Populala Republiko di Chinia


Populala Republiko di Chinia (Chiniana simpligita : 中华人民共和国; Chiniana tradicionala : 中華人民共和國; pinyin*: Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó), ordinare nomizita Chinia e kelkafoye Chinia populala, esas lando di estal Azia. Kun plua kam 1,3 miliardi habitanti, cirkume 1/6 de la habitantaro di la Tero, ol esas la maxim populoza lando del mondo. Depos 1979, pro evitar tropopulozeso, strikta kontrolo di naski esas aplikita sur Chiniana Han. Ma depos la 14ma di novembro 2013, ta politiko havabas desrigidigita ad 2 pueri per familio, por tanta ke la du parenti esas amba unika pueri. Kun 9 641 144 km² en surfaco o 9 596 961 km² segun la nombri di ONU, Chinia esas anke la maxim granda lando di Estal Azia ed triesma maxim granda lando del mondo pos Rusia e Kanada.

Populala Republiko di Chinia proklamesis ye la 1ma di oktobro 1949, sequante komunista partiso di Chinia militala vinkis Guomindang. Tamen, Chinia esas la maxim antiqua civilizeso existanta til nun, havante ja cirkume kin mil yari. Nune ol prizentas su quale "socialista republiko" ed exercas kontrolo sur duadek e du provinci, kin autonoma regioni, quar municipi (inkluzite la chef-urbo, Beijing) e du specala regioni (Hong Kong e Macao).

Chinia havas la duesma maxim granda Kuntara landala produkto e un ek la kin permananta membri de la Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni. Esas anke l'unesma mondala exportacero e disponas di nukleara armo, di maxim multa armeo en mondo e di duesma maxim granda armeala budjeto. Guvernita da china komunista partiso, Chinia adoptis "socialista ekonomiko di merkato" ube kapitalismo ed autoritatoza politika kontrolo frolas en spekala formulo. La konstituco di Populala Republiko di Chinia definas lo kam "socialista stato di populala demokratika dictatoreso, diretita da laborema klaso ed apogata sur la federuro di manuala laboristi ed rurani". L'introdukto di la konstituco specigas la diretanta rolo di china komunista partiso ed duras citar oficala marxismo-leninismo kom ideologio di refero di stato.

Bazala fakti pri Chinia

Populala Republiko di Chinia
中华人民共和国
Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó
Flag of the People's Republic of China National Emblem of the People's Republic of China
Standardo di Populala Republiko di Chinia Blazono di Populala Republiko di Chinia
Nacionala himno:
Marcho di volontarii
China in its region (claimed hatched)
Urbi:
Chefurbo: Beijing
Precipua urbo: Shanghai
Lingui:
Oficala lingui: Chiniana
Guvernerio:
Tipo: Republiko
· Prezidanto: Xi Jinping
· chefministro: Wen Jiabao
Surfaco: (4ma granda)
· Totala: 9 598 086[1] km²
· Aquo: 2,8 %
Habitanti: (1ma granda)
· Totala: 1 338 612 968[2] (2010)
· Denseso di habitantaro: 139,6 hab./km²
Plusa informi:
Valuto: Renminbi Yuan
Veho-latero: dextre
ISO: CN
CHN
156
Precipua religio: oficale: ateista stato. Populo praktikas budismo, Konfucianismo, taoismo
Oficala retosituo: http://www.gov.cn/, http://english.www.gov.cn/

Historio

 Precipua artiklo: Historio di Chinia

Chinia divenis republiko en 1912. Sun Yatsen esis l'unesma prezidanto.

Ye la 19ma di septembro 1931 Japoniani okupis Mandjuria, en nord-esto di lando. Ye la 7ma di julio 1937 Japonia komencis milito pro okupar tota Chinia, qua duris til la 9ma di septembro 1945.

Pos fino di milito kontre Japonia, komencis interna milito inter nacionalisti e komunisti pro okupar povo en lando. Komunisti, komandita da Mao Zedong vinkis e okupis tota kontinentala Chinia. Chiang Kai-shek, chefo di nacionalisti, flugis al insulo Taiwan, ube ilu fondis la Republiko di Chinia.

Mao Zedong proklamis la Populala Republiko di Chinia ye la 1ma di oktobro 1949 e establisis relato kun Sovietia ed altra socialista landi. En 1958 ilu komencis la Granda Salto Adavana pro kolektivizar lando, ed en 1966 ilu lansis la Kulturala Revoluciono.

