di stato esis la precipua lokala judiciisto, qua recevis la titulo "dojo" en Republiko di Venezia, o "konsulo" en la Romana Republiko.

La chefo di stato povas anke akumular povi di chefo di guvernerio, quale en la prezidantala republiki, exemple Brazilia, Arjentinia ed Usa, od en absoluta monarkii. En parlamentala rejimi, la chefo di guvernerio esas chefministro.

Ekonomiko

Ekonomiko esas sociala cienco koncernita precipue pri quale la socii uzas limitizita moyeni por produktar, distributar e konsumar vari e servadi. Ekonomiko havas multa branchi. La du precipua branchi dil ekonomiko esas mikroekonomiko e makroekonomiko.

Ekonomio esas l'administrado financala di domo, societo o stato.

Florida

Florida (Hispana vorto por "lando di la flori") esas Usana stato. Lu havas kom vicini Georgia ed Alabama, norde. L'Atlantiko jacas este, la Gulfo di Mexikia jacas weste, e sude jacas la stretajo di Florida e Kuba. Ol esas la 3ma maxim populoza stato di Usa, dop Kalifornia e Texas.

Ol havas la maxim extensa litoro de la kontigua Usana stati: 2170 km, ed esas l'unika stato qua bordizas ambe la Gulfo di Mexikia e l'Atlantiko.

Bazala fakti pri Florida.

Georgia

Por la ex-Sovietiana republiko en Kaukazo, videz Gruzia.Georgia esas Usana stato. Lu havas kom vicini Tennessee e Norda-Karolina norde, Sudal Karolina ed Oceano Atlantiko este, Florida sude, e Alabama weste. Ol esis la 4ma Britaniana-kolonio qua divenis stato.

Bazala fakti pri Georgia.

Guvernerio

Guvernerio esas organizuro, qua havas la povo krear ed impozar legi (ed olia exekuteso) en definita teritorio.

Guvernerio povas dominacar granda teritorii (quala stati) o mikra (exemple la dukteri di mikra urbo). Stato-guvernerio esas un ek la maxim alta institucuri dop la statestro, hodie normale formacata per ministraro. Ol guidas, duktas e surveyas la interna ed extera politiko dil stato. Guvernerio normale konsistas ek guverneriestro ed altra ministri, kun la relatanta ministerii.

En multa stati ofte egardesas kom guvernerio, la exekutiva povo dil stato. Meze dil 20ma yarcento la rolo di guvernerio chanjis de nura exekutiva povo a politikala direktado dil stato.

Kaze di ampla asociala defino, regno normale konsistas ek legifisti, administranti ed arbitranti. Regno esas moyeni per qua stato-politiko plufortigesas, ultre la mekanismo por determinar la politiko dil stato. Formo di guvernerio, o formo di stat-administro, referas serio de politikala sistemi ed institucuri qui kompozas la organizuro di partikulara domeno.

Omna posibla guvernoformo nun efektigas omna homala aktiveso ye multa importanta manieri. Pro co, politikala ciencisti generale asertas ke on devas ne studiar guvernerio ipsa; ma ol devas studiesar kun antropologio, ekonomiko, historio, filozofio, cienco e sociologio.

Horala zono

Horala zono esas regiono qua sequas uniforma tempo por legala, komercala e sociala skopi. Horala zoni ofte sequas la fontieri; ma kelka landi esas tro granda por nur uzar un zono. Do, landi kom Kanada, Usa e Rusia havas multa diferanta zoni, ma lore la zoni ofte sequas la stato/komtio-bordi.

Maxim multa zoni kompensas Universala tempo koordinata (UTC) per tota horo/i, ma olu existas poka zoni qua kompensesas per nur 30 o 45 minuti (exemple Ordinara tempo di Newfoundland esas UTC -03:30, Ordinara tempo di Nepal esas +05:45, ed Ordinara tempo di India esas +05:30).

Olu existas entote 24 tempo zoni.

Illinois

Illinois esas Usana stato. Lu havas kom vicini Wisconsin norde, Indiana, este, Kentucky sude, e Missouri ed Iowa weste.