Mao mortis en 1976, e lua sucedinto Deng Xiaoping komencis en 1978 modernigar la rejimo. Ta yaro, Populala Republiko di Chinia e Japonia riligis diplomacala relati.

En 1989, kom reflexo di la krulado di komunista rejimi en tota mondo, eventis studentala protesti pri demokratio e reformi en Tianmen-placo, Beijing. On kallulas ke cirkume 100 mil personi partoprenis en la protesti. Chiniana militisti intervenis, e on kalkulas ke eventis 400 til 800 morti.

Politiko

Chinia esas depos 1949 socialista oligarkio. La komunista partiso di Chinia kontrolas la povo. La nuna konstituco adoptesis ye la 4ma di decembro 1982.

Geografio

Kun 9 596 961 km² segun Encyclopaedia Britannnica, Populala Republiko di Chinia esas la 4ma maxim granda lando dil mondo segun surfaco totala, pos Rusia, Kanada ed Usa. Ol havas la maxim longa terala frontiero dil mondo, kun 22 117 km de la fluvio Yalu (frontiero kun Nord-Korea til la gulfo di Tonkin (frontiero kun Vietnam).

habitanti (yaro): 1.286.975.468 (2003); 1.008.175.000 (1983).
Chef-urbo: Beijing
Altra urbi: Shanghai, Tianjin, Chongqing, Guangzhou (Kanton), Shenyang.

 Precipua artiklo: Hong Kong
 Precipua artiklo: Makau

Ekonomio

 Precipua artiklo: Ekonomio di Populala Republiko di Chinia

Chinia exportas precipue teo, soyo, oleo, oleal produkturi, kemiala produkturi, stofi, mashini, volframo, antimono, karbono, ma anke e recente multa industriala produkti.

La mixo di kapitalismo kun socialismo nomizesas da kelka ekonomikisti kom "merkatala socialismo".

Demografio

PRC Province Population2
Provinci di Populala Republiko di Chinia e lua populi, en milioni di habitanti.

Kulturo

La kulturo di Populala Republiko di Chinia mixas elementi de tradicionala Chinia kun komunista ed altra moderna influi. Dum la Kulturala Revoluciono multa tradicionala kulturala trezori destruktesis, e la praktiko di multa arti esis interdiktita. Ma pos yari 1980ma oficala repudio a ta ecesi esis komplementita da vigoroza esforci por rinovigar Chiniana kulturala tradicioni.

En moderna literaturo de 20ma yarcento (1917 til 1923) on povas dicerna nomi kom Lu Xun (1881 til 1936), Hu Shih (1891 til 1962) e Chen Duxiu (1880 til 1942). De fino di la yari 1920ma til la yari 1930ma Chiniana literaturo divenis kreiva, ed aparis nomi quale la poeto e skriptisto Mao Dun, e Ba Jin.

Chinia esas multanaciona stato, ma nur Chiniana linguo esas oficala.

Ye 2010 Chiniana disidento Liu Xiaobo ganis la Nobel-premio pri paco, e Chinia akuzis Liu pri esar kriminozo, e deklaris ke la premio povus nocar Chiniana-Norvegiana relati.

Religii

Chinia esas ateista stato. Tamen la populo suportas Konfucianismo, budismo e taoismo.

Budismo

Segun TheDharma.com, quanteso di budisti en Chinia povas variar dil 60% a 80% (entre 6000 e 1000 milioni) ma ta evaluo probable referas a qui sequas budismo sinkretista kun altra tradicionala religii ultre ke ta ke lo sequas plu kam filozofio ke kam religio.

Taoismo

Kelka statistiki kalkulas ke taoismo havas cirkume 400 milioni sequanti.

Reverenco por naturo e spiriti di ancestri esas komuna en Taoismo. Organizada taoismo discernas lua rituala activeso de populara religio.

Ol establisesis en lasta estala Han dinastio (25-220).

Kristanismo

Kristanismo (Chiniane: 基督教) esas minoritatala ma kreskanta religio en Chinia. Ol kreskis rapide pos 1970.

Referi

  1. ecepte disputata teritorii
  2. The World Factbook: China
Beijing

Beijing esas la chef-urbo di la Populala Republiko di Chinia. Segun statistiki de 2015, ol havis 21 700 000 habitanti. Lua totala surfaco esas 16.411 km². Lua nomo devenas del Chiniana vorti bei e kin signifikante 'norda chef-urbo'.

En Beijing jacas la maxim granda apertita urbala placo di mondo: Tianmen-placo, kun 440 000 m².

En 2008 eventis l'Olimpiala Ludi en l'urbo.

Ekonomio di Kamerun

Kamerun havas un del maxim alta KLP por persono de Sub-Saharan-Afrika pro la produktado di petrolo e bona tereni por agrokultivo. Tamen, la lando havas problemi komuna ad altra subdevelopata landi, quale la desfavoroza klimato por kolokadi, la stagnanta KLP por persono, granda burokrataro, endemiala korupto, basa eficienteso di statala firmi e stando ne favoranta entraprezemeso.Lua precipua exportacal parteneri esas Nederlando, Hispania, Italia e Populala Republiko di Chinia.

Pos 1990 la lando adoptis programi dal Mondala Banko por stimular aferala kolokado, augmentar l'efiko di agrokultivo, plubonigar komerco e rikapitalizar la banki di la lando.

Ekonomio di Populala Republiko di Chinia

La Populala Republiko di Chinia nune esas la maxim granda ekonomio del mondo. De la yari 1970ma til nun ol chanjis de centrale programita socialista ekonomio vers modelo plu orientalizata a merkato. La lando implementas gradope la reformi, e to rezultas kresko di la produktiveso e di la TNP, qua multiplikesis per 10 pos 1978.Chinia kreskis rapide e forte dum recenta yari, ma kom rezulto 200 milioni di rurani abandonis rurala regioni por vivar en urbi. Altra konsequo de ta rapida ekonomikala kresko esas la kresko dil atmosferala polutajo, l'erodo di sulo ed altra cirkumajala problemi.

Guangzhou

Guangzhou, en Chiniana 广州, historiale konocita kom Kanton o Kwangchow, esas la 3ma maxim granda urbo de Populala Republiko di Chinia en totalo di habitanti. Lua habitantaro esis 11 070 654 en 2010 (12.78 milioni en lua metropolala regiono). Lua tota surfaco esas 3 843 km².

Ol jacas cirkume 120 km nord-nord-weste de Hong Kong, ed esas importanta portuo en la fluvio di Perli.

Hong Kong

Hong Kong (Chiniane: 香港), oficale la Specala Regiono Administrala di Hong Kong esas autonoma regiono de la Populala Republiko di Chinia ed anciena kolonio dil Unionita Rejio. Jacanta an la delto dil Fluvio di la Perli, ol konsistas ek peninsulo e kelka insuli, di qui l'insulo Hong Kong esas la maxim granda. Lua tota surfaco esas1 106 km², ed ol havas 7,3 milion habitanti de diversa nacionalesi.

La nomo dil teritorio devenas del Chiniana Xiāng gǎng (香港), signifikante 'favoroza aquo' o 'parfumoza portuo'.

Pos l'Unesma opiumo-milito (1839-1842) Hong Kong divenis Britaniana kolonio, kun la perpetua cedo dil insulo di Hong Kong, e pose di la Peninsulo Kowloon en 1860, e di lokacokontrato pri la Nova Teritorii dum 99 yari, de 1898. Dum la komenco di la yari 1980ma, komencis negocii inter la Populala Republiko di Chinia e l'Unionita Rejio pri Hong Kong, qua fine retrodonesis a Chinia en 1997.

Hu Jintao

Hu Jintao (Jixi, 21ma di decembro 1942 esas Chiniana politikisto, e esis prezidanto di Populala Republiko di Chinia de 15ma di marto 2003 til 14ma di marto 2013

India

La Republiko di India esas la duesma maxim populoza lando dil mondo, kun plua kam 1,2 miliard habitanti, ed ol esas la sepesma maxim granda lando segun surfaco. Kun plura oficala lingui e centi de dialekti, diversa religii ed kulturi, plura granda urbi e plu kam 700.000 vilaji, India esas tre diversa lando. En nord-India parolesas Indo-Europana lingui, kontre ke en sud-India parolesas precipue Dravidana lingui.

India jacas en sud-Azia inter Maro Arabala e Bayo di Bengal. India havas komuna bordi kun Bangladesh, Bhutan, Myanmar (Burma), Populala Republiko di Chinia, Nepal e Pakistan.

Malgre l'impresiva gani en ekonomiala progreso dum recenta yari, fundamentala koncerni en India esas la duranta intermilitanta stando kun Pakistan pri Kashmir, la tropopulozeso, ekologiala dekado, ecesiva povreso, ed etniala ed religiala konflikti.