Bazala fakti pri Illinois.

Iowa

Iowa esas Usana stato. Lu havas kom vicini Wisconsin nord-este, Illinois este, Missouri sude, Nebraska weste, Sudal Dakota nord-weste, e Minnesota norde.

Bazala fakti pri Iowa.

Kalifornia

Kalifornia esas Usana stato jacanta sud-weste de la lando. Havanta 39,5 milion habitanti ol esas la maxim populizita stato di Usa e la 3ma maxim vasta, dop Alaska e Texas. Lu havas kom vicini Oregon norde, Nevada este ed Arizona sud-weste. Sude jacas Mexikia, e weste jacas Oceano Pacifiko.

Kansas

Kansas esas Usana stato. Lu havas kom vicini Nebraska norde, Missouri este, Oklahoma sude, e Kolorado weste.

Bazala fakti pri Kansas.

Kentucky

Kentucky esas Usana stato. Lu havas kom vicini Westal Virginia este, Virginia sud-este, Tennessee sude, Missouri ed Illinois weste, ed Indiana ed Ohio norde.

Bazala fakti pri Kentucky.

Minnesota

Minnesota esas Usana stato. Lu havas kom vicini Wisconsin este, Iowa sude, e Norda-Dakota e Suda-Dakota weste. Norde ol havas frontiero kun Kanada.

Bazala fakti pri Minnesota.

Missouri

Missouri esas Usana stato. Lu havas kom vicini Iowa norde, Illinois en este, Kentucky e Tennessee sud-este, Arkansas sude, Oklahoma sud-weste, Kansas weste, e Nebraska nord-weste.

Bazala fakti pri Missouri.

Nova-York

Nova-York esas Usana stato. Lua vicina stati esas:

Vermont, Massachusetts e Connecticut en esto,

Nova-Jersey e Pensilvania en sudo.En esto jacas Oceano Atlantiko, ed en nordo e westo Kanada. Nova-York anke haves marala frontiero kun Rhode Island.

Bazala fakti pri la stato di Nova-York.

Sovietia

Sovietia, anke Sovietuniono, Uniono di Socialista Sovietiana Republiki (Soyuz Soveckih Socialistisheskih Respublik, SSSR) esis lando quo existis de 1922 til 1991. Olu esis l'unesma komunista stato, en qua nur la komunista partiso esis posibla.

Sovietia esis en Europa ed Azia. Lua chef-urbo esis Moskva. Dum lua existo lua areo kreskis, ma omnatempe olu esis la maxim granda stato en mondo. Quar statala formacuri fondis Sovietia, ma, dum la fino di lua existo, Sovietia konsistis ek 15 Sovietiana republiki. Ante krulir, la lando havis 22,4 milioni km² e lua habitantaro esis plu kam 300 milioni.

Sovietia ed anke Ukraina e Bielorusia esis membro di Unionita Nacioni. Pluse Sovietia esis permanenta membro di Sekureso-Konsilero di Unionita Nacioni. Nuna federativa republiko di Rusia esas epigono di Sovietia.

Stati di Usa

L'Unionita Stati di Amerika, abreviata Usa, konsistas ek 50 stati. Olua chef-urbo esas Washington, DC.

L' arkipelago Havayi divenis usana stato ye la 21ma di agosto 1959. Ol esas la maxim recenta usana teritorio qua divenis stato.

Alaska esis Rusa teritorio til 1867, kande William H. Seward, Usana Sekretario di Stato, kompris ol. La teritorio divenis stato ye la 3ma di januaro 1959.

Stato-stroko

Stato-stroko esas povo-chanjo subite, ofte facita da mikra persono-grupo, qua nur remplasas la maxim povoza personaji. To esas diferanta di revoluciono, qua esas kreita da granda grupo e precipue chanjas la politika sistemo.

Tennessee

Tennessee esas Usana stato. Lua vicina stati esas Kentucky e Virginia norde, Nordal Karolina este, Georgia, Alabama e Mississippi sude, ed Arkansas e Missouri weste.

Bazala fakti pri Tennessee.

Altra lingui

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.