Kazakstan

Kazakstan, oficale la Republiko di Kazakstan esas lando jacanta en central Azia. Lu havas kom vicini Rusia weste e norde, la Populala Republiko di Chinia este, e Kirgizistan, Uzbekistan e Turkmenistan sude. Ol esas la maxim granda lando senlitora de la mondo, kun plu kam 2.7 milion km². Ol produktas 60% di la naturala gaso de central Azia.

Bazala fakti pri Kazakstan.

Komunismo

Komunismo esas politikala filozofio qua intencas konstruktar socio sen klasi e sen stato, kun komuna proprieto di produkto-moyeni, libera aceso a konsumo-vari, ed ceso di salariala laboro e privata proprieto di produkto-moyeni ed imobli.

En teorio, kreita da Germana filozofi Karl Marx e Friedrich Engels dum la 19ma yarcento, la koncepto pri proletariaro-diktatoreso referas a socialista stato ube proletariaro (la klaso di industriala laboristi) kontrolus la politikala povo. La vorto "diktatoreso" esas kontroversa, e ne referas ad klasika ideo di dictatura de Romana Imperio, ube un persono o mikra klaso kontrolas la stato, ma al ideo kreita da Marx ube ula sociala klaso kontrolus la guvernerio, segun demokratiala sistemo.

Altra konceptajo kreita da Marx esis konflikto di klasi, qua signifikas la tensi ed antagonismi qui existas en socio pro konflikti di interesti inter la diferanta sociala klasi. Unlatere, kapitalisti qua kontrolas produktado-moyeni, pagas minima salarii e deziras augmentar lia profiti; altralatere proletariaro qua recevas basa salarii e kompras vari produktata en l'entraprezi di kapitalisti po alta preci. En lua libro "Komunista manifesto" de 1848 Marx ed Engels lansis ta konceptajo, e propozis l'ideo pri revoluciono duktita dal laboristi por destruktar kapitalismo.

Komunismo esis l'oficiala ekonomikala principo di Sovietia, ed ankore esas di Populala Republiko di Chinia, Kuba, Vietnam, Nepal, e Nord-Korea.

Listo pri chefa ministri di la Populala Republiko di Chinia

Yen la listo pri chefa ministri di la Populala Republiko di Chinia de la 1ma di oktobro 1949 til nun.

Makau

Makau (Chiniane:澳門; 澳门), oficale la Specala Regiono Administrala di Makao esas autonoma regiono de la Populala Republiko di Chinia ed anciena kolonio di Portugal. Jacanta an la delto dil Fluvio di la Perli, ol konsistas sole ek la urbo Makau.

Makau administresis da Portugal de la duimo di la 16ma yarcento til la fino di 1999, ed esis la lasta Europana kolonio en Azia.

Bazala fakti pri Makau

Nepal

Nepal, oficale Federala Demokratiala Republiko di Nepal esas lando en central Azia inter India e Populala Republiko di Chinia.

Bazala fakti pri Nepal.

Nord-Korea

Nord-Korea esas lando konsistanta ek la nordo di la dividita peninsulo Koreana. Lu havas kom vicini Populala Republiko di Chinia norde, Rusia nord-este, e Sud-Korea sude. Este jacas maro di Japonia e weste jacas la bayo di Korea.

Bazala fakti pri Nord-Korea.

Rusia

Por la multa uzi di la vorto 'Rusia, videz Rusia (homonima).Rusia o Federativa Republiko di Rusia esas la maxim vasta lando de la mondo, havanta entote 17 075 200 km². Jacanta grandaparte en Azia ed ank en Europa, lu havas kom vicini Norvegia e Finlando nord-weste; Estonia, Latvia, Lituania, Polonia e Bielorusia weste;Ukraina sud-weste; Gruzia, Azerbaijan, Kazakstan, Populala Republiko di Chinia e Mongolia sude e Nord-Korea sud-este. Este jacas oceano Pacifiko, norde jacas Arktik oceano, e sude jacas Kaspia. L'insulo Granda Diomede (Rusa teritorio) distas 3 km de Mikra Diomede, en Alaska, qua essas Usana stato. En Europa, l'enklavo Kaliningrad oblast (Rusa teritorio) jacas inter Polonia e Lituania, an la marbordo di Baltiko.

Bazala fakti pri Rusia.

Vietnam

Vietnam esas lando jacanta an sud-estal Azia. Lu havas kom vicini Populala Republiko di Chinia norde, e Laos e Kambodja weste. Este e sude jacas l'Oceano Pacifiko.

Bazala fakti pri Vietnam.

Xi Jinping

Xi Jinping (Fuping, 15ma di junio 1953 esas Chiniana politikisto, prezidanto di Populala Republiko di Chinia

Yari 1990ma

La yari 1990ma esis yardeko de la Gregoriala kalendario qua komencis ye la 1ma di januaro 1990 e finis ye la 31ma di decembro 1999. Ol esis la lasta yardeko de la 20ma yarcento.

Inter la maxim importanta politikal eventi de la yari 1990ma esis la riunigo di Germania, la krulo di Sovietia, la fino di Chekoslovakia kun la separo inter Chekia e Slovakia, la krulo di Yugoslavia e la sangoza milito di Bosnia, ed anke la signato e l'efektigo di la kontrato di Maastrich, qua kreis l'Europana Uniono, remplasante la Europana Ekonomiala Komunitato. Du granda gentocidi eventis dum ta yardeko, en Rwanda ed en Bosnia e Herzegovina. En 1997 l'Unionita Rejio retrodonis Hong-Kong a la Populala Republiko di Chinia, ed en 1999 Portugal facis la sama kun Makau.

Pri ekonomiko, pos mult antea renkontri di reprezenteri de la landi qui signatabis la Generala Kunveno pri Tarifi e Komerco (GATT) kreesis, en 1994 la Mondal organizuro pri komerco. En 1997 eventis forta ekonomiala krizo en sud-estal Azia, e la povreso kreskis en ta regiono.

Pri kulturo, cienco e komuniko, un ek la maxim importanta esis l'expanso di la interreto, qua divenis uzebla ed acensebla a l'ordinara civitani, ne exkluzive a la akademiani. Altra importanta evento esis la kreado dil unesma klono di un mamifero, la mutonino Dolly.

Zhao Ziyang

Zhao Ziyang esis Chiniana politikisto. Il naskis ye la 17ma di novembro 1919 en la provinco Henan.

Evante 20 yari il koheris komunista partiso. En 1949 komunisti vinkis interna milito en Chinia, ed a Zhao donesis plu importanta standi. Dum kulturala revoluciono di Mao Zedong dum la yari 1960ma il esis forsata translojar a rural areo por “lernar de agrokultivisti”, ma ganis quik retroe sua stando en partiso.

Zhao divenis konocata en Chinia, kande il laboris kom partisestro en Sichuan. La provinco esis tre povra, ma Zhao fortigis l'industrio ed l' agrokultivo dil areo. Il divenis vice-chefministro ye aprilo 1980 e chefministro kin monati pose. Dum sep yari il duktis signifikanta novigi en ekonomio.

En 1987 Zhao nominesis kom prezidanto dil partiso pos suplantita Hu Yaobang. Tamen dum la sequanta yaro, l'inflaciono diminutis lua favoro. La regresiva partisestri decidis suplantar Zhao, kande il opozis sangoza represo dil studento-movemento en la Placo di Cielala Paco (Tianmen-placo) ye nokto inter 3ma e 4ma di junio 1989. Pos la suplanto, Zhao divenis ne-existanto en Chinia.

Lasta foyo ke Zhao Ziyang videsis publike esis la 19ma di mayo 1989. Il esis en hemal aresto en Beijing til lua morto. Ilu mortis ye la 17ma di januaro 2005.

Nedependanta e dependanta teritorii en Azia
Suverena statiAfganistanAzerbaijanBahrainBangladeshBruneiBhutanChiniaEstal TimorFilipiniIndiaIndoneziaIranIrakIsraelJaponiaJordaniaKambodjaKazakstanKirgizistanKuwaitLaosLibanoMalaiziaMaldiviMyanmarMongoliaNepalNord-KoreaOmanPakistanKatarSaudi-ArabiaSingapurSiriaSri LankaSud-KoreaTajikistanTailandoTaiwanTurkmenistanTurkiaUnionita Araba EmiriiUzbekistanVietnamYemenAsia (orthographic projection)
Stati kun restriktita agnosko AbkhaziaNagorno-KarabakhTurka republiko di Norda ChiproSud-OsetiaTaiwan
Dependanta teritorii e
specal administrala regioni
Australia: Insulo ChristmasInsuli Cocos (Keeling)
P R Chinia: Hong KongMakau
Unionita Rejio: Akrotiri e Dhekelia • Britaniana teritorio en Indiana Oceano

Altra lingui

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